|
آپاردیلار گولومی - ائیله دیله ر ظولومی- نه قویدولار دانیشام - نه کسدیله ر دیلیمی
|
گئدین دئیین خان چوبانا
گلمه سین بو ایل موغانا
گلسه قالار ناحاق قانا
آپاردی سئللر سارامی
بیر اوجا بویلو بالامی.
سارامیزی آییردیلار
بیزی غمله دویوردولار
هر یئتنی سویوردولار
آپاردی سئللر سارانی
بیر قارا ساچلی بالانی
آراز چایی آشدی ،داشدی
سئل سارامی آلدی قاشدی.
سارا گؤزل قل مقاشدی
آپاردی سئللر سارامی
بیر قارا گؤزلو بالامی
یارالییام دَیمه ، دَیمه ، دَیمه ، دَیمه
قاپیمیزین قاباغی سو كئچن آرخدی
دوروم چیخیم قاپییا ، یار گلن واختدی
یاری گؤرمه میشم اوقاتیم تالخدی
منده اؤز وطنیمین آزاد قیزییام
بو گؤزه ل تبریزین دان اولدوزویام
یارالییام دَیمه ، دَیمه ، دَیمه ، دَیمه
گولومون بوداغینی َایمه ، َایمه ، َایمه
آیاغیمی یاندیریب كوچ هلر داشی
اوزومو یاندیریب گؤزومون یاشی
سنه قوربان اولوم یارین یولداشی
منده اؤز یاریمین ...
گؤز یاشیله سولارام تهران یولونو
بیر ایلدی گؤرمه میشم یاری بویونو
سئوگیلیم سال بوینوما قولاچ قولونو
منده اؤز وطنیمین...
[ جوجوخان
جوجو خان خانلارین خانی
دره گزده یوخدور سانی
اوره كده قالدی آرمانی
حاییف س ندن اؤلدون جوجو
سنین تكین ننه دوغماز
فلك داشی داشا قویماز
نامرد جوانمردی سئومز
حاییف س ندن اؤلدون جوجو
دره گزی آلدین بوتون
یوخدو رشید سنین تكین
حلال اولسون امن سوتون
حاییف س ندن اؤلدون جوجو
اطرافینی سالدات توتدو
سنین باختین نئجه یاتدی
خانلار سنی ارزان ساتدی
حاییف سن دن اؤلدون جوجو
آتین باتلاقلارا باتدی
گولله دَیدی گؤزون یارتدی
حاییف سن دن اؤلدون جوجو
سندن منه یار اولماز،
سندن منه یار اولماز
عهده وفادار اولماز .
یوزمین گول-چیچك آچسا
ایستی سیز باهار اولماز.
ناغارات
كوسدورموسن چك نازیمی؛
قیشا دؤندرمه یازیمی؛
چالیب، دیندیرمه سازیمی؛
یارالییام یار ،یار
هر آغاجدا بار اولماز؛
هئیوا اولماز، نار اولماز؛
یوزمین گول-چیچك آچسا،
ایستیسیز باهار اولماز.
ایستیسیز باهار اولسا؛
بولبولسؤز گوللر آچماز.
ناغارات
ساری گلین
ساچین اوجون هؤرمزلر؛
گولو قونچا درمزلر ساری گلین
بوسئودا نة سئودادیر ؟
سنی منه آی وئرمزلر . نئیلیم آمان ،نئیلیم آمان
آمان ساری گلین
بو دره نین اوزونو،
چوبان قایتار قوزونو،
نة اولا بیر گون گؤرم
نازلی یاریمین اوزونو. نئیلیم آمان، نئیلیم آمان
آمان ساری گلین
عاشیق ائللر آیریسی،
شانا تئللر آیریسی، آیریسی
بیر گونونه دؤزمزدیم؛
اولدوم ایللر آیریسی . نئیلیم آمان ، نئلیم آمان
آمان ساری گلین
قارا گیله
گلمیشم اوتاغینا اویادام سنی ، قارا گیله اویادیام سنی
نةگوزل خلق ائله ییب یارادان سنی. قارا گیله یارادان سنی
گؤتوروب قاچیرارام آرادان سنی . قارا گیله آرادان سنی
قیزیل گول اسدی ؛
صبریمی كسدی؛
سیل گؤزون یاشین ! قارا گیله
آغلاما بسدی!
تبریزین كوچ هلری دولان بادولان ، قارا گیله دولان با دولان
سن كی منی سئومیرسن گئت آیری دولان !قارا گیله گئت آیری
دولان
نة سنه قیز قحطدیر، نة منه اوغلان. قارا گیله نه سنه اوغلان
آغاج اولایدیم؛
یولدا دورایدیم؛
سن گلن یولا قارا گیله
كؤلگه سالایدیم. 214
قالانین دیبینده
قالانین دیبینده ییخیلدیم یاتدیم.
آینالی توفنگی دولدوردوم آتدیم.
وطنین یولوندا قان تره باتدیم.
ناغارات
یاشا سردار یاشا
سن مینلر یاشا!
قوشونو داغیتدین
سن داغا داشا!
قالانین دیبینده بیر داش اولایدیم؛
گلنه گئدنه یولداش اولایدیدم؛
وطنداشلاریملا قارداش اولایدیم.
ناغارات
قالانین دیبینده بیر اوزون سلوی،
كیمیمیز نیشانلی ،كیمیمیز ائولی،
یولومو گؤزله ییر بیر رعنا بویلو.
ناغارات
قالانین دیبینده ووردولار منی؛
اؤلمه دن مزارا قویدولار منی.
اؤلسم ده وطنده یورد آلار منی. ناغارات
قالانین دیبینی دوشمان آلیبدی؛
وطنین سرداری هاردا قالیبدی؟
گولوستان باغینی اؤزوم اكرم .
گولوستان باغینی اؤزوم اكرم .
همی باغبانی اوللام ،همی بیچرم
نئچه مجلیس ایچینده یاری سئچرم
آی گئدن اوغلان !
گئتمه بیر دایان !
عشقیندیر منی
آوارا قویان .
یئری ،یئری من ده گلیم دالینجا;
دسمال ائله آپار منی یانینجا.
وطنیم صفالیدیر ،باغدیر ،مئشه دیر.
یاریمین قلبی صافدبر ، سانكی شوشه دیر .
یاردان آیری یاشاماق چتین پئشه دیر.
میز اوسته ناردی
دَیمه دیم قالدی
اونا دَیمرم
او یادیگاردی
یئری ،یئری من ده گلیم دالینجا;
دسمال ائله آپار منی یانینجا.
اوجا داغلار باشیندا من تكم یاریم .
سنین ده بیر غمیوی من چكم یاریم
منیم نه واقتیمیدی آه چكم یاریم
میز اوسته لاله
الده پیاله
سئویرم سنی
گئتمه خیاله
یئری ،یئری من ده گلیم دالینجا;
دسمال ائله آپار منی یانینجا.
Ahu Kimi
Xalq Mahnısı
Mətni Yazan: Siyamək Səlamzadə
Ahi kimi gözlərin
Şirin-şirin sözlərin
Sən mənimsən, mən sənin
Niyə lazım sözlərin
Canım, gözüm ay sözüm,
Sənsiz mən necə dözüm
Sənsən mənim öz gülüm
Çəməndəki bülbülüm
Mən səndən əl üzmərəm
Sənsən mənim sevgilim
Canım, gözüm ay sözüm,
Sənsiz mən necə dözüm
Ay qız, dur gəl yanıma
Qadan-bəlan canıma
Mən səndən əl üzmərəm
And olsun vicdanıma
Canım, gözüm ay sözüm,
Sənsiz mən necə dözüm
Ay Qız Heyranın Ollam
Xalq Mahnısı
Mətni Yazan: Siyamək Səlamzadə
Bağa girdim üzümə,
Tikan batdı dizimə,
Əyildim çəxartmağa, balam,
Yar göründü gözümə.
Ay qəz heyranın ollam,
Ay qəz ceyranın ollam,
Gedərsən yola sallam,
Qalarsan qadan allam,
Gedərsən yola sallam, balam,
Qalarsan qadan allam.
Meynədə üzüm qaldı
Dərmədim üzüm qaldı
Bir evdə iki bacı, balam,
Birində gözüm qaldı.
Ay qəz heyranın ollam,
Ay qəz ceyranın ollam,
Gedərsən yola sallam,
Qalarsan qadan allam,
Gedərsən yola sallam, balam,
Qalarsan qadan allam
Ay Qız Heyranın Ollam
Xalq Mahnısı
Mətni Yazan: Siyamək Səlamzadə
Bağa girdim üzümə,
Tikan batdı dizimə,
Əyildim çəxartmağa, balam,
Yar göründü gözümə.
Ay qəz heyranın ollam,
Ay qəz ceyranın ollam,
Gedərsən yola sallam,
Qalarsan qadan allam,
Gedərsən yola sallam, balam,
Qalarsan qadan allam.
Meynədə üzüm qaldı
Dərmədim üzüm qaldı
Bir evdə iki bacı, balam,
Birində gözüm qaldı.
Ay qəz heyranın ollam,
Ay qəz ceyranın ollam,
Gedərsən yola sallam,
Qalarsan qadan allam,
Gedərsən yola sallam, balam,
Qalarsan qadan allam
دئييرلر سيزده يامان نحس گوندور. بونا گوره هامي بوگون ائودن چيخيب، بو نحس ليگي سينديرماق ايستر. بيزده چوخلاري كيمي طبيعتين شيلتاقليغي قاباغيندا دايانيب، بوگون چوله چيخماق عزميندهايك. آتالار ياخشي دئميشلر: سن سايديغيني سايي گؤر فلك نه سايير. بونا گورهمن يالقيزجاسينا نحس ليكله ال بهياخا اولوب. آخيردا او منه غلبه چالدي. گورهسن، بو ضعيف ليك نه اوچون منه ال وئرميشدي كي، من بوساده ليكله اونا تسليم اولدوم؟ شاعر بو يئرده گؤزهل دئميشدير:
اوردولار سارسيدا بيلمز منيم اؤز مسلكيمي
بير حزين نغمه بس ائيلر مني يانديرماق اوچون
دوغورداندا طبيعتين سويوغونا، شاختاسينا، ايستي سينه و… دؤزمك اولار. آنجاق اونون محبت فاجعه سينه دؤزمك اولماز.
منيم آديما چالينان تلفن زنگي، آجي اوميدلي بير سوراق اولسادا، همين لحظه اورهييم بيرته هر اولدو. هر نه يي قورتولموش گؤردوم. چونكي اورهك چيرپينتيلاري، درين بير حادثهدن خبر وئرييردي. آخي بوباجيلا، قارداشين آراسيندا اولان درين محبتلر و عاطفهلر بولاغيندان دالغالانان هيجانلاردان عبارت ايدي.
بو مسئله تكجه منه يوخ، بلكه اوبيري قارداشلاريما دلالت ائديردي. چونكي لاپ بؤيوك قارداشيم، هميشه كيندن تئز نامازا دوروب، دان يئري، سؤكولوب، سؤكولمه ميش، تبريز دئيه گؤروشونه جان آتميشدير.
من تبريزين 29 بهمن مريضخاناسينا چاتماق همين. بير باشا اونون يانينا گئتديم. حكيم لر اونون قطعي اولومونو گيزله تسه لرده منه ائله گلدي كي، هر نه يين سونودور. دونيا همين لحظه باشا يئتيب، گؤزوم باخا- باخا اجل اونو اليميزدن آلديغيني حس ائتسم ده. بونا اينانميرديم كي او بو تئزليكده دونياسيني دگيشيب. ابديته قووشاجاقدير. بيرده اينانماق ايسته ميرديم. آخي او منيم ائويمين گؤروشونه گلمه لي ايدي. ايندي هر واخت، فيكره دالاندا، منه خصوصي بير نيسگيل ال وئريير. بو آغير درد، بؤيوك نيسگيله چئوريليب، اوره ييمده دويون ساليب، قالاجاقدير:
اونودان دئييلم، دردين نيسگيلين
سهند طاقتي وارمنده ده قاللام
شيرينين اؤزوتك، غمي ده شيرين
گئديبسه مهريمي غمينه ساللام
***
اؤزو ايتدي باتدي دوماندا، چنده
عؤمورومون گوللري تؤكولدو اولسون
غميني يادگار ساخلارام من ده
غمكي، چيچك دئييل سارالسين، سؤلسون
من طبيعتين بو نحس ليگينه لاپ مات قالميشديم. تبريزدن قوهوملار، تانيش دوستلار، منيم غميمه شريك اولوب. مريضخانايا آخينيب، گلنلر چوخ ناراحات ايدي. آنجاق حيات يولداشيم منيم درديمين ياريسينا اؤز اوره گينده يئر وئرمهسي اونون آناسي فرنگيس خانيم، بؤيوك بالديزيم و اونون كيچيك ياشلي ساچلي نين گؤز ياشلاري، منيم گؤز ياشلاريما قوشولوب. غم دنيزينه آخماسي مني بير آز يونگولشدير ييردي.
منيم چيين لريمده ساوالان و بوزقوش داغلاري قدهر غم وارايدي. من بو نحس گونده ايندي تبريز مريضخانالاريني آياقدان ساليب، يورغون- آرغين، بوراني تاپان بؤيوك قارداشيما نه جاواب وئريم؟ ايندي ائودن قايدان كيچيك ياشلي ولي- ه اناسيزليق درديني نئجه شرح ائديم؟ من باجيم اوشاقلاريني نئجه ساكتلشديرهجهيم؟ نهايت بو آجي خبري، بالا اؤلومونو عزيز و سئويملي اناما كيم دئيه جكدير؟ فرنگيس خانيمين گئجه سحره كيمي پرستارليق ائتمه سي و آغلار گؤزله تلفن سيملري واسطه سي ايله زحمتي نين هدره گئتمه سي مؤضوعسوسارا بابؤيوك شيون سالدي. درين ناراحات ليقا اونو تورپاغا تاپيشيرديق. گئجه لي- گوندوزلو اونا ماتم ساخلاييب، اوخشامالار اوخشاديق. نوحه دئديك، باش ساغليغي ائشيديك.
ادب اركانلي، استعدادلي، ذوق صاحيبي اولان باجيم اوشاقلاري ايله بو نتيجه يه چاتديق كي، بوندان سونرا، بو آغريني، گوزياشي ايله يوخ بلكه، سئوينجله ياد ائديب. اونو هئچ واخت ياددان چيخاتماياجاييق. باجيم اوشاقلاري منه سؤز وئرديلر كي، اونلار درسلرينده، اجتماعي فعاليت لرينده قاباقجيل آدام اولوب. بو ايتگي نين يئريني دولدورماقلا، اونون روحونو سئوينديريب. هميشه شاد ائده جكلر. آللاه اونا غني- غني رحمت ائله سين. مزاري نورلادولسون.
یازان: بهروز ايماني
ناهار
سامرست موآم
چئويرن: فريدون محمدي
(اؤيرنجيليك خاطيرهسينه)
«ايستكلي اوغلوم
من گلن جوما آخشامي شهره گلهجهيم. مني ناهارا و يا شاما ائشيكده بير يـئره آپارسان، چوخ ياخشي اولار.
خالان ناديا»
ناديا خالام آنامين بؤيوك باجيسي ايدي. اوشاقليقدان، آنان مرض اولاندان بري، او بيزي ساخلايـيردي. او، بيزه چوخ چتين توتسا دا، گولونج قانونلار قويمازدي. بيزه هر گؤيلوموز ايستهدييي ايشي گؤرمهيه ايذن وئرميشدي، آنجاق بو شرط ايله كي، اؤزگهلره زحمت و اؤزوموزه خطر تؤرهتمهيك.
من فيكير ائديرديم كي، او چوخ وارلي- دؤولتليدير، آنجاق او شهرين قـيراقلاريندا، اوجقار بير يـئرده، بير كيچيك ائوده، اوندان موواظيبت ائلهين و ائوين بوتون ايشلريني گؤرن بير قـيزجيغاز خيدمتكار ايله ياشايـيردي. ايلده بير- ايكي دفه پالتار آلماغا و يا تئآترا گئتمهيه شهره گليب، ايشلريني گؤروب و يـئنه ده ائوينه دؤنردي.
او واخت من اونيوئرسيتهنين بيرينجي ايلينده ايديم. آتامين بؤيوك بير عايلهسي اولدوغوندان منيم بيرآيليق ماعاشيم بئش پوند ايدي و بو مني اؤدهمهدن چوخ واختلار چتينليك چكيرديم. يولداشلاريم، مندن قوناقليقلارينا قوشولماق ايستهينده يوخ دئمك چتين اولدوغوندان، هن دئمك مجبورييتينده ايديم، آنجاق بير زادي ماهنا ائدهرك، اورايا گئتمهييب و او شامين پولونو گلهجك گونلره ساخلايـيرديم.
دوغروسو، خالامين مكتوبو منه چاتاندا، منيم كيشيليييمده تكجه ايييرمي شيلينگ پولومدان قاليردي، آمما بونونلا بئله، اونون دا دعوتيني جاوابسيز قويا بيلمزديم.
تكجه اوچ شيلينگ ايله ناهار يـئمك اوچون كيچيك بير رئستوران تانـييـيرديم كي، ناهار يـئيهندن سونرا دا منيم آيـين سونونا قدهر 14 شيلينگ پولومدان قالاجاق ايدي ...
خالام «چوخ ياخشي» - دئيهرك «هارا گئدهجهييك؟ من هئچ واخت ناهاري چوخ يـئمهميشم. تكجه بير بوشقاب گؤرهر. گل گئدهك بير ياخشي يـئره...» سؤيلهينده، من بيرآز سئوينديم.
من خالامي بير كيچيك رئستورانا آپاريرديم، بيردن خالام «گراندپوليس» خيياوانـينا ايشاره ائدهرك «اورايا گئده بيلمهريك؟ چوخ ياخشي يـئر اولا بيلر»- دئدي.
«اوه، چوخ گؤزل! من دئديييم يـئردن بورا سنين خوشونا گليرسه، بورايا گئدهك»- دئيهرك، داها دئيه بيلمهديم كي، «يوخ، ايستكلي خالا، سني «گراندپوليس»ـه آپارماغا منيم پولوم يوخدور. اورا چوخ باهالي يـئردير، قييمتلري چوخ يوخاريدير». ايچهري گيرهنده اؤز- اؤزومه فيكير ائلهديم كي، بلكه تكجه بير بوشقاب غذايا پولوم چاتسين.
قارسون سيياهيني گتيردي. خالام اونا باخاركن «اوه، منه بو غذاني گتيره بيلرسينيز؟»- دئدي. خالام ايستهدييي غذا، غذالارين ان باهاليسي، يـئددي شيلينگ پولو اولان، دئمهلي، جوجه ايدي. من اؤزومه اوجوز بير غذا آختارديم، سيياهيده ان اوجوز غذا اوچ شيلينگ ايدي. بئلهليكله منه آيـين سونونا قدهر اون شيلينگ قالاجاقدي. يوخ دوققوز شيلينگ؛ چونكي بير شيلينگ ده قارسونا وئرمهلي ايديم.
- خانـيم، او غذانـيز بيشهنه كيمي باشقا بير زاد ايستهميرسينيز؟
قارسونون بو سؤزونو ائشيدن خالام دئدي:
- اوه، بيرآز خاوييار گتيرسهنيز، داها ياخشي اولار!
«خاوييار!» خالام بو دفه اوجادان دئدي. «هن، خاوييار، اينديسه روسييهدن گلن باليق يومورتاسيدير، گرهك چوخ دادلي اولسون، اولارمي منه بيرآز خاوييار گتيرهسينيز؟».
گوجنن اؤزومو ساخلاديم، داها دئيه بيلمهديم كي، «يوخ، اولماز، چون اوندا منيم آيـين سونونا قدهر تكجه بئش شيلينگ پولومدان قالاجاقدي!».
خالام بير بوشقاب خاوييار ايله بير جوجهني، بير ليوان شراب ايله سيلدي- سيويردي، آتدي آغزينا. اينديسه منيم پولومدان 4 شيلينگ قالمالي ايدي. 4 شيلينگ ايله من او هفتهني تكجه پئندير و چؤرهك ايله باشا وورا بيلرديم، آمما خالام تك جوجه ايله راضيلاشمايـيب و قارسونا «بيرآز خامالي كئك گتير»- ده دئدي.
خالام آه چكهرك «بو كئكلر چوخ يـئمهليدير، من اؤزومو ساخلايا بيلمهرم، تكجه بيرآز دا، بير بالاجا تيكه ده گتير»- دئييب، منيم اورهييمده قوپان قاسيرغادان خبرسيز اونو دا يـئدي.
هئچ خالام بئله دئييلدي. آمما نئيلهمهلي؟! منه اوچ شيلينگ قاليردي. سونرا قارسون بيرآز مئيوه گتيردي، خالام «گرهك بيرآز بوندان يـئيهك. سونرا البتّه بو ياخشي ناهارين اوستوندن بيرآز قهوه ده ايچهريك»- دئدي. داها منه هئچ زاد قالمادي، هله بوندان علاوه قارسونا دا بير زاد قالمادي...
قارسون حئساب صورتيني گتيردي. ايييرمي شيلينگ. من ايييرمي شيلينگي بوشقابا قويدوم و قارسونون اوزونه باخا- باخا اوتانـيب اوزومو دؤندرديم.
خالام منه باخدي، من خالاما باخديم. بير سؤز دئيه بيلمهدن مات قالميشديم. آخي نه دئييم؟ بير آندا خالام سوكوتو پوزوب «سنين پولون ائله بودورمو؟ ايييرمي شيلينگنن مني بورايا گتيرميسن؟» دئدي. ديليم آغزيمي كسيردي، اوتانديغيمدان قـيزاريب، بوزاريرديم. نئجه دئييم كي، «آي خالا، باشينا دؤنوم، من سنه نه واخت دئديم كي، «گراندپوليس»ـه گلهك. ايندي وئر قارسونون جاوابينـي».
خالام ائلهبيل، بو سؤزلري ائشيتميش كيمي، جئبيندن پول چيخاريب، ايييرمي شيلينگ بوشقابا قويوب، بير شيلينگ ده قارسونا وئرهرك، منيم پولومو اؤوزومه وئريب و اوجادان شاققـيلداياراق گولوب سوروشدو:
- بو بير ايلده اونيوئرسيتهده اوخودوغون ان چتين كلمه نه ايدي؟
بيرآز فيكيرلشيب، دئديم كي:
- واللاه بيرزاد ياديما گلمير، خالا.
خالام دئدي:
- هه، او چتين كلمه، من دئييم داي سنه، «يوخ» سؤزوندن عيبارتدير. سن بو كلمهنين دئمهييني اؤيرهنسن، چوخلو آفتلردن ده اوزاقسان.
من بير زادلار دويوب گولومسهديم. خالام سؤزونون آردينـي توتدو:
- سنه بو كلمهني اؤيرهدن دئييل ايديم، آز قالير قارنـيم پاتداسين. منيم يـئمهييمي اؤزون بيليرسن كي، بير تيكه چؤرهكنن، بيرآز دا سود. آنجاق منه ضرر ائلهسه ده، ايستهييرديم كي، سن بو كلمهني ده اؤيرهنهسن.
سونرا خالام جئبيندن بئش پوند دا چيخاريب منه وئردي و من سئوينديييمدن اؤزومو ايتيريب و بير ايش گؤره بيلمهدن تكجه «ياشاسين خالامي» دئديم.
یازان: فریدون محمدی آرچان
نار قيز
بيري واريدي،بير يوخيدي.گئچميش زمانلار بير شاهزاده
ياشاردي.بير گئجه شاهزاده يوخوسوندا گوزه ل-
گويچک بير نار قيز گوردي.سحر وزيرين يانينا
چاغيردي؛يوخوسونو دانيشدي امرائيلدي کي نارقيزي
تاپيب گتيرسينلر.
وزير اليني دوشونه قويوب دئدي:يوخودا گوردوگوني نئجه تاپماق اولار؟نه امرين واردئ يئتيريم
يئرينه !آنجاق بونو باشارمارام.
شاهزاده حيرسلنيب دئدي: بيلميرم!گئت سنه اوچ گون موهلت وئريرم. اوچ گونه کيمي نارقيزي
تاپيب گتيرمزسن بوينونو ويرديرام.
وزيرين علاجي کسيليب راضي اولدو،يولا دوزلدي.اوشهر سنين ،بو شهر منيم. اوچ ايل گزيب
آختاردي آمما بير کس دن سوراق آلابيلمدي.
وزير کور-پئشمان سرايه ساري دوندوکي يولدا بير قاريا راست گلدي،سون دفعه اونداندا نارقيزين
سئرين سوروشدي.قاري دئيد: بالا ، سن بو فيکردن ال چک. سن دئين اونارقيز آغ دئوين تلسينده
دير!
وزير دئدي: علاج يوخدور نه اولور –اولسون گرک گئديم اوقيزي گتيرم.اوندا قاري نارقيزين يئرين
بئله باشا سالدي:- چوخ –چوخ اوزاقلاردا بير باغ وار اوباغدا بير نارآغاجي وار؛وور-توت،اوچ نار
يئتيره ر..نارقيزي اونلارين بيرينده دير.
آغ دئو گئجه –گوندوز اونارلارا کئشيک چکيرآمما نه فايدا او باغين يولو يوخدور.هرکيم باغا اياق
باسسا واي حالينا ! اورا گئدنلرين هئچ بير دونمييب.
وزير يولا دوزلدي.آز گئتدي؛اوز گئتدي؛دره-تپه دوز گئتدي؛گوج –بلا گليب باغا چاتدي.يئددي
گون،يئددي گئجه باغين اطرافيندا دولاندي.ايچه ري گيرمه يه يول تاپمادي.بيرده نه گوردو؟گوردو
کي بوردورها بير هئيبتلي آغ دئو گلير.ائله بيل داغ يئريندن ترپنير.دئو باغين ديوارينا
ياخينلاشدي؛وزير تئز گيزلندير.دئو ايکي بارماق ايله ايشاره ائلين زمان ديوار يارلدي.دئو ايچري
گيرن زمان وزيرده اوندان بيرليکده ايچري گيردي و بير کولون ديبينده گيزلندي.گوزلدي گئجه
ياريسي دئو يوخويا گئدنده وزير خلوتده نارين اوچونو ده دردي.دره لردن سئل کيمي؛داغلاردان يئل
کيمي گليب يوردونا چاتدي.بير آغاجين ديبينده بير بولاق باشيندا اوتوردو.
نارين بيرين پارچالادي.ايچيندن بير شئي چيخمادي ايکينجي ناريدا پارچالادي –گئنه بير شئي
چيخمادي؛اوچونجو ناري بولدوقو زمان ايچيندن بير اون بئش ياشندا بويو بسته گوزه ل-گويچک بير
سونا کيمي قيز چيخدي.
وزير باخيب گوردو کي قيزي بو حالده سارايا آپارا بيلمه يجک اودور کي قيزي آغاج باشيندا
اوتوردوب سارايا ساري يولا دوشدو.
بوندان خبردار اولان ساراي قولوقچي سي قراواش؛آغاجين ديبينده کي بولاغا گلدي ،باخدي گوردو
بير قيزين عکسي دوشوب بولاغين سويونا؛باشين يوخاري قوزايان زمان بير گوزه ل قيزي
گوردو.پاخيلليقدان آغاجا چيخيب قيزي سالدي يئره و اوزو اوتوردو قيزين يئرينده .قيز يئره
دوشدوگونده بير قيزيل گوله دونوشدو.
بوياندان شاهزاده وزيرله بيرليکده گلديلر نارقيزين آپارسينلار.شاهزاده دئدي: وزير بو کي قراواش
دير!
وزير چاشيب قالدي بيلمه دي نه دئسين.
شاهزاده بير قيزيل گول دييب ،کور-پئشمان سارايا دوندو.ائرته سي گون قراواش شازدانين
گتيرديکي قيزيل گولو تولازلادي ائشيگه ؛گول يئره دوشدوگونده دونوب بير چينار آغاجي اولدو.
گونلرين بير گونو سارايدا تخته لازيم اولدو چيناري کسيب تخته يوندولار.بوتخته لردن بيريني او
قارينين ائوينه آپارديلار و قويدولار تاغچايا.
قاري اود آلماق اوچون قونشويا گئتدي.تخته يئره دوشوب دونوب گئنه نار قيزي اولدو.نارقيزي ائو-
ائشيگي سهمانلاييب ياخشي بير پيلوو پيشيريب گئنه تخته يه دونوشدو.
قاري گليب گوردو کي ائو سوپورولوب ؛پيلوو دمده ؛چاشيب قالدي کي بو کيمين ايشي اولا
بيلير؟ارته سي گون قاري تنديرده قيزلنيب باشلادي گودميه.بيرده باخيب گوردو تخته يئره دوشوب
بير نارقيزي اولوب باشلادي ائو سهمانلاماقا.
قاري تنديردن چيخيب قيزي يخلدي و دئدي:- قيزيم سن هارا بورا هارا؟سني بورا کيم گتيريب؟
قيز دئدي:سن اوزون!دئيرسن گئديم!
قاري دئدي: يوخ بالا گه ل قال يانيمدا قيزيم اول منه کومک ائله .
قيز راضي اولوب ؛يالواردي کي بو سيرري هئچ کيمه دئمسين.قاري دا دئدي: آرخايين اول هئچ کيمه
دئمه رم.
آي اوتدو؛ايل دولاندي گونلرين بير گونونده شهره خبر سالديلار کي شاهزاده سفره چيخير ؛
جارسالديلار شهرده هرنه اينجي-ميرواري دوزن قيز واردير گليب شاهزاديه سفر پالتاري تيکسين.
نار قيز بو خبر ي ائشيديب قاريا دئدي: ايجازه وئر گئديم شاهزاده نين پالتارين اينجي-ميرواري
دوزوم.
قاري دا راضي اولدو.قيزلار يغيشيب باشلاديلار پالتار تيکمه گه .نارقيز دئدي :قيزلار گلين هامميز
باشميزا گلنلري بير-بيريميزه تعريف ائدک.هامي تعريف ائله ييب سيرا نار قيزا چاتدي،نار قيز
دئدي:
من بير نار قيزيديم
آلمادان قيرميزيديم
وزير مني دئو باغيندان
قويدو بير آغاج باشينا
دوزول ميرواري دوزول
دوزول مينجيق دوزول
شاهزاده ده دئمه بو سس لري ائشيکده ن ائشيديرميش.بو حالده قراوش ده مطلبي آنلاييب
شاهزاده يه دئدي:- قيزلاراوتانارلار قولاق آسما!
آمما شاهزاده گئنه قولاق شوشلدي و قيزين قالان سوزلريني ائشيتدي؛
نار قيز اوخودو:
گلدي قرواش بولاغا
چيخدي قوندو آغاج باشينا
سالدي مني اوردان يئره
بيتديم اولدوم گول آغاجي
دوزول ميرواري دوزول
دوزول مينجيق دوزول
بيرجه دنه گول دردي
شاه ائوينه گتيردي
سونرا آتديلار ائشيگه
دوندوم اولدوم بويلوچينار
دوزول ميرواري دوزول
دوزول مينجيق دوزول
بوسوزلري ائشيدن شاهزاده دئدي:
وزيرين گتيرديگي نار قيزي حتما بودور.قولاق آسيم گوروم داها نه دئيجک!
نار قيز دئدي:
چينار بير سحر کسيلدي
منده دونوب تخته اولدوم
آچاردي بير قاري تخته
ايندي گلديم مينجيق دوزه م
دوزول ميرواري دوزول
دوزول مينجيق دوزول
شاهزاده بوتون قيزلاري يولا ساليب نارقيزي اوز يانينا چاغيردي.گوردو دوغروداندا يوخودا
گوردوگو نارقيزي ائله بوقيزيميش.احوالاتين بيرده باشدان آشاغا سوروشدي.نارقيزدا باشينا گلن
احوالاتي باشدا –باشدا دئدي.سونرا شاه قاريني سارايا چاغريب قيزي اوندان ايسته دي.و امر ائله دي
قراواشي دا بير خام آتين بئلينه باغلاييب چوله بوراخسينلار.
طبيل چاليب ؛قازان قوردولار قيرخ گون قيرخ گئجه چاليب اويناييب توي توتدولار.
بوردا ناغيلين بيتن يئريدي؛سوزون آخيره چاتان يئريدي؛اوشاقلارين يوخويه گئدن يئريدي.
علي.ب.تورك
كتاب دونيانين ان گؤزه ل شئي دير . اوندان نه زامان صحبت آچيلسا ، اوزونه توز قوندورمارام .
بيرگئجه كتابلاريمي ساتماق قرارينا گلديم . هاميسي منيم يولداشميدير. ندنسه انسانلار طرفيندن دوزگون قارشيلانمير ؟
كتابلاريمي ساتماق ايسته ييرديم .
او آن گونش توتولدو ،آخشام گونشي توتولارمي ؟ ايندي توتولدو . ايستي ياتاغيم مني ايستمه دي .بوتون گئجه ني آغلاييب ، سيزلاديم . آغلاماقدان گؤزلريم شيشدي .
سحر اذاني دئييلدي . اويانديم . آنام ناماز قيليردي . ذاتاً هر زامان قيلاردي . قادينين اينانجي ايدي . گئديب ال-اوزومويودوم . بئينيمده كي ، فييكير مندن آييريلميردي . لامپاني يانديرديم يئنه ده اورتاليق ايشيقلانمادي .
منه بير شئي اولموشدو ، دويمادان گئتدي .
دونيانين ان گؤزه ل شئييني ساتماق .
« يوخ اولماز » دئيه دوشوندوم . اوره ييم بيردن تيتره دي . ايشيقدان گؤزلريم قاماشيب ، گؤزه ل شئي لري سئچه بيلمه دي .گئجه دن حاضير ائتديگيم پاكت لره باخديم . هاميسي غمگين ايدي . يازيچي لار قارشيمدا دايانميشدي .
اونلاردان بيري :
« كتاب دوستدور » دوغرودان كتاب حقيقي دوستدور.
اونلارا توخونماديم . آغلار دئيه چكينديم . بلكه يازيلاري سيلينيب يوخ اولدو . دئيه هيجانلانديم . بيركس يانيما گليب :
كتاب نه دئمك دير ؟ سوروشدوقدا باشيمي آشاغي سالديم .
باشيمدان آچيل گئت دئمك ايسته ديكده آنام يئتيشدي . قارداشيمين اليندن ياپيشيب آپاردي . سونرا گليب مندن سوروشدو :
- آج كي دئييلسنمي ؟
- « يوخ آج دئييلم » دئديم .
- باخ مطبخده يئمك وار دير ….يئ .
- يئمه ديم .
آياق قابيلاريمي گئييب ، پاكت لاري بير- بير قوجاغيما آلديم ، بير – ايكي – سينده.
قوللاريمين آراسينا سيخيشسديريب گئتديم .
كتاب نه دئمك ديير قارداش . گئده ركن قارداشيمي دوشونوردوم .
دئديكيم سؤزلرا وره ييمي آغريتدي . هر نه ديرسه ساتماق ايسته ييرديم . هربيري معلم اولان كتابلار ، اصلينده باشقاغ چاره م قالماميشدي ،چونكي ائويميزده آجليق و پريشانليق وارايدي . توزلو تورپاقلي يولدا يويورمه يه باشلاديم .
يولار پوزلموشدو . هريئرده درين چوخورلار وارايدي . گؤزاؤنونه قارانليق چؤكموشدو .
رستورانين قاباغيندان كئچنده اودقوندوم . يامان آجيقميشديم ….
آنام دا آج ايدي . … . آج ، آج ، آج .
آخ سنه بئل باغلاديغيم سفيل دونيا . بيرينه قووون يئديرديسن ، بيرينه كلك .
« عاجز » دئيه باغيرديم ، مني دويان اولمادي . ماشينلار وژيلتيلا يانيمدان اؤتدو . انسانلار گليب كئچدي . قيزلار ، قادينلار … آنجاق هئچ بيري منه گؤزه ل گؤرونمه دي . گؤزاؤنونو قارا بولودلار آلميشدي .
آختاريب مغازييه گيرديم .
- « گتيردين مي » ؟
- گتيرديم دئيه جاواب وئرديم .
تله سه - تله سه پاكت لاري آچديم . آلان كتابلارين بير حيصه سيني ساغ ، او بير حيصه سيني ايسه سول طرفه قويدو .سونرا بير – بيرينين اوستونه ييغدي .
« كتاب نه دئمك دير قارداش » .
او آدام ياشيل گؤزلريني منه ساري چئويردي . اوزنده غريبه بير تبسم وارايدي .
- « يئريمي مين » .
- « ائوده كي لر ، آج سوسوز و پريشان اولدوقلاري اوچون قيمتي آزدئديم آمما او گؤزآلتي كتابلارا باخيب دئدي :
- اوتوزمين بس دير ؟
يوخ دئيه قبول ائتمه ديم .
پاكت لري قوجاغيما آلاركن اوكيشي منه باخدي ، ائله بيل قيزاران كيمي اولموشدو . بير سئوز دئمه دي ، آمما گؤزلرينده بيرسوزلر دئمك ايسته ييردي . مغازادان چيخديم .
ايچگي خانانين اؤنوندن كئچركن دؤنوب باخديم . ايچريده بير چوخ آدام وارايدي . هاميسي دا كئفلي . ميزلرين اوستونده مزه لر ، راكي و ويسكي گؤزه ده ييردي .
كيم بيلير اونلارين پولونه قده رايدي .
« باخ هاميسي دا نئشه لي » اؤز – اؤزومه دئيب سووشدوم .
« كتاب نه دئمكدير قارداش ».
گؤزلريم بيردن ياشاردي . اؤزوم اود توتدو . اود قوندوم . اؤسگوردوم . اوره ييم سيخيلدي . اوره ييمده نييه بئله اولدو غومو دويماديم . بوحالا دؤزه بيلميرم .
اوناگؤره آغلاديم . جيبيمدن دستماليمي چيخاريب ، گؤز ياشيمي سيلديم . ائوه قايتيديم . قاپيميزا ياخينلاشيب . زنگيني گوج ايله چالديم . آنام قاپيني آچدي . مني گؤردوكده :
- دئمك ساتدين ؟
- ساتديم .
باجيم قيچلاريني بير- بيرينه اييليشديريب ، آخسيا – آخسيا يانيماگلدي . ياناقلاريمدان شارپ – شارپ اؤپدي . قوجاغيما آلديم . ياناقلاريني اوخشاديم . گؤزلريمدن آخان گؤزياشلاريني گؤرمه سين دئيه اوزومو اوطرفه توتدوم . آغلاييرديم . اؤزمو تاپماق ممكن دئييلدي . ايچيمي چكه – چكه آغلاييرديم . آنام ، باجيمي قوجاغيمدان چكيب آلدي .
گل گئده ك قيزيم دئدي .
گئتديلر ايچري . من ده باشماقلاريمي چيخاريب اونلارين دالينجا ايچري گيرديم . ال – اوزومو يودوم اوتاغا گيرمك همين باجيم :
- كتاب نه دئمك دير قاداش ؟ دئدي .
- بيرآز ديرچلسن او زامان اوزون بيليرسن . دئديم .
انسانين بير قلبي وار ، اودا د نيز اولونجا آخيب چؤله گئدير .
حاقلي سان آنا او نيزين سويو قورتارمير . گؤزبولاقلاري هئچ واخت قوروماز ، آهما يئنه ده ساغليق اولسون دئديم .
آنام زورلا گولومسه دي ، او عهده سيندن گليبجه اوزومه آجي – آجي باخدي .
گؤزياشلاريم آمان وئرميردي .
نه آغلاماقدان بيزه نه چيخاجاق دئيه دوشوندوم .
مني دويان اولمادي . قلبيمله دانيشيرديم .
- « يوخسولدا گولرمي ؟ »
- گولمز دئدي آنام .
ايشي – گوجو اولمايان انسان نئجه گولسون . اوچوموز بير – بير يميزه گيلئيلنديك .
باجيم بيردن :
- يوخسوللوق نه دير؟ دئيه بيرسوروشدو .
سئوگي دنيزينده دالغالار بحثه گير ميشدي . دالغالارا قارشي – سيندا قويماق واختي چاتميشدي . يئنه بير – بيريميزه ساريلديق ، ائله ايستي ايدي كي ، بيلمك اولموردو .
ناراحت اولمايان بودا بيردؤوران دير گليب كئچر. چوخدا ياشامازدئديم . آنام بيرآز اوزومه باخيب سونرا اللرايله تئللريني دارادي :
- آجسان ؟
- آجام هم ده قارنيم قورولدايير دئيه جاواب وئرديم .
سفره آچيلدي ئيئك ايسته ديكده .
ياديما بيرشئي دوشدو : بيريئر تانييرام ، گئديب اونلارلا دانيشماق ايسته ييرم . بلكه منه بير ايش وئردي .
آنام گولدو :
- آللاه كؤنلونجه وئرسين . آرتيق ائوين كيش سي سنسن .
چيخديم . تله سه – تله سه توكانا گئتديم .
كتاب دئيه جكدير ، باجارانماديم . بيرايكي دفعه اودقوندوم .
« دوزدور » دئديم ساتميرام ، هاميسي بيرمعلمّ – ي ساتماق اولاري ؟
معلم قارشيمدا ديك – ديك دورموشدو : بيليرم .
آج و پريشان بير حالنيزوار . بيرآز فيكيرلش .
دوشوندوم آمما هاني بوردا ايش ؟.
باخ من آرتيق قوجاديم ، بيريار ديمجي – يا احتياجيم وار. منيمله چاليشا بيلرسنمي ؟
بو آندا ائله بيل دونياني منه وئرديلر . سئوينج ايچينده يم .
ايشلرم دئديم .
كيشي كتابلاري ميزين اوستونه قويدو . آل بونلاري آپار ائونيزه دئدي . هيچ بيرشئي اولماز قوي اونلاري ساتيم :
كيشي مني اوسته لدي .
دوزدور سيزه بير سؤزوم وار دئديم .
- سؤزون نه دير اوغول دئيه گولر بير اوز ايله منيم اوزومه باخدي و آرتيردي :
- نه عيبي وار اوخوماقدان سونرا گليب بوردا چاليشاسان ؟
- ياخشي دئيه اونا راضيليق وئرديم .
اودئدي :
بير سؤزده دئمه لي يم ، اودا بودوركي ، درسلرينه بوردا باخاسان .
مدهش بيرسئوينح دويدوم . گونش گؤزلريمين اؤنونده يئني دن پارالدي .
راضييام دئديم .
ائوه دؤننده آنام :
- دئييردين ساتميشام ، بس بونلار نه دير .
- كتاب آلان آدام كتابلاريمي گئري وئردي و منه دئدي گئديم اونون يانيندا ايشله ييم .
آنام چوخ سئويندي :
پول وئره جك ، بلي دئيه جاواب وئرديم .
باجيم بوينوما دولاشدي .
« بير داها آغلاماقدان ال چك ، قارداش » دئدي .
- باش اوسته دئديم .
اوگئجه يوخوم آپارميردي . ائله بيل گوندوز ايدي . اوره ييم ده بئله سئويردي بوناگؤره هئچ واخت مني يوخو توتمادي . يئريمين ايچينده اويان – بويانا چئوريلديم. گون چيخديقدا عاشيه گليب باشيمين اوستونده اوتوروب كتاب اوخويوردو . بئله گؤردوكده گؤزلريمه ايشيق دولوردو . قالخديم ، باجيمين اليندن كتابي آلديم ورقله ديم ، بيريئرده دايانيب اوخوماغا باشلاديم .
بيري وارايميش ، بيري يوخ ايميش ، ائله زامان ايچينده ….
آنامين سسي ائشيديلدي .
- صبحانه حاضيردير . كتابي توتوب باجيمين ياناقلاريندان اؤپدوم .
- هاني صبحانه سفره سي دئديم .
مطبخه گئده ركن باجيم :
كتاب ، بوبس دئمك ايميش .
باجيم اوچون نه قده اؤيونسم آزدير ، چونكي چوخ آغيللي بير اوشاقدير.مني ائله معطل ائتدي كي ، بيلمه ديم .
گونش ائله بيل يئني دن چيخدي . ئيني بيرگون باشلاندي .
قاپيدان چيخيب ، گئدنده باجيمين سؤزونو :
« كتاب نه دئمك دير قارداش » خاطيرلا داراق اؤز – اؤزومه گولوب يئريديم .
یازان: توركوت چاكير
تبريزدن- اورمويا و اورمودان تبريزه گئدهن ماشين لاري داشييان 4 گميدن ايكيسي ايشله ييردي. اونا گؤره- ده هر ايكي طرفده دايانان ماشين لارين سايي چوخاليردي ياي گونشي نين كسگين ايستي سي گمي گؤزتچيلريني آرتيق ناراحات ائتسهده، هر ايكي ساحلده، خصوصي ايله تبريز قولوندا يئرلشن ساتيجي لار( بو دورمدان اولدوقجا) سئوينرديلر. بو سئوينج يالنيز چارداخ صاحب لرينه عايد دئييلدير، اونلارين آرتيق الده شوكولات، شكرچورهيي، و بوكيمي شئيلر ساتماغا و واكس وورماغا چاليشان كيچيك ياشلي اوشاقلارين سئوينجي هاميدان بتر ايدي. ساتيجي اوشاقلارين بعضيلري چاليشيردي. زورلا يولچولارا (مسافرلره) شئي ساتسين، آمما قيراقدا اؤزونه غرور و تمكينله دايانان يئددي- سككير ياشلي كبريت ساتان قيز جيغازين گؤركمي بير چوخلاريني جلب ائتسهده، چوخلاري سايماز يانا اؤتوب كئچيرديلر. تورپاق رنگلي پاترون سورچوسوو اونون يولداشلاري كبريت ساتان قيزا ياخينلاشاراق سوروشدولار:
كبريت لرين بيري نئچه دير؟
دانيشماغا بئله اينجاري اولمايان، جاماعاتين آزليغي و چوخلوغونا مئيل سيز اولان اوشاق: بيري 5 تومن دير، دئيه جاواب وئردي. اونلارين اوشاغا اورهكلري يانماق نيتي ايله هره سي بير باغلي كبريت آليب، بئش تومن عوضينه، هاميسي اللي تومن وئريب، اؤز يوللاريني توتوب گئتمهيه باشلاديلار و قالان پوللاريني ايسه قصدا قيز جيغازا باغيشلاماق ايسته ديلر.
اونلارين بو رفتاريني سئومهين و خوشلامايان قيز داليدان اونلاري سسلهسه ده، بو آداملار اونا محل قويماراق، يئيين آدديملارلا ماشينلارينا و گمي- يه دوغر و گئتمك ايستهيير ديلر. اونلارين بيري، اؤز يولداشلارينا اوزتوتوب دئدي:
يازيق قيزين اوزونو گون ائله قارالديب كي آدامين قيزا اورهيي يانير، باشقاسي اونون سؤزونون داواميند دئدي: ياخشي اولدوكي، اونا آرتيق پول وئرديك، كاشكي، هامي بيزيم كيمين اونا يارديم ائلهسين، بير آيريسي، منه ائله گليركي، قيزين آتاسي يوخدور، اولسادا معتاد دير و يا…
اونلار بوكيمي سؤزلري رد- بدل ائله ديكلري حالدا قيز پاترونون شوشه سيني دويدو. قيزين اونلارا مراجعت ائله مه سيندن حيرتله نن پاترون سوروجوسو، تعجبله ماشين- ين شوشه سيني آچيب هه دئدي گؤروم سؤزون نه دير؟ دئيه سوروشدوقدا: قيز جاواب وئريب، دئدي كي، هئچ سؤزوم يوخدور، گلديم پوللارينيزين قالانيني وئريم. بيزيم پولون قالاني يوخدور.
قيز:
نييه وارير، ائله بيل سيز سهوا ئله ييب سيز، بئش تومن يئرينه اللي تومن وئريب، اؤزوده قويوب گئديرسيز.
اونلاردان بير آيريسي يوموشاق بير ايفاده ايله! قيزيم، بيليريك، آنجاق ايستهديك، سن آرتيق قازاناسان.
قيز ناراضي حالدا:
يوخ بويورون پولونوز قالانيني آلين، دئديك. اونلار بير داها پوللارينين قالانيني قطعيتله ايسته مه ديكده قيز، اونلارين اللي تومنيني قايتاريب، دئدي:
ايسته ميرسيز، اوندا كبريتلريمي وئرين، پوللارينيزي آلين.
بونلار گؤردولر قيز ناراحات اولور، مجبوري حالدا پوللارينين قالانيني آليب، گمي- يه گئتديلر. اونلار گمي- يه داخل اولماق همن گمي حركت ائلهييب، سولاري يارا- يارا اورمو ساحلينه دوغرو حركت ائديردي.
قيز ايسه اؤز يئرينه قاييداريب اؤز- اؤزونه دئينيردي: ائله بيل ديلنچييم، منه پول باغيشلاييرلار.
یازان: بهروز ايماني
قريب
فریدون محمدی آرچان
زيندگيسيندن ايلهام آلديغيم،
اؤزونو آسميش قوجا كيشينين،
قريبليك خاطيرهسينه
مردوم دا بونو اله سالميشديلار. يولدان كئچن اوشاق- موشاق داليسيجا داشدان- زاددان آتيب، اوجا سسله «آي دلي آللاهقولو» چاغيريرديلار. اؤز- اؤزونه «اوشاقديلار، قوي دئسينلر، نه اولاجاق آخي، اونلار دئمكنن من دلي اولماديم كي» دئييب، اؤزونو ائشيتمهمزليكه ووروب، گولومسهيرك چيخيب گئديردي. يئتميش ياشيندا بير قوجا كيشي گرهك ده صبيرلي اولسون. بير نئچه گون ايدي كي، هاواسي اؤزونده دئييل ايدي. هئي گئجهلر يوخودان آييليب آلاتوردان دوروب اؤروشه چيخاردي. توكانا- زادا دا داي گئتمزدي. توكانچي جابير اونون بير نئچه تومن بورجونو هر گون ايستهمكله، هئي قاباغيني كسيب آخمورا تؤكمكله، آخيردا دا بورجونو بير كاغيذا يازيب توكانين قاپيسينا ياپيشديرماقلا، داي هئچ بوندان ال چكميردي و اونون بو بويدا كندده تكجه گئدهجك يئري اولان، آرادا چاي ايچمهيه گئتدييي توكاندان دا آياغيني كسميشدي. ائله هردم چيخيب حيط- باجادا اوشاق كيمي اوتوروب سيزغين- سيزغين آغلاياردي. اوندا دا گوناه يوخ ايدي. كندده نه عميسي يوخ، نه داييسي، نه خالاسي، نه بير آيريسي. اونلار بو كندده گلمه حئساب اولونوردولار. اونون آتاسي قوربان، اوتاي آذربايجاندان نه ايسه كؤچوب اؤزونه بو كندده بير دالداناجاق يئر تاپيب بورادا قالميشدي.
كندده هر گون بير زادين اوسته، بير گون ايت بوغوشدوسونا، بير گون ايسه ده اوشاق بير- بيرينه يامان دئديكلرينه گؤره آغير بير تايفا داواسي دوشدويوندن، مردوم هاميسي داواخير اؤيرنميشدي و بير گون داوا دوشمهسهيدي هامينين باشي آغريياردي. قوربان كيشينين بير كسي اولمادان اؤزونو بير تايفايا ياخينلاتماسي واجيب گؤروندويوندن آشاغيباش محلّهدن، فاغير آليدان، اوغلو آللاهقولويا بير قاليق قيز آلماسي هله ده آللاهقولونون ياديندان چيخماميشدي. يازيق آللاهقولو دا اوّلدن بو كندده قالماغا راضي اولمادان آتاسينان نئچه يول سؤزه گلديكلريني دوشوندوكجه داها كدرلنيب و گئديب آتاسينين قبيري اوستونده اوتوروب ساآتلارلا فيكره دالاندا دا مردوم «اونون باشينا هاوا گليب»- دئييردي. اونلارين باشينا گلن ايشلر، كئچيرتديكلري گونلر و كئچميش حياتلاري حاققيندا مردوم ائله سؤزلر، ائله شاييعهلر بوراخيرديلار كي، اونون آتاسينين دا هئچ بو سؤزلردن خبري يوخ ايدي، اوندا قالميش آللاهقولو اولسون. ايت تاپمايان سؤزو مردوم ائشيب چيخاريرديلار. بو سؤزلرين آراسيندا آللاهقولويا چوخ توخونان سؤز، مردومون آخير گونلرده اونلارين نه اوچون اؤز يوردلاريندان قاچيب گلديكلري حاقدا و آللاهقولونون باجيسينين دوشمان الينه دوشدويوندن، اونو و آتاسيني بيقئيرت حئساب ائتديكلري بوراخديقلاري شاييعه ايدي.
او لنكران كيمي گؤزل شهردن هله ده اورهيي چيخماميشدي و هردم آراز قوزاييندان ائنيب، نئشتري چاييندان دا كئچيب و چيخيب گونئيدهكي ندير تپهسينين باشيندان اوتاي آذربايجانين داغلارينا باخيردي. آتاخانبهينن نئجه ساواشديقلاري و خان بونلارين ائويني نئجه تالاديغي و آللاهقولونون ايكي ايگيد قارداشينين اود وورولموش ائولرينده، آلووون ايچينده جيزديغي چيخاندا آللاهقولونون اليندن هئچ ايش گلمهدييي هله ده بير يوخو كيمي آللاهقولونون ياديندا ايدي. او، آرزي ائلهييردي كئشگه، قارداشلارينين آجي اؤلوموندن سونرا آغير وضعده خستهلنميش و سارسيلميش باجيسينين، اؤزونه اود ووردوغو گون، اونو يانديران آلوو ائله بونلارين هاميسينين جانينا دوشوب و ايندي بئله جانيانديريجي ناحاق شاييعهلري ائشيتمهيهيدي. يا كئشگه بو كنده گلنده بير يئرده دوشوب اؤلهيديلر و بورايا هئچ گليب چاتمايايديلار كي، ايندي بو سؤزلري ائشيتمهيه محكوم اولسونلار.
آرواد- اوشاق اله دوشمهسين دئيه، گئجه ياريسي كنددن چيخيب، اون گوندن سونرا بو كنده گليب چاتمالاري و هاواسي ياخشي اولدوغونوندان بورادا قالديقلاريني يادا سالماق آللاهقولونو برك سينيخديرميشدي. بير طرفدن قارداشلارينين و باجيسينين اؤلومو و او بيري طرفدن ده كندده مردومون گونبهگون آرتان شاييعهلري اونون جانيني بوغازينا ييغميشدي. بئچارا كيشينين بير كسه ده دردين دئمهيه گوجو چاتميردي. بير دفه كنده گلن امنييهيه آچيب درديني دئدييي و اونون بونا گولوب لاغا قويدوغونو خاطيرلاياندا اؤز درديني اؤز اورهيينده گيزلهديب و بير كسه دئمهمهييني هر ندن ياخشي سانيردي.
اينديسه آللاهقولونون اوچ جاوان اوغلو وار ايدي. اونلارين كندده اكين يئرلري اولمادان اونلارين اوزاق شهرلرده ايشلهمهيه گئتمهسي آللاهقولونو لاپ تك قويموشدو. او، اوتوروب، دوروب باشينا گلن گونلره فيكيرلشديكجه آلنيندا يازيلان قارا گونلره گؤره هارا شيكايت ائلهيهجهييني تاپا بيلمهدن گونبهگون اريييب، بير دري بير سوموك اولموشدو.
بايرام آخشامي ايدي. اوشاقلاريندان دا بير خبر يوخ ايدي. آز قالا باغري چاتداياجاقدي. آروادي ائوده ناماز قيلديغيندان، حيطه چيخيب بير زاد ايتيرن آدام كيمي اويان- بويانا گئديب داريخديغيندان، چيخيب تنگهده اوتورموشدو. گؤزون شهر يولونا تيكيب دوداغينين آلتيندا بير كيمسه ائشيديب لاغا قويماسين دئيه، گيزلينجه «هامينين بالاسي گلدي، بس منيم بالام هاني» اوخويوردو. گون باتميشدي. آللاهقولو تنگهده اوتورا بيلمهديييندن گليب ائوده قورو يئرده اوزانيب، يئرينه تيكان سريلن كيمي هئي چابالاييردي. آروادي كيشينين جان وئرن آدام كيمي بو حاليني گؤرن كيمي قاچيب اؤز قارداشلارينا هاي ووروب «سيزي آللاه تئز اولون، آللاهقولو جان وئرير» دئيهنده قارداشلاري اونون بو اوتانمامازليغيندان و اونلارين يانيندا ارينين آديني ديله گتيرديييندن آجيقلانيب، اونون اوستونه شيغيييب، «جهننمه اؤلور، گورا اؤلور، آللاهقولو اؤلمهسين كيم اؤلسون، اونون تايلارينين قبيرلرينين اوستونده آت هؤروكلهييبلر» دئييب و اونو ائودن چيخارتديلار. تنگه- باجادا دا هئچ بير جين-ي بشر يوخ ايدي. يازيق آرواد بيلمهييردي، كيمين قاپيسيني دؤيوب كؤمك ايستهسين. اؤز قارداشلاري بئله جاواب وئرهنده اؤزگهسيندن نه اومماق اولاردي!
يالقيز- يالقيز قاييديب ائوه گيرهنده كيشينين دوروب اوتوردوغوندان هم فرحلهنيب، هم ده اوغلانلارينين يئريني بوش گؤردويوندن بير آز كدرلندي. كيشينين تيركيمه تيكيلميش آچيق گؤزلريني گؤرنده اورهيينين باشيندان بير ايستي شئي آخدي. تئز ياخينا گليب ارينين قولوندان ياپيشدي. بير باليشجا گتيريب اونون ديرسهيينين آلتينا قويوب، «هارا گئتميشدين آي آرواد؟» سوآلينا دا آجي بير گولوشله جاواب وئرمهدييندن، ارينه نه اولدوغونو دئمك ايستهمهدي. آنجاق اري نه اولدوغونو ياخشي بيليردي، اونا گؤره ده آرتيق بير زاد سوروشماييب، گؤزلريني يوموب دوداقلاريني چئينهدي.
آروادي سحره ياخين آييلان كيمي ارينين دوروب نمهايانا گئتمهسيني گؤردو. تئز يئريندن قالخيب حيهطه ساري قاچدي. حيهطي بوتون گزدي، تنگهيه چيخدي آنجاق آللاهقولودان بير خبر يوخ ايدي. شهر طرفيندن بير ماشين سسي گليردي. ماشين گلدي، گلدي ديك اونون يانيندا داياندي. ماشينين قاپيسي آچيلان كيمي اوغلانلاري بيربهبير يئره دوشدو. آنا، تئز «ممّد، ممّد»- دئييب، بؤيوك قارداشلاريندان اوّل اون اوچ ياشيندا اوزاق شهرلره گئديب ايشلهين اوغلو ممّدي قوجاقلادي. اوشاقلاري «آنا، بايرامين موبارك، ساباهين خئيير اولسون» دئيه، آنالارينين ندن يولدا نيگران دايانديغيني سوروشدوقدا «بالا، آللاهقولو يئنه نمهارا گئديب، سيزي آللاه گئدين گؤرون چايا گئتمهييب». بؤيوك اوغلو، اورتانجيل قارداشيني دا گؤتوروب تئز آراز قوزاييندان آشيب چايا ائنديلر. آنا دا ممّدين اليندن ياپيشيب اونو ائوه آپاريب تئز اونا چاي- چؤرك حاضيرلاييب، قاباغينا قويدو. ممّد ده آناسينا بايرام پايي آلديغي آغ يايليغي چيخاريب آناسينا وئردي. آتاسينا آلديغي آغ كؤينهيي ده آناسينا گوستريب دئدي كي، آتاسي گلجهيين تئز اونا وئريب اونون دا بايرامين موباركلهيهجك. آناسي دا اوغلونو باغرينا باسيب سئوينجدن نم- نم گؤز ياشلاريني آخيداراق اوغلونون ياناغلاريني ايسلاتدي ...
حيطده آياق سسي گلديييندن قارداشلاريلا آتاسينين گلديييني دويان ممّد تئز آغ كؤينهيي گؤتوروب اوزونه توتاراق قاپينين داليندا داياندي كي، قاپي آچيلان كيمي كؤينهيي آتاسينا وئريب اونو سئوينديرسين. قاپي آچيلدي. ممّد تئز كؤينهيي قالخيزدي آتسين آتاسينين باشينا آنجاق، اورتانجيل قارداشينين آغلار گؤزونو گؤردويوندن بير آز ديكسينيب آتاسيني آختاراراق گؤزو بؤيوك قارداشينين بئلينده شيرين يوخويا گئدن آتاسينا دوشوب قاچدي «آتا، آتا دور سنه آغ كؤينك آلميشام. دور باخ، هئچ بئله بير كؤينك كندين كادداسي دا گئيمهييب. آتا، آتا ... آتا ...» دئيه سسيني ياواشيتدي. بؤيوك قارداشينين اوزونه باخاراق قارداشي اوزونو اويانا چئويريب آغلاماغا باشلادي...
ساوالاندان اسن سازاغين سويوغو، باغروون داليندان چيخان گونون ايستيسيني ياددان چيخارتميشدي. هردم دوورالارين اوستونه قونان قارانقوشلار دا جوققولداشاراق باهارين گلمهسيني خبر وئريرديلر. او بويدا كندده، صؤبح آلاتوردان يوخودان دوران قوشلارين سسينه جاواب وئرن تكجه اوچ اوغول، بير آنانين «ددهواي» سسي اولموشدو.
یازان: فریدون محمدی آرچان
1
قاري ايله تولکو
بيري وارميش بيري يوخوموش.بير قاري ايله بيراينک وارميش.دار- دونيادا قارنين تکجه بیر اينگي واريدي واونون سودون ساغييب ،ساتييب ،روزگارين گئچيردردي.گونلرين گونونده قاري سودي ساغديکدان سونرا ،سود قاپاغين قويوب باشقا ايشلرينه مشغول اولور.
گونلردن بير گون ،قاري گئنه سودي ساغييب سود قاپاغين قويوب ائو ايشلرينه مشغول اولور،ايشلرين قورتارديقدان سونرا گئدير سودي گتيرسن کي بيردن گورورقابين ايچينده سود- موت يوخ!ايچي بوم- بوشدور!..يازيق قاري دولي سود قلبيت بوش گورونجه دوردوغي يئرده چاشيب قالير،چاشديقي حالده اوز-اوزونه دئيردي کي: بوي بو سود قابي دولويدي کي !سودي کيم بوشالديب؟کيم ايچيب؟
ايکينجي گونده گئنه قاري ائو ايشلري قورتولدوقدان سورا سود قابينين سوراغينا گئدن زمان گئنه سود قابين بو ش گورور،بئله اوچونجو گونده گئنه سود قابين گئديب بوشوني گورور داها دوزمييب قاني قارشيب سودي کيم ايچ ديگيني بيلمک اوچون سود قابين دولدوروب باشلير سود اوغروسون گودميه .آرادان بير خيلک زمان گئچندن سونرا گورو رکي بير تولکي ،ساغ – سولونا باخديقدان سونرا اوزون سودقانين ايچينه سوخوب شاپيلدايا-شاپيلدايا سود ايچير.قاري الي آلتيندا ساخلاديي چاپاجاقي گووروب آياق يالين باواشجا باسا – باسا تولکويه ياخينلاشير ،محکم تولکونو قولريوغونا ووروب بير چيرپيدا اوغرو تولکونون قويروقون قوپاردير. بيلديگنيز کيمي تولکو ده قويروقلي – مويروقلوي اولمالدير.اوزوده اوزون قويروقلي!قويروقسوز تولکويه تولکو دئيلمز کي!...يوووخ؛دئيلمز کي دئيلمز!قويروق سوز تولکي تولکي سايلماز.
نه باشنيزي آغريديم.تولکو قاريدان قويروقون آلماق اوچون باشلادي يالوارماقا،قاريني ديله توتوب دئدي کي: آي آنا،آنافنه اولار،باشين دولانيم ،قويروقومو وئر!
قاريدا آجيغيندان تولکو يه دئميش: سن اوله سن!گونو-گونوه او اوزون بورونو،اوزوم اللريمله اينگين امجکلريندن امديگيم سودلري گيزلي گيزلي ايچنده خوشويدي!ايندي منده سنه قويروق – مويروق وئرميرم!ايتيل گئت ايشينه
تولکو : من قويروقسوز هارا گئده بيلرم، من قويروقسوز اوتنارام.قويروقومي وئر گئديم.
قاري: من قويروق – مويروم وئرن دگيلم!گئت اوغورلوقي ترک ائله.
تولکو:باشبن دونوم وئر قويروقوم
قاري: وئرم آما سن اوشاپيلداتا-شاپيلداتا ايچن سودلري گتير منه منده سنين قويروقونو وئريم.
2
قاري ايله تولکو
تولکو نه قدر يالواردي قاريا کارسالمادي کي سالمادي سونوندا توکلو قاريا سود تاپماق اوچون قويونون يانيتنا گئتدي.
تولکو قويونا دئدي:قويون باجي،قويون باجي،نه اولورمنه بيرآز سود وئرسن !آپاريم قاريا وئريم منيم قويوروقومي وئرسين.
قويوندا دئدي: وئره رم امما من گرک بير آز يئشيل اوت وئرسن.
تولکو يولا دوشوب گئتدي اوتلاقاو دئدي: آي اوتلاق باجي،ائي گوزه ل اوتلاق باجي ،ائي يئشيل اوتلاق نه اولور منه بير آز يئشيل اوت وئرسن آپارام قويونا اودا منه بير آز سود وئرسين منده اوني آپاريم قاريا اودا منيم قويروقومي وئرسين!
اوتلاقدا دئدي: سن منه گوزه ل قيزلار گتيريب اونلار منيم اوستومده اويناسينلار ،اوندا منده سنه يئشيل اوتلار وئره رم.
تولکوده گئديب گوزه ل قيزلارا يالوارماقا باشلاميش کي: قيزلار،قيزلار گوزه ل قيزلار!اي گوزلرينه دوندويوم قيزلار!نه اولورباشنيزا دولانيم منه بير آز يارديم ائدسيز؟نه اولار،گلين بير آز اوتلاقدا اويونايين تا اوتلاق منه يئشيل اوت وئرسين منده اوني اپاريم قويونا وئريم اودا منه سود وئرسين اوني آپاريم قاريا وئريب منيم قويروقومو وئرسين!
قيزلاردا تولکويه دئديلر کي: بيزه اينجي –مرجان گتيرسن بيزده گليب اوتلاقدا اويناروق!
قزلارا اينجي – مرجان آلماق اوچون تولکو قيزيلچي دوکانينا گئتميش.قيزيلچي يه تولکو دئميش:قيزيلچي اي قيزيلچي باشي!منه بير آز اينجي وئر آپاريم گوزه ل قيزلارا اونلاردا گليب اوتلاقدا اويناسينلار سونرا اوتلاق منه يئشيل اوت وئرسن آپاريم قويونا اوندان سود آليب آپاريم قاريا اودا منيم قويروقومو وئرسين!
قيزلچي دئميش: منه يومورتا لازيمدير ،گئت منه يومورتا گتير .
قيزيلچيا يومورتا گتيرمک اوچون تويوقلارين يانينا گئتميش،تويوقلارا دئميش: تويوقلار،اي تويوقلار،گوزه ل، فريک تويوکلار،منه يومورتا وئرنيز آپاريم قيزيلچيا ،اودا منه اينجي وئرسين آپاريم گوزه لقيزلارا اونلاردا گليب اوتلاقدا اوتلاسينلار من بير آز يئشيل اوت وئرسينلر،اوتي آپاريم قويونا اودا منه سود وئرسين سودي آپاريم قاريا اودا منيم قويروقومي وئرسين،دئميش.
تويوقلاردا دئميش ،بيزه بوغدا گتيرسن بيزده سنه يومورتا وئرريک.
3
قاري ايله تولکو
تولکو بوغدا آلماق اوچون اکينه گئتميش.اکينه دئميش: اکين،اي گوزه ل اکين !منه بير آز بوغدا وئر،آپاريم تويوقلارا آونلاردا منه يومورتا وئرسينلر،آپاريم قيزيلچيا اودا منه اينجي وئرسين آپاريم گوزه ل قيزلارا ،اونلاردا گليب اوتلاقدا اويناسينلار اوتلاق منه يئشيل اوت وئرسين آپاريم قويونا ،قويون منه سود وئرسين آپاريم سودي قاريا اودا منيم قويروقومي وئرسين!
اکين دئميش منه سو گتيرسن منده سنه بوغدا وئرم.
تولکو يولا دوشوب چايا ساري گئتميش.چايا دئميش : اي چاي آخار- داشار سولو چاي نه اولورمنه بير آز سو وئرپاريم اکيينه ،اودا منه بير آز بوغدا وئرسينآپاريم تويوقلارا اونلاردا منه يومورتا وئرسينلر آپاريم قيزيلچيا اود منه اينجي وئرسين آپاريم گوزه ل قيزلارا اونلاردا گليب اوتلاقدا اويناسينلار اوتلاق منه يئشيل اوت وئرسين آپاريم قويونا،قويون منه سود وئرسين ،سودي آپاريم قاريا اودا منيم قويروقومي وئرسين.
نه باشنيزي آغريديم ،چاي تولکويه سو وئرميش،تولکوده سويو گوتوروب اکينه آپارميش اکينده بير آز بوغدا وئريب،تولکوقارداش بوغدالاري آپارميش تويوقلارا ،تويوقلاردا بير نئجه دانا يومورتا وئريب ،يومورتالاري آپاريب قيزيلچيا وئرميش،قيزيلچيدا بير نئجه دانا گوزه ل و ايري اينجي-مرجان وئريب ،تولکوده آپاريب قيزلارين اتکلرينه توکموش،اوندان سونرا قيزلاردا دئديکلري کيمي گليب اوتلاقدا اويناماقا باشلاميشلار،اوتلاقدا سئوينديگيندن يئم –يئشيل اوتلار تولکويه آرماغان ائلميش،تولکي اوتلاري قويونون يانينا آپاريب بير آز سود ساغييب قاريا آپارميش،قاريدا تولکودن سوز آلديقدان سورا کي بير داها اوغورلوق ائلمسين تولکونون قويروقون قئري وئرميش.
تولکو سئوينه – سئوينه قويروقون گوتوروب ،سوپورگه باغلاديگي قويروق يئرينه اوز قويروقون ياپيشديرميش؛بيداها دا اوزيله عهد قيلير کي اوغورلوق ائلمسين چون بيليردي کي اگر بيرداها اوغورلوق ائلسه داها هيچ کيم دادينا دورماييب اونا کومک ائدن اولماياجاق.
بئله ليکله تولکو ،يئدي ،ايچدي،مطلبينه يئتيشدي ،سيزده يئيين ؛ايچين ،مطلبينيزه چاتين.سيز ساغ من سلامت ،سيزيوز ياشين من ايکي اللي.
رسام عشقناز خانيمين ايش اوتاغيندا اوزونه اورتي چكيلميش ايكي لوحه وارايدي. او، ساعتلرجه قاپوني باغلايير، تازه ياراتديغي اثري ايشله ييردي. اونين كيچيك قيزي آزاده بو گونلر بويوك بير مراق ايچره سينده ياشاييردي. گوره سن آنام نه چكير؟ گوره سن بو ياراتديغي اثري نه وقت منه گوستره جك؟!
عشقناز خانيم اوز اثريني وطن آزادليغينين ايل دونومينه حاضيرلاييردي. بو بويوك و بختيار گونه آز قالميشدي. رسام گئجه- گوندوز راحتليك بيلمه دن چاليشيردي. بو گون كيچيك آزاده يوخودان آييلان كيمي: آناجان، سن بوگون اثريني منه گوستره جكسن، ائيله دگيلمي؟ - دئدي-.
رسام آنا سويمه لي قيزينين بوينيني قوجاقلاييب، اوني ايش اوتاغينا آپاردي. پرده لري چكدي، پنجره لري آچدي. اوتاغا عطرلي بير باهار هاواسي دولدي. پنجره لردن ائله بيل كي نور شلاله سي آخيردي. عشقناز خانيم، ياراتميش اولديغي لوحه نين اوزونده ن چهرايي اورتوگي آچدي. دونوب قيزينا باخدي، ياراتديغي اثردن توكولن نور شعله لري سانكي قيزي آزاده نين گوزلرينده پارلاييردي. آزاده اوزونده درين بير حيرت افاده سيله آناسيني قوجاقلادي. ايچيني چكدي:- آنا، بو نه قدر گوزه لدير- دئدي. عشقنازين ياراتديغي گوزه ل و بختيار بير قادين رسمي ايدي. اونون دوداقلاريندا نجيب وخوشبخت بير تبسم وارايدي. او گولومسه ييردي، او، كونلونين درينلريندن گلن شفاف، پارلاق بللوري بير تبسمله گولومسه ييردي. آزاده بو لوحه يه دويا- دويا باخير: آنا، بو گوزه ل قادين كيمدير؟- دييه خبر آليردي. عشقناز خانيم:- قيزيم، بو بيزيم آزاد وطنيميزين تمثاليدر، بو بيزيم دوغما آناميز، سويمه لي وطنيميزدير!- دئدي.
آزاده نين سئوينجينين حدودي يوخ ايدي. او بو رسمي سير ائتديكجه گولومسه ييردي. آنا- قيز رسمين قارشيسيندا دايانميش اوني سير ائديرديلر. بيردن آزاده نين گوزلري آناسينين گئنيش و ايشيقلي ايش اوتاغيندا باشقا بير شئيه ايليشدي. او، اوزه رينه قارا پرده چكيلميش بير لوحه ايدي. آزاده:- آناجان، بس او نه دير؟ اونين اوزوندن پرده ني آچ باخيم- دييه تاكيد ائيله دي. عشقناز خانيم تردد گوستردي:- لازيم دگيل قيزيم، قوي او قالسين!.. لاكن كيچيك آزاده ماراقلا تاكيد ائتدي. عشقناز خانيم قيزيندان هئچ زامان حقيقتي گيزلتمزدي. قيزيني كيچيكليكدن حقيقت يولي ايله تربيه ائيله ميشدي. آزاده، گوزلريني اوزي قارا اورتولي لوحه يه زيلله ميش، ماراقلا گوزله ييردي. رسام قادين لوحه نين اوزونده كي قارا اورتيني گوتوردي. بالاجا قيزين گوزلري دهشتله دولموش، كورپه دوداقلاري بوزولموش، آغلاماق ايسته ييردي. او، تيتره ك دوداقلاري ايله:- آنا، بس بو كيمدير؟- دييه سوروشا بيلدي. آناسي:- بو بيزيم كئچميش اسير وطنيميزين تمثاليدير.- دئدي.
- بس اوني كيم چكيب؟!
- اوني هئچ زمان صنعتي اولمه ك بيلمه ين، بويالاري، رنگلري سولماق بيلمه ين بويوك بير رسام چكيب، قيزيم.
- بو رسامين آدي نه ايدي؟!
- او رسامين آدي خلقدير قيزيم. خلق اسير وطنين تمثاليني اوزون ايللر بويله ياراتميشدير.
آزاده نين ماراقي گئتديكجه آرتيردي.- آناجان، سن او رسام حققينده منه چوخلي دانيش- دئييردي. عشقناز خانيم قيزيني پنجره نين قاباغينداكي كورسينين اوسته اوتورتدي، سونرا بالاجا اللريني اوز اللرينه آليب اونا بئله بير حكايه دانيشدي:
(( اوزون ايللر بوندان قاباق ياد ائللي بير حكمدار بيزيم وطنيميزي ضبط ائيله دي. سيلاحلار سوسدي. ظفر بورولاري چاليندي. حكمدار الده ائيله ديگي غلبه نامينه طنطنه لي بير ضيافت وئره جيگيني اعلان ائيله دي.- مغلوب خلقيمين معتبر آداملاري بو اؤلكه نين ان قيمتلي تحفه لريني منيم ضيافتيمه گتيرسينلر- دييه امر وئردي. گونش غروب ائدن زمان جئيران دوزونده زينتلي بير سفره آچيلدي. اعيانلار گلدي. عيش- عشرت مجلسي قورولدي. حكمدار، خارا ياسديقلار، متكالر ايچينه غرق اولاراق ضبط ائتديگي اؤلكه نين آخشام گوزه لليگيني سيره دالدي. حكمدارين مجلسينه اونين امري اوزره تحفه لر گتيرديلر... آذربايجان شاعيرلرينين شيرين قوشمالاريندا وصف ائديلن نازيندا گوزه للر، اوره كلري ابدي بير قوتله يانديران يانيقلي تبريز نغمه لري، سرين بولاقلارين گوز ياشيندان دوري، صاف سويي، ياشيل داغلارين الوان و طراوتلي چيچكلري، آنالارين حسرت و اضطرابيني نقل ائدن نقشلي خالچالار، كورپه بير عاشيقين سينه سيندن قوپاريلان اينجه بير ساز و باشقا بير چوخ شئيلر حكمدارين حضورينه هديه اولاراق تقديم ائديلدي.
حكمدار قازانديغي ظفردن و آلديغي هديه لردن فرحله نه رك:- موسيقي چالينسين- دئدي. تارين عظمتلي و محتشم آهنگي كمانچانين حزين و شكايتلي سسينه قاريشدي. گوزلري الملي، ساچلارينا دن دوشموش بير مغني كونلونين درينلريندن اينيلتي بير سسله اوخوماغا باشلادي، حكمدار اونون نغمه سيني ياريدا بوراخيب:- شنليك رقصي چالينسين- دئدي. رقص باشلاندي. اوينايان قيزلارين رقصي سونسيز بير مايوسليق افاده ائديردي. حكمدار بوني دا رد ائتدي.
سونرا باده لر دولدي، شرابلار ايچيلدي. شرابين ياراتديغي صنعي نشئه مجلسي جانا گتيردي. انسانلار گولمه گه، شنلنمه گه باشلاييب عيش- عشرته دالديلار. بو زمان قاپو خدمتچيسي مجلسه گليب حكمدارا تعظيم ائيله دي، اونا بير سوزي اولديغيني بيلديردي. حكمدار نشئه ايچره سينده:- نه ايسته ييرسن، سويله- دئدي. قاپو خدمتچيسي آغ ساچلي بير قوجانين حكمدارا هديه تقديم ائتمه ك ايچون مجليسه گلمه گه اجازه ايسته ديگيني بيلديردي. حكمدار اوني رد ائيله مه دي. - بوراخ گلسين- دئدي. خدمتچي گئتدي. مجليس اوز شنليگينه دوام ائديردي. آز سونرا آغ ساچلي نوراني بير اختيار اورتايا گلدي. اونين اوزون ايللر محنتلي و چتين يوللاردان كئچيب گلديگيني افاده ائده ن فكرلي گوزلري، صنعتكار اضطرابينين درين چيزگيلر سالديغي گئنيش و آچيق آلني، چيگينلرينه قدر توكولموش قار كيمي آغ ساچلاري كمال و ذكا عالميندن نيشان وئريردي.
اونين الينده اوزي قارا اورتي ايله اورتولموش بير لوحه وار ايدي. مجليس شنليگينه دوام ائديردي، قوجا، حكمدارين قارشيسينا گلدي. سلام وئردي. الينده دوتديغي لوحه نين اوزوندن قارا اورتيني گوتوردي.
مجليس سوسدي... موسيقي و شنليك سسلري كسيلدي... قدحلر چينگيلتي ايله يئره دوشدي. انسانلارين سرخوشليغي كئچدي. صنعي صورتده ياراديلان نشئه سويودي. اختيارين گتيرديگي هديه بوتون مجليسي آغلاتدي.
اختيارين گتيرديگي لوحه وطن اضطرابلارينين جانلي تمثالي اولان اسير و گوزه ل بير قادين شكلي ايدي. اونين گوزلري اضطراب و غضبله دولي ايدي، او آغلاميردي. بو مغرور و گوزه ل اسير انسانلاري انتقاما، غضبه و آزادليغا چاغيريردي. اونين قوللاريندا زنجير واردي. بو قادين اسير وطني تمثيل ائديردي.
قوجا رسامين فيرچاسيله چكيلميش لوحه نين قوتيندن حكمدار اوزي ده بير آن ايچون دهشته گلدي. سونرا تئز اوزينه گليب:((گوتورين بو قارا كابوسي!))- دييه قيشقيرماغا باشلادي.
قوجا رسام قارا اورتوگي مضطرب گوزه لين باشينا سالدي. حكمدار يئنه:- موسيقي چالينسين، باده لر دولسون، رقص باشلانسين- دييه امرلر وئردي. لاكن نه موسيقي چالدي... نه رقص ائديلدي... نه باده لر دولدي. مجليس سوسدي... مجليس، اوستونه سو سپيلميش كيمي نفسيني چكمه دي.
رسام فيرچاسي حكمدار قيلينجينا غاليب گلميشدي... همين گئجه حكمدار وزيريني چاغيريب:- صاباح قتل ميدانيندا قوجا رسامين بويني ويريلسين!- دييه امر وئردي.
سحر بويوك گونش داغلارين داليندان عظمتله قالخديغي زمان شيپور سسلري بو گون آدام قتل اولوناجاغيني خبر وئردي. هامي ميدانا توپلاشدي. اوشاق- بويوك هامي آخيب ميدانا توكولدي، ازدحامين آراسيندان پيچيلتيلار گلير، سسلر يوكسه ليردي. بو آرا اوشاقلار ((گتيريرلر)) دييه باغيرماغا باشلاديلار. همين آندا ازدحام ايكييه آيريلدي. قوجا رسامي قوللاري باغلي حالدا گتيرديلر. او، اولوم منزلينه يئتيشدي... - قوللاريمي آچين- دئدي.- من هئچ بير شئي ايسته ميرم ، آنجاق قوللاريمي آچين... اولومه گئده نين سون ايسته يينه عمل ائده رك، اونين قوللاريني آچديلار.
قوجا رسام بويلانيب جماعت آراسيندان كيمي ايسه گوزلري ايله آختاريردي. بيردن اونين گوزلرينده بير آن ايچون سئوينج شعله سي ياندي. او، اوز شاگيرديني گورموشدي. سونرا اليني قوينونا اوزالديب اورادان بير فيرچا چيخاردي، اوني شاگيردينه اوزاتدي:- آل اوغلوم- دئدي.- بوني هئچ زامان يادلارا وئرمه !..
كتله آراسيندان قارا قيورجيق ساچلي، آهو گوزلي مغرور و دالغين بير گنج ايره لي گلدي. قوجا رسامين اليني اوپدي. سونرا فيرچاني آليب آيريلماق ايسته ديكده جلاد اوني ياخالادي. فيرچاني اليندن آلماق ايسته دي، لاكن كتله فيرتيناسي بير دنيز قوتيله گنجي اوز دالغالاري آراسيندا گيزلتدي. اوني اله وئرمه دي. قوجا رسامي قتل ائتديلر.
ايللر گلير، كئچير، زمان دگيشير. بو گون حاكم اولان حكمدارلار صاباح محكوم اولور، تختلر دگيشير، لاكن فيرچا هئچ زمان اوز قووتيني ايتيرميردي. بو فيرچايلا رسم چكه ن، لوحه يارادان بوتون رساملارين صنعتينده بويوك بير حقيقت واردي. بو فيرچا ايله بو گونه قده ر نئچه لوحه لر يارانميشديسا، هئچ بيري سئوينج افاده ائده بيلمير، هئچ بير رسامين ياراتديغي گوزه لين دوداقلاري گولومسه ميردي. بو فيرچانين ياراتديغي گوزه ل، يالنيز وطن آزادليغا چيخان زمان گولومسه دي. بو فيرچادا بويوك بير سحر قووه سي وارايدي، او دوغري اولمايان شئيي تصوير ائتمه كدن عاجيز ايدي. بو فيرچا يالنيز خلقه و حقيقته خدمت ائده رك ياشاميش، خلق ده اوني عزيز دوتموش و قوروموشدي. بو گون آزاد وطنيميزين تمثاليني يارادان همين فيرچادير كي، سن اوني سير ائديب و فرحله نيرسن...))
آزاده باياقدان بري غمله دولموش گوزلريني آناسينين آزاد و بختيار وطن تمثالينا ديكميش، خوشبخت نظرلريله گولومسه ييردي.
یازان: نيگار رفيعبگلي
غيرت قاناديندا
اربابلارين ائتديكلري جنايتين آغري- آجيسي هلهده اوره كلردن سيلينمه ييب. هر بير قوجادان بو بارهده بير سؤز خبر آلاندا يقين قيافه سينده بير دييشيك ليك علامتي گؤرونه جكدير و سؤز آراسي تئز- تئز دئيه جك كي، الله بيرده او گونلري دالي قايتارماسين. من بو بارهده چوخ سؤز آچماق ايسته ميرم. بو بارده ده ايندييه كيمي يوزلرجه فيلم تماشايا قويولوبدور. من اؤزوم بو حقده ((سومالي قاسم)) رمانيندا اربابلارين ظلموندن و اونلارين مبارزه ائدن قهرمانلاردان چوخ صحبت آچميشام. لاكن بو كئچيك حكايهني نقل ائدن 70 ياشلي ((سيد)) مني آرتيق هيجانلانديريب و بو حقيقي داستاني قلمه آلماغا تشويق ائديبدير.
من بوگونه كيمي سيدي گؤرمه ميشديم، اما ياخين قوهوموموز ((آغا رضا)) اونون خير خواهليغيندان، وظيفه شناسليغيندان، اؤز ولايتي نين صاف فرهنگيني هميشه ديري ساخلاديغيندان و بونلارين هاميسيندان اهميتلي اونون دينه، مذهبه حدسيز، حدود سيز علاقهسيندن چوخ دانيشميشدي. دئمه لي بيزيم ((آغا رضا)) يا قرآني اويرهدن ده ائله همين بو ((سيد)) ايدي.
بختين گتيرديگيندن اونو ياخيندان گؤرمك منه اوگون قسمت اولموشدو ماشينين ايچينده بيلمهديم سؤز هاردان گلدي و نه دن دوشدو. آغا رضا اوندان خواهش ائتدي كي، قوچعلي نين ماجراسيني خلاصه ده اولسا بيزه دانيشسين. او، بير ساعته و بيرده ماشينين سرعتينه باخيب دئدي:
- اونون ماجراسي اوزون دور، وقت يئتيرمز، قوي قالسين سوراليغا. هئچ كس بو ماجرانين تعريف اولونماسي نين سورايا قالماسينا راضيليق وئرمهدي. ائله بونا گؤره ده او سؤزه باشلادي:
- دقيق ياديمدا دئييل،هانسي ايللر ايدي، هم كندلي لريميزين بيري ايله تهراندا ايشله ييرديك. جوان وقتيميزايدي- نه ايشلهمكدن دويوردوق، نه ده گزيب، دولانماقدان.
منيم يولداشم تهرانا احتياج اوچون يوخ، بلكه آتاسي نين اليندن قويوب قاچميشدي. گويا آتاسي اونون راضليغيني نظره آلمادان اؤز قوهوملاريندان اونا بير قيز آداخلاميشدي.
اودا ائله بونا گؤره غربت ولايتينه كؤچموشدو. آتاسي سور اقلاشيب اونو تاپاندان سونرا، منه دئدي: اوغلوم مندن بتر كوسوب، اونو بير جور ديله توت، بلكه اؤزومله گؤتوروم آپاريم. ائله ده اولدو و اوغلاني دا گئتمه يه راضي سالديق. دوستوم آتاسيندان خواهش ائلهديكي، اؤزونون باكي سفريندن و اوردا قوچعلي ايله نئجه تانيش اولدوغوندان بير آز دانيشسين: بيلميرم، قوجا، اوغلو ايله باريشديغينا گؤره ايدي و يا قوچعلي نين مردانه ليگيندن ايدي بيردن- بيره بئله قيزغين صحبته باشلادي. او دئدي: گونلرين بير گونو من ده بير چوخلاري كيمي بير تيكه چؤرهك قازانماق اوچون باكييا گئتمهلي اولدوم. اورا يئتيشديم گؤردوم باكي نين وضعيتي ائله ده كي اونون بارهسينده ائشيتميشديم دئييل.
گئدهنلرين و يا همين منطقه ساكنلري نين اكثريتي ايشسيزليكدن جانا گليبلر و ايشلهين لرده لاپ فلاكت ايچينده چؤرهك قازانيرلار، منه ائله گليركي، معروف آتالار سؤزو ((چؤرهك داشدان چيخير)) مثلي بو وضعيتدن يارانيبدير. ايشسيزليك دردي قالسين بير طرفده، مني بو گونلر لاپ داريحديران و اوره ييمي آجي عذابلارا سالان مسئله، گونده نفت قويولاريندا اونلارجا انسانين هلاك اولماسي ايدي.
من ده بير چوخلاري كيمي بير نئچه گون ايشسيز قالديم، آخردا بير الله بندهسي منه دئدي كي، گل خيابان قيراغيندا اوتور سيميشقا سات.
همين گوندن سيميشقا ساتماغا باشلاديم. بازاريم ائله توتموشدوكي ، گل گؤرهسن بير مدت ايشلهيندن سونرا، بير نفرين واسطهسي ايله اكينچيليك ايشينه قوشولدوم. منيم اربابيم او آداملاردان دئييلدي كي، مني چوخ ايشلهديب، آز پول وئرسين. هله اونون مثبت خصوصيتلريندن ساييليردي. من ده لاپ اؤز ايشيم كيمي ايشله ييرديم. او هر سؤز باشي منه دئييردي كي، سن منيم ايشچيم يوخ، بلكه شريكيمسن: من سني بويئرلردن هئچ وقت آييرماياجاغام. دقيق ياديمدادير كي، بيزيم يئرين ياخينليغيندا ياشي كئچميش بير قوچعلي عمي واريدي. او گونلريني چوخ وقت اؤز عالمينده كئچيرهردي. بعضا او ائله فكره گئدهردي كي، اونوتوپ- تفنگ سسي ايله ده فكريندن آييرماق اولمازدي. قوچعلي نين اؤزونه مخصوص خصوصيتي مني آرتيق جذب ائديردي. مني هر شئيدن آرتيق هوسلنديرهن مسئله اونون آلنينداكي بارماق درينگيينده بير چاپيق ايدي. بارماق درينلييينده دئيهنده او معنادا دئييل، كي، بارماق افقي حالتده چاپيغين ايچينده گيزلنه بيلردي. بلكه نظره ائله گليرديكي بارماق مايل و يا عمودي حالتده چوخورلوقدا گيزلنه بيلر.
گونلرين بيرينده قوچعلي عمينين كئفي بتر سازايدي، او وقت فرصتدن استفاده ائديب، چاپيغين سببيني اوندان سوروشدوم او بير منه وبير اطرافا باخيب دريندن بير آه چكه- چكه دئدي:
- اونون سنه نه فايداسي وار، گل منيم اكينچيليك تجربه لريمدن سوروش.
من ده بيلديگيم قدر سنه دانيشيم. منيم سواليمدان بير آز ناراضي اولدوغو حالدا آغزيني بوزوب، درين فكره گئتدي. لاكن وئرديگيم سوالين اوستوندن و از كئچمه جه ييمي گؤرهن كيمي دئدي:
- اينديكي بئله اولدو، گئت آغاج خير داسيندان و يا اودون تكهلريندن بير اود ياندير و قارا چايداني دا قوي اونون اوستونده قايناسين. چاي حاضر اولاندان سونرا مني- چاغير، گليم سنه اؤز باشيمدان كئچنلردن دانيشيم. قوچعلي عمينين بو سؤزوندن من چوخ سئوينديم. لاپ اوشاقلار كيمي آتيليپ، دوشمك ايستهديم. بئش دقيقه نين عرضينده اوديانديريب، سوگتيريب چاي دملهيندن سونرا، قوچعلي عمينين يانينا آپارديم. آخار بير سو كناريندا اوتوردوق. قوچعلي عمي بير استان چاي ايچندن سونرا پاپريزيني يانديريب، ياواش- ياواش سؤزه باشلادي:
- هه اوغلوم بو چرخي دؤنموش اربابلار، خانلار، بگلر نه قدركي، رعيته آغاليق ائدير، بير او قدرده رعيتين، فهله نين بير سؤزله بوتون كاسب كوسوبون ايشي دالي دوشور. اؤزوده گئجه- گوندوز ناراحتليق، ازيلمك، دؤيولمك و… بو كيمي شئيلردن ياخا قورتارا بيلمه يه جكدير. آدام والله بو باره ده هئچ يئرده دانيشا بيلمير، چونكي حكومتين سؤزودور و اونلارين سؤزوده حكومتين. ياخشي بير- بيرلريني تاپيبلار بللي دير اونلار حكومتي، حكومت ده اونلاري ساخلاييب. اما قارداش اوغلو آتالار ناحق يئره دئمه ييبلر كي، ((هئچ كسين چراغي سحره كيمي يانماز!)) و يا (( اوزگه سينه قويوقازان، اؤزو دوشر ايچينه!)) بلي بو ائل آتالاري هم ده ياخشي دئييبلر كي، (( گئدهر بو گؤزه لليك سنه ده قالماز!)) اونلار بو حكمت آميز سؤزلري ايله ظلمون قاباغيندا دايانيب، ظالملرين بئش گونلوك آت چاپديريب، باش كسيب، اسرار آميز فقير لرده ياشاماغي نين عاقبتي نين اولماسيني قاباقجادان بيلديريبلر.
بيزيم ((سو مقاييت)) محاليندا ((مرتض خان)) آديندا بير ارباب وارايدي. بو آدام جماعتي اينجيديب، دؤيه- دؤيه اونلارين حقلريني اللريندن آلماق ايله قانع اولموردو ويئري دوشنده هر بير چيركين عمله ال آتيردي.
او آچيق- آشكارا اؤزگه نين ناموسونو لكه له ييردي و هئچ كس ده اونا ((گؤزون اوسته قاشين وار)) دا دئيه بيلميردي. منيم اورهييمي اويان، وجودومو يانديران مسئلهسيايدي. بعضي وقتلر اؤز- اؤزومه دئييرديم: بو مرتضي خان منيم ناموسوما كج باخسا، من او زمان نه ائلهيه بيلهرم؟ نه گوجوم، گوجونه چاتير، نه ده كي، سؤزوم سؤزونه باتير. يا گرك بير چوخلاري كيمي اؤزومو بيلمه مزليگه ووروب عارسيز- عارسيز ياشاييم، يادا ((هر درده دؤزمك اولار آنجاق ناموسون لكه لنمه سينه دؤزمك اولماز))- دئيه اؤزومو بو دنيادان خلاص ائديم.
يوخ نامردين قاباغيندا اؤلمك كيشي ليكدن دئييل- دئيه اؤز- اؤزومه باغيريرديم.
هميشه وهر يئرده بونو دئيهرم كي، ((الله عقله سيغمايان ايشي، آدامين باشينا گتيرمهسين)) من اينانميرديم بير گون بو ايشلرين بيري منيم اؤز باشيما گلهجكدير. آخي بيرده مرتضي خان منيم دؤزومسوزلويومو، ايتي تيكانلي اولدوغومو، بير سؤزله حرصلي اولاندا هئچ بير شئيدن قورخماديغيمي ياخشي باشا دوشوردو. قاباقلاردا بير نئچه دفعه سؤزوموز چيخميشدي و اونون گؤزونون اودونو اوشاقليق زمانيندان آلميشديم. اونا گؤره منه چوخ ياخينلاشمازدي. ياخينلاشاندا دا چاليشاردي كي، قويروغومو آياقلاماسين. من اؤزوم ده چاليشارديم كي، اونا توخونان بير سؤزو دانيشماييم. اونا گؤره كي، باش قووزاسايديم، باشيمي ازهرديلر. اؤزومه ده ائله بير توي توتارديلار كي گل گؤرهسن. مرتضي خانين گونو- گوندن جنايتي و خوشا گلمز ايشلري گئتديكجه چوخاليردي. من آيري بير كنده كؤچمك فكريندهايديم كي بيردن كيچيك باجيم الي اوزونده آغلايا- آغلايا قاپيدان گيريب، اورهك يانديريجي بير طرزده باشيني سينهمه سؤيكهيه رك هونكور- هونكور آغلاماغا باشلادي. منيم ده هئچ شئيدن خبريم يوخايدي. بيلميرديم كي، اونو كيم دؤيوب، كيم ايله ساواشيب، آغلاماقدان سؤزومه جواب وئره بيلميردي. اوتانديغيندان دا اليني اوزوندن چكه بيلميردي. نهايت چتينليكله اللريني اوزوندن آييرا بيلديم. اونون اوزونده بير وحشي حيوانين ديش يئرلريني گؤردوكده قان بئينيمه دولاشدي و مسئلهنين نه يئرده اولدوغونو باشا دوشدوم. تئز آياغا قالخيب، غضبلي حالدا مرتضي خان قاچما گلديم- دئيه باشي آلولو حالدا قاچماغا باشلاديم.
ياري يولدا كندين دونيا گورموش آغ ساققالي مني باشاساليب، بير ته هر دالي قايتاردي. من بو جنايتين قاباغيندا بير ساعتده دايانا بيلمزديم. لاكن ذهنيمه گلن بير فكر منيم قلبيم اوچون بؤيوك بير داياق اولدو. همين گون باجي- قارداشلاريمي آپاريب قونشو كندده ياشان بير قوهوموموز گيلده قويدوم. اؤزوم ده آت ايله قاييديب باكيدا منيم مهربان، اورهيي آچيق بير خالام وارايدي، خالامين اري ده پليس اداره سينده افسرايدي. من نه اوچون باكييا گلديم،خالامين ارينه بيلديرديم. اما او منه نه هه، نه ده يوخ دئدي. بير ته هر مسئلهنين اوستوندن سوووشدو. بير نئجه ساعتدن سونرا گئجه كئشيگينه گئده جك ايدي. او ادارهيه گئدنده خالاما دئميشدي كي، قوچعليني بيرته هر راضي سال، اؤزوده نه قدر پول ايستهسه وئر گئتسين.
خالام اري ادارهيه گئدندن سونرا ، سانديغيني آچيب، و اوردان تزه بير سلاح چيخارتدي. من ايندييه كيمي اليمه تفنگ آلماميشديم، خالام گئجه سحره كيمي گولله آتماغي و اونون نئجه آچيليب قوشولماسيني، آتيشما زماني دشمندن نئجه گيزلنمه يي و دئمك اولار تفنگين بوتون رمزلريني منه اؤيره دندن سونرا، او وقتين پولومنه نئچه مانات، همچنين اؤزونون قيمتلي بيلرزيگيني چيخاريب منه وئردي و دئدي: هارا گيره دوشدون مني خبر ائله، اما دشمني راحت ائتمهميش بير لحظه ده اوتورما! بونو دئييب بير- بيريميزدن آيريلديق.
گونشين حرارتي گئتديكجه آزاليردي، يايين امانسيز ايستيسيندن جانا گلميش خرمنچي لر راحت نفس چكمهيه وقت تاپميشديلار. بيري ماللاريني قيراغا ووروب، قان ترين ايچينده استكان- استكان چاي ايچمه كله مشغول ايدي. بيري كؤلگنديريك آلتيندا راحت اگلهشرهك سيگاريني سوموروردو.
بيريسي تلهسيك حالداماللاري كولش اوستونده تئز- تئز اوطرف بو طرفه قوووردو كي، گون اييلمه ميش بلكه ايشيني آخيرا چاتديرسين، مرتضي خانين خرمن ليگي كند خرمن لريندن آرالي، چايين اوتاييندا بوشلاييب، بير نئچه طرفدن خانين محصولونو دؤيور دولر. مرتضي خان اورتا كولشين اوستونده ((وله)) مينيب، اؤكوزلرين لهلهمهسيني گؤرمهدن اوخويا- اوخويا ولين اوستونده اوطرف بو طرفه گئديردي. علتي هئچ كيمسهيه معلوم اولمايان خانين بيردن- بيره شاققاناق چكيب، گولمهسي خرمنچي لرينهاي- كويونه قاريشيب، ايتيردي. خان بير نئچه ساعت بوندان قاباق بولاقدان ايري سهنگ آپاران كيچيك ياشلي قيزين دالينا دوشوب، اونا ياخينلاشماق ايسته ينده قيز، قور خودان سهنگي يئره آتيب، قاچديغيني يادينا سالاراق بيردن- بيره اوجادان گولمهگه باشلادي. گولمكدن اوغونا خان گاه او اؤكوزون او استونه و گاه دا بو اؤكوزون اوستونه آغناييردي قديني دوزلديب تنبل- تنبل گولن خانين قاشقاسينا دهين گولله خرمنچي لرين هاي- كويونون بيردن- بيره ياتماسينا سبب اولدو. خرمنليگه ائله بير سكوت چؤكدوكي، گل گؤرهسن- ائله بيل قورباغا گؤلونه ايري داش سالدين.
قوچعلي مرتضي خاني اؤلدورهندن سونرا قميشليكدن سوزوله- سوزوله اكيليب ياخين كندلرين بيرينده گيزلنيب قالدي.
اربابي نين اؤلوموندن قورخويا دوشن مباشر بيلميردي نئيلهسين گاه كولش اوستونو آل قاني ايله بويايان مرتضي خانين نعشينه باخيب، باشيني توولاييردي، گاه خانين فلاكتله جان وئرديگيندن سئوينن كندليلره مراجعه ائدهرك، ((بوندان سونرا گؤرون سيزه نئچهيه باخار.))- دئيه بوغولوب آچيليردي. كندليلر مرتضي خانين اؤلوموندن شاد اولسالاردا آرتيق قورخوردولار. ائله بيل اونلار بيليرديلر كي، بو ساعت دؤلت مامورلاري تؤكولوب، كندي چاپيپ تالاياندان سونرا هاميني حبسه سالاجاقلار. اما ايش، كندليلر فكرلشديگي كيمي بيتمهدي.
چونكي مرتضي خان قوچعلي نين الي ايله هلاك اولموش دئيه باش فرمانده مامورلارينا امر ائتدي كي، تئزليكله قوچعلي توتوب گتيرسينلر.
منطقه بير- بيرينه قاريشميشدي، دولت مامورلاري هر طرفدن قوچعليني آختارماغا باشلاسالاردا بير ايش گؤره بيلمهديلر.
قوچعلي بير مدت او كندن- بو كنده، بو كندن او كنده كئچيب، مامورلارا توتوق وئرمهدي. نهايت تصميميني توتوب، تفليسه يوللاندي، تفليسده آذربايجانلي چوخ اولسادا، ياشاييش اونا چوخ چتين ايدي باشي نين اولوب، كئچميشيندن دانيشان قوچعلي دريندن بير آه چكيب، ياريم ساعتدن چوخ يئرده قاليب، سويويان چاييني ايچمك ايسته ديكده، دئديم كي، قوچعلي عمي قوي دوروم چايي قيزديريم آنجاق سني الله حوصلهدن گئديب، دئيه اوجاغي تزهدن ياغديرماغاگئتديم چايداني قيزديريب گتيرهنده قوچعلي عمي دئدي بو صحبتي قوي قالسين سونرايا، بير گون يئري گلر قالانيني تعريفلهرم. قوچعلي عمينين بو تئزليكده حوصلهدن گئتمه سينه ناراحت اولسام دا سؤزو بيرده چئويرمه يه اوتانديم… بيردن بيره سوسماغيمي گؤرهن قوچعلي عمي چاييني ايچه- ايچه:
- آي اوغول سن نه ديمه دوشرسن، هله باخ گؤر آخري نه اولور. بيرده مندن بو راحتليغا ال چكيرسن، هر حالدا سحره كيمي اولسادا اوتوروب باشيمين احوالاتيني سؤيله يه جگم، سنه شوخلوق ائله ييرديم، هم ده چوخدان اورهييم ايسته ييردي كي، چكديگيم دردلري، ييغيب ساخلاديغيم غملري بيرينه دانيشيم، بلكه بير آز يونگولهشيم دئيه تزهدن سؤزه باشلادي.
هه اوغول تفليسده باشيم داشدان- داشا دگدي، گون اولور دو كي، گئجهلري آج ياتيرديم. بيلميرم اليمه هاردان بير- ايكي تومن پول دوشدو كي، تئز قاچيريب بير- ايكي چؤرهك آلديم. قهوهخانا ده اوتوروب اشتها ايله يئمه گه مشغول ايديم. تفليس- ين ((شيطان بازاري)) ياخينليغيندا يئرلشن. بازار ياخين اولدوغو اوچون هميشه شولوق اولاردي. اونا گؤره آغيز دئيهني قولاق ائشيتميردي. سن دئمه بو شولوقلوغا باخماياراق قهوهچي نين سونرا گؤزو مندهايميش. باشيم يئمكدن آچيلاندان سونرا گؤردوم بو كيشي بير لحظهده اولسون مندن يان اولمور. بونا گؤره بير آز تشويشه دوشوب، دئديم ((اولمايا بو كيشي مني تانييير)) بونو دئيب، اوردان بير تهر چيخماق ايسته ديكده قهوهچي منيم بيكار اولوب- اولماديغي سوروشدو. بيلدي كي، منيم اليمده ايشيم يوخدور. تئز دئدي كي، سحر گل بوردا منه كؤمك ائله، سنه بير شئي وئرهريك. من((باش اوسته گلرم))- قهوه خانادن چيخديم.
ايش تاپديغيم اوچون گئجه يوخوم آپارميردي. بيليرديم كي، بوندان سونرا آج قالمايا جاغام، هله اوسته ليك باجيلاريمادا كؤمك ائده جگم. اوگونون سحريسي ايشه باشلاديم، قهوه خاناني ياخشي اداره ائتديگيم اوچون استاديم منه آرتيق مزد وئريردي. نه باشيزي آغريديم آز مدت چكمهدي، بير آز ال- آياق ائله ييب، جاده قيراغيندا كيچيك بير قهوه خانا آچديم. قهوه خانا نين موقعيتي ياخشي اولسادا تزه آچيلديغي اوچون بير- ايكي گون گلن اولمادي. گؤرودون سماوري آليشديريب، چايي دملهيندن سونرا، اوتوروب مشتري گؤزلمكدن يامان داريخيرديم. هر دن اؤزومه داياق وئريب، مخصوص لحن ايله آي قهوهچي قارداش تئز اؤل تلهسيرم منه بير چاي گتير- دئيه آياغا قالخيب، بير چاي تؤكوب غرورلا ايچيرديم يئنه بير آز گؤزله ييب گؤردوم كي، مشتري گلمهدي. گئنه اؤزوم اؤزومه امر ائديب چاي تؤكوب ايچيرديم. همين گونلرين بيرينده قوهخانايه ايكي نفر داخل اولدو. اونلارين قاباغينا چايي قويا- قويا اؤز اؤزومه: ((اولمايا بونلار مني توتماغا گليب؟)) دئيه جاپي ميز اوسته قوياندان سونرا سماورين دالينا كئچيب، آتدان- آتدان اونلاري سوزمه گه باشلاديم. مشتريلر چايلاريني آرخايينليقلا ايچندن سونرا جيبلريندن بير عكس چيخاريب)) آي كيشي گل گؤر بو عكسين صاحيبيني تانيييرسان يا يوخ))- دئيه مني چاغيرديلار. من عكسي گؤرهنده مسئلهنين نه اولدوغونو آچيق- آشكارا باشا دوشدوم. هر شئي آيدين ايدي. اونا گؤره قاييديب دئديم: نييه تانيميرام. بو منيم عكسيم دير. سيزده نه گزير. مشتريلر بير چوخ گولندن سونرا آشاغي طرفدن اگلهشن مامور: قوچعلي سنين بو مردانهليك خصوصيتين بيزيم ال- قولوموزو سست ائتدي بيز سني توتماديق.سن ده سعي ائله بوردا قالما، حيفسن توتوب اؤلدوررهلر- دئيه يولداشيني آياغا قالخيزيب، چيخيب گئتديم روسيهيه، روسيه ده فحلهليك ائلهييرديم بير گون ايشدن قاييديب، خيابانين كناريندا ناهارا مشغول ايكن بيريسي قولومدان ياپيشيب: آي فلاني گل بورا گؤيده آختارديغيميزي يئرده گيره سالميشيق، من اونا بير تپيك ووروب، قويدوم قاچديم، مامورلار سئل كيمي منيم داليمجا تؤكولدولر. بير تهراؤزومو شهردن قيراغا چكديم، سحره كيمي مامورلار نه قدهر چاليشديلار مني نه توتا بيلديلر نه ده…
مامورلار مني توتماقدان اميدلريني تماميله اوزموشدولر، بير- ايكي ساعت گيزلهنيب، قالاندان سونرا باشيمي قووزاديم كي گؤروم مامورلار وار، يا يوخ بير وقت آييلديم گؤردوم كي، مريض خانهدهيم. هه اوغلوم بو چاپيق كي، گؤروسن ائله همين چاپيقدي من دئديم: قوچعلي عمي دئي گؤروم سونرا نه اولدو؟
نه اوجاق عومرومو زنداندا چورودوب، قويماديم ناموس لكهسي اوستومده قالا… من قوچعلي عمي ايله آيريلاندا گون ده تزه- تزه چيخماغا باشلاييردي.
یازان: بهروز ايماني
صابيرين يازديگي بير حکايه
آذربايجان ساتيريک شعيرينين بويوک داهي اوستادي ميرزا علي اکبر طاهير زاده(صابير) ين «ميدانه چيخير»آدلي حيکايه بواولوشاعيرين نثر يازيلاريندان بيريسي دير .صابيرين شعرلري اوزرينده بوگونه کيمي بير چوخ تدقيق اولوندوقي حالده نثر يازيلاري آزاراق تانينديقيندان ايتگين و گوزلردن ايراق قالميش.آشاغيدا کوچوک حيکايه بو بويوک شاعيرين نثريازيلاريندان بيرسي دير کي «کليات هوپ هوپ نامه »کيتابيندان 1320 –نجي ايلده تبريزده باسيلميش کيتابدان آليناراق ؛اورژينال شکلينده وئريلير.صابيرين شعر ساحه سينده ياراتديقي يئني چيليق ،نثريازيلاريندا دا گورمک مومکوندور.خاطيرلاتماق گرکير يازيني اورژينال وئريلماقيندان منظور او دوورانين يازي اوسلوبي و تورک يازيسي نين او دورانلاردا يازيسي تانيماق آماجي نظرده آلينيب.
ميدانه چيقور...
محمود،معنوي بر تربيه نک..بر تربيه دينيه نک آغوش حمايه سنده بويوموش؛حيات اختماعيه ده کي تلخي ؛خودکاميدن ذره قدر نصيبه دار اولموش ايدي.او،حياتني کوينک گوزل طاغلري..مشه لري..چمنلري..صولري اراسيندا بويوتمش معيشتک،ذوقک،خص.صيله عالم جديدک..عصرترقينيک تکاملندک خبري يوقدي..او الهک يولده سيحه بي حدوديني چکمگدن باشقه بر مشغله بيلمزدي..انسانيتک ؛مملکتينده؛تازه آدي تازه صداسي هنوز ايشيديلمگه باشلاديغي وقت؛محمود ؛استغراق خاموشي ايچنده تجليات طبيعيه سنک اشعار متصوفه سي ايله دمگذارايدي......
گوزل طاغلر..گوزل چمنلر..گوزل صولر بونلر هپ طبيعتک وسائط الهامي در،هرروح اوز،نصيبه ارشاديني اونلردن آلار..محمودده طبعتدده کي الهامات متعاليه سني او گبي شيلره مجلوب گورييوردي..وطنک يکي يکي سوزلريني ايشيدکجه..ملتک نوع عميقني گوردکجه فطرتنده مر کوز اولان حس آتشين، انشعاله باشلادي.اولدن وطن و ملت قايغوسي يادينه کلمزکن ايندي وطن.. ملت فريادلريني عيوقه چيقارييورديووفقط،چه سود ؟نه بوفريادي ايشيده جک جماعت نه ده بو حسياتي آ کلايه جق ملت واردي؟...
بو حسيات تصوفک ،تصوف دگل ؛حسيات تعصب و جهالتک ايچينده ياشايه- مامق امکاني باش گوستردي.ظلام ايچينده نور؛شبپره طبعان بشريت ايچون اک بي انصاف دشمندر.محمود ده اويله اولدي..اوزاوداسي اوزاقرباسي ..اوز عائله سي اونک خصم جاني اولديلر..اوده اوز جگرپاره لرين بواوغورده علم ..حريت،انسانيت..مدنيت اوغورنده فدا ايتدي..اغتراب ايتدي..اوز محيط اجتماعيسنده برجه مصدرعرفان و مدنيت بيلديگي(...)يه کلدي..او آرتيق اوراده راحت ايدي مسرورايدي..مسعود ايدي..اوني يوزينه قارشي تکفير تلعين ايتميورلر..اونک حريت فکريه سنه ..آثار قلميه سنه جبرايله ايتميورلردي..هر کاه که اونک شهرنده کي رفاه معيشتي يوقدي،فقط سعي قلمي ايله ..ناموسلي..غيرتلي آديله ادبيات مبيه سي آراسينده برموقع ممتازکسب ايتمشدي..اويازييور چاليشيور بشريته مرحمت..شفقت گوسترييوردي؛بولنديغي يرده برافکار جديده دارالعرفاننده اشغال ايتديگي موقع تدريسي اونک گذارش حياتنه خادم اوله جقدي.ايندي حر،آسوده برفکره مالک؛مستريح!
***
پرستشکاري بولنديغي حيات مطبوعاته ده برکره داخل اولسه؛آرتق،مورانه اولسه ده ايده جگي بوخدمتله ذوق معنويسني تطمين وجداننک غليانني تسکين ايده جکدي.اويله اولدي.يقندن طانيديغي برغزته نک علمله سي صره سنه گيردي،مطبعه نک پريشان وقسوت انگيز حياتني داها بيلمه ن بو آدم اک آز اجرت خدمتله فخورانه چاليشيوردي.«روحم؛بوسعيدن محظوظدر؛گوج اولسه ده دوام ايده جگم چونکه غايۀ املم ملته خدمتدر!»دييوردي او؛اعضاي مطبوعاتک سياناهيسنه حرمت..محبت گوستردي.اونلري مصلح انسانيت بيلردي..اونلري اقدس اوامر الهي اولان :بنم عندمده ان بيوک احسان بيزالبشر تأميزصلاح وسعادت خائم اولانلرک قوللغيدر!فرمانني اجرايه کوکل بيلردي.
فقط هيهات؛تصادف اوني اويله آلداتدي که بوتون غيظ قلبيسي بر آنده مدهش بر قوه مدخره گبي پاتلادي.....غزته نين مديري خلقاً عادي؛طبعاً دني؛وجدانني منفعت شخصيه سي اوغرنده پايمال برساخته کاريدي...
اوهيچ بر وقت اينانميوردي که بويله بروجدان بويله عادي بر لئامت مطبوعات مليله سنک برعضومهمنده بولونسون؛لکن گرکدي که بوحقيقتي لايقيله اوگرنسون؛پرستشکاري اولديغي بوصحائف مطبوعاته بويله آلچق و مخرب برميقروبک نه صورتله ياپشديغي اوگرنمک ايسته يوردي.برگون وظيفه سيله مشغولدي..مرتب لردن برينک شکواي متظلمانه سني ايشيتدي.تاثري آرتدي رقت شعري هيجانه گلدي.تازيانه آتشبار اولان خامه جوالندن غير اختياري برقاچ مصراع دوگولدي..پک آجي ايدي.اوزي ده آغلادي..دها متيقظ..دها مراقلي برصورتده تدقيق محيطه باشلادي..اوح پک برباد!پک ملعونبرحيات..هرکس نفرت ايدييور..شخصاًمعروفي اولان هرکس اوني منفور..لئيم..عادي بيليور..فقط هيهات؛برورقه مطبوعانک صاحبي..افکارعموميه نک شخصاً طانيماديغي بوچهره سياه شيطنت حالا اورته ده طولانيور..ياشايور..
محمود داها زياده تدقيقاتده بولوندي..اوح..ايشيک ايچينه گيرديکجه ملوث بو آدم انسانيت؛ممعارف؛وطن دشمني ايميش!بروسيله اتحاد و اتفاقک پريشاني و اضمحلالنه ده سبب اولويور..اودارالتحصيلک تکاملي آراسينده اويناديغي روللريله انقراضنه ده بادي اولمش...بوتون هئيت تعليميه اوني تامين ايتمش.
داهاداها .....اوت او حتي يکي اويانان و بويکي لک اوغرونده باشلرويرن...قانلردوکن برملتک افرادمعصومه سي آراسيندا ده اختلاف صاليور وبولانيق سوده بالق آولايه جن؛آرتيق هر طرفدن اوزينه قارشي چ.ريلان انتظار استکر اهک اوکنده فساد ايله تامين معيشت ايده جک..ممکن اولورسه ياشاديغي مملکتک قانون استيدادينه مراجعت ايده رک کندسيندن ماتدا بوتون مطبوعات موجوده نکسدينه چاليشه جقميش!!
هيهات هيهات برغزته مديري..بويله بردني بويله برناموس اولسون!محمود بر درلو فکيرينه بوحالي صيغديرميوردي..ومطبوعات ايچينده بويله بر لونک افکارعموميه يي؛ملتي آلداته رق لکه له ديگمه تجمل ايده ميوردي.
نهايت ايشک ميدان ثبوت و علنيته چيقمسي ،اوت بورزيل مخلوقک بومضر بشر پارچه سنک يورق اولمسي گرگدي..
محمود ذاتاً بشريتک رداي دين آرقه سنده عاجز؛سفيل،بي ادراک مخلوقلري حيله و ريا ايله اغفال ايدن آباء استبدادک هپسي تلعين ايده رک چکيلميشدي.
شيمدي ده غيرت وطنيه ؛حمت مليه نک کرسي خطابتي..صحيفه تبليغي محترم برواسصه ارشاد اولان غزته نک ده پرده نفاق و شقاق اولمق اوزره استعمال ايدلديگني گورنجه بوسبتون جهان ده شايان اعتماد برشي اولمديغينه قائل اوله جقدر.
فقط عمرينک اوچده ايکيسي برعماي جهل ايچينده کچيرديگي حالده اواخر ايامده،خيالنه عاشق اولديغي مدنيتک انوار فيضافيضيندن بي نصيب اولمق برانتحار معنوي دن بشقه برشي دگلدي.تحمل ايده بيلمدي.دروننده برحزن يتيمانه طوغدي وجهاً مرارت قبيله سي گورولميان بو آدمک گوزلرينده شيمدي سونک يورغون برشعله نفرت فيشقرييوردي. انسانلرده بوحال نادراًگورونور لکن بو گبي علائم وجهيه اويله درين اسرار روحيه نک ترجماني اولور که بوني محسوسات ماديه ايله تبليغ و افاده غير قابلدر.بوگبي انفعالات معنويه اثناسنده آرزو ايديلان هر شي صميمي در..حقيقي در عادتاًاجابت قبول عندالله محقق اولان خلوص نيت ايشته اوحالک وجودي ديمگدر.خشوع و خضوع روح بويله برهيجانک اعصابي تحريک ايتميشدي باشقه برشئي دکلدر.
***
ادارني ترک ايتمگه قرار ويردي که دهشتي او آنده وجوديني صارصدي..دماغينده براختلال ذهني حصوله گتيردي.معيشت نفسي دگل اعاشه عياله ..کوچوک ..معصوم بر جه جگ يادگار حياتنک نشته استقبالي گوزونک اوکنده تجسم ايدي ويردي.
بويني بوکولدي.بدني دونمش بر جسم گبي يوردي.
اوت؛اورادان آلاجغي اجرتک گونده لک حصه سي مديرک آنجق بر چاي صرفنه تقابل ايتديي حالده بوقناعت صابرانه استحقاراًکنديسنه ايديلان معامله بي شعوره ده بوکمگه مجبور ايدي.
شاعرحياتک بويله مهلک برضربه سنه شمدي يه قدر داها تصادف ايتمه مشدي.
بوتصادف اونک قلبنده بر اعتماد اويانديردي.بواعتماد اوزينه ظلمي اعتسافي رواگوره نک مقرر اضمحلالي ايدي.بو حس قيل الوقوع روحنه تسلي بخش اولدي.گوزلرنده حصول املدن متولدبرشعله انتقام پارلادي.ينه سوندي..وطننده ملوث ده اولسه برجزء مطبوعاتک محوي سروريتي صينديردي.
يشقه برادارهيه انتشايه قرارويرديگي وقت؛متردد ايدي؛قبولي مشکوک ايدي.مراجعت ايتدي.نااميد بررجعت بروسيله قهر داها چيقدي.اک زياده مضهر امن و اعتماد اولديفي سجاياي مقبوله ده ينه بر حاکميت متعبد آرزوسي استشمام ايدييوردي.اغبرار دروني گيتديکجه تزايد ايديور.هر گون بلکه يوزلره بيت سويله جک قدرايتي اولديغي قريحه ابداعي شمدي تالمات درونيه سي تفسير ايده جک بر کلمه بولمقدن عاجز ايدي.
چيلديرميش گبي سوقاغه چيقدي،بتون سوقاقلرده برولوله معيشتک هاي و هوي وشماتتي بينني صارصدي،گورويور..مجمع انام اولان محال بر سماي مضي آلتنده الکترقله نورلانمش سورشبانه حالنده گورونيورايدي.
موزيقه باندوسنک وقور و محقر آهنگ روحنوازس تبديل حسياتنه ياردم ايتدي.اوزموقعي ايله محيطنده کي بو جماعت شبستاني مقايسه يه باشلادي.
هر کس يوزنده براثرسروروار؛گولويورلر،اوينيورلر..قوشويورلر..آشنالرآحبالر بربريني ايتسام مودتکارانه لريله سلاملايور.تک برجه تک اوزي فکري در؛آرتق شماي الهاماتنده بر طلوع محتشم دوغميور،آفاق حياتي معيشتک قره بولوطلري آلتنده گورونمز اولمشدي.
گنيش«ملت باغي»تک منتظم خياباني آلتنده طالغين ،طالغين قادينلرک انظار دلپذيري اوني جذب ايده ميوردي؛کندي کندينه گزييوردي.هربري برسوداي مغرورک حاکمي عد ايديلان تصوير حاله موافق برکلمه بوله مديغنه پک متاثر ايدي.
باغک هجرا بر گوشه سنه گيتديگندن خبري يوقدي،برالک اوموزينه طوقنديغني اويقودن آييلرجه سنه برتهالکه حيس ايتدي.
- حضرت !بوپريشان افکارنه؟دنياني گورميورسک که!!..
دئين رفيقيني بوغازنده طيقلان بوغروق برصدائيله سلاملادي.
ارقه داشي ديمشدي که:
- سنک کي ايشي بيتردي..آرتق غزته چيقميور..
- عجب نه اوچون؟
- نيچون اولاجق آرتق بوتون حيثيت ملوثه سني هرکس طانيور..ذاتاً..دن پارده هيچ کسه چاتديره ميورکه..
آرتق ايندي يه قدربوتون بوبي نوا ملتک مقدراتنه طالعنه برپئيس لکه صالان افعال ملوثه«ميدانه چيقور...»وداها بوقويون سوروسنه بکزيان انسانلرک جيوانيتي ابدي قالمه جق که البت:
«ظالملربرگون ديديرر حضرت اله!»
قايناق:
کليات هوپ هوپ نامه- صابرطاهرزاده نک اثري –ناشري طاهرزاده –هلال ناصري کيتابخانا نشري-تبريز1320
یازان: علي.ب.تورک
شنگول- شؤنگؤل – منگول
بيري وارميش بير ي يوخوموش،بير کئچي وارميش.بو کئچنين گوزنون آغي- قاراسي اوچ بالاسي وارميش.چپيشلرين بيرنين آدي شنگول،بيرنين
آدي شؤنگؤل بيرينينده آدي منگول ايميش.کئچي گئديب هرگون مئشده
اوتارارميش.گئجه قايديب دا بالالارينا آغيزيندا سو،بوينوزوندا اوت ،ممه
لرينده سود گتيره رميش.بوجور قايديب قاپي دوورميش.شنگول آتيلا-آتيلا قاپييا ياخينلاشيب
يوروشارميش:
- شنگولوم،شؤنگؤلوم،منگولوم قاپيني آچين من گلديم،آغيزيمدا سو ،بوينوزومدا اوت،ممه مده سود
گتيرميشم.
شنگول،شؤنگؤل ،منگول سئوينه –سئوينه قاپيني آچارميشلار،کئچي ايچري قيريب اونلارا
سويوني،سودوني،اوتوني وئريب يئديريب ايچيرديکدن سونرا ياتيرداردي.سونرا دئيردي کي
:بالاالريم احتياتلي اولون،هر کيم قاپي دوووب منيم دئديگيم سوزلري دئمسه آچمايين.چپيشلرده
دئيرديلر کي:
- سن آرخايين اول هيچ کيمه قاپي آچماروق.
بير گون بيرآج قورد اورالاردا تاپليب کئچنين بالالارين يئمک اوچون فرصت آختاريردي.بير گون
قورد گليب کئچي ائوده اولمايان چاغ قاپيني دويدي .شنگول،شؤنگؤل ،منگول دينقيلديه-دينقيلديا
قاپيا ساري گئديب دئديلر:
- قاپي دوين کيمدير؟
قورد کئچنين دئديکلرين بيلميردي و دئدي:- آچين بالالاريم منم آنانيز!
چپيشلر آنالاري اولماديگيني آنلاييب قاپيني آچماديلارو قاچيب گيزلنديلر.قورد گوردي کئچي گلير
،قاچيب بير بوجاقدا قيزلندي.
کئچي قاپيني دويوب دئدي: بالالاريم آچين منم ،اغيزيمدا سوفبوينوزومدا اوت ،ممه لريمده سود
گتيرميشم.شنگول،شؤنگؤل ،منگول آتيلا-آتيلا گليب قاپيني آچديلار.کچئي ايچري گيريب هر زماني
کيمي بالالارينا سوريالسود،اوت وئريب سونرا بالالار قاپيني چالماسيني آنالاينا دئديلر.کئچي دئديگي
سوزلري قورد ائشديب اوردان اوزاقلاشدي.
صاباحيسي گون کئچي گئتديکدن سونرا قورد گليب قاپيني دويدي:
- بالالاريم آچين منم آنانيز،آغيزيمدا سو،بوينوزومدا اوت،ممه لريمده سود گتيرميشم!
شنگول،شؤنگؤل ،منگول گليب قاپيني آچديلار ؛بيردن قورد آتيليب منگولي توتوب همان
يئدي.شنگول،شؤنگؤل قاچيب قيزلنديلروآغلاماقا باشلاديلار.آخشام اولوب آنالاري گليب نه قدر
قاپيني دويوب نه قدر اوخودي قاپيني آچان اولمادي.کئچي دال-دالي گئديب بوينوزلاريلا قاپيني
آچديب ايچري گيردي.
شنگول ،شؤنگؤل آنالارين گوروب سئوينديلر و آنالاري سوروشدي :- بس منگول هاني؟ چپيشلر
باشلاديلار آغلاماقا و اولان بيتني آنلارارينا دئديلر.آنا کئچي هيرسلنيب دئدي کي:
- ياخشي قوردونکي منده قالسين.سيز قاپيني باغلاييب هيچ کيمه قاپيني آچمايين.
کئچي يولا دوشوب آز گئتدي،اوز گئتدي ؛دره تپه دوز گئتدي ؛آخيربير دميرچي دوکانينا يئتيشيب
شنگول- شؤنگؤل – منگول
دئدي:
- دميرچي قارداش منيم بوينوزلارمي قيليچ کيمي ، اوجلاريني سونگي(نيزه) کيمي ائله.
- دميرچي ده دئدي :آ کئچي سن منه نه وئرجکسن؟
- بير قازان قايماق بير قازان سود!
دميرچي راضي اولوب کئچنين بوينوزلارين قيلج کيمي اوجلاريني سونگي کيمي ايتي ائلدي.کئچيده
اونون قايماقين ،سودون وئريب دوز گلدي قوردون ائويني دامينا چخيب اياقلارين باشلادي داما
وئرماقا .قورد بير قازان آش قويموشيدي.اوجاق اوسته پيشيريردي.اوندا کي کئچي آياقلارين دامنما
يئره ووروردي قوردون آشينا توپراق توکولوب قورد حيرسلنيب دئدي:
- ائويمي ييخان کيمدير؟آشيما توپراق توکن کيمدير؟
کئچي جواب وئريب دئدي :
- هم سولطان ام هم پاشا ،
بونوزوم قوشا قوشا ،
بالالاريمي سن يئميسن
ايندي بويور ساواشا
کئچي دالي گئديب،ائله بوينوزيله ووردي قوردون قارنينا کي ايک يقاريج قوردون قارنينا
ايشلدي.قورد برکدن اولاييب ،يئره دوشوب ،کئچي همان يئرده قوردون قارنين دئشيب منگولوني
ائشيگه چيخارتدي.
قورد اوويا اولويا دئدي: - واي قارنين!واي قارنيم!
کئچيدي دئدي :- بالالاريمي يئينده واي قارنيم دئميردين!
کئچي بالاسين گوتوروب سئوينه سئوين ائوينه گئتدي؛سيزلره ده تانري سئونج پايي وئرسين. ناغيلي
ائشيدن ساغ ناغيلي دئيين سالامات
شاه ، وزير، قوجا کيشي
بير گون واريدي بير گون يوخ.سيز تانماييب من گورمين اولکلرين بيريسينده بير عاغيلي شاه وارميش.گونلرين بير گوني شاه وزيرو سراي آداملاريله بيرليکده دولان گرديشه چخيب يولاري اوستونده بير قاري قوجاکيشيه راست گليرلر.
شاه يانينداکيلارين ان عاغيلي اولانيني تانيماق اوچون بير آز فيکيرلشيب سونرا قوجانين يانينا گئدير ودئير کي :آي دونيا گورموش کيشي سندن اوچ سواليم وار سوروشسام جواب وئرسن؟
قوجا دئير :بيلسم جوابيني وئرم بيلمسم اوگشرم.
شاه دئير :آ قوجا دئ گوروم ايکيني اوچ ائلميسن؟
قوجا دئيير:بلي ،قوربان!
شاه دئيير:اوزاقي ياخين ائلميسن؟
قوجا دئيير:البت کي!
شاه دئيير:نئجه يول تالان اولوبسان ؟نئجه يول تالان ائله ميسن؟
قوجا دئيير:اوچ يول تالان اولموشام ايکي يول تالان ائيلميشم!
شاه قوجايا احسنت دئييب،بولي خلعت وئريب يولارينا دوام ائديلر.اوتراق ائلين يئرده شاه آداملارين بير آرايا يغييب دئيير کي:کيم دئيه بيلر کي من قوجادان نه سوروشدوم ؛اودا منه نه جواب وئردي؟
هيچ کيم جواب تاپمادي ،هامي هويوخوب قالديلار کي نه دئسينلر.شاهين وزيري اردان چخيب تئز قوجانين يانينا گئديب دئيير کي:آ قوجا آتا شاه وئرن خلعتلرين تاين سنه وئرم دئ گوروم شاه نه سوروشدي ؟سنده نه جواب وئردين؟
قوجا بير آز گولوب دئدي:من خلعت ايستميرم.ياخشي قولاق آس...اوندا کي شاه مندن سوروشدي ايکيني اوچ ايليبسن منده دئيدم هه !شاهين منظوري بوييدي کي ايکي اياقين اوچ اولوب !منده دئديم ايکي اياقيما بيرده چليک آرتيب(عصا)اوندا کي شاه دئدي اوزاقي ياخين ائديبسن منده دئديم البت !شاهين منظوري بوييدي کي اوزاقي داها گورنميسن چون قوجالميسان.اوچونجي سوالين جوابيدا بو جوردي کي شاه دئدي نچه تالان اولوبسان ؟نئچه تالان ائليبسن منظوري اوييدي کي نئچه دفعه قيز اوغلان ائولنديرميسن ؟منده دئديم اوچ قيز اره وئريب اوچ يول تالان اولموشان ايکي اوغلاندا ائولنديريب ايکي دفعه ده تالان ائلميشم.
وزير درحال شاهين يانينا دونوب جوابلاري شاها دئيير.
راوي:آقاي بهروزاصولي زنوز
يازان:علي.برازنده(تورک)
سونسوز سفر
(غلامحسين ساعدي)
ياي چوخ پيس باشلاندي بيردن –بيره ايستي و توفانلي ، پارچا –پارچا وحشي بولودلاري ايله تقاعده چاتميش سرهنگين مدرسه ده ايش گؤروب – گؤرمه-سي اوچون گنج قاديني منيژه يه دئينمه سي قورتارمادان ، ايكي قيزين اليندن يوخوسوز قالما ناراضي ليغي اورتا لييغا چكيلدي و بئله بير فصلده بيرچاي مسئله سي گولونج ايدي و نهايت عموميتله دوشونمه لري گيج ائديجي ويئرسيزايدي بللي اولدوغوكيمي بيربئله سوز-سويدان و قاچا-قاچدان سونرا تصميم توتولا بيلمزدي .
منيژه اوندان نگران ايدي كي ، هله تويوندان بيرايل كئچمه ميش پرده لر ، گبه لر (خالي لار ) گلين ليك بزه كلري سولوب ،كهنلمه ميش ، بيربئله دارما –داغينليق ، خطر اولاراق ، ائوي چولغييبدير.
اونون پوزغونلوق و تكليف سيزليينيدن خبري اولمايان سرهنگ ، اونو دوشونوردوكي ، قايدايا دوشموش ياشاييشينا باشقا بيرقايدا بخش ائتسين . بئله ليكله بيرگون خبر چاتدي كي ، بيرگون تويوقچولوق بساطيني سوياچكيب ، قوشچولارين و قصابلارين گل-گئدييندن ياخا قورتاريبدي و بوتون آل-وئره عايد اولان دفتر –كتابي و آيري –آيري وسيله لري حيطين اورتا ليغيندا بيريئره توپلاييب اودا چكدي .
بوتون باهانالار كسيلميشدي ، قالدي اجاره لي ائو و تقاعد معاشي كي ، هر يئره كئتسه آلابيلر و بيرده آرام ، سوسقون ، اوناياپشيقلي و تابع اولان قاديني . قالدي اوره يي هميشه سيخيلان ، حالسيزو 27 ياشيندا ايكن تقاعده چاتان سرهنگ ايله ائوله نن منيژه يه ، اونا فرق ائتمزدي هاردا اولورسا-اولسون ، آنجاق اونونلا هم ياشيد اولان سرهنگ –ين ايلك گنج قيزينين گؤروشو اونون اوره ينيي سيخيردي .او ايندي اونلارين رحمته گئتميش آنالارينين يئريني توتماقدا ايدي.
هر حالدا او سرهنگه هن دئديكده ، هم قيزلار لا قارشيلاشما قورخوسو و ايندي ده ائو ديدرگين ليگي اونا آرتمشيدي ، خصوصي ايله پرده لري قوپارداندا باهالي لاري و ائو اشيا لاريني فهله لر باغلاياندا ، بودويغو گئتدريكجه چوخاليردي . او ياخشي گؤرودوكي ، ياخين قونشولارينين اشيالاري ، ائله اوجور قالير و پنجره لريندن ايسه ، پرده لر قايدا ايله آسلانيبدير . گئتمك مقامينا چاتديقجا ، سرهنگين هيجاني آرتيردي ، اوآرتيق« مه لقا » و مليحه دن دانيشيردي .
هرآندا ، بئينينه يئني فيكيرگلنده ،كئچميش وضعيتي ديشيليردي .بعضاً بايرا (ائشيگه ) چيخيب ، گلمه لرينين خبريني تلگراف ائتمك ايسته يير و تلفن خانا قاباغيندان پشيمان اولوب قاييديردي ، اونا گليردي كي ، قيزلاري ، اونون گلمه سيندن سئوينجك اولوب ، ساغلامليقلارينا ضررگله .
منيژه ياخشي بيليردي كي ، سرهنگ قيزلاريني چوخ سئوير و بوتون بيرايل مدتيتينده هر گئجه اونلارين عكس آلبوملاري ايله ياشايبدي . نئچه گون بوندان اؤنجه ، قيزلاري گؤندرديگي كاسئتت لري دينله ير كن باشيني توولاييب ، اؤكسونو اؤتوروردو . هرواخت حالي پيسه ليب ، خسته دوشنده منيژه يه دئييردي : اونو بوگونه سالان قيزلار اولوب .
اوشاقلارين فيكيرلري ، اونلارين ياشا ييشيني راحت سيزائتميشدي . اونا گؤره ده اوشا قلارين فيكري ، سرهنگين كئچميش اوغورلارينا گووه نن منيژه اوچون خوشاگلمزايدي . سرهنگين داورا نيشيندان بللي اولوردوكي ، او بوگون كئچميش نائليت لرله يوخ ، بلكه قيزلاري و قادينين اولماسي ايله اؤز حياتيني چيچك لنديره بيلير . بونونلا نئچه گوندن بير ، يئن هديه لر و سووقت لر آليب ، آيين اولينده آلديغي آيليقدان قيزلارينا تحصيل خرجي گؤندريب ، دئيه ردي : نه قدركي ، ديري يم ، بوايشي گؤره جه يم ، قيزلار بيلمه لي ديركي ، اونلارين آتالاري واردير .
قيزلاريم آتالاريني ياخشي باشادوشوردولر ، آنجاق گرفتار چيليقدان اونلار دا تئز –تئز آتالاريندان خبر توتابيلميرديلر . گئجه لر ساعات دوققوز ياريمي كئچنده تلفن زنگ چاليب ، دسته يي قالديراندا اوزاق يوللاردان گلن سرهنگين سسيني ائشيديرديلر ، سرهنگ باغيراراق : « آلو ، هارادي ؟ » .
هميشه دسته يي (گوشي ) گؤتوره ن مليحه دئيير : « آتا سنسن ، سالام ».
سرهنگ دئيير : « هن منم ، سالام سالام ،سن كيمسن ؟».
- « من اؤزومم آتا »
- « بيليره م كيم سيز ، مليحه ، يوخسا مه لقا ، هانسي سيز ؟ »
- من مليحه م آتا ، حالين نئجه دي ؟
- مه لقا هاردادي ؟ اوردا دئيل ؟
- نئيه « پاپا » بوردادي
- « نئيليرسيز ؟ نيئيه سيزدن خبر يوخدو ، نگرانچيليقدان آخي اؤلدوم »
- بيز ياخشي ييق ، چوخ ياخشي ، خانيمين حالي نئجه دي ، ياخشي دي ؟
- نيئيه مكتوب ياز ميرسيز ؟
- آتا يئتيره بيلميريك ، سحر ، آخشاما كيمي ايش گؤروروك .
- نييه نه خبردي ؟ سيزي كيم پول دالينجا گؤنده ريير ؟ آدام هرواخت جاوان دئييل ، نه اوچون اؤزونوزو اينجيديرسيز ؟ هن ؟ نه قدر ايشله يه سيز ، سيز باشا دوشن اولماياجاقدير ، بو مملكتده ايشله مه يين فايداسي يوخدو ، آدمي قوجالديب ، يازيق ائله يير » .
- آتا ناراحات اولما ، بيز اوچون چوخدا چتين دئييل .
- « مه لقا وار ، وئر منيمله دانيشسين »
- مليحه دسته يي ، مه لقايا وئريب ، مه لقا دئدي : « سالام پاپا »
- سالام عزيزيم ، حالين نئجه دير ؟
- ياخشي ييق آتا ، سيزنئجه ؟
- « سسين نئييه توتولوب ، سويوق ده ييب ؟ »
- « يوخ آتا ، سسيم ياخشي دي ، تلفن ياخشي دئييل »
- « منيم سسيم ياخشي گلير؟ »
- هن « پاپا » ياخشي دي .
- سنين سسين نه اوچون بئله دير ، اولمايا مريض سن ، مندن گيزله ديرسن ؟»
- يوخ آتا ، آرخايين اول ، منيژه نئجه دي ؟
- ياخشي دي ، منيم يانيمدا اوتوروب ، ايسترسن وئريم دانيش .
- نئييه وئر ، دانيشيم .
- مليحه ، قولاغيني تلفنونا – ا ياخينلاشديريب ، اوطرفدن منيژه نين ظريف و اينجه سسي ائشيديلير : « سالام »
- سالام ، حالين نئجه دي ؟
- ساغ اول ، ياخشي يام ، سيزنئجه ؟
- شكيلينيزي گؤنده رمه لي ايديز نه اولدو ؟
- اؤزوموز نه ايك كي ، شكليميز نه اولسون .
- مني آلداتما ، سسيندن بللي ديركي ، گؤزلسن .
- منيژه توتغون سس ايله : يوخ ائله دئييل ، آمماسيزين شكلينيز من ده وار ، چوخ گؤزل سيز .
- ائله دير ، ياخش سيز نجه سيز ، بيزه باش ورماق ايسته ميرسيز؟
- نئييه ، انشاالله گله جه ييك .
- اونودمايين .
- ياخشي ، آيري ايشيز يوخدو ؟
- يوخ ، آتامي قويما ، چوخ داريخسين .
- باش اوسته ، ساغ اولون .
- ساغ اول .
- تلفن دانيشيغي سوناچاتيب ، سرهنگ منيژه يه دئيير : ياخشي نه دانيشدينيز ؟
- منيژه دئيير : « هئچ نه »
- سرهنگ دئيير : نه اوچون گولوردو ؟
- منيژه دئيير : ائله بئله سي
- سرهنگ دئيير ، ائله – بئله اولار، يقين بيرسؤز وارايدي .
- منيزه دئيير : منيم شكليمي ايسته ييرلر .
- سرهنگ دئيير : ياخشي ، اونلار اوچون گؤندر داي .
- منيژه دئيير : اوزومدن گلمير .
- سرهنگ دئيير : اوزومدن گلميرنه دي ؟ گئج – تئز اونلارسني گؤره جك ، بيربئله اوتانماق ياخشي دئييل ، من ائولنمك ايسته ديكده ، اونلار ا بونو يازديم ، اونلاردا منه تاپشيرديلار كي ، جاوان و گؤزل بيرقادين آليم . اولار يازديلاركي ، قوجا و چيركين قادين آلارسام ، او واخت دريمه سامان تپه جك لر . نئيه له مك، اونلار مني سئويرلر.
بيرآز دان سونرا ، آلبومي اوستولون آلتيندان گؤتوروب ، دئيير : شكيله باخماق ايسته ميرسن ؟ و سونرا ، آلبومو ورقله يير .
بونونلادا ، ائواشيالاري باغلانيب ،حركت ائلدمك باشلاندي . آنجاق بيردن – بيره بير نؤوع يورغونلوق سرهنگي چولغادي . بير بئله هيجان وسئوينج محو اولوب ، گئتدي . منيژه حياط ايچينده دوروب ، قالميشدي .
بئله ليك له بير نئچه گون اؤتدو ، هاوا توتولوب ، ياغمورلوق اولدو ، داهاسونرا ، يانديريجي گونش چيخدي ، سرهنگ ايسه روحي دييشيك ليگه چولغاندي . پارچالانميش كؤهنه درگي لري ( مجله لري ) اويانا آتيب ، اوز-گؤزونه يئتيشدي و سونرا ساتديقي تويوقچولوق اشيالارينا باش چكيب ، اونلاري آلان آدامي تعجب لنديريب و منيژه ني ايسه گئديب ، گئتمه مك دوشونجه لريندن قورتاردي . اونلار زنگ آچديلار . تانيش لار ، دوستلار ، قونشولار ، يولاسالماغا گلديلر .سئوينن سرهنگ پيله لردن ، آشاغي گليب ،منيژه ياشارلي گؤزلرله ساغ اولاشيب ، يايين پارچا –پارچا بولودلاري هاواني توتاراق ، اونلارين نامعلوم و سونسوز سفرلري باشلاندي .
یازان: غلامحسين ساعدي
منبع : گجیل
دووشان قولاغي نيه اوزوندور؟
اوشاقلار بئله دئيلر کي بير دفعه دووشان بير قويونا راست گليب ،دوست اولوب عومور بويي بير- بيرلرندن آيريلمامايا و هميشه ليق دوست اولماق ايستيرلر.اونا گورده قويون دووشانا ديئر کي ايندي کي بيز دوست اولموشوق گه ل بير ائو تيکيب اوردا ياشياق.دووشاندا قبول ائلييب قرار اولور صاباحسي گوندن اودون ييغيب بير ائو تيکسينلر.
صاباح يولا دوشوب ايکي يولداش ميشده تخته – تاباق تاپماقا گئتديلر.يولدا اه نلي – قالين بير آغاجا راست گليب قويون دئير کي :
- من بو آغاجي کوکوندن يئره يخيب ،يئره سالام!
دووشان دا دئير:- قيرا بيلمسن!
قويون دالي- دالي گئديب ،کله سيله آغاجا يوگوروب آغاجي کوکوندن تاپيلتيله يئره سالير.
دووشان اوز- اوزونه دئير:
- بالام آغاج سينديرماق نه راحات ايشيميش !منده دوستوما اوزومي گورستمک اوچون اونون يانينداکي آغاجي سينديرام و دئير:
-قويون قارداش باخ ايندي من ده بوآغاجي سينديراجاقام!
يولداشي قويون ايستير دئسين ؛بو ايشي گورمه؛ بيردن- بيره دووشان دال- دالي گئديب بيردن آغاجين اوستونه يوگورور،اوندان سونرا دووشانين باشي محکم آغاجا ده يب بويني گيرير قينينا!
قويون دوستونا کمک ايلماق اوچون دووشانين يانينا گئديب ياپيشير دووشانين قولاقلاريندان و چکمگه باشلاير. اما نقدر گوج وئرير دووشانين بويني قينيندان چيخمير ؛ عوضينده دووشانين قولاقلاري اوزانير؛ او گون بو گوندور کي دووشانلارين قولاقلاري اوزون قاليب.
گونده رن: علي.ب.تورك
دوزال كندينه ايستر ورزقان- خاروانا يولوندان گئدهسن، ايسترسهده مرند- علمدار طرفيندن، تبريزدن آزي اوچ ساعات يولدور. بيز اوتن ايللرين بيرينده آذربايجانيميزين اقتدارلي و دويغولو تحقيقاتچي و شاعيري حاجي ميرزا رسول اسماعيل زاده جنابلارينا باش ساغليغي وئرمك مقصدي ايله سحر ساعات دوققوزدان بو كنده يولا دوشدوك. تحقيقاتچي دوستوموزده يرلي آتاسي نين اربعيني اوچون كندين جامع مسجدينده ياسا اوتورموشدور. يولون اوزاقليغينا باخماياراق، يازيچي يا باش ساغليغي وئرمك اوچون ايرانين بير چوخ شهرلريندن خصوصي ايله تهران، تبريز، قاراداغ ماحاليندان، جلفا، علمدار، مرند و كيمي… شهرلريندن، بو كنده دوغرو يولا دوشنلرين سايي آز دئييلدير. من خالد اوروجعليپور، منصور عليزاده، ياشار آذر اوغلو ايله بيرليكده همين كنده يولا دوشوك. تبريزين طياره مئيدانيندان باشلاياراق چؤللريميزين ياشيلليغا بورونمهسي، بو ماتم آغريسي و آجيسينا بير آز تسكين ليك باغيشلاييردي.
اوتن ايللر قوراخليقدن و ياغينتي ليغين اولماماسيندان اولدوقجا، كدرلهنن آذربايجان خالقي، بو ايلين بوللو ياغيشين ياغماسيندان و چؤللريميزين، داغلاريميزين ياشيل اؤرپهيه بورونمهسيندن اولدوقجا سئوينيردي. بو سئوينجي يوللاري آتلاياراق راست لاشديغيميز جاماعاتين اوزلريندن دويماق اولوردو.
علمداري اوتوب، قارا چايا دؤننده اوره ييمه خصوصي بير كدر ياغدي بو كدري بو غمي يازين طراوتي، گؤزهل ليگي، چيچكلري خوش رايحهسيده بئله آپارا بيلمهدي. يقين دوستلاريميز سوروشاجاقلار كي، گؤرهسن بو كدر نه ايدي؟ اوندا بو سوروشماق لازيم دئييل، آنجاق قارا چايدان اصلاندوزا اوزانان يوللاري گئدهن بو كدرين نه اولدوغونو بوتون وارليغي ايله دويا بيلر. قارا چايين ياخينليغيندان باشلانان اينديكي ائرمنستان سرحدلرينه آدام باخديقدا، قديم اوغوز تورپاقلاريندا، اوغوز ائولادلارينين كدرلي طالعي هر نه دن آرتيق وجدانلي انساني ناراحات ائدير، اورهيينده قارا- قارا قانلار دويونله نير.
هامي خصوصي ايله بو سرحدلرين قيراغيندا يئرلشن ايران آذربايجاني اهاليسينده حتي بؤلگه نين ارگانلاريندا و مسئوللاريندادا، ائرمني لره بير نوع منفي باخيش واردير. اوراني گؤرهنلر دئييرلركي، گؤره سن نه واختا قدهر ايكي مسلمان خالقين آراسيندا ائرمني چيباني دوروب قالاجاقدير. رحمت ليك اوستاد شهريار گؤزهل دئيير:
دئمه داغ- داشدي سليمان سني مندن آييران شئي
بير چيباندير كي، چيخيبدير گؤز ايله قاش آراسيندا
دوزال كندي بويو اوزانان آراز چايي اوگون ساكت آخميردي، بلكه جوشوب- داشماق ايسته ييردي و اؤز جوشغونلوغو ايله، قاراباغ درديني يولدان اؤتن لرله بولوشدورمه يه چاليشيردي.
نهايت قاراباغ دردي ايله دوزال كندينه چاتديق .كند اهاليسي قوناق سئوهر، مهربان و اصيل آذربايجانلي خصوصيتلريني داشييان انسانلار ايدي. اهالي نين سونسوز احترام و حؤرمتلري ايله مسجده داخل اولدوق.
ياس مجلسينين واختي 5 ساعات مدتينده چكسه ده، مسجد ده ايينه سالماغا بئله يئر يوخ ايدي.ميرزا رسول اسماعيل زاده يه باش ساغليغي وئرمك اوچون بو مجلسده اولان شخصيتلردن، حاج آقا هريسي نژاد، دوكتور مجيد كاوه، شاعير جلال محمدي، مختار صدرمحمدي، حسين زاده، ادبياتچي مصطفي قلي زاده و اونلارجا روحانينين آديني چكمك اولار.
عرشهخوانين و آيري شاعيرلرين شعرلريندن سونرا غير اختياري اولاراق يازيچي ميرزا رسول اسماعيل زاده، ميكروفن آرخاسينا كئچهرك، دهيرلي چيخيش ائديب و هر نه ييني رحمتليك آتاسينا بورجلو بيله رك، او مرحومه حصر ائتديگي شعريني اوخودو، او بونونلا هم اؤزونو، هم ده مسجدده كيلري درين تاثراتلار چولغادي، يئري گلميشكن آرتيرماليييق كي، ميرزا رسولون آتاسي كربلائي امير علي، آغا امام حسين (ع)- ين زيارتيندن قاييداركن، تبريز شهرينده اؤز دونياسيني دييشميشدير. الله اونا رحمت ائيلهسين، مزاري نورلا دولسون.
اينديسه سؤزو گئدهن شعري اوخوجولاريميزا تقديم ائديب سؤزوموزو سونا چاتديريريق.
دوست آشينا گليب سني گؤرمهيه
گؤروشونه قوربان اولوم، آي دده
دور يولا سال قوناقلارين ((دئيه- گوله))
گولوشونه قوربان اولوم، آي دده
مزاري نين دؤوره سيني گول آليب
دوست- آشينا گليب، اله گول آليب
گولون عطرين كربلاده گول آليب
گولشنينه قوربان اولوم، آي دده
***
سنه اؤلمك هئچ ياراشمير ديريل گل
هر گون بيزه يامان گئچير بير ايل گل
يولون سالما ياندان دده سريل گل
گليشينه قوربان اولوم آي دده
***
نه بيله ايديم بو گؤروش سون گؤروشدور
نه بيله ايديم بو باخيش سون باخيشدير
نه بيله ايديم بو گئديش سون گئديش دير
گئديشينه قوربان اولوم آي دده
***
سن گئدهنده دئيه- گوله گئديردين
دؤرد طرفين توتموش گوله گئديردين
نه عشق ايله امام (ع) گيله گئديردين؟
بو عشقينه قوربان اولوم آي دده
یازان: بهروز ايماني
ايلك دفعه اونو بابلسر پلاژيندا گؤره نده ، ندنسه دقتيمي اؤزونه ساري چكمه دي . آخي بيرده بويئره تانيش اولماديغيم و تزه گلديگيم اوچون ، اطرافيمي احاطه ائده ن بير بئله شئيين ايچينده دقيق – له شيب ، بير نئچه لحظه قيافه سيني سوزمه يه بئله امكان قالماميشدي . بونونلا بئله ايلك گونلرده گؤردويوم كيمي، يئنه بيلميرديم اونون دوداقلاري يانميش وقاراديشلري دوشوردويا يوخ .
نئچه گون بوندان قاباق بيريسي دنيزده بوغولموشدو . جاماعات ظاهرده اؤزلريني قورخماز و اوره كلي گؤسترمه يه چاليشسالاردا يئنه عصيانكار دنيزله باش - باشا قويابيلمير ديلر .
تله سيك حالدا ساحيل قوملاري اوزريندن يوخارييا قالخان سيرتيق دالغالار ، يئني بير اوو دالينجا گزيردي . آمما الينه هئچ نه دوشمه ديگيني گؤروب ، اوتاناراق ، رحيمسيز ماوي رنگلي آناسي نيين قوينوندا گيزله نيردي .
گزمه يه چيخان وارلي بير عايله نين جيب ماشيني خاراب اولوب قالميشدي . چوخ چاليشديلار ، حتي دنيز قيراغيندا قارپيز ساتان اوشاقلاردا گليب ماشيني ايته له ديلر . آنجاق يئريندن ترپنمه دي ، آخيردا يولدان تر – تميز بير سواري يئتيشدي ، جيبي اونا باغلاييب قوملارين اوستونده ايره ليله ديكجه سانكي قيامت قوپوردو .
ائرمني عايله سيندن اولان قاري نين اوشاقلاري ، نوه لري ايله چيميرديلر ، يادا بير كونجوده اوتوروب جاوان يولداشلاري ايله دئييب گولوردولر . قاري ايسه آغ كؤلگه نديريگين آلتيندان آياقلاريني اوزاديب ، گونون حرارتي ايله ايستي لشن اطرافداكي قوملاري ، اؤزونه مخصوص بير ايفاده ايله گؤتوروب ، يوغون و اتلي قيچيلاري نين اوستونه تؤكوردو . قاري نين قيچلاري يوغون و اتلي اولدوغوندان ،تؤكولن قوملاري ساخلايا بيلمه ييب ، يئره آخيديردي . نهايت قاري آياقلاريني حرارتلي قوملارين ايچينده گيزلتمه يه موفق اولابيلمه دي ، او ، بير نئچه دقيق قوملارين ايده آل ايستيسي آلتدا قوجاليق سويوقلوغونو جانيندان چيخاريب ، قاپيسيني كسن اؤلومو بير آز اوطرفه قووا بيلمه دي .
بابلسرين اطرافيندا لنگرسالان « بارگاز » بير هفته اولاردي كي ، آرا – بير يكنسق گورولتوسونو دنيزين آغير دالغالارينا قاريشديرميشدي .
دنيز قيراغينا ايلك دفعه اولاراق ايكي گوندن – قاباق گلميشديم .
هاوا ساكت ، بابلسر پلاژي ايسه ازدحاملا دولموشدو . اوتورماغا يئر يوخ ايدي . هر يئره حصير سالينميشدي . امكانلاري اولسايدي كرايه چي لردن الوان كؤلگنديريكلر كرايه ائديب ، گونون آلتيندا اوزانارديلار و يا دنيزين قيراغيندا ناراحات اوشاقلار كيمي اؤزلريني اويان – بويانا چيرپيپ پالچيغا باتارديلار .
يقين اؤزلري ايله ايپك چادير گتيره نلرين شكيل چكن دوربين لري ده واردير كي ، تولالاريني قولتوقلارينا ووروب ، اوزمك پالتارلاريني سهمانلي پارلاق صدفلره دايانديقلاري حالدا شكيل چكسينلر . باشقالاري دا اوطرفده ناراحات حالدا دوروب قاش – قاباقلاريني ساللاياراق دقيقه لرله رنگي گئتميش كؤهنه دوربينين قارشيسيندا دايانيب دينمه دن باخيرديلار ، بونونلادا دنيز سفرينده كي ، آجي – شيرين خاطيره لريني دوربينين قارا بوغازينا تؤكوردولر.
منيم دقتيمي هرشئيدن آربيق اؤزونه جلب ائدن صحنه ، اونون شكيل چكن ، سه پايه سي ،بيرده دؤوره سينه دوزولن مختلف شكيل لري ايدي . شكيل لرين چوخونو ، بودلارينا كيمي سويا گيريب ، شكيل چكن آداملار تشكيل ائديردي .
باشيني سويا باتيريب ، حركتلري ايله خوش گئييملي تهران خانيملاريني گولدوره ن گنج بير اداره ايشچيسي سئويردي تئز دنيزدن چيخيب قيراقدا بير شكيل چكسين .
اونا گؤره ده ال – اياق ائديب پالتاريني گئيدي . حصير بؤركونو يانكي صورتده باشينا قوياراق باليق قولاغي ايله اؤرتولموش ياش قوملارين اوستونده دايانيب ، دوربين يئربه يئر اولونجاق كراواتيني دوزه لتمه يه مشغول اولدو . بو حالدا اؤزونه جرآت وئرميش اوتانماز بير دالغا ايره لي له ييب اونو دابانينا قده ر ايسلاتدي . اونا گؤرده ده گنج ، آغزينا گلن ياماني ، شكيل چكنه ياغديردي . اونون بو داورانيشي هئچ واخت منيم يايمدان چيخماز . بو ، بلكه ده بابلسر پلاژيندا شكيل چكمكله مشغول اولان دوداقلاري چاتداميش عكاسا قارشي دويدوغوم محبتدن ايره لي گليردي .
اوگون پلاژدا قالماديم ، كيچيك هوله مي چينيمه ساليب ، اوزاق گوشه لري گزمك مقصدي ايله يولا دوشدوم . ايكيندي اولانا قده ر اوشاقلار ساياغي باليق قولاغي و دنيزه آتيلميش خاويارلارلا اويناييرديم ، بعضاًده خاطيريمده اولان شعرلري ترنوم ائديرديم .
ايكي گوندن سونرا يئنه پلاژا قاييتديم . ساحيلده قاباقكي كيمي آدام يوخ ايدي . دنيز ايسه يالقييز گؤرونوردو . منظره لري عادي و چكيملي دئييلدي . باجارا بيلسه يديم ، بوتون اطرافي گزيب ، دنيزله سمانين بيرلشديگي يئرلري اوزوب ، اولابيلسين كي ، يئني شئيلر تاپا بيلرديم . بلكه ده بابل چايلاري نين قايناقلانديغي يئردن چيخيب ، اوودالينجا گزه ن باليقجي قوشلار كيمي ذيروه يه قالخيب ، دنيزين ان درين ليينه جومارديم . چونكي قيراقليقدا داياز سولارا باتير دنيزين محكم ليگيني دويسام دا ، منه لذت وئرمه يه جكدير.
يئني شئيلرين آردينجايام . يول اوزونو گؤزه دين چمنلرين ، مئشه لرين غير عادي اؤته يي گؤزه لليك لري اؤز طراوتيني منيم خاطيريمه سالميشدي . اونا گؤره مندن يئني گؤروش طلب ائديردي . آمما دنيز قيراغيندا ، سولاري ساعاتلارلا قوللاريمين آراسيندا ساخلاييب هيجانلا كؤكسومو اؤتوروردوم ، او عظمت و اعتبار سيزليغين ايچينده اوزمك ، منيم اوچون عادي بير شئيه دؤنموشدو .
سويو سئير ائديب ، قيراقدا اوزانديم . سونرا بؤيروم اوسته دوشوب ايستي قوملاري باشيمين آلتينا ييغديم .
ايشسيزليكدن ، كيچيك دولچالارلا دنيزدن سو آپارماقلا مشغول اولان عكاسدان گؤزومو چكه بيلميرديم . جانيمي رحمسيز و قيزغين گونشه تاپشيريب ، ياسديق عوضينه باشيمين آلتينا ييقديغيم قوملارين ايچينده ن گلن يئر قوردلاري نين سسيني ائشيتمه يه جان آتيرديم ، بير مدت بو حالدا دوشوب قالديم . بو لحظه منه ائله گليردي كي ، دنيزين ماوي رنگ جيغيري اوفوقلرين هر طرفينه ياييليبدير . بو منظره ني سئير ائده ره كن گؤزومون قارشيسيندا شيطانجاسينا سودان چيخيب ، سويا باتان باليقلارين حركتلري ايچينده ن ساحيلده شكيل گؤتورمكله مشغول اولان عكاسين قيافه سيندن بير شئيلر اوخويورام . اونون يانميش دوداقلاري بيردن – بيره دقت مركزيمده دوردو . آغاحدان دوزه لميش كيچيك دخمه ده بير كيشي نين آياقلارينا سو تؤكوب قوملاريني تميزله ين عكاسين اونونلا دانيشديغي سؤزلريني ائشيتديم . او عكاسدان سوروشور :
- آغزين نئيه بئله دير ؟ اولمايا آغزينا گوگورد جوهري آليبسان ؟ باشيمي ترپتديكده ، اونلار مني گؤردولر و منيم بو حركتيم عكاسي جاواب وئرمكدن خلاص ائتدي . عكاس ايشيني قورتاريب گئتدي . اونون چهره سيندن ، سوموكلريندن ، گؤزلري نين چوخورا دوشمه سيندن ، آلين قيرشيلاريندان آيري و غيرعادي بيرشئي تاپماق اولمازدي . آمما اونون دريسي سويولموش دوداقلاري و چؤروموش ديشلري داها آرتيق مني دهشتلنديريردي . هامي چيخيب گئتميشدي . مندن ،كرايه چي ، بابللي قهوه چي دن و بيرده اوطرقده گرامافونو كؤكله ييب ،قوملارين اوستونده رقص ائده ن خوش گذران بيل عايله دن باشقا هئچ كس قالماميشدي . منيم فيكريم يالنيز اونون يانيندا ايدي ،اونا گؤره آستا – آستا ايره لي له ييب ، جسارتله اونون يانينا گئتديم . قهوه شاكيردي اونو گؤرمه سه يدي ، دولچادا سو آپاريب ، چيميب ، سودان چيخان آداملارين آياقلارينا سوتؤكوب پول آلاردي . عكاس شكيل چكديرمك ايسته ين آداملارين اوستو- باشيني سهمانلاييب ، ياخشي منظره اولسون دئيه دنيزين ان گؤزه ل بير بئريني سئچيب شكيل چكردي . او،بويشدن علاوه ناشي واللرينه يئنيجه دوربين آلان خانيم لارين دوربين لريني تنظيم ائده ردي . داليني دنيزه چئويريب سونسوز ساحيللري سئير ائده ره ك ، پاپروزونو سوموراراق توتسوسونو هاوايا بوراخاردي . من هاوادا رقصه گلن پاپروس توستوسونو سئير ائديب بير مدت اونو ايزله ديم . آمما او هاميدان اوز چئويردي . ايشي اولاندا اونون قيافه سينه چوخ دالميردي ، بلكه اؤته ري بير نظردن سونرا ايسينه باشلاييردي . سانكي بو طرفده تانيشي يوخ ايدي ، معلوم اولودوغو كيمي ايلك باخيشدا آختارديغي آدامي تانيييردي .
كرايه چيلر مسافرلرله قيزغين دانيشيرديلار , بللي قاييقچي لر مسافرلريني بابلسر كؤرپوسونون آياغينا چاتديرانا كيمي ،اونلارا دنيزده باش وئره ن حادثه لره قارشي سينه گريب ايگيدليك گؤسترمكلريندن ، ياشهردارا گونده ليك وئره جكلري پوللارين آلتيندان چيخمالاريندان دانيشيرديلار . عكاسي هئچ كيمسه تانيميردي ،اونا گؤره ده اونونلا دانيشان اولموردو . اونون باره سينده منه آز – چوخ معلومات وئره ن قهوه چي شاگريردي اولدو . بئله ليكله ده من اونون دوداقلاري نين يانيب ،سويولماسيني و ديشلري نين تؤكولمه سيني اؤيره نديم ،دوشوندويوم كيمي او ، تك ايدي . معلوم اولدوغو كيمي باشقا هئچ نه يي و هئج كيمي يوخ ايدي ايشي اولماياندا اونونلا دئييب دانيشسين .
قهوه چي شاگيردي نين دئديگينه گوره او « پهلوي » بندريندن بورايا تزه گليبدير . و دؤرد گوندور كي ،شكيل چكمكله مشغولدور. باشقا بيريسي دئييردي كي : اونو مأمورلار بوردا دا گؤزدن قويمورلار.
دنيز قيراغي خلوتلمنيشدي . دنيزين اورتا سيندا بير قاييقچي تصنيف اوخويوردو . آنجاق دنيزين كوشولتولو دالغارينا قاريشيب ايتيردي و نه دئديگي ايسه آنلاشيلميردي .
گونشين حرارتي گئت – گئده چوخاليردي . قوملار ائله قيزيشميشدي كي ،آياق باسماقدا بئله اولموردو . خوش دريلي و ساري بير اينك قوملارين آراسيندان قارپيز قابيقلاريني آراييب ،شاپپيلدادا – شاپپيلدادا يئييردي . ايندي باليق يئين قوشلاردان و شيطان باليقلاردان سس – سوراغ يوخ ايدي . شهره قايتماغا حؤصله م يوخ ايدي . آياغا دوروب ،ايستي قوملاردان ياخا قورتارماق اوچون اؤزومو شكيل چكن عكاسا چاتديرماغا تله سديم . اونا ساري گئديب ،دورينين قاباغيندا دوروب تاماشا ائتديم ، آياغيمين گؤينه مه ييني ساحيل قوملاري نين شئهلري تماميله آرادان آپارميشدي .
نه غم ، نه ده پاخيلليق . يالنيز سرين مئه و دنيز شوقي وارايدي . اطرافدان خبرسيز تر- تميز سولار سينه سيني گونشين حرارتي اشعه سينه قارشي آچاراق خبر وئريردي . لاكين بير بئله شؤوق و تميز نسيم قاتيشان بير گوگرد جوهريندن دوداقلاري سويولموش ساعاتلار چورموش ديش لري بير –بيرينه كئييشميش قوخوسو گليردي .
خؤره ك يئمه يه مئيليم چكميردي . فيكريم شكيل چكه نين يانينداايدي . ائله بيل ايشي قورتاريب ، منيم شكيل لريمي ايسه قوروتماق اوچون بؤيوك بير يايليغين قاتينا بوكموشدو . قاباغا گئتديم . پيس شكيل لر دئييلدي . آمما فيكريم اونلاردا يوخ ،بلكه شكيل چكمه نين اؤزونون يانينداايدي . گؤزلري نين درينليگيندن اوخودوم كي ،اؤزايسته ديييني تاپميشدير .
بير سؤز دئمه ديم . اومنه باخيب پاپروسون كؤتويونويئره آتدي ، آياغا قالخاراق :
- يقين شكيل چكمك ايسته ييرسيز؟ – دئدي .
- بلي
ندنسه قيافه سينده دگيشيك ليك باش وئرمه دي . سانكي اونون قارشيسيندا دوران يوخ ايدي . تئز – توو اايشينه باشلادي . معلوم اولدوغو كيمي قيافه سينده دهشت ،قورخو،قايغي ،عذاب و ناراحاتليق بئله يوخ ايدي . منيم وار- گل ائتمه ييم اونون نظرينده عيني لشميشدي . دوبينين سه پايه سيني اوطرف – بوطرفه چكيب تنظيم ائتديكدن سونرا شاسيني ائشيگه چكيب دوربينين جواريندان آسيلان جعبهنين ايچيندن كاغيذ آختارماغا باشلادي.
سونرا شاسيني يئرينه قويوب، دوربينين قاپاغيني گؤتوروب، نؤمرهسيني تنظم ائتدي. و شكليني گؤتوردو. بير تهر اونونلا صحبت ائتمهيه يول آختاريرديم. قالميشديم كي، نئجه و هارادان باشلاييم.
شكيللر حاضير اولانا كيمي، بير شئي يئمك مقصدي ايله بوفهيه ساري يولا دوشدوم.
بوفهنين وار يوخو حصير كؤلگنديريك، بير نئچه چير كلي صندلي، اوجا و اوزون بير ميز و اونون اوستونده نئچه پامادور بوشقابي، نئچه دنه آغ چؤرهك، و قفسهيه دوزولموش مختلف ايچگيلردن عبارت ايدي.
او خوشبخت عايلهنين اويناماغي هلهده داوام ائديردي. گرامافون صفحهسي قورتاريب، خيشيلداييردي. بير عاغيللي آرواد، ايكي قيز، بلوغ حدينه چاتميش بير اوغلان و بير نئچه باشقا يئني يئتمه بيرليكده رقص ائديرديلر. صفحهني چئويرمهيه فيكر وئرهن يوخ ايدي. بوفهنين قوللوقچوسو چارپايا اوستونده اوتوروب، آغزينين سويونو اوتوردو.
دئديم كي، ناهاريمي كؤلگه بير گوشهده ميزين اوستونه دوشهسين، چؤرهيي يئيه- يئيهده دنيز سئيريندن دويموردوم.
سولارين اوستوندن اسن سرين نسيمده نه شئه قوخوسو واريدي،
آيدين گؤرونوردو كي، اورهيينده كي غم- غصه سو اولوب، گؤزلريندن آخاجاقدير. او، صحبتي آچماغا چاليشيردي. اونو ايلك دفعه گؤروب دهشت ائتديم. يانميش دوداقلار. بئله دئييلدي. سانكي او دفعه عاغليمي بير يئره توپلايا بيلمه ميشديم. فرصتدن استفاده ائدهرك دئديم:
پيس شكيل دئييللر. ياخشي، ياديگارليق دير، ياخشي كاغيذي وار، هاردان آليرسيز؟
پهلوي ده اولاندا ايكي- اوچ بسته آلميشام. بوردا كي شكيل چكديرهن يوخدور.
دئديكده من:
قهوهچي شاگردي دئييردي پهلوي ده ايدينيز، يقين اورادا دا چكمكله مشغول ايدينيز. دوزو او كيشينين جاوابيني نه اوچون رد ائتدين؟
هانسي كيشي؟
اوكي، سيزه دئدي آغزينيزا نه اوچون گوگورد جوهري آليبسيز.
دوز دئييردي؟
يوخ، نه بيليرم. آدام بيلمير كيم ايله طرف دير. جاماعات همين قايغي كئشليگي اؤيرنيبلر. آدام سحردن آخشاماجان دوروب جاماعاتا جاواب وئرسه، اوندا بير ايش قاباغا گئتمز. نئچه گوندور گؤرورم چوخو مندن قاچير. دوغروسو آغيز- بورنوم چوخ عيبهجردير؟…
صحبتي آچماغا چوختلهسيردي. اورهيي نين دردي دئشليمكدهايدي.
كيچيك جولدمو چيگنيمه ساليب، اليندن توتوب اوزوموز دنيزه ساري اوتوردوق. گؤزلريمي اطرافدا گزديرهرك.
دئديم:
يوخ چوخدا عيبهجر دئييل، يالنيز سحردن ايندييهجن منيم حاليمي قاتيبدير. بلكه ائله گومان ائديرسيز كي، من ده آرشديريجييام، نهيي، ها: آمما هره بير جوره فيكيرله شيب دئيير: يقين اؤزو و يا آيريسي بونا زهرلي بير شئي ايچيرديب. ايستهييرم بير سؤز دئييم، چونكي اورهييم سنه يانير.
بونونلا بئله صميمي لشديك. اطرافدا كيمسه گؤرونموردو. ايكيندي چاغيناجان جاماعاتين دهتيره آخيب، گليب، هاي- كوي سالماغينا هله بير نئچه ساعات قاليردي. ايلك باخيشدا كيم اوادوغونو اؤيرهنديم. او، اؤتن نئچه آيدا باشينا گلنلري نقل ائتمهيه باشلادي.
او، سؤزه باشلاياندا دنيز ساكتلشميشدي. اورهييندن قوپان آغير غملر ناهار زامانينين آيدين سماسينا ياييلاراق اسمكده اولان كولكلرين قارشيسيني آليب، دنيزه سكوت درسي وئريردي. او، پاپروسونو آليشديريب، اطرافا گؤز گزديرهرهك سؤزه باشلادي:
نهايت بو قرارا گلديككي، اؤزوموزو بير طرفليك ائدهك، آرتيق نه اولا بيلردي؟
دونيادا نه قويوب، نه آختاريرام؟ آرواديم هلهده آللاهدان قورخور. هر حالدا من راضي سالديم. منيمله آرواديم آراسيندا هئچ بير گيزلي شئي اولمازدي. او هر شئيي بيليردي. او بيليردي كي، من توكان آلا بيلمهيهجهيم. او، بيرده اوغلونو گؤره بيلمهيهجهيينه فيكيرلشيردي. خاطيريندن چيخارمالي ايدي. او، منيم مشتريلريمين هاميسيني تانييردي. اوغلونون غصهسيندن يورولموشدو. او منيم قراريمي، دويان زامان بير آز هيجانينين سسيني بيليرديم. اؤزوموزو راحات ائده بيلمهديك. افسوس، ايلك گونلر اودا چكيلميش توكانين فيكريندن ياخا قورتارا بيلمهديم.
اولمادي كي اولمادي. گؤردويونوز كيمي هله ده ديرييم. هله ده بو عيبه جر دوداقلاريملا جاماعات آراسيندا ايت كيمي اويان- بويانا آتيليرام، آخي نه زامانا جان دريدن- قابيقدان چيخاجاغام. اونون دا بير حديوار.
منيم ايندي 45 ياشيم وار . ايگيرمي ايلي هئچ ،قالير 25 ايلي . 20 ايلي انتظار و منه قالان بئش ايل اولموشدور . بئش ايل نه دير كي ،اودا بئله قورتاردي . بيلسه يديم ايشيمين سرانجامي بئله اولاجاقميش هئچ بئريمدن ترپنمزديم . اوچ ايل ائويمي داليما آتاراق كندلري گزيب ، شهرلره گئتديم . ائله شكيل چكديم آخيردا هئچ اولدو . ياخشي هاميسي ياندي . ياخشي اولدو اؤزومه بير شئي قالمادي . دوغرسوياخشي ياديگارليق اولابيلردي ، آمما هاراسي ياخشي ايدي .
يالنيز تأثير ائديجي ايدي . آخي بيلميرسيز آدامي نئجه تأثيرلنديريردي . داها نه فايداسي . بوتون شكيل لري وئرديم گونده ليگه چئويرديلر . اودا نئجه ! منيم بوشكيل چكن دوربينيم اؤزومدن قالان دئييل ،ايت جاني وار ،هئچ واخت مندمندن ال چكنه دي . ياشاييشا بيربئله اود ياغسادا ،اونون حالينا فرق ائتمه دي ايت جاني وار. منيم ده حانيم ايت جاني دير . آنجاق او مندن بتردير . بيلمه ديم اونو نئجه آرادان چيخادتديم ،ائله بيل قاباقدان توكانين اودلانماسيني بيليرديم . اونا گؤره دوربيني گؤتوروب گئتديم . دوز بير هفته گيزلنديم . هر نه ييم وارايدي ، قويدوم قالدي ،ائويييه سيندن بير چانتا آليب دوربيني اوندا يئرلشديرديم . ايندي او زاماندان چوخ كئچيراوگئجه كي ،اؤزوموزو راحات ائتمك ايسته ييرديك ،لاپ ايندي ده گؤزلريمين اؤنونده جانلانير . گئجه لر همين توكاندا ياتيب اورادا ياشاييرديق .
بير سوبلمه ني ايكيميز يئييب ،راحات ياتيرديق يوخلاماغا چوخ بيز يوخلاماق يوخ اؤلومو گؤزله ييرديك ،ايسته ييردبك كي ،بو غولاق .
بيز يوخوسو گلمه ين و تئز – تئز يولداشيندان « اوياقسان يا يوخ » دئيه سوروشان آداملار كيمي ، تئز – تئز بير – بيريميزدن سوروشوردوق .
حيات يولداشيمي نه يوخوآپاريردي ، نه ده اؤلوردو دوربينين قاراجعبه سي اوندا ! بوساياق قارشيميزدا دوروردو . دوزقار و ولچولار كيمي دوروب بيزه باخيردي . اليندن جانا گلميشديك . اوغلومون غصه سي ده بير طرفدن منيم اوچون فرق ائتمه دي ،آمم حيات يولداشيمين اوره يي لاپ يئريندن اويناييردي . آز قالا اؤزونو اؤلدوروردو . اوچ آي تامام آغلادي .
اوقده ر زاريلداييردي ،آخيردا مني ده حؤصله دن ساليردي . اونون غصه سي بيرطرفدن ،مأموروندا عذابي باشقا طرفدن بيزي الدن قويموردو ،ياواش – ياواش تانيشليق قاتيب ،بعضي واختلار توكانا گليب چاي ايچيب ،پاپروس تانيشليق قاتيب ،بعضي واختلار توكانا گليب چاي ايجيب ،پاپروس چكيرديك . اوره ييني منه آچيب ،سؤزونو قورتاراندان سونرا گئديردي . دانيشديغي سؤزلر باشينا دگسين . قيرخين دا اوستونه قويوب ،يالان – يالان دانيشيردي . ائله منيم ده ده مي يانديران همين خبرلراولدو . بيليرسيز او سؤزلر اوستونده گليب مندن تحقيقات آپارديلار؟ منه اولمايان سؤاللار وئرديلر.
لاپ جانيم بوغازيما ييغيشميشدي . هئچ حؤصله م قالماميشدي . آوارا چيليقلادا قويمورددولار. «پهلوي » بندريني تانيميرديم ،بيريسي ايله دوست اولماق ايسته ميرديم . قورخوردوم . منله دوست اولماغات كيمين حؤصله سي وارايدي ؟
آجانلار مني دؤرد گؤزلو ايزله ييرديلر ،اونا گؤره ده منه ياخين گلن يوخ ايدي . منيلمه سالاملاشماغا بير نفرده يوخ ايدي . بو وضعيت مني سارسيديردي . آرزو ائديرم ،بي دفعه ده اولسا بيرينه سالام وئريرم . آرزو !آمما هاردا ؟ ائله همين آجان –تئز –تئز قارشيما چيخيردي . مشتريلريم الدن يخميشدي … منيم يانيمدا شكيل چكديرمه يه كيمين جؤصله سي اولاردي . جاماعات هميشه دينج يئرلري سئوير. بود ده سي ائششك هر شئي گئديب دئييردي و بيزي چؤره كدن ساليردي . دؤزمكده اولموردو . بوندان سونرا بير آزدا بويازيق قارنيمين فيكرينده اولمالييام . اوغلومدان دا بير سوراق گتيره ن اولماييب . يقين بيليرم كي ،حياتيني ايتيريبدير. آمما آناسي بيلمير. بيرده نه فرق ائده جك ، اونو بيرده گؤره بيلمه يه جك . يالنيزياشاييشي منه حرام اولموشدو. بيرده هانسي ياشاييش ،ايتينده دولانيشيغي بيزدن ياخشي ايدي .
من آغاج دگميش ايت كيمي نه واختا جان « سالاملاشماق» گؤزله يه يديم ومني ايزله ين آجاندان باشقا كيم سوراغيمي توتاجاق ايدي ؟ من نه زامانا كيمي بير تيكه چؤره يين فيكرينده اولاجاغام . عادت ائتمه ميشديم اؤزوم اوچون توكان آليم . كندده اولان زامان هئچ كس بيريولدا اولسون قويماميشدي اليمي جيبيمه اوزاديم . نه خوش گونلر ايدي ،گؤره سن او گونلر يئني دن تكرار اولاجاقمي ؟ بلكه يوخودا گؤره بيلم يوخودا دا گؤره بيلمه يه جه يم . دئميرم اؤلوب راحات اولام . بوردا دا مندن ال چكميرلر . نئيله ميشم آخي ؟ كندليلرين شكليني بيريئرده نييه ساتيرديم ؟ همين ؟من مازندران ولايتيندن زنجانا كيمي گئديب شكيل چكميشم بوكي گناه دئييل ؟گناهيم وارسا نييه دوستاق ائتميرلر؟ اؤلوم ياخشي دير . اؤلمكده اولمور.
یازان: جلال آل احمد
منبع : گجیل
بابکین باشچیلیغی آلتیندا آذربایجاندا آزادلیق مؤحاریبه سی
بابکین باشچیلیغی ایله خالق آزادلیق حرکاتینین یئنی مرحله سینین باشلانماسی.
خورّمیلر ایجماسینا باشچی اولدوقدان سونرا بابک بو واختا قده ر باش وئرمیش اؤسیانلاری تحلیل ائتدی. اونلار اوغورسوزلوغونون سبب لرینی آراشدیردی. بابک بئله بیر دؤزگؤن قناعته قالدی کی اؤلکه نی عرب اسارتیندن یالنیز خالقی آیاغا قالدیریب سیلاحلان دیرماقلا خیلاس ائتمک مؤمکؤن دؤر. او، اؤز آداملارینی آذربایجانین هر طرفینه گؤندردی . اونلاری عربلره قارشی مؤحاریبه یه چاغیردی. اؤلکه نین هر یئریندن مین لرله قئیرتلی ، وطن پرور ایگید لر سیلاحلاناراق بابکین بایراغی آلتیندا توپلاندی. دئییلیر کی بابکین عسگرلرینین سایی او قدر آرتمیشدی کی، پییادا حسابا آلینمادان ، تکجه آتلیلار ییرمی مین نفر ایدی. بابک اردو دا جیددی حربی اینتیظام یاراتدی . دؤیؤشلرده خؤرّمیلره خالقین ان جنگاور و جسور اوغوللاریندان مؤعاوییه، آبدوللا(هر ایکیسی بابکین قارداشلاری ایدی) ، تارخان، آدین(آیدین)، رؤستم ، ایسما ال-کؤردؤ و ب. باشچیلیق ائدیرلردی . اونلارین هر بیرینین ائله آدی عربلری لرزه یه سالیردی. بو حرکت ده موخالیف ائتنوسلار ،خوصوص ایله تورک ائتنوس لاری یاخیندان ایشتیراک ائدیرلردی . آزادلیق اردوسونون اساس حرکت وئریجی قؤوولرینی کندلیلر تشکیل ائدیردی . اورادا شهر یوخسوللاری ، صنعت کارلار ، ایری و اورتا فئوداللار و اهالینین مؤختلیف طبقه لریندن اولان آداملار دا آز دئییلدی . مؤحاریبه نین گئنیش وؤسعت آلدیغی دؤورده منسب ساحیبلری ده اونلارا قوشولموشدو . لاکین سونرالار اونلارین اکثرییتی دؤنؤک چیخدی بابک دن اؤز دؤنده ریب ، اونا خیانت ائتدیلر. آزادلیق حرکاتی بیر چوخ اراضی لری ده بؤرؤسه ده خؤرّمیلرین مرکزی آذربایجان ایدی. مؤحاریبه بورادا باشلانمیش دی. ایران تاریخچی سی سعید نفیسی اعتیراف ائدیر کی،<< خؤرّمیددین بابکین حؤکم رانلیق ائتدیی و اؤز مذهبینی یایدیغی یئر بو گؤنکؤ ایرانین شیمال-غرب اینده یئرله شن اؤلکه دیر. اراضینین بیر حیسسه سی ایران آذربایجان اراضیسی ، دیگر حیسسه سی ایسه آذربایجان رئسپوبلیکاسیدیر>> . خؤرّمیلر خیلافت اردولاری اؤزه رینده پارلاق قلبه لر چالاراق آذربایجانی اونلاردان تمیز له ییردی. بئله شرایط ده قونشو اؤلکه لرین خالقلاری دا اونلارا قوشولدولار . تکجه آذربایجانین جنوبون دا و دئیله م ده بابکین طرفدارلارینین سایی اؤچ یؤز مین نفره چاتیردی. اونا گؤره ده عرب اردولاری بو قؤوولرین ضربه لرینه تاب گتیره بیلمیردی، دالبادال مغلوب اولوردولار.
خؤرّمیلرین اوغورلاری
خؤرّمیلر موتشککیل دؤیؤش لره باشلامازدان اوّل آذربایجانین شهر و کندلرینده مینلرله یاد ائللی قصب کارلاری قوودولار . آزادلیق مؤحاریبه سینسن بیرینجی اؤچ ایلینده خلیفه خؤرّمیلره قارشی ، دئمک اولارکی ، نیظامی اردو گؤندرمدی . آذربایجان داکی عرب حربی حیسسه لرینین قؤووسیندن ایستیفاده ائدیردی. مؤحاریبه گنیش وؤصعت آلاراق خیلافت اؤچؤن قورخولو قؤووه یه چئوریلدی . اوسیان چیلار دؤشمنین خیلی جانلی قؤووسینی مهو ائتدی.
بابکی لرین اساس مرکزی بذ شهر قالاسی ایدی
سککیز یؤز اون دوققوز- جو ایلده خلیفه خؤرّمیلره قارشی ایلک نیظامی اردو گؤندردی . اوسیان چیلار همین اردونو ازدیلر . بو قلبه دن سونرا اون ایله یاخین مؤددتده خؤرّمیلر خیلافتین بیر نئچه نیظامی اردوسونو دار- ماداغین ائتدیلر . بیر نئچه گؤرکملی سرکرده سی اؤلدؤرؤلدو و یا اسیر گؤتؤرؤلدؤ. سیونیک ، شکی ، بئیله قان ، ارساکی ویلایت لرده خؤرّمیلر داها عضم له ووروشوردولار . بابکیلرین ییرمینجی ایللرین اوّللرینده دؤشمنی مغلوب ائدرک ، سیونیکی ، ارسکی، عصر IX
برده نی ، بئیله قانی ، قاراباغی ، آررانین بیر سیرا ایالت و شهرلرینی آزاد ائتدیلر . تاریخیمیزین بو دؤورؤنون آراشدیریجیسی آکادمیک ز. بؤنیادو وون قناعتینه گؤره ارمنی کنیازلاری ایچه ریسینده بابکین موتتفیقی یوخ ایدی . اونون اساس طرفدارلاری آلبان کنیازلاری ایدی.
عصرین ییرمینجی ایللرینه دوغرو آزادلیق موحاریبه سی چوخ گنیش له نه رک IX
خیلافتی سارسیتدی . خلیفه اؤزونون ان اعتیبارلی سرکرده لریندن بیرینین باشچیلیغی ایله بابکه قارشی گؤجلو اردو گؤندردی . او ، ایکی ایللیک جیددی حاضرلیقدان سونرا سککیز یوز ییرمی دوققوز- جو ایلده هشتادسر داغیندا خورّمیلره حل ائدیجی ساواشا باشلادی . عرب لرین بؤیوک اومید بسله دی یی بو دؤیوش دن مقصد بذ قالاسینی اله کئچیرمک ایدی . لاکین بابکین سریشته سی و سرکرده لیک مهارتی نتیجه سینده دوشمنین نییتی باش توتمادی . دؤیوشده ایشتیراک ائدن یوز اللی مینلیک عرب اردوسوندان اوتوز مین نفری مهو ائدیلدی. خلیفه نین سئویملی سرکرده سی محممد ال طوسی اؤلدؤرولدو. سونراکی ایل خورّمیلر داها بیر پارلاق قلبه چالدیلار. همدان شهرینی توتدولار . بو، نیظامی عرب اردولاری اوزرینده سایجا بئشینجی قلبه ایدی. دوشمن اوچون بؤیوک استراتژی اهممیتی اولان همدانین توتولماسی عربلرین وضییتینی داها دا آغیرلاشدیردی .
عصرین اوتوز- جو ایللرین اوول لری آزادلیق موحاریبه سینین اوغورلو دؤوروایدی IX
.<< بیر عرب منبع اینده یازیلیر کی ، بابکین ایشی بؤیوک ووسعت آلدی . عربلر اوندان قورخماغا باشلادیلار .اونونلا ووروشوردولار لاکین قالیب گله بیلمیردیلر . بابک قوشونلاری داغیدیر و سرکرده لری اؤلدورؤردو>> . عرب منبع لری بو دؤوروده خورّمیلرین قلبه لرینین سببلرینی اساس سیز بهانه لره ایضاح ائدیردیلر. اونلاردان فرقلی اولاراق سعید نفیسی بابکیلرین قلبه لرینی اونلارین خیلافته قارشی میللی – آزادلیق موحاریبه سی آپارماسیندا و خالقین بیرلیک اینده گؤروردو. خیلافت اردولارینین اوغورسوزلوغونون بیر سببی ده سوریه و مصر ده عینی واخت دا اوسیان لارین باشلانماسی ایدی . همچنین ، عربلر بیزانسلا موحاریبه نی دوام ائتدیریرلردی . قؤوه- لری پارچالانمیشدی . عربلر چوخ چالیشسالاردا خورّمیلرین ضربه لرینی دفع ائده بیلمیردی . اراضییه و داغ یوللارینا یاخشی بلد اولان بابکین آداملاری پوسقو دسته لری تشکیل ائدیرلردی . دوشمنه گؤندریلن سیلاحی ، پولو و ارذاغی اله کئچیریردیلر قافیل حوجوملارا عرب دؤیوشچولری آراسیندا واحیمه و چاشقینلیق یارادیردیلار. آذربایجان اراضی سیندا عربلرین یالنیز بیر نئچه قالادا حربی دسته لری قالمیشدی . موحاریبه ایرانیندا بیر سیرا ویلایت لرینی و شهرلرینی بوروموشدو . خلیفه مامون اؤلرکن واریسینه بابکیلره قارشی آمانسیز اولماغی وسییت ائتدی : << خورّمیلره قارشی موحاریبه یه قطعییتلی و رحم سیز آدام گؤندر . اونا وسایط سیلاح ، آتلی و پیادا قوشون وئر . اگر خورّمیلره قارشی موباریزه اوزانسا ،اوندا اونلارین اوزرینه بوتون دوستلارینلا و کؤمکچی لرینله اؤزون گئت >> .
آزادلیق موحاریبه سینین ضعیفله مه سی.
یئنی خلیفه مؤعتصم سله فینین وسییتی نه عمل ائدرک ،خورّمیلره قارشی گوجلو اردو گؤندردی . سککیز یوز اوتوز اوچون- جو ایلین سونوندا همدان شهری یاخینلیغیندا شیددتلی دؤیوش باشلاندی. بو دؤیوش ده خورّمیلر ایلک دفعه آغیر مغلوبییته اوغرادیلار ، بؤیوک ایتکیلر وردیلر. منبعلرده خورّمیلرین ایتکیسی آلتمیش مین نفردن یوز مین نفره قدر گؤسته ریلیر . عرب لرینده ایتکیسی آز دییلدی . همدان دؤیوشون دکی قلبه خیلافتین باشچیلارینا و عرب سرکرده لرینه بو واختا قدرکی صحو لرینی آنلاتدی. خلیفه بیزانسلا موحاریبه نی دایاندیردی . دؤولتین فعالییتینی ، بؤتؤن اردونو ، ماددی و حربی سورساتی بابکیلره قارشی موحاریبه یه یؤنلتدی . اردونون تجحیزینه تجروبلی و سریشته لی سرکرده لره مؤحکم لندیریلمه سینه خوصوصی دیققت یئتیریلدی. یوللار ساحمانا سالیندی . تحلوکه سیزلی یی تامین ائتمک مقصدیله یوللاردا کئشیکچی منطقه لری یارادیلدی. اردویا گؤندریلن ارذاغین،سیلاحین و پولون منزیل باشینا چاتدیریلماسی اوچون تدبیرلر گؤرولدو. اردو دا اینتیظام مؤحکم لندیریلدی .
سککیز یوز اوتوز بئشینجی ایلده افشین آدلی مشهور سرکرده خورّمیلره قارشی ووروشان عرب اردوسونا باش کوماندان تعیین ائدیلدی . او، تورک منشالی تجروبه لی سرکرده ایدی. افشین دؤیوشه باشلامازدان اوّل بیر سیرا واجیب تاکتیکی و تشکیلاتی ایشلر گؤردو . انون گلیشی عرب اردوسوندا سیراوی دریوشچودن ضابیته لره قدر حامینین اووقاتینی دییشدی ، اؤز گوجلرینه اینامی آرتیردی. عرب سرکرده سی اؤز قرارگاهینی خوّرمیلرین ایستحکامینا یاخین اولان برزنده کؤچوردو اردبیل دن برزنده قدر اولان قالالار و یوللار برپا ائدیلیب مؤحکم لندیریلدی. عرب سرکرده لرینین مهوم تدبیرلریندن بیری ده عکس- کشفییاتی گؤجلندیرمه سی اولدو. کشفییات معلوماتی توپلاماق خورّمیلر آراسیندا تفریقه سالماق ، ان یاخشی سرکرده لرینی آرادان گؤتورمک گؤنده لیک ایشه چئوریلدی . دوشمن اؤز مقصدینه ناییل اولا بیلیردی. ایسما ال- کوردو ، تارخان و باشقالارینین آرادان گؤتورولمه سی بابکه آغیر ضربه اولدو. خورّمیلرده تدبیرلی فعالییت گؤستردیلر. اونلار دؤیوش گئدن یئرلره و یوللارا بلد ایدیلر . تئز- تئز دوشمنه قارشی حوجوما کئچیردیلر . دوشمنه گتیریلن ارذاغی ، سیلاحی و پولو اله کئچیریر ، آداملارینی اؤلدورور دولر.
آزادلیق موحاریبه سینین ایللرله اوزانماسی و گنیش اراضیلری احاته ائتمه سی اونا رهبرلیگی چتین لشدیریردی . ایتکیلرده آز دئیلدی ، آداملار اوزون سؤرن موحاریبه لردن یورولموشدو. بئله ضعیف جهت دوشمه نین دیققتینی جلب ائدیردی. موحاریبه اوزاندیقجا ،دؤیوشلرده عربلرین اوغورلاری آرتدیقجا خورّمیلرین سیراسی سئیره لیردی . دوشمنه ایسه ، عکسینه ، مونتضم اولاراق یئنی قوووه لر گلیردی. افشینین تدبیرلریندن قورخویا دوشن یئرلی ایری فئوداللار ، او جومله دن بابکین سابیق طرفدارلاری و موتتفیقلری اولان سهل ابن سومبات ، ابن بایس ، ابو موسی و... تدریجا اوندان اوزاقلاشدیلار .
خورّمیلر حرکتینین یاتیرلماسی . بذ قالاسینین سوقوتو.
افشین خورّمیلره قارشی ووروشان عرب اردولارینین سرکرده سی اولماقلا یاناشی ، هم ده ایرانین مرکزی ویلایتلرینین و آذربایجانین حکیمی ایدی. خلیفه اونا موستسنا صلاحیت وئرمیشدی . اونون حربی ایشده زنگین تجروبه سی واردی. صبرلی و تدبیرلی ایدی . حربی – سیاسی وضعییتی و دوشمنین ایمکانینی دوزگون قیمت لندیرمه یی باجاریردی. بابکین دؤیوش پلانی ، قالالاری جانلی قوووه سی و جیببه خاناسی حاققیندا معلومات توپلایان جاسوسلاری واردی. کشفییات عملییاتینا اهممییت وئریر و اونو گئنیش لندیریردی. حتتا بابکین جاسوسلارینی اؤز طرفینه چکیردی . اؤزونه لازیم اولان قدر معلومات توپلادیقدان سونرا حل ائدیجی دؤیوشه حاضیرلاشیردی . اونون ایکی ایله یاخین خورّمیلره ساواشا گیرمه مه سینین سببلریندن بیری بو ایدی . موحاریبه اوزاندیقجا قووولر نیسبتینده کی فرق عربلرین خیرینه دییشیردی . دوشمن اردوسو یئنی قوووه لر حسابینا گؤجلن دی یی حالدا خورّمیلرین سیراسی سئیره لیردی.
بونونلا بئله ، خورّمیلرین هله ده خیلافت اردولارینا راحاتلیق وئرمیردیلر . تجروبه لی سرکرده اولان بابک ، عاغیللی ، تاکتیک حربی مانورلاری ایله دوشمنین پلانینی پوزور و اونلاری چیخیلماز وضعییته سالیردی. خورّمیلر سککیز یوز اوتوز آلتی- جی ایلده هشتادسر داغی یاخینلیغین داکی عربلر اوزرینده پارلاق قلبه چالدیلار . دوشمنین خیلی جانلی قوووسینی مهو ائتدیلر. عرب سرکرده سی بوغا دؤیوش میدانین دان قاچماقلا لابود اؤلوم دن خیلاص اولدو خورّمیلر چوخلو سیلاح ، ارذاق و پول اله کئچیردیلر .
سکیز یوز اتوز یئددی- جی ایلده خلیفه افشینین کؤمکینه ایکی بؤیوک اردو و اتوز میلیون درهم پول گؤندردی. حاضیرلیق ایشلری باشا چاتدیقدان سونرا ، همین ایلین یاییندا افشینین قوشونو بذ قالاسینا یاخینلاشدی ، قالانی موحاصیرییه آلدی . افشین ناحاق یئره قان تؤکؤلمه سینی ایسته میردی . اونا گؤره ده دؤیوشه باشلامازدان اوّل بابکه صولح تکلیف ائتدی .اونو ایناندیرماغا چالیشدیردی کی ، باغیشلانماسی حاققیندا خلیفه دن فرمان آلاجاقدیر. افشینین فیکرینجه ، بئله صولحه نایل اولونسا هر ایکی طرف اوچون صرفه لی اولاجاقدیر . خلیفه بابک کیمی نوفوزلو ،جسور، یئنیلمز سرکرده نی اؤز طرفینه چکر و اونون قوووسیندن بیزانسا قارشی موحاریبه ده ایستیفاده ائدردی. لاکین عرب سرکرده سینسن جهدلرینه باخمایاراق بابک عقیده سیندن دؤنمه دی . او، وطنینین ایستیقلالییتینی ، خالقینین آزادلیغینی اؤزونون شخصی خوشبختلی یینه قوربان وئرمه دی. خلیفه نین تکلیف ائتدی یی بؤیوک وظیفه نی ، ایمتیازلاری و هدیه لری خالقینا خیانت کیمی قیمت لندیردی. بابکین بؤیوکلویوده بوندا ایدی . بئله اولدوقدان حل ائدیجی دؤیوشون باش وئره جیینه شوبهه قالمادی. ایللرله دوام ائدن و قوووه لری توکه دن موحاریبه نین سونو یئتیشدی. سون دؤیوش داها یاخشی سیلاحلانمیش و تجهیز اولموش دؤشمن اوچون ال وئریشلی بیر واختدا – سککیز یوز اوتوز یئددین- جی ایل آوقوست آیینین ییرمی آلتی - دا باشلاندی . بابکین موتتفیقی بیزانس ایمپاراتورونون یوز مین لیک اردوسون آرخادان عربلره ضربه ائندیرمک جهدی بذ قالاسی مودافیع چیلرینین طالعینه تاثیر گؤستره بیلمه دی . عربلر قالانی هر طرفدن آتشه توتدولتر . دوشمنین اوخ آتانلاری ، بالتاچیلاری و یانغین آلایینین عسگرلری داها فعال ایدیلر . قالا دیوارلارینی داغیتماق اوچون مانجاناق لاردان و نفتله ایسلادیلمیش اوخلاردان دا باجاریلیقلا ایستیفاده ائدیردیلر . افشین اؤزو بابکین سارایینا باخان داغین اؤستؤنده قوردوغو چادیردا ساواشین گئدیشینی ایزله ییردی. بذ قالاسینین مودافیعه- سینه بابکین اعتیبارلی و جسور سرکرده سی آدین(آیدین) باشچیلیق ائدیردی . بوتون گؤنو دوام ائدن دؤیوشده دوشمن عسگرلریندن دفعه لرله آز اولمالارینا باخمایاراق خورّمیلر افسانوی رشادت گؤستردیلر. اونلارین قیری- عادی متانتیو ایگیدلی یی عربلری حیرته گتیریردی . وطنین جنگاور اوغوللاری موقدّس تورپاغیمیز اوغروندا شهید اولماغی شرف ساییردیلار . بذ دؤیوشو اورتا عصرلرین چوخ سایلی موحاریبه لری تاریخیندن ان چوخ اینسان قیرغینینا سبب اولان ساواشلارداندیر . یارالانان لاردان و ایتگین دوشنلردن علاوه ، عربلردن یوزمین نفر ، خورّمیلردن سکسن مین نفر هلاک اولدو . عربلر بذ قالاسینا چتینلیکله داخیل اولدولار . افشینین گؤسته ریشی ایله اونو اوچ گؤن یاندیردیلار . داشی داش اؤستؤنده قویمادیلار . عربلر قالانین مودافیع چیلریندن سککیز مینه یاخین اسیر گؤتوردؤلر . اونلارین ایچه ریسینده بابکین عائیله عؤضولری و یاخین گوهوملاری دا واردی.
بابکین اله کئچیریلمه سی و اعدامی
بذ قالاسینین سوقوتوندان و عائیله عؤضولرینی ایتیردیکدن سونرا بابک آرازدان کئچیب آررانا گلدی . اونون مقصدی بیزانس ایمپراتورونون یانینا گئتمک دی ، یئنی قوووه توپلاییب موحاریبه نی دوام ائتدیرمک ایدی. بذ دؤیوشوندن سونرا افشینین بوتون جهدلرینه باخمایاراق بابک تسلیم اولمادی . افشین بابکین باغیشلانماسی حاققیندا خلیفه-دن راضیلیق مکتوبو آلدی . بابک یئنه ده فیکریندن دؤنمه دی . بئله اولدوقدان خلیفه فیکرینی دییشدی . اونو توتوب تحویل وئرن آداما ایکی میلیون درهم موکافات وئره- جیینی بیان ائتدی . او بازارچایین سول ساحیلینده شکی قالاسیندا کئچمیش موتتفیقی سهل ابن سومبات لا قارشیلاشدی . او ، بو بؤلگه ده بابکین یاخیندان تانیدیغی خریستییان فئودال لاردان ایدی . دوست لوغو پولا و شؤهرته ساتان سومبات بابکی آلدادیب اؤز مولکونه آپاردی . اونون تحلوکه سیز لی یینه تامینات وئردی . سونرا دا خیانت یولو ایله اونو عربلره تحویل وئردی . بابکی افشینین برزند ده کی دوشرگه سینه آپاردیلار . عرب سرکرده سی بابکین اسیر آلینماسی خبرینی خیلافت سارایینا چاتدیردی . همین ایل افشین ، بابکی برزنددن سامره یه آپاردی . یولا دوشمزدن اوّل بابک افشینین ایجازه سی ایله سونون جو دفعه بذ قالاسا ایله ویدالاشدی . بو اونون وطن تورپاغی ایله سون گؤروشو اولدو . اوچورولموش و باشدان- باشا یاندیریلمیش شهرین خارابالاری ایله گؤروش اونون قلبینی گؤینتدی .
اونلار سککیز یوز اوتوز سککیز- جی ایل یانوار آیین دؤرد- ده سامره یه یئتیشدیلر . خلیفه مؤعتصیمین امری ایله بابک همین ایل مارت آیینین اون دؤردون- ده اعدام ائدیلدی . اعدام زامانی اونون گؤستردی یی فیزیکی دؤزوم تکجه بو حادیسه نی گؤرنلر دئیل ، ائشیدنلری ده حیرته گتیردی. خلیفه نین گؤستریشی ایله جللاد اوّل جه اونون دیرسکدن قوللارینی ، قیچلارینی ، سونرا ایسه باشینی کسدی. ایشگنجه زامانی جللاد کؤتویونه یاخین مسافه ده دایانان آداملاردا اونون اینیلتیسینی ائشیتمه میشدیلر . حادیثه نی گؤرموش عرب مؤللیفی یازیردی: << خلیفه جللادا امر ائتدی کی ، اونون گؤزلری قارشیسیندا بابکین اللرینی و آیاقلارینی کس سین . جللاد ، اوّل جه بابکین بیلکدن ساغ الینی کسدی. قان آخاندا بابک سول الی ایله بوتون اؤزونو قانا بویادی . خلیفه اوندان نییه بئله ائتدیی نین سببینی سوروشدوقدا بابک خلیفه یه بیلدیردی : سن امر ائتدین منی شاققالاسینلار ،منیم اعدامیم اوچون سن ویجدانینلا جواب وئره جک سن ... مندن آخان قانی دایاندیرماغا سنین حؤکمون چاتماز . قورخورام کی بوتون قانیم آخیب قورتارسین و اوزومون رنگی قاچسین . آداملاردا ائله باشا دوشرلر کی ، من اوّلدن اؤلومدن قورخموشام . من اوزوموقانا بویادیم کی ، بنیزیم سولغون گؤرونمه سین .>> خلیفه نین امری ایله اعدام دوام ائتدیریلدی . جللاد بابکین اللرینی و آیاقلارینی کسدیکدن سونرا باشینی ووردو . اوسیانچیلاری قورخوتماق اوچون اونون کسیلمیش باشینی خراسانا گؤندردی . بدنینی ایسه حؤندور بیر آغاجدان آسدی . بو قایدا ایله بابکین قارداشی عابدوللانی دا باغداد شهرینده اعدام ائتدیلر.
ایشکنجه نین دحشتینه باخمایاراق بابک عضمله دؤزرک، مردلیکله عبدییته قوووشدو . بو اؤلمزلیک سونرا کی نسیللراوچون قهرمانلیق مکتبی اولدو . اونون آدی خالقین ایستیقلالییت اوغروندا موباریزه رمزینه چئویرلدی.
آزادلیق موحاریبه سینین تاریخی اهمییتی
اورتا عصرلرده باش وئرن دیگر کندلی موحاریبه لری کیمی، خورّمیلر حرکاتی دا مغلوبییته اوغرادی . لاکین خورّمیلر حرکاتی همین موحاریبه لردن کؤکلو شکیلده فرقلندیردی . بو هر شئی دن اوّل ایستیقلالییت اوغروندا آزادلیق موحاریبه سی ایدی. بابکین باشچیلیغی ایله ییرمی ایلدن آرتیق دوام ائدن آزادلیق موحاریبه سینین مغلوبییتینین سببلری چوخ ایدی .بو آزادلیق موحاریبه سی آفریکا ،آوروپا و آسیا گئنیش اراضیلری اسارت آلتینا آلمیش خیلافته قارشی آپاریلیردی . ایسلامی اؤزونه ایدولوژی بایراق ائتمیش ، بؤیوک حربی ایمکانا مالیک خیلافت کیمی گؤجلو دؤولتین اسارتیندن خیلاس اولماق اوغروندا گئدن موحاریبه ایدی . قووولر نیسبتیندکی فرقه باخمایاراق ، خیلافت آذربایجان خالقینین موباریزه عضمینی قیرا بیلمیردی . آزادلیق موجادیله سینده ایمتیازلی طبقه لرین دؤنوک لؤیو، ان باشلیجاسی خریستیان دینینه منصوب ایری اعیانلارین خیانتی ، عربلره کؤمک ائتمه سی موحاریبه نین مغلوبییتینه گتیریب چیخاردی. خیلافت طرفیندن تورک منشالی سرکرده لرین و دؤیوشچولرین خورّمیلره قارشی موحاریبه یه جلب ائدیلمه سی ده اساس عامیللردن دیر. خیلافت دایره لرینده اعتراف ائدیلیردی کی، تورکلر عربلره نیسبتاً داها جسور و دؤیوشکن دیرلر . اونا گؤره ده اردونون تشکیلینده تورک گنجلرینه خصوصی اهمییت وئریلیردی .
ایللرله دوام ائدن موحاریبه ده خورّمیلر عربلره سای سیز- حسابسیز مادّی و معنوی ضرر یئتیرمیشدی. منبع لرده عربلرین یاریم میلیونا قدرعسگر و ضابیط ایتیردییی قید ائدیلیر .
عصر اوچون بو، بؤیوک رقم دیر . بوندان علاوه ، دؤیوشلرده عربلرین اونلارلا IX مشهور سرکرده سی اؤلدؤرولدو و یا اسیر گؤتورولدؤ. بو دلیللر اؤزو آزادلیق موحاریبه سینین میقیاسینین بؤیوکلویونؤ سوبوت ائدیر. اوغورسوزلوقلا نتیجه لنمه سینه باخمایاراق خورّمیلر حرکاتی خیلافتی موبالیغه سیز اولاراق لرزه یه سالدی و کؤکوندن سارسیتدی . بو حرکات خیلافتین اسارتی آلتیندا اولان دیگر خالقلارین آزادلیق موباریزه- سینه تکان وئردی . بابک و اونون طرفدارلارینا وئریلن ایشگنجه لر خالقی قورخوتمادی . عکسینه ، اوندا آزادلیق میلینی گؤجلندیردی . موجاهیدلرین یئنی نسلینی یئتیردی . ایستیقلالییت قازانیلاجاغینا هوسی و اینامی آرتیردی . آذربایجاندا خیلافت اسارتینه قارشی اوسیانین یئنی دالغاسی باشلاندی .
عصرین اوتوز- جو ایللرین سونو- قیرخ-جی ایللرین اوّل لرینده وارساندا، برده دهIX
، مرندده ، کؤر- آراز وادیسینده گوجلو چیخیشلار باش وئردی . عرب اسارتینه قارشی اوسیانلارا خالقین ایگید و وطن پرور اوغوللاری باشچیلیق ائدیردی . بئله باشچیلاردان بیری ابوموسی ایدی . او کور-آراز وادیسینده کی اوسیانا رهبرلیک ائدیردی . اوسیانچیلار قاراباغدا ، داغلار اؤزه رینده اوجالان مؤحتشم کتیچ قالاسیندا سیغینیب موقاویمتی دوام ائتدیردیلر . قالانی عربلرین ایکی یوز مینلیک اردوسو موحاسیره یه آلدی. دوشمن بیر ایل مودّتینده قالانین مودافیع چیلرینه قارشی ییرمی سککیز دفعه حوجوما کئچدی . لاکین مقصدلرینه نایل اولا بیلمه دی. مکرلی سرکرده بوغا یئنه ده حیله ایشلتدی. ابوموسی باشدا اولماقلا اوسیانین رهبرلرینی دانیشیق آپارماق بهانه سی ایله اوز قرار گاهینا دعوت ائتدی . اونلارین تحلوکه سیز لیینه تامینات وئردی . سونرادا پوزاراق هامیسی نی گیرو گؤتوروب خیلافتین پایتاختینا گؤندردی. اوسیان چتینلیک له یاتیریلدی . اورتا عصر عرب تاریخچیلری آزادلیق موحاریبه سینه ایشتیراک چیلارینا و اونلارین رهبری بابکه نیفرت بسله ییردیلر . لاکین بونا باخمایاراق، حرکاتین تاثیرینی و عزمتینی اؤزلریده تصدیق ائدیردیلر. بعضی لری بابکی کارفاگنین مشهور سرکرده سی حانیّبال لا موقاییسه ائدیردی. مؤلیف لردن بیری قید ائدیردی کی بابک اؤز زمانه سینین قهرمانی و خیلافتی دحشته گتیرن بیر ایگید ایدی. باشقا مؤلیف یازیر کی ، بابکین اؤزرینده چالینان قلبه ایسلام دؤولتینین ان بؤیوک قلبه- سی ایدی. اونون اسیر آلیندیغی گؤن موسلمانلارین بایرام گؤنو ایدی.
خیلافت اساس لی شکیلده سارسیلدی و اوّل کی مؤقئینی بیر داها برپا ائده بیلمه دی .
عصرین ایکینجی یاریسیندا اعتیبارا خیلافتدن آسیلی اولان اؤلکه لرده ، او جومله- IX
دن آذربایجاندا بیر سیرا موستقیل دؤولتلر میدانا گلدی . بوندان علاوه خیلافته تابع اولان ایری اؤلکه لرده میللی- آزادلیق حرکاتلاری باشلاندی.
ایرج حسنی
یازان: iraj_bash_turk
بئله روايت ييرلركي، قديم زمانلاردا دؤرد نفر اكينجي مملكتين پادشاهي نين يانينا گئديرميش. اونلارين بيري حكمدار اوچون قيمتلي بير هديه آپاريرميش. اونا گؤره يول اوزونو كيسهسينين آغزيني آچيب، هديهنين اولوب، اولماديغيني يوخلايير گؤروردوكي، شاها آپاريغي تحفه يئرينده دير. باشيني آشاغي ساليب آرخايين- آرخايين يولونو گئديردي. سن دئمه يول يولداشلاريندان بيري فرصت آختارييردي كي، اونو بير تهر اكسين، آنجاق فرصت اله دوشموردوكي، دوشموردو. نهايت گئجه اولدو. هامي ياتاندان سونرا يولداش كيشينين عتيقهسيني اكيب قويدو جبينه. خوروزون بيرينجي بانيندا كيشي اوياندي باخيب گؤردو، لهله كؤچوب يوردو قاليب. اولجه ايستهدي هاي ساليب، دئسين كي منيم عتيقهمي كيم اوغورلاييب وئرسين، يوخسا يا سيزه وئرهن ا… يا منه.
بير آز فكرلشيب، دئدي: ((يوخ، گئديريك پادشاهين يانينا اوردا شكايتمي دئيهرم، چونكي بو اوچ نفر مني بو ايتين قودوران يئرينده اؤلدوروب عتيقهني ده آپارارلار.))
كيشي بؤ مسئلهني بير چوخ گؤتور- قوي ائدهندن سونرا تصميم توتدوكي، بو بارهده هئچ كسه بير سؤز دئمه سين. ائله ده اولدو. بير نئچه منزل گئدندن سونرا گليب چاتديلار پادشاه اولان يئره.
اجازه آليب، حكمدارين يانينا گئتديلر. هره اؤز درديني دئييندن سونرا پادشاه اونلاري مرخص ائتدي. اكينچيلر ايكي قات پادشاها تعظيم ائلهييب، بير- بير اوتلاقدان چيخديلار. عتيقهسيني اوغورلادان آدام بير آز آياق ساخلاييب، حكمدارا دئديكي: ((قبله عالم ساغ اولسون گونلرين- بير گونو حيطي قازيرديم، بيرده- بيره قازماما قيمتلي بير شئي دييب، چيخدي ائشيگه. ائله همين يئرده فكرلشديم كي، اونو سيزين قوللوغوزا گتيرم، دئمه قسمت اولماياجاغميش. اونا گؤره كي، منيمله گلن دوستلاردان بيري نامردليك ائديب، سيزه گتيرديگيم عتيقهني اوغورلاييب، مني سيزين يانيزدا خجالت ائلهدي. حكمدار كيشينين سؤزلريني ائشيدندن سونرا دستور وئردي او اوچ نفري تازهدن اونون يانينا گتيرسينلر. اونلار گلمه يينه گلدي. آمي پادشاه نه قدر اونلاري سيلكهلدي كي، گؤرسون اونا گتيريلن هديهني كيم گؤتوروب، گؤردو يوخ هئچ كس بوينونا آلمير. حكمداردا او حكمدارلاردان دئييلدي كي، هر بير يونگول سؤز اوچون جوشوب- داشسين. اونا گوره قالان اوچ نفره دئدي كي، گئدين سحره كيمي ياخشي فكرلشين، بيرده اوغرو تاپيلماسا آنالاريزي آغلار قويوجاغام- دئيه، اونلاري مرخص ائتدي. اكينچيلر گئتمه يينه گئتدي. اما حكمدار يامان ناراحت ايدي. اونا گؤره ناراحت ايدي كي، بو مسئلهني عذاب- شكنجهايله آيدينلاشديرماق ايسته ميردي. آنجاق اوندان ساوايي بير چارهسي قالماميشدي.
ايندي سيزه هاردان خبر وئرهك كيمدن دئيهك، حكمدارين قيزيندان، قيز باخير گؤرور آتاسي ائله ناراحت ديركي، بو ساعت پيچاق ووراسان قاني چيخماز، اؤزوده عصباني حالدا اوتاقدا اويان- بويانا گئدير. قيز ايرهلي گئديب، آتاسينين بئله ناراحت اولدوغونون علتيني سوروشوب، بيلندن سونرا آتاسينا دئيير: سيز بو بارهده هئچ ناراحت اولمايين، چونكي من بو مسئلهني ائله حل ائدهرم كي، هئچ كيمسه يه ظلم اولماز. بو مسئلهنين حلي پادشاه اوچون نه قدرچتين گؤرونسهده قيزينين آغيللي اولدوغونو چوخدان بيليردي اونا گؤره بير آز آرخايينلاشيب، ياتاغيندا اوزانيب، ياتدي… سحر آچيليب، آچيلماميش اكينچيلر شاهين حضورونا گتيريلدي، قيز اونلاري سؤزه توتوب دئدي:
اللهدان گيزلين دئييل سيزدهنه گيزلين، بيزده سيز چوخ گزيب آرتيق تجربه قازانان آداملارا اوخشاريير سيز، اونا گؤره گلديم، گوروم منيم مسئلهمي حل ائده بيلرسيز يا يوخ؟
اكينچي لرين دؤردوده دئديلر: سن سؤزونو دئي گؤرهك، نه اولور. قيز سوزه باشلادي:
دئيير بير نئچه ايل بوندان قاباق فلان مملكتين شاهينين قيزي بير گون باغا گزمگه چيخير. گزديگي حالدا گوزو بير چيچگه دوشور. قيز ها چاليشيركي، گولو بير تهر درسين، درهبيلمير. سن دئمه باغانين اوغلو او طرفده باخير، گؤرور، بير گوزهل قيزدير، اوزوده، سئچديگي گوزهل بير چيچگي آغاجدان دره بيلمير. اوغلان ايرهلي گئديب، گولو دريب، وئرير قيزا. قيز، اوغلاندان تشكر ائلهييب اونا دئييركي: سن منيم نه ايستهييرسن؟ اوغلان دئيير، من سندن بير شئي آلماق تمناسيندا دگيلديم. ايندي كي اؤزون اصرار ائلهييرسن، من سندن اونو يانيما گلهسن او پالتاردا سني بير دفعه گؤروم. قيز راضي اولوب، قصره قاييدير…
بير نئچه مدت كئچندن سونرا شاهين قيزيني وزيرين اوغلونا اره وئريرلر. توي گونو قيز آداخليسينا دئيير: ((من فلان باغبانين اوغلونا سؤز وئرميشم، بخت ائوينه گئتمه زدن اول گلين پالتاريندا، اونون يانينا گئديب، او مني بو پالتاردا گؤرندن سونرا، قاييديب، گلم، اجازه وئريرسيز؟ اوغلان اونون جوابيندا نه عيبي وار- دئيه، راضي اولور.
شاه قيزي اؤزونه مخصوص اولان گلين پالتاريني گئيب، باشدان- آياغا قيزيل- گوموش ايله بزهنندن سونرا، باغبانين اوغلو اولان مكانا ساري يولا دوشور…
شاه قيزي تلهسيك گئدير. بير آز شهردن آرالانيب، آرالانماميش بير شير اونون قاباغيني كسيب دئيير: بنيآدام بيزلره چوخ اذيت ائدير، ياخشي اليمه دوشوبسن، اونلارين عوضيني سندن چيخاجاغام. قيز شيره التماس ائلهييب دئيير: آي شير قارداش من باغبانين اوغلونا سؤز وئرميشم، توي پالتاريندا اونون يانينا گئدهم. اجازه وئر قوي گئديم اونو گؤرهندن سونرا گلرم، مني اؤلدوره رسن.
شير دئيير: عيبي يوخدور گئت اؤز عهديني يئرينه يئتير قاييداندان سونرا حتما سني ديديب پارچالاياجاغام. قيز اوردان اوزاقلانيب، گئدير…
قيز بير- ايكي آدديم آتيب، آتماميش بير اوغرو يولونو كسيب، دئيير: هه نئچه گون دور اليمه هئچ نه دوشمور، ياخشي اولدو سن گلدين، تئز اول هر نه يين وار سويون وئرمنه يوخسا بو قلينجلا سني تيكه- تيكه دوغرارام. شاه قيزي اوغرونون بو ايشيندن چوخ ناراحت اولور اونا گؤره علاجسير قاليب شيره دئديگي سؤزو اونا دئييب، يالوارماغا باشلايير… اوغرودا راضي اولوب قيزا يول وئرير…
شاه قيزي باغا گيريب، اوغلانين يانينا گئدير. بو وقت اوغلاني يامان يوخو توتموشدو. قيز اونو بير تهر يوخودان اوياديب، دئيير: اگر فلان زمان يادنيزدا اولسا سيز بو باغدان منيم خوشوما گلن چيچگي دريب، منه وئرديگيزه گؤره سوز وئرميشديم كي، گلين پالتاريندا اول سيزين يانيزا گليب، سونرا ار ائوينه گئدهم. ايندي بوگون اؤز عهديمه وفا ائتمك اوچون سيزين يانيزا گلديم. اوغلان شاه قيزينين عهد- پيمانا بو قدر صادق اولدوغونا مينلرجه آفرين دئييندن سونرا، قيزين بو عمليندن اوتانيب، دئيير: سيز مني چوخ باغيشلايين كي، بوش يئره سيزه زحمت وئرميشم. او وقتلر منيم ياشيم آزايدي، اوشاقايديم، بيلمهييب سيزينله بئله شرط باغلاميشديم خواهش ائدير. بويورون گئدين، اريز سيزي گؤزلهيير، ساغ اولسون كي، صادق قيزسيز.
قيز قاييديب اوغرونون يانينا گلير و اونا دئييركي، ساغ اولون منه بو فرصتي وئرديزكي اؤز عهديمه صادق قالام. بو سيز بودا منيم وار- يوخوم، آپارين حلاليز اولسون. اوغرو قيزين بئله صداقتلي اولدوغونا گؤره اليندن هئچ نهييي آلماييب، يولوندان چكيليب گئدير، قيز اوغرودان قورتاريب، شيرين يانينا گلير. شيرده اونون بو قدر ياخشي اولدوغونو گؤروب، يولوندان چكيلير…
اكينچيلر قيزين سؤيله ديگي بوناغيلا يامان قولاق آسير و گؤزلهيير ديلركي، قيز ماجرانين داليسيني دئسين، ائله اكينچيلر بو فكرده اولاركن شاه قيزي اونلاردان سوروشوب دئدي: دئيين گؤروم قيزين آداخليسي ياخشيدير، باغبانين اوغلو، شير و يا اوغرو، هانسيسي؟
اكينچيلردن بيري وزيرين اوغلونو، بيري باغبانين اوغلونو، بيري شيري او بيريسي ده اوغرو دئديگي زمان. اوغورلانان عتيقهنين كيمده اولدوغو آيدينلاشدي…
یازان: بهروز ايماني
اوچ قيللي كوسا
( بو يازي ايسته يي اولان لار طرفيندن شكيلله نيب و كيتاب كيمي ياييلا بيلير . ها بئله فيلمه و كارتونو فيلمه چئوريله بيله ر . اوشاقلارا تياتر هيبتينده يئنه اجرا اولونا بيلير . ائل ادبياتيني اوشاقلارا تانيتماق ايچون هر بير يولو سينامالييق . زهره وفايي zohre_az@yahoo.com zohre-az.blogspot.com
گونلرده بير گون بير شهرين اوزاق گوشه سينده بير اوچ قيللي كوسا ياشاييردي .اونون بير خانيمي – بير نئچه اوغلو وقيزي و بير نئچه آت ، قويون ، قوزو و ائششگي وارايدي . بيرده بالا بير زمي سي وارايدي و كوسا اورادا گوي – گويه رنتي اكيب بيچه ردي . كوسانين اوغلو بويوموشدو و اونون ائولنديرمك زاماني چاتميشدير . او ايسه كوسا بير آت اوغلونا وئرير و دئيير : اوغول ؟ بو آتاي آپار شهرين بازاريندا سات ، پولونو گئتير سني ائولنديريم و سنه بير ياخشي توي توتوم ! آمما شهرين بازاريندا آرادا دولانان حرامي لر دن هادير اولارسان ها ! يوخسا اونلار سني آلدادارلار !
اوغلان باش اوسته دئييب ،آتي كوتوروب و بازارا ساري يولا دوشه ر . بازاردا دولانان حرامي لر بو اوغلاني گوروب و اونو ياهالتماق ايچون پئشينه دوشوب و بير به بير سوروشارلار : آي اوغلان بو گئچي ني نئچه يه ساتيرسان ؟ اوغلان آجيقلانيب و دئيه ر : بو گئچي دئييل بو آت دير ! آمما ايكينجي – اوچونجو – دوردونجو ... حرامي سوروشاندان سونرا اوغلان اوز – اوزونه دئيه ر : بلكه آتام كاريخيب و آت يئرينه منه گئچي وئريب دير ساتام ! بو فيكيردن سونرا اوغلان آتي گئچي پولونا حرامي لره ساتيب و ائوه قاييدار .
كوسا حال ماجراني ائشيدندن سونرا اوغلونا دئيه ر : سني حرامي لر آلداديب لار ! من اوزوم صاباح بازارا گئديب و اونلارلا حسابلاشمالي يام ! صاباح ايسه كوسا بير ائششك گوتوروب و بئش دانا قيزيل ليره اشرفي ده اووجونا آليب يولا دوشه ر . حرامي لر« يئني بير آلداتمالي كس گليب » دئييب وكوساني دوره له يرلر: آ كوسا ! بو ائششگي نئچه يه ساتيرسان ؟ كوسا دئيه ر : مين تومنه ساتيرام ! حرامي لر دئيه رلر : نه خبردير ؟ مين تومنه ده ائششك اولار ؟ كوسا دئيه ر : آخي بو عادي ائششك دئييل ! حرامي لر سوروشار : بس نه ساياق ائششك دير ؟ كوسا دئيه ر : بو ائششك اوت – علف يئيه ر آمما قيزيل اشرفي سيچار ! حرامي لر اينانمازلار . كوسا ائششگه بير بيز ووروب و اووجوندا اولان اشرفي لرين بيريني چيخارديب حرامي لره گوسترر . يئنه بير بيز ووروب و ديگر اشرفي ني چيخاردار . طاماح كار حرامي لر اينانارلار و ائششگي مين تومنه كوسادان آلارلار ! كوسا دئيه ر : سيز قيرخ نفرسيز . منجه بو ائششگه قيرخ گونلوك اوت – علف وئرين و بير باغلي يئرده قويون . قيرخ گون سونرا گئدين وهر بيرينيز بيراشرفي گوتورون ! حرامي لر اينانيب و سئوينجك گئدرلر . قيرخ كون سونرا قاپونو آچارلار و گوررلر ائششگ اوت – علفي يئييب و دويونجا پئيين سيچيبدير !باشا دوشرلر كي كوسا بونلاري آلداديب دير . آجيقلانيب ، هر بيري بير قمه گوتوروب ، كوسانين ائوينه ساري يولا دوشرلر .
كوسا بو گونو گوزله ييردي . اونا گوره ده ايكي دانا تولكو آلميشدي . بيريني ائوده آغاجا باغلاييب او بيريسيني اوزايله برابر زمي يه آپارميشدي و ها بئله بير قويون باغيرساغينا بير آز خوروز قاني دولدورموشدو و اونو خانمينين بوغازينا دولاميشدي . ها بئله خانيما تاپيشيرميشدي كي شاما يئمك پيشيرسين آمما اونون دوزونو چوخ – چوخ توكسون ! حرامي لر هر نه دن خبرسيز هاي – كوي له كوسانين ائوينه گلرلر . و باغيرارلار : هاني او كوسا ؟ بيز اونو اولدورمه يه گلميشيز ! خانيم دئيه ر : كوسا زمي ده چاليشير ! سيزده اونو گورمك ايسته ييرسيز ، اورايا گئدين ! حرامي لر زمي يه گليب و كوسايا دئيرلر : آي كوسا ! او ائششگ ايله بيزي آلداديبسان ؟ كوسا دئيه ر : يوخ ! آلدادتماميشام . آمما ايه ر ايسته ييرسيز پولوزو گئري قايتاريم ! حرامي لر راضي اولارلار . كوسا دئيه ر : اوزاق يولدان گليبسيز ، بو گئجه ني قوناقيميز اولون ! حرامي لر مفته يئمك آدي ائشيديب قبول ائدرلر . كوسا تولكونون بويون باغين آچيب و دئيه ر : آ تولكو بالام ! بيزيم ائوه گئت و خانيما دئه گينه ن شام پيشيرسين قيرخ قوناغيم وار ! تولكو باش گوتوروب چوله ساري قاچار . گئجه ائوه قاييداندا حرامي لر تولكونو ائوده گوروب و چوخ تعجب ائدرلر . خانيم شامي گئتيريب يئمه يه باشلايارلار . كوسا خانيما آجيقلانيب و دئيه ر : بو يئمه ك نه دن بئله شور اولوب دور ؟ خانيم كوسانين تاپيشيرديغي كيمي دئيه ر : لاپ دا ياخشي دير ! سئوميرسن يئمه ! كوسا آجيقلانيب و آياغا قالخيب و پيچاغي گوتوروب خانيمين بوغازيندا اولان باغيرساغي كسه ر و قان آخار ! خانيم اوزونو اولوم جيليه وورار . حرامي لر قورخوب و دئيرلر : آ كوسا ! آدام بير يئمه ك دن اوترو خانيمي اولدوره ر ؟ بو نه ايش دير گوردون ؟ كوسا دئيه ر : اولدوره ن ، ديريلده بيلرده ! سونرا طاقجادان بير بالا قميش ني گوتوروب خانيمين بورنونا پوله يير و خانيم بير آسقيريب آياغا قالخار !
حرامي لر طاماحا دوشوب و تولكونو و هابئله قميشي آلماغا گوره كوسايا يالوارماغا باشلاييرلار . كوسا بير آز نم – نوم ائدندن سونرا تولكونو و قميشي باها بير پولا حرامي لره ساتير و ائششگ پولو دا ياددان چيخير . حرامي لر سئوينجك تولكونو و قميشي گوتوروب – يولا دوشرلر . ايلك گون تولكو و قميش باش حرامي يا يئتيشير . باش حرامي ائولرينه بير آز قالميش تولكونو بوراخيب و دئيه ر : گئت بيزيم خانيما دئه گينه ن من گليره م ! ياخشي بير يئمه ك پيشيرسين ! بير نئچه ساعات سونرا ائوه گئده ر گورر نه تولكو وار نه خانيم ! هاچاندان هاچانا خانيم قونشو ائويندن گلر . حرامي ني گورجك هاي – بودوروغا باشلايار ! حرامي ايسه آجيقلانيب و قمه ني گوتوروب خانمين باشيني كسر ! سونرا قميشي گئتيره ر ، پوله ها پوله ، خانيم ديريلمز ! بويوك حرامي باشا دوشر كي كوسا يئنه بونلاري آلداديب آمما اوتانديغيندان هئچ كيمسه يه بيلينديرمز و صاباح ايسه بير تولكو آليب و قميش ايله ايكينجي حرامي يه وئره ر . ايكينجي حرامي ده خانميني اولدورر و اوتانديغيندان اودا بير سوز دئمز ! بو ساياق هر قيرخ حرامي خانيم لاريني اولدوريب و بير سوز دئمزلر . قيرخ گوندن سونرا بير يئره ييغيشيب و حال ماجراني بيربيرينه آچارلار . بو دونه لاپ آجيقلي هر بيري بير اوزون خنجر گوتوروب كوسانين ائوينه ساري يولا دوشرلر .
كوسا بو گونو ده گوزله ييردي . اونا گوره ده اونجه گئديب مزارليق دا بير بوش مزار تاپميشدي . او مزارين اوستونه بير كوهنه و ده ليك – دئشيك لي داش قويموشدو . حرامي لرين گلمه يين ائشيتجك كوسا بير منقل اود و بير نئچه شيش گوتوروب و مزارا گيره ر . داشي مزار اوستونه قويار . حرامي لر هاي – بودوروق لا ائوه گيررلر . كوسا هاني ؟ سوروشارلار. كوسانين خانيمي كوسا تاپيشيرديغي كيمي اغلاماغا باشلايار و دئيه ر كي كوسا اولوب دور . اينانميرسيز مزارليغا گئدين و اوزونوز گورون ! حرامي لر حرص ايله مزارليغا گلرلر و گوررلر بعلي ! كوسا اولوبدور . بير – بيرينه دئيرلر : داها بيزيم اليميز كوسايا چاتماياجاق دير ! گلين هر بيريميز اوتوروب كوسانين مزارينه ايشه يك !!
حرامي لر هر بيري مزار اوسته ايشه مه يه اگله شدي كوسا آتتدان اونا بير داغ شيش باتيردي و هاموسونون آ لتي ياندي ! آياغا قالخيب دئديلر : آ حرامزادا كوسا ! بو دونيادا او قده ر حرام ائديب دير كي مزاريندان بئله اود پوهره لير ! آدامين آلتي يانير !
آنجاق حرامي لر طاماح كارليق دان هم خانيم لارين و هم وارلارين ايتيريب و هم يانا – يانا قاچديلار ! كوسا ايسه سئوينجك مزاردان چيخيب ، ائوينه گلدي . حرامي لردن آلديغي پول ايله اوغلونا توي ائديب ، يئتدي گون يئتدي گئچه چاليب – اوخودولار :
ماهني ماهني نين باشي ماهني بيلمه ين ناشي
ماهني بيلمه ك ياخشيدير توي – توزاغين يولداشي
كوسا دئيه ر داش داشي كرپيچ داشي داش داشي
جاهيل ايله بال يئمه عاقيل ايله داش داشي
كوسا دئيير قوش داشي گل اويناياق بئش داشي
چيركين ايله بال يئمه گوزه ل ايله داش داشي
چاخ داشي چاخماق داشي ياندي اوره ييم باشي
تانري بير ياغيش گوندر بيتيرسين داغي داشي
كوسا دئيير دوست آشي دوست چوره يي دوست آشي
دوشمانين گولـله سيندن يامان اولور دوست داشي
كوسا دئيه ر تاس باشي اوزاق دير چاراداق باشي
گلين چاليب اويناياق چاتلاسين دوشمان باشي!!
آلفونس دوده فرانسه لي يازيچي - توركجه يه چئويرن : ر.صفري
قايناق: اينفو تورك ( تبريزين ارك قالاسي) سايتي
او گون اوخولا گئجيكميشديم و اؤيرتمنيمين منه قارشي نئجه داورانيشيندان يامان قوْرخوردوم. اؤزلليكله ده كي او گون ” ديل گرامري “ درسيني سوروشاجاقميش و من او درسدن بير كلمه بيله اؤيرنمه ميشديم.بير آن خاطيريمدن كئچدي كي درس هابئله اوْخولو بوراخيب چؤل –باييرا ساري گئدم. هاوا ايستي و اوره يه ياتيم ايدي و قوشلار اورماندا اوخويوردولار . بونلار , ديل درسيندن فازلا مني اؤزونه ساري چكيردي اما اؤزومو ساخلاشديريب و حيزليجا اوْخولا ساري گئتديم.
كد خدانين ائوينين اؤنوندن كئچركن , ملتين اورادا دايانيب و دوواردا اولان اعلاني اوخومالاريني گؤردوم. ايكي ايل اولاردي كي كنده يئتيشن كدرلي و پيس خبرلر اوردان ياييلاردي . او اوزدن ايدي كي دايانمادان كئچيب و اؤزو- اؤزومه بئله دئييرديم كي ” گؤره سن بيزه يئنه نه يوخو گؤروبلر؟“ و اوخول يولونو اؤنومده دوتوب تلم – تله سيك اؤزومو اوْرايا چاتديرديم. عادي زامانلاردا, درسين باشلانغيجيندا ,اؤيرنجي لرين هاي – كوي سالمالاري و اوُجادان درسي تكرارلامالارينين سسي كندين كوچه - باجالاريني بورويردي و اويرتمن ده الينده كي آغاجيني ماسالا چيْرپيب ( ساكت اولون ) دئيه ردي. او گونده من بئله دوشونوردوم كي دوروم قاباقكيلار كيمي اولاجاق و هامينين هاي – كويونون ايچينده ياواشجاسينا صينيفه گيريب بيري بيلمه دن يئريمده اوتوراجاغام.اما او گون منيم دوشوندوكلريمين تام ترسينه اوْلدو اوخولدا ائله ساكيت ليك و سس سيز ليك حاكيم ايدي كي سانكي بيريسي بيله اورادا يوخ ايدي.پنجره دن صينيفين ايچريسينه باخديم. اؤيرنجي لر اؤز يئرلرينده اوْتورموشدولارو اؤيرتمن ايسه قورخونج آغاجي الينده ايكن درس اوْتاغيندا آدديم آتيردي. قاپيني آچيب و او سس سيزليك و سكوتدا اوتاغا گيرمم گره كيردي. گؤرونوردو كي نه قده ر بو ايشدن چكينيرم. اما اؤزومه گوج وئريب اوتاغا گيرديم.اؤيرتمنيم هئچ آجيقلي و توتغون اولمادان مهربانجاسينا منه باخيب سايغيليقلا دئدي: يئرينده اوتور ؛ آز قاليردي درسي سنسيز باشلاياق. صندللرين قيراغيندان كئچيب دايانمادان يئريمده اوتوردوم. قوروخوم توكولوب و دينج اولدوقدان سونرا تزه جه باشا دوشوردوم كي اؤيرتمنيميزين گونده كي كهنه گئييمي اَينينده دئييل و رسمي گئييميني گئييبدير. اوندان علاوه صينيفي رسمي آنلارا عاييد اولان اؤزل بير گؤزلليك و شكوه بوروموشدو.اما هاميسيندان شاشيرتيجي اولان اتاغين سون سيراسيندا كي عادي زامانلار دا بوش قالان صندللرينده اوتوران, كندين بؤيوكلري ايدي. اونلارين آراسيندا كدخداو پستچي مامورونو و نئچه نفر آغ ساققاللاردان گؤرونوردو.هاميسي توتقون و كدرلي گؤرونوردولر.بير ياشلي كيشي اسكي الفبا كيتابيني ديزلري اوسته آچيب , ايري گؤزلويونون آرخاسيندان اونون حرف و خطلرينه باخيردي. او زامان كي من بو احوالاتدان شاشيريب قالميشديم اؤيرتمني اؤز يئرينده اوتورموش و من اوتاغا گيرن آندا منيمله دانيشديغي كيمي ايستي اما سرت سسله دئدي: ” اوُشاقلار ! بو سونونجو دونه دير كي من سيزه درس دييه جه يم . دشمنلر امر ائديبلر كي بو بؤلگه نين اوْخوللاريندا , اؤز ديللريندن باشقا بير ديلده درس وئريلمه سين. يئني اؤيرتمن يارين گله جك و بوُ ميللي ديلينيزده اوْلان سوْن درسدير كي بو گون اوخويورسوز. سيزدن ايسته ييرم كي بو درسه دقت ائدين.“ بو دانيشيقلار مني چال – چئوير ائتدي. بللي اولدو كي كد خدانين دوواريندا وورولان اعلان بو ايميش: ” بوُندان سوْنرا كندين اوُشاقلارينا مللي ديللريني اؤيرتمك ياساقدير“. بلي بوُ منيم ديليمده اوْلان سوْن درس ايدي. اوْنو داها اؤيرنمه يه جه ييمه مجبور ايديم و ائله او قده ر بيلديييمه قناعت ائتمه لي ايديم.بوندان اؤنجه اؤمرومون اوُزون ساعاتلاريني نئجه هدر ائتديييمدن و اوْخولا گئتمك يئرينه باغا – چؤله گئديب و باشي سويوقلوق ائتديييمه گؤره تاسف له نيرديم. او كيتابلار كي بو زامانا كيمي منه آغير و غم گتيرن ايدي ديل و تاريخ درسي كي چوخ چتينليكله اونا باخا بيليرديم ايندي منه اَن اسكي دوستلار يئرينده ايدي كي اونلاردان آيريلماق مني اينجيديردي.اؤيرتمنيمه گؤره ده بئله دوشونوردوم.اوندان آيريلماق و داها اونو گؤرمه مك فيكري , منه ائتدييي تنبيه لرين و آغاج چارپمالارينين آجيسيني خاطيريمدن چيْخارديردي. ايندي بللي اولدو كي اؤيرتمنيميز نييه اَن ياخشي گئييميني گئييب و نييه كندين آغ ساققاللاري صينيفين آرخاسيندا اوتوروبدولار. اونلار بوندان اؤنجه اوْخولا گلمه ديكلرينه گؤره تاسف له نيرديلر و بئله سانيرديلار كي بو سون درسده حاضير اوْلماقلا اؤيرتمنين گئجه – گوندوز چكدييي 40 ايل بويوندا اولان زحمتلريندن و اوخولدا خدمت گؤسترديييندن تشكر ائتمك اولوردو.
بو فيكيرلره دالميشديم كي مني آديملا سسله ديلر. آياق اوسته دوُروب و درسه جواب وئرمه لي ايديم.او آندا بوتون وارليغيمدان كئچه بيلرديم كي تكجه ديل گرامري درسينه ياخشي جواب وئرم اما ائله بيرينجي آندا دايانيب قالديم . باش قالديْريب اؤيرتمنين گؤزونه باخماغا هئچ گوجوم يوخ ايدي. بو آرادا اونون دانيشيغيني ائشيتديم كي مهربانجاسينا دئييردي: ”اوْغول ؛ سني قيناميرام , چون اؤزون آرتيق دانلانيبسان . گؤرورسن كي نه اوز وئريبدير.انسان هر آن اؤزونه دئيير كي واخت واردير. اؤيرنه جه يم .اما گؤرورسن كي نه اوْلايلار اوز وئره بيلر. يازيقلار اولسون كي بيز اؤيرنمه يي باشقا گونه بوراخيريق. ايندي بو مليت كي زور ايله بيزه باشليق ائديرلرحاق لاري واردير كي بيزي دانلاييب و دئسينلر: ” سيز نئجه دئييرسيز كي اؤزگور و مستقل سيزآنجاق هله اؤز ديلينيزده يازيب اوْخويا بيلميرسيز ؟ “ بونونلا بئله اوغول تكجه سن سوچلو دئييلسن . بيز هاميميز دانلانيلماليييق. آتالار و آنالار دا سيزين تربيت و يئتيشمه نيزده اسيرگه نيبلرو سيزي بير ايشه گؤندرمكدن و پول – پارا قازانمانيزدان داها چوخ خوشلانيبلار. مگر من اؤزوم دانلانيلمالييام ؟ ! سيزي درس اوْخوماغا تشويق و وادار ائتمك يئرينه ,دؤنه لر باغيمين سووارماغيني ايسته مه ديم مي؟ و اوْووا چيخماق گؤيلومه دوشنده سيزي اؤز باشينا بوُراخماديم مي؟ . اؤيرتمن هر قوْنودان سؤز آچدي و سوْنوندا سؤزو ملي ديله چاتديردي و دئدي: ” بيزيم ديليميز دونيانين اَن شيرين و يئتگين ديللرينين سيْراسيندادير و بيز اؤز آراميزدا اوْنو قوْرويوب ساخلاماليييق ؛ چون بير ملت دوشمن الينده اسير اولوب و يابانجيلارا مغلوب اولدوغو زامان اؤز ديليني قورويوب ساخلاماقلا بونا بنزر كي دوستاقدا ايكن اورانين آچاريني الينده ساخلاييبدير.
سونرا بير كيتاب گؤتوروب ديل گرامري درسيني وئرمه يه باشلادي. او گون او درسي نئجه راحاتجاسينا اؤيرند يييمه شاشيرديم. هر نه دئييردي منه چوخ راحات گليردي و بئله دوشونوردوم كي هئچ بير زامان ايندييه كيمي بو درسه بو قده ر ماراقلي اولماميشديم. و اؤيرتمن ده ايندييه دك بئله دقتله درس اؤيرتمه ميشدي. دئيه سن بو ايستكلي كيشي آيريلمادان اؤنجه بوتون بيليك و علميني بيزيم قافاميزا قويماغي ايسته ييردي. درس سونا چاتديقدان سونرا سيْرا تاپيشيريقلارا يئتيشدي.اؤيرتمن بيزه يئني باشليقلار سئچميشدي كي اونلارين باشيندا ” وطن , دوغما يورد, ميللي ديل “ كيمي سؤزلر گؤزه چارپيردي. ميزلريميزين قيراغينا آسيلان بو باشليقلار صينيفين دؤرد بوُجاغيندا سانكي گؤيلرده اَسيلن ميللي بايراغا بنزه ييردي. بوتون اؤيرنجي لري نئجه درس و تاپيشيريقلاريندا دقتلي و هوسلي اولدوقلاريني و نه قده ر سكوتا دالماقلاريني بيله بئينينه سيغيشديرماق اولمازدي. او سكوتدا كاغيذ اوسته چكيلن قلملرين سس يندن باشقا بير سس قوُلاغا دَيميردي.
قوشلار اوخولون داميندا ياواشجاسينا اوخويوردولار و من اونلارين سسينه قولاق آسا- آسا اؤزومده بئله فيكيرلشيرديم كي گؤره سن بونلاريدا يابانجي ديلده اوْخوماغا مجبور ائده جكلر؟
هردن باخيشيمي دفترين صحيفه سيندن گؤتورنده اؤيرتمني ترپنمه دن اؤز يئرينده دوُرموش گؤروردوم كي برلميش باخيشلاري ايله اؤز چئوره سينه باخيردي. دئيه سن ايسته ييردي بوتون اوخولون شكيليني كي دئمك اولاردي اونون ائوي ساييليردي اوره يينده ساخلاسين. فيكيرائدين!
تامام 40 ايل اوْلاردي كي او بورادا ياشاييب و بوُ اوْخولدا درس اؤيرتميشدي. تكجه بورادا دَييشن لر ميزلر و صندللريدي كي زامان بويوندا چورويوب بوْياسيز اولموشدولار و نئچه كيچيك آغاجي كي تزه گلدييينده اوخولون باغينا اكميشدي ايندي آرتيق بؤيوك و اوجا آغاجا دؤنموشدولر . اونلاري قويوب ترك ائتمك نه قدر بو كيشييه اوزگون و آجي اولاردي . تكجه اوخولون حيطي يوخ بلكه وطن توپراغيني ابدي اولاراق ترك ائديب اونونلا وداع لاشماق چوخ چتين اولابيلردي. بونونلا بئله اونون اوركلي اولماغي و قاني سويوقلوغونون چوخلوغوندان درسين سون ساعاتلاريني باشا چاتديردي. تاپيشيريقلاري يازاندان سونرا تاريخ درسيني اوخودوق. او زامان اوشاقلار اوجا سسله درسي تكرارلاديلار. اوتاغين سوْن سيْراسيندا اوْتوران كندين ياشلي كيشيلريندن بيريسي كي كيتابي ديزلري اوسته آچيب و ايري گؤزلويونون آرخاسيندان اونا باخيردي اؤيرنجي لر ايله سس سسه وئريب اونلارايله بيرگه درسي تكرارلاييردي. اونون سسي ائله سئوينج و هيجانلا چيخيردي كي بيز اونو ائشيتديكده قريب بير حالا دوشوب و گولمكده آغلاماغا بيله هوس ائديرديك.
يازيقلار! اوخولون بو سون گونونون خاطيره سي هر آن بيزيم اوره ييميزده قالاجاق.
بو آرادا واخت سونا چاتدي و گون اوْرتا اولدو بو آندا مشق و تمريندن قاييدان يابانجي عسگرلرين شيپور سس لري كوچه ني بورودو. اؤيرتمن رنگي سولموش حالدا آياغا قالخدي , او گونه كيمي اونو بئله عظمتلي گؤرمه ميشديم دئدي: ” ... دوْستلار,اوُشاقلار, من ... من “
اما قهر وكدر بوْغازيندا سسي سينديردي. سؤزونو سونا چاتديرا بيلمه دي.سونرا اوزونو دؤندريب بير تيكه گچ گؤتوردو و هيجان و آغري دان اَسن اَلي ايله قارا تاختادا بو يازيلاري گؤزل يازي ايله يازدي: ” ياشاسين وطن“ او آن يئرينده دوُروب باشيني دوُوارا سؤيكه دي و بير سؤز دئمه دن اَل اشاره سي ايله بيزي بئله باشا سالدي كي : گئدين , آللاه سيزي قوْروسون.
سون.
یازان: آلفونس دوده
آغيللي قيز و تنبل احمد
حامام حامام ايچينده،جويز گيردکان ايچينده،دوه دله
کليق ائيلر،کوهنه حامام ايچينده،قاريشقا شيلاق آتدي
دوه نين بودي باتدي.
بيري واريدي،بيري يوخي يدي،بير پادشاهين وزيري
واريدي.پادشاها يامان داريخان حال يدي ،اما وزيري
صبيرلي و دونيا گورموش قوجايدي.
بير گون پادشاه اوودان قايداندا يولدا بير قيچي آخساق
،بير گوزي کور قاريا راست گلدي.قاريا يازيقليغي گليب
،چاغيردي اونا پول وئرمک ايسته دي.دئدي:
- آي قاري ،بورالاردا نه گزيرسن،ايشين – پئشه ن ندي؟
- منيم پيشم ائو تيکمک،ائو ييخماق دير!
پادشاه دئدي:- سن نسن کس ،ائو تيکيب،ائو ييخيسان؟
قاري دئدي:- بالا سن هله بيلميرسن کي،آرواد يئخمايان ائو مين ايل تيکيلي قالار!
پادشاه بو سوزدن خوش گلمدي.
وزير دئدي:- قيبله عالم ساغ اولسون ،آروا د دوز دئير.
پادشاه دئدي: - يوخ ،يالان دئير.
پادشاهين اوچ گوزه ل قيزي واريدي.قيزلارين باشينا ييغدي،بويوک قيزا دئدي:
- بالا،ده گوروم ائوي آرواد تيکر يا کيشي؟
بويوک قيز دئدي:- البت کيشي!
پادشاه اورتا قيزينادا دئدي:- سن دئ گوروم ،ائوي آرواد تيکر يا کيشي؟
اورتانجي قيزدا دئدي:
- آتا آرواد نه ديرکي اونون تيکديگي ائو نه اولا! ا لبت ده ائوي کيشي تيکر.
پادشاه بو دفعه ده کيچيک قيزيندان سوروشدي کي :
- قيزيم،بس سن نه دئيرسن؟
کيچيک قيز دئدي: - آتا ائوي آروا د تيکه ر.
بو سوز پادشاها يامان توخونوب دئدي کي:
- ندن کي بئله اولور،سن ائوسيز – ائشيک سيز لوتون بيرينه وئره جگم.اوندان سونرا باخاق گوره ک سن نئجه ائو
تيکجه کسن.
شهرين لاپ کناريندا قاري بيرقوجانين تنبل اوغلي واريدي.آدينادا "تنبل احمد" دئيرديلر.احمد اوقدر آجيزي دير کي
هيچ يئريندن ترپنمک ايستمزيدي.پادشاه قوجا قارين چاغيرديب دئدي کي:
- قاري من کيچيک قيزيمي سنين اوغلونا وئريرم،آپار اوني دا،گئت.
قاري دئدي:
- اي پادشاه تصديقين اولوم ،سنين قيزين هارا،منيم اوغلوم هارا؟اوغلومون اينينده بير پالتاروار،چيغيرسان جاني
چيخار،يئميه بير تيکه چوره گي يوخدي.اوغلوم او قيزي نئجه ساخلار؟
پادشاه دئدي:
- قاري ،سنين ايشين اولماسين .آپار قيزيم وئرديم سنين اوغلونا.
قاري ،کور- پئشمان قيزي يانينا ساليب گئتديلر ائولرينه.احوالاتي اوغلانا دئديلر.احمد بو ايشه لاپ معتل قاليب ،قيز
ائوه گلندن سونرا باخيب گوردي کي،احمد اوقدر ارينجک دير کي ،هيچ يئريندن ترپنمک ايسته مير.چوره گي ده ائله
ياتديگي يئرده يئيير.اودي کي پادشاهين قيزي سفره ني ائوين لاپ يوخاري باشيندا سالدي .احمد چاغيردي کي ،منيم
پاييمي گتيرين يئريمه يئييم.
قيز راضي اولمادي.احمد گوردي کي،اجيندان اولجک، علاجي کسيليب سورونه- سورونه قيراقينا گلدي.قيز هرگون
ائوين يوخاري باشينا ساليب احمدي اورا چاغيراردي.بير نئچه گوندن سونرا احمد داي اوزو دوروب گئديردي سفره
باشينا.قيز گوردي احمد قوچاقلاشيب.بو دفعه سفره ني باخچادا،گوي اوتون اوستونه سالدي.احمدي چاغيردي.احمد
گئنه گئتمک ايستمه دي.قيز گئديب ايته ليه- ايتله يه احمدي سفره باشينا گتيردي.احمد چوره گي ييئييب گئنه
گئتدي ائوه .بئله- بئله قيز هر گون سفره ني حيتده ساليب احمدي اورا آپاريردي.آرادان بير نئچه گون گئچندن
سونرا پادشاهين قيز احمدي کوچه يه آپارماق ايسته دي. احمد کي گيردکاني و فينديقي چوخ سئوردي ؛ قيز قاپيا
گيردکان ،فينديق،توکوب احمدي کوچه يه چاغيردي،و دئدي: آي ميتيلين بيري،ائوده اوتوروب نئيليرسن؟
احمد بير تهر دوروب فينديقلاري ،جويزلري ييغيشديرا – ييغيشديرا دوز کوچه قاپيسينا چيخدي.ائله بو واخت کوچه
ده قودو- قودو اوينايرديلار.احمدين خوش گليب ،بير آزدا ايرلي گئديب قودي- قودي يه باخدي. سونرا قايديب ائوه
گلدي.پاديشاهين قيزي ائله کي،گوردي احمد کوچه يه چيخماق اورگينده ،باشلادي:
- گرک گئديب ايشله يسن.
احمد دئدي: - آخي من نه ايش گوره بيلم؟
قيز دئدي:- سن چيخ کوچه يه ،دئنه کي اي ايش گوردورن،اي ايش گوردورن.
کيم سنه ياخينلاشيب بير سوز دئسه گئت،او سنه ايش گوردوره ر.
احمد بير تهر کوچه يه چيخارتدي.احمد يولون اورتاسيندا دوروب هردن بير :"آي ايش گوردورن" دئيردي.بيردن بير
کيشي گليب احده دئدي: - اوغول منيم بير باغيم وار،گل اوني بئله،هرگون سنه بير شاهي پول وئره م.
احمد کيشينين يانينا دوشوب گئتدي.آخشاما قدر اونون باغيندا يئر بئله دي،بير شاهسين آليب گلدي.يولدا گوردي
کي،پيشيک ساتيلار.بير شاهسين وئريب پيشيگي آدلدي.احمد ائوه گلديگينده پادشاه قيزي دئدي:
- احمد نه قازاندين؟
احمد دئدي:- بير شاهي قازانمشيديم،اونو دا وئرديم بير پيشيک آلديم.
قيز دئدي:- احمد سن صاباحدان سفره چيخيب گزه سن .
احمد دئدي:- من نجور سفره گئده بيلرم؟
قيز دئدي: - صاباح گئدرسن بازارا ،يولون قيراقيندا دايانيب گوزليرسن. گوره جک سن کي،دوه کروانلاري
گئدير.گئديب کروان باشيا دئيرسن کي مني ده اوزونوزله آپاراسينلار،يولدا سيزه کومک ائدرم.اوندا اولار راضي
اولارسا گوشولوب گئدرسن.
سحر آچليب ،احمد قيز دئديگي کيمي ائله دي.گئديب يولون کناريندا گوزلدي.گوردي کي ،دوه کروانلاري
گلير،گئديب کروان باشينا دئدي:
- منيده اوزونوزله آپارسيز؟
کروان باشي دئدي:- آپارام،من گويده آدام آختاريرديم،ايندي يئرده اليمه دوشدون.
دئمه کروان باشي کروان قاباقيندا بئله بير آدام اپارارميش.يولدا بير صحراليق واريدي.اوردان گئچنده کروانين سويو
تامام قورتولموشيدي.همان صحرادا بير قويو واريدي.کروان باشي يانينداآپاران آدامي بو قويويا سالاردي تا اوردان
سوچکسين.سونرا آدامي گئيتره رميش.
کروان باشي احمدي اوزيله گوتوروب يولا دوشدولر.آز گئديبب چوخ دايانديلار،چوخ گئديب آز دايانديلار،داغلار
آشيب ،سولار گئچديلر،گليب همان صحرايا چاتديلار.سولاري تامام گورتولموشيدي.آداملار ،دوه لر سوسوزلاريندان
يانيرديلار.کروان باشي احمد دئدي:
- بالا گل سني سالاياق قويويا سن بير آز بيزه سو چک.
احمدين هيچ ندن خبري اولماييب ،گلدي قويوباشينا.بئلينه ايپ باغلاييب سالاديلار قويويا .احمد قويونون تکينه
يئتشيب کنديري آچيب ،بير خئيلي گئتديکدن سونرا بير چايا راست گلدي،تولوخلاريني دولدوروب هايلادي
کي،چکسينلر.ائله تولوخلاري تازا چکميشديلر کي ،بيردن نريلتي قوپدي،احمدين آز قالدي باغري چاتلاسين.بير ده
گوردي باشي اوسته بير بدهئيبت دئو دوروب.دئو نه دئو ،بويو ميناره،قولاقلاري چينار آغاجي،بوينوزلاري تيزه کيمي
،يئددي باشلي.هربير قولوندا يئددي دگيرمان داشي،آلت دوداغي يئرسوپورور،اوست دوداغي گوي سوپورور.آغيزي
دگيرمان کووره يي.
اجمد ايسته دي قاچا،گوردي يوخ ،اولاسي ايش دگيل.قاچماقا يئريوخ .دئو دئدي:
- اي بني –آدام ،بورا قوش گلسه قاناد سالار،ايندي سنين اتيني قاشيقجان،سوموگوني آشيقجان ائيله يجگم.هارا
قاچماق ايستيرسن؟گل داليمجان.سندن بير سوز سوروشاجاقام.اگر جواب وئره بيلسن سنينله ايشم يوخ ،جواب
وئرنمه سن اوندا اولمه ليسن.
بئله؛احمد قورخوسوندان توت يارپاقي کيمي اسه - اسه دئوين داليجا گئديب بير قصره چاتديلار.قصر نه قصر!هر يئر
زر- زيبا ،اتاقلار قاش- داشلي،لعل- جواهيراتدان دوپ دولي.بير جاه- جلال وار کي،آدامين آغيزي آپيق قالير.دئو
اتاقدان – اتاقا گئچيب اوتوز دوققوز قاپي آچدي،قيرخينجيدا داياندي. ايچريده بير قيزيل مژمييده کي ياشلي قورباغا
باخيب دئدي:
- اي بني – اينسان دئ گوروم دونيادا ان گوزل نه دير؟
احمد دئدي:- ان گوزل کونول سئوندير.
بو سوز دئوين خوشونا گلدي،چون اوزي همان قورباغاني سئوردي.دئو احمدي اولدورميب ،اونا بير نار،بير گيردکان
باغيشلادي.احمد دئودن آيريليب دوز گلدي قويونون ديبينه ،نه قدر سسله ندي ،هاراينا چاتان اولمادي.چون کروان
کوچوب گئدميشيدي.
سنه کيمدن دئييم ،پيشيکدن.احمد کروانلا يولا چيخاندا اونودا اوزيله گوتورموشيدي.ائله کي احمد قويودا
قالدي،کروان يولا دوشدي،پيشيک قويونون باشيندان ال چکمدي،قويونون قيراقيندا اويان بويانا ،بوياندان اويانا
گئديب ميولدايردي.بير گون، بيرگئجه اوردا داياندي.
سحر تئزدن اوزاقدان بير کروان گليردي.کروان گليب قويونون يانيندان کئچنده کروان باشي گوردي کي بير پيشيک
قويونون باشيندا اوزون الک – فلک ائله ييرکروان باشي قوينون يانينا گليب گوردي کي سس گلير کي:
- اي يولدان گئچين مني قويودان چيخاردين!
کروان باشي يولداشلارين چاغيردي ،کندير ساليب احمدي قويودان چيخارتديلار.احمد باشينا گلن قضا – قدري
سويلدي.سونرا کروانلا بيرليکده گئديب بير شهره چاتديلار و بير ائوه قوناق اولدولار .آخشام چاغي سفره سالنيب
يئمکلر اوتايا قويولدوقدان سونرا ائو اييه سنين کي اوشاقي چوخيدي گليب هر بيراوشاق بير توخماق آليب اونلارين
باشلاري اوستون کسديلر.کروانداکيلار بئله فيکير ائله ديلر کي اونلارايستيرلر اولاري اولدورسونلار.اونا گوره کروان
باشي دئدي:
اي قارداشلار اگر سيز بيزلري اولدورمک ايستيرسيز باري چوره ک يئمدن اولدورون ،تا چوره ک يئمدن جانميز
قورتارسين.بونه عادتدير کي چوره ک وئريب اولدورورسوز؟
ائو اييه سي دئدي:
- بيز سيزي اولدورمک فيکرينده دئيليز.قويون اورتاليقا چوره ک گويولسون اوندان سورا گورون کي،بيز نه يي
گوزلوروک.
چوره ک سالينان همان بيردن بيره سيچانلارين توکولمگي همان ،اوقدرسيچان توکولدي کي بير دامجي چوره ک
قالمادي.سن دئنه توخماقلاري ائله بوندان اوتري ساخلاميشديلار.اما هرنه توخماقلا سيچان وئرديلار بئش اون
سيچاندان چوخ اولدوره بيلمه ديلر.سيچانلاردا قاچيب يووالارينا گيرديلر.کروانداکيلار لاپ شاشقين قالميشديلار کي
بيردن احمد ائو اييه سينه دئدي:
- قارداش مگر سيزده پيشيک يوخدورکي گتيريب بونلاري قووالاسبنلار.
ائو اييه سي دئدي:- پيشيک نه دي ؟بيزيم يئرده ائله بير شئي يوخ!.
احمد گوردي کي بورالاردا پيشيک يوخ اونا گوره ده گئديب اوز پيشيگين گتيردي.تازادان يئمک گتيرديلر.احمد
پيشيگي ائوه بوراخدي.سيچانلار باجالاردان چيخان زمان پيشيک بيرين بوردا،بيرين اوردا باسمارلادي. هاميسين
بوغوب اولدوردو.ائواييه سي بوايشه لاپ حيران قالميشي دير.اودي کي احمدينن دانيشدي کي پيشيگي دوه يوکي
دولي قيزيلا ديشسينلر.احمد بونلارين هامسين دوه لره يوکلدي و ائوينه ساري يولا دوشدي.اوزوده هريئره
يتيشديگي زمان اوردادا آل-وئر ائله ييب چوخلي چول قازاندي.سونرا پولاري و قيزيلاري تاپشيردي کروان باشينا تا
اولاري ائوينه قايتارسين.
بونلاري بوردا قوياق،سيزه کيمدن خبر وئريم ،پاديشاهين کيچيک قيزيندان.قيزدا قيزيلاري آلان زمان گئديب
بازاردان بير نئچه بنا و بير چوخ عمله توتوب بير يئددي مرتبه عمارت تيکديرمگه باشلادي.بير عمارت اولدي کي
،پاديشاهين عمارتي بونون يانيندا داخمايا اوخشايردي.قيز احمدين گوندرديگي ناري بولوب يئمک ايستين زمان
گوردي کي دولودور لعل – جواهيرله دوروب اونلار ي بازارا آپاردي وائو بير چوخ آيين – اويون آلدي.خيلک
زماندان سونرا احمد سفردن دونوب ائوينه قايتدي.
اوز ائوينين يانيندا يئددي مرتبه بير عمارت گوردي .قاپيداکي نوکرلردن اوز ائونين يئرين سوروشدي .دئديلر کي،: -
سن دئديگين ائو ائله بوراسديرائو ائله بو عمارت دير.احمد ائله بيلدي کي اوني اله سريبلر.بيرده خبر الديب: - اي
قارداش مني اله سالما دوزون دئ بورا کيمين ائويدر؟
بو بحثيدن و احمدين هاي – کوي دن آناسي قاپيدان چيخيب ،اوغلوني قوجاقلاييب دئدي:
- آي اوغول يوخسا ائويني تانيميرسان؟سن گئدندن سونرا آروادين تيکديريب.
بلي ،احمد ائوه گليب و ائوين جاه- جلالين گوروب ،حيران قالدي.پادشاهين قيزي اوني گوروب قاباقينا چخيدي.ائوي
نجور تيکديگيني اوندان سوروشدي.سونرا احمد بير دست ايچپکدن پادشاهلارا لايق پالتار وئريب گوزه ل
گئينديردي.پالتارلاري احمده گئينديرديکدن سونرا دئدي:
- ايندي حاظيراوق گئداق آتامي قوناق چاغيراق.اوسندن نه سوروشسا دوزون دئ.
سحر اولوب ،قيز پادشاهين بوتون آداملاريله بير ليکده ائولرينه قوناق چاغيردي.پادشاه قيزي گيله گلديگينده ائوي
گروب گوزلرينه اينانمادي .اوز ساراينين يانيندا بئله طوله حسابيندايدي.يئييب-ايچديکدن سونرا پادشاه احمددن
سوروشدي:
- دئين گوروم بو جلالي کيم دوزلديب،يو ائو کيم تيکيب؟
احمد بوتون احوالاري باشدان-اياقا پادشاها سويلييب دئدي:
- پادشاه ساغ اولسون بو ائو سنين قيزين تيکيب.
قيزبو سوزي ائشيدن کيمي گيريب اوزون آتاسينا توتوب دئدب:
- آتا ايندي گوردون کي ائوي آرواد تيکر نه کيشي!
پادشاه قيزينين دوغري دئديگينه اينانيب قبول ائتدي و باشين اشاغي سالدي.تازادان يئددي گون يئددي گئجه توي
توتوب قيزين احمده وئردي.
گويدن اوچ آلما دوشدي،بيري منيم،بيري اوزومون،بيريده ناغيل دئينين.من ساغ سيز سلامت،من يوز ياشيم ،سيز
ايکي اللي،هانسي چوخدي سيزين قالانين منه وئرين.
-------------------------------------------------------------
يازيب ،توپلايان: علي.ب.تورک
آخماق جاناوار
بو احوالات آخشام اوستي اولموشد ي. آج- يالاواج بير جاناوار مئشه
ايله گئده نده قاباغينا بير اوزون قولاق چيخدي. جاناوار دئدي:
- هه، اوزون قولاق، من سحردن يئمك آختاريرديم، اليمه ياخشي دوشموسن، ايندي سني
يئيه جگم.
اوزون قولاق دئدي:
- آي جاناوار قا رداش، دئيه سن سن آخماقسا ن. سن هله بو وقته قده ر بيلميرسن كي،
اوزون قولاقين اتيني آنجاق سحرلر يئمك اولا ر! گئجه يئسن، سني زهرله ييب اولدور و.
اتيمدن يئييب، اولمك ايسته ميرسن سه، اوندا بوردا بير آز گوزله، گئديم سنين اوچون
يوموشاق يورغا ن- دوشك گتيريم سحره كيمي راحت يات، سحر دوروب يئيه رس ن.
جاناوار دئدي:
- آي ساغ او ل! سن لاپ آغيللي سوز دانيشيرسا ن. دور گئت يورغا ن- دوشك گتي ر. تئز
اول. من بورادا اوتوروب، سني گوزليرم.
اوزون قولاق آتي لا- آتيلا ائوينه قاچد ي. بيرده اورايا قاييتماد ي. جاناوار گئجه نين ياريسينا
قده ر اوزون قولاغي گوزله د ي. جاناوار گوزلريني اوزون قولاق گئده ن يولا زيلله ييب چوخ
گوزله ديكدن سونرا باشا دوشدوكي، اوزون قولاق اوني آلدادي ب. جاناوار برك غضب له
ندي. آج- آجينا يولونا داوام ائتدي. اوز- اوزونه باغيردي و دئدي:
- قارشيما هرنه چيخسا، اوني ديري- ديري اوداجاغام!
جاناوار بوتون گئجه ني گزدي، دره لر گئچدي، تپه لر آشدي، سحره ياخين قاباغينا بير
گئچي چيخدي. جاناوار قيشقيردي:
- هه، گئچي، ايندي من سني يئيه جگم.
گئچي يازيق- يازيق ديلله ندي:
- من سنين اختياريندايام، آنجاق منيم اتيم چوخ دادسيز
دير. اوني ساريمساق سيز، ت ورشي سيز يئمك اولما ز! چوخ شيتدي ر! ايجازه وئر ائوه گئديب
ساريمساق و تورشي گتيريم اونونله يئه.
جاناوار راضي اولوب، دئدي:
- دوز دئيرسن، من اوزوم ده ائشيتميشم كي، گئچي اتيني تورشلا خورشلا، ساريمساقلا يئيه
رلر... ياخشي كي، بوني ياديما سالدي ن! دي گئجيكمه، گئت، تئ ز تورشو، ساريمساق گتير
گل!
جاناوار اوزون قولاغي گوزله ديگي كيمي، گئچيني ده چوخ گوزله دي، آمما گئچي
قاييتمادي، جاناوار غضبيندن ديش لريني قيجيرد ي. او، آجليقدان چوخ آلدانديغي اوچون
غضب له نميشد ي. جاناوار هئچ اوزونه سيغيشديرا بيلميردي كي، گئچي اوني آلدادي ب.
جاناوار او ز- اوزونو دانلاييرد ي: بو نه ايش دير، اوزون قولاق دا مني آلداتدي، اوزون قولاق
يئكه اولدوغو اوچون اوندان گئچمه ك اولار، سن بير گئچي يه باخ، بير بالاجا بويو ايله من
بويدا جاناواري آلداتد ي. عيبي يوخدور، بوندان سونرا گره ك آغيللي اولام، آلدانمييا م.
جاناوار او ز- اوزونه دانيش ا- دانيشا مئشه ني آوارا، آوارا گزيرد ي. آجليق اوني طاقتدن
سالميشدي. او، گليب دنيزين ساحلينه چيخد ي. گوردي كي دنيزين ياخينلاغيندا كي گولمه
چه ده بير جاميش اوزانيب دينجه لير. جاناوار آجيقلي- آجيقلي دئدي:
- آي جاميش، اولومونو گوزونون قاباق ينا گتير، اينديجه سني يئيه جگ م.
جاناوار ديش لريني قيجيرداد ا- قيجيردادا جاميشين
اوستونه توللانماغا حاضيرلاشد ي. جاميش باشيني تنب ل-
تنبل ييرغالاييب، دئدي:
- ه م. مم. مم. من ائله بيليرديم كي سن آغيللي حيوانسان،
آنجاق ايندي باشا دوشدوم كي، هئچ سندن آخماق حيوان يوخ ايمي ش. بو ش- بوشينا نييه
آتيليب دوشورسن، ها ي- كوي ساليرسا ن! اونسيز ده سنين ديش لريندن قورتارماق
چتيندير. سن گورموسن كي، من بوتون پالچيقا باتميشام. ياخشيسي بودور كي دئيه سن:
آي جاميش، سني پالچيقلي يئمه گه ايگره نيرم، گئت دنيزده چيم، اوزون و تميزله گ ل.
جاناوار دئدي:
- هه، دوز دئيرسن، گئت دنيزده چيم، پالچيغيني تميزله، آمما دنيزده چوخ قالماها، من لاپ
آجام!
جاميش جاناوارين آخماقليغيني گوروب دئدي:
- هئچ ناراحات اولما، سن بورادا گوزله، من دنيزه گيريب پالچيغيمي يويوب گلير م.
جاميش دنيزه طرف گوتورو لدي، جاناوار ايسه، دنيزين ساحلينده اوتوروب گوزله ييرد ي.
جاميش اوز ه- اوزه اوزاقلاشد ي. جاناوار جاميشا باخيب حيرصل ي- حيرصلي قيشقيرد ي:
- بسدير، چيمدين، داها تميزسن، چيخ قيراغا، بيلميرسن كي سني بورادا گوزله ييرم ؟
جاميش اوزه- اوزه جواب وئردي:
- هه، عزيزيم، گوزله ، ايسته ديگين قده ر گوزل ه! سنين كيمي آخماق مني يئيه بيلم ز.
جاناوار حيرصيندن لاپ آغليني ايتيرد ي. گوردوكي بو دفعه ده اووي اليندن بوراخد ي.
- قايي ت- قايي ت! دئيه، جاناوار ساحيلده اوطرف بو طرفه قاچير،هر دفعه لپه ساحيله
دگديكجه يوخاري توللانيردي.
- بونه دير، سن دوغرودان سودان چيخماياجاقسان؟
جاميش جاناواري اله سالاراق دئدي:
- يوخ اششي!، ظرافت ائديره م، سنين له بير آز اويناماق ايستيره م.
جاناوار گوردوكي جاميش اونون دئديگينه باخماياجاقدير، اوندان ال چكيب، گئتد ي. جاناوار
هم يورولموشدو هم ده آجيد ي. آياقلاريني گوج له چك يردي... اوزونو بير تهه ر مئشه يه
ساليب، اوتون اوستونه اوزاند ي. او بير آز دينجه لدي، سونرا اوزونه گلدي، گوردوكي،
تارلادا بير آت اوتلايير.
- هه، عزيزيم، سن داها منيم اليمدن قورتارا بيلمزس ن!... دئيه، جاناوار اولا ن- قالان قووه
سيني توپلاييب آتا طرف توللاندي.
ات يالوارماغا باشلادي:
آي جاناوار واللاه، سن اوزون ده ياخشي بيليرسن كي، سنين يانيندا من هئچ نه ي م! اونسوز
دا مني يئيه جكسن، قارنين دوياجاق، آمما سندن بير ايسته گيم وا ر: انصاف ايله رحمتليك
آتامين بير وصيتيني يئرينه يئتير.
جاناوار چيمخيرا- چيمخيرا دئدي:
- نه چرنله ييب، با ش- قولاغيمي آپاريرسان، من آجيمدان
اولوره م. سن د ه وصيت درديني چكيرسن، آتانين وصيتي
نه دير؟
آت بوينوني بوكوب، يازيق- يازيق ديلله ندي:
- آتام وصيت ائتميشدير كي، ياشيمي اوگره نمه ميش، اولمه يي م. دال آياغيمين ناليندا
آنادان اولدوغوم ايل- گون يازيلميش.
جاناوار راضيلاشدي.
- بو بير چتين ايش دگيل، وصيته عمل لازيمدير.
- دئدي: ناليني گوستر گوروم.
آت دال آياغيني قالديرد ي. جاناوار اگيليب دقتله نالا باخماق ايسته ينده آت اونون آخماق
باشينا بير تپيك ويردي.
جاناوار بيرده يئريندن ترپنه بيلمه دي و اولدي.
قايناق: محبت داستانلاري
اؤزگه سينه قويو قازان اؤزو دوشر
بئله روايت ائديرلر كي قديم اوزاق بير كندده بير آنا ايله اوغول بيرليكده ياشاييرميشلار. اونلارين دونيا ماليندان هئچ زادلاري يوخ ايميش. اري اؤلن گوندن بري آرواد، اوغلونون لازم اولان احتياجلاريني تامين ائتمك اوچون آغير زحمتلره دؤزوب، اليندن گلني اسيرگه ميردي. مثلا قونشولارين، قويونلاريني ساغيب، پالتارلارين يوماقلا باشلاريني دولانديريردي.
گونلر كئچير، آي دولانير. كيچيك احمد عمللي- باشلي بؤيويوب، جوان بير اوغلان اولوب. آرواد دئيير: اي اوغول ايندي منيم قوجاليق و سنين ده ايشله مه لي وقتين دير. اولماسا بير ايش فكرينده اول، بلكه ياشاييشيميزي دولانديرا بيلك. اوغلان آناسي نين سؤزونه راضيليق وئريرب سحر ايش دالينجا شهره گئده جگم- دئيير.
اوزوزه خيرلي سحرلر آچيلسين. سحر آچيلير،اوغلان گئدير شهره. بير چوخلاري كيمي اودا شهرين ميدانچاسيندا دايانير و گؤزله ييركي، بير نفر گليب اونو ايشه آپاراجاق. احمد نه قدر گؤزهله يير، گؤرور يوخ اونو هئچ دينديرهن اولمادي، اؤزوده ناهارا آز قالير. احمد گؤرور يوخ اگر اون گون ده دايانسا ايش بئله قاباغا گئتمه يه جك. اونا گؤره شهري دولانماغا باشلاييرتي، بلكه الينه بير شئي دولاشسين. اوغلان خيابانلاري، كوچهلري گزديكجه اميد سيزلشير. آخيردا گليب، آيري ائولردن گؤزهل و جلاللي اولان بير ائوين قاباغيندا دايانير. بير نئچه دفعه ايستهييركي قاپيني دؤيسون، آنجاق جرات ائله مير. نهايت اورهيي چيرپينا- چيرپينا آهستهجه قاپيني دؤيور.
هاچاندان- هاچانا ائوين اربابي گليب قاپيني آچاندا احمدي گؤروب تعجبله سوروشور: هه اوغلوم كيمي ايسته ييرسن؟ سؤزون نه دير؟ احمد اوتانا- اوتانا باشيني آشاغي سالاراق. ((ايش دالينجا گزيرم- دئيير)).
ارباب دئيير: لاپ عجب ائله ييرسن، ائله من ده سنين كيمي بير ايشچي آختاتاريرديم. همين گونده احمد، اربابين ايشچيسي اولاراق گؤزله يير كي، فلان شئيي گتير. گؤرور يوخ، بير گون كئچير اما اربابدان خبر اولموركي، اونا ايش گؤردورسون. سحريسي ده بئله اولور. اوچونجو گون، دؤردونجو گونه كئچنده احمد اربابين يانينا گئديب، بو بارهده نگران اولدوغونو سؤله يير. ارباب دئيير: اوغول گئت ايش وقتي اؤزوم دئيهرم.
بونون اوستوندن بير نئچه گون كئچيب، كئچمه ميش ارباب احمدي چاغيريب، امر وئرير كي، بير اينك كسيب، دريسيني دقتله سويسون. احمد اربابي نين امرينه باش اييب، تئز بير اينك تاپيب، دريسيني سوياندان سونرا، دوهلري طويلهدن چيخاريب، بوش چواللاري اونلارين اوستونه آتيب، اينك دريسيني ده گؤتوروب، اربابلا بيرليكده يولا دوشور. آز گئدير، چوخ گئديرلر، آخيردا اوجا بير داغين اته گينده دوهلري دايانديريرلار. ارباب احمده دئيير: تئز اول بو دري ييه بورون گؤروم، نه اولور. احمد خبردن خبري يوخ، ائله درينين ايچينه گيرمهسي ايله، سريتلنمه سي بير اولور. ارباب اينك دريسيني احمده بورويندن سونرا، دوهلري كنارا چكيب، اؤزوده قاچير، ايري بير داشين داليندا گيرلنير. آز كئچمهدن بير نئچه قيرغي گليب، دريني قانادلاري آلتيندا داغين قله زيروسينه آپاريب، يئره قوياندان سورا ديمديكله مه يه باشلاييرلار.
او قدر ديمديك له يير لر كي، دري بير نئچه يئردن دليك- دليك اولور. احمد قورخوسوندان دئشيك لري ييرتيب، اؤزونو بير تهر ائشيگه چيخارير. قيرغي لار اوندان قورخوب، اوچوب گئديرلر.
احمد باخيب گؤرور داغين، اوستو جواهرلرله دولودور. اؤزوده مين ايل قالسا بوردان آشاغي ائنمك ممكن اولماياجاق. احمد يان- يؤرويه گؤز گزديرنده گؤرور داغدا جواهر قدر آدام سومويوده، وار. اونلاري گؤروب آرتيق قورخويا دوشن احمد بيرده آشاغي باخاندا گؤرور اؤز اربابي داغين اتگينده دايانيب. احمد باغيريب، دئيير: ارباب من بوردان نئجه قورتارا بيلرم؟
ارباب دئيير: اوردا كي جواهرلرين هاميسيني آشاغي تؤكندن سونرا دئيهرم نئجه گلرسن.
يازيق احمد داغين كلهسينده هر نه قدر جواهر وارايدي هاميسيني آشاغي تؤكندن سونرا داياندي گؤرسون اربابي اونون آشاغي ائنمه سينه نئجه يول گؤسترهجك. اما گؤزونه دؤندويوم ارباب دوهلريني يؤكله يندن سونرا آرخايين- آرخايين شهره يوللانيب، گئتدي. احمد كور پشيمان دايانيب ايشين آخريني گؤزلهييردي كي، بيردن- بيره جثهلي بير قيرغي اونون باشي اوستونده دايانير، اونا بير خطر يئتيرمك ايسته ديكده احمد اؤزونو كنترل ائديب، قيرغينين آياقلاريندان برك- برك ياپيشيب، آغيرليغيني داغين آشاغي طرفينه سالير. قيرغي يوخارييا ساري قانادلانير، احمد ده آغيرليغيني آشاغييا سالير. آخيردا احمدين آياغي داغين اته گينده يئره دهيندن سونرا قيرغي نين آياقلاريني بوشلايير. قيرغي اوچوب گئدير، احمد شهره قاييدير.
احمد توودابانا دئييب بير باشا اربابين قاپيسينا گلير گؤرور كي ارباب اونو تانيمير، تانيسايدي دا احمدين اورادان سالم قاييتماسينا اينانمازدي. چونكي چوخ ايللردن بري بو حيلهايله داغين باشينا گؤنده رديگي يوزلرجه جواندان بيري ايندييه كيمي ساغ قاييدا بيلمه ميشدي. اربابين طرفيندن آرخايين اولان احمد قاباقكي كيمي ايش دالينجا گزديگيني، بيلديرهندن سونرا ارباب اونو ايشلتمه يي قبول ائلهيير. ارباب قاباقكي كيمي بير گون بئله ايكي گون بئله احمده هئچ ايش بويورمور. احمديئنه ده اونون علتيني سورشاندا، لازم اولان گون اؤزوم دئيهرم، سؤيلهيهرك اونوآرخايين ائله ييب، دئييركي، گئت قيچلاريني بير- بيرينين اوستونه آشيريب، راحت اوتور، هئچ نهيين ده فكريني ائلهمه.
وقت تماما يئتندن سونرا ارباب احمدي چاغريب دئيير كي، تئز اول بير اينك دريسي، بير نئچه بوش چووال حاضرلا، بئش آلتي دوهايله چؤله چيخاجاييق. احمد تئز اربابي نين امريني يئرينه يئتيريب. بير اينك كسيب دريسيني سوياندان سونرا، بوش چواللاري گؤتوروب دوهلرين اوستونه ساليب يولا چيخيرلار.
آز گئديرلر، چوخ گئديرلر آخردا اوجا بير داغين اتهگينه چاتيرلار. اربابين امري ايله احمد اينك دريسيني يئره سريب، نه ايش گؤرجه ييني اربابدان سوروشاندا، ارباب دئيير، يات بو درينين ايچينده اونو اؤزونه بورو، دئيير: باشارميرام. سيز اول منه اؤيرهدين، سونرا نه دئسهز اونو ائلهرم. ارباب دري نين ايچينده اوزانيب، اونو عمللي- باشلي اؤزونه بورويندن سونرا احمد وقتي تلف ائلهمهييب، دريني ايپ ايله برك- برك سارييير.
سونرا دوهلري قيراغا چكيب، ايري بير داشين داليندا گيزلنير. بير آز كئچيب، كئچمه ميش بير نئچه قيرغي گليب، دريني چكيب داغين كله سينه آپاريير سونرا دريني ديمديكلهمهيه باشلاييرلار. قيرغي لار دريني ييرتاندان سونرا، اربابا قورخوال وئرير. اؤزونه قوت وئريب دريني بير تهر رد ائدير. قيرغي لار اونو گؤرهن كيمي قورخودان اوچوب گئديرلر. ارباب حيلهنين نئجه اولدوغونو بيلندن سونرا چيغيريب احمده دئيير: دي گؤروم سن او وقت بو داغدان نئجه دوشدون. اگر منه ده اؤيرهتسن بوتون وار- دولتيمي سنه تاپشيراجاغام. احمد گؤزونه دؤندويوم ده او احمدلردن دئييلدي كي بيرده بو كيمي بوش سؤزلره آللانسين. قاييديب اربابا دئيير: سن اوردا كي جواهرلري بير- بير تؤك يئره سونرا دئيهرم نئجه گل.
ارباب جواهرلري بير- بير تؤكندن سونرا، گؤزله ييركي، احمد اونون آشاغي ائنمه سينه كمك ائدهجك. احمدده دوهلري جواهرله يوكلهيندن سونرا، ايستهيير يولونو توتوب گئتسين، داغين باشيندان اربابين سسي گلير. احمد بس مني قويوب هارا گئديرسن سني الله منه ده اؤيرهت، گليم آشاغي.
احمد يولونو گئده- گئده چيغيريب دئيير:
من گئتديم، سن ده اورداكي، سوموكلردن اؤيرنيب، گلرسن. بئله ليكله ارباب اؤز عملينه راست لاشير. احمدده اؤز زحمتي نين نتيجه سيندن هميشه ليك اولاراق يوخسوللوقدان قورتاريير.
یازان: بهروز ايماني
هامي ياتيب جيرتدان اوياق!
بيري واريدي،بيري يوخ ايدي،تانري دان سونرا هئچ کس يوخ ايدي...اوزاق بير يوللاردا درين بير مئشه ده بير بالاجا کند واريدي بو کندين اوشاقلاري بير –بيريله يولداش کيمي اوينايارديلار يئيرديلر ايچرديلر گاهي ده باشقا اوشاقلار کيمي ساواشارديلار.
گونلرين بير گونو بو اوشاقلارين آنالاري باخيب گوررلر کي قورو اودونلاري قورتولوب.اونا گوره اوشاقلار دئيرلر:آي اوشاقلار!صاباح سحر تئزدن دوروب مئشه يه گئديب بير آز قورو آغاج ييغيب گئتيررسيز!
اوشاقلار هاموسو ايپلرين –آياق قابلارين،يئيجکلرين سازلاييب باش اوسته دئييب ، سئوينجک ياتديلار.بو اوشاقلار ايچينده بيرده جيرتدان آديندا بير اوغلان اوشاقي واريدي.او بير آز تنبل آمما فيکيرلي يدي.اونا گوره آناسينا دئدي:آنا جان ! ممکون اولسا سن منيم ايپيمي آياق قابلاريمي،يئيه يمي حاضيرلا،منده سنه چوخلو اودون گئتيرم!
صاباح سحر ايسه کند اوشاقلاري مئشه يه ساري يولا دوشودولر.گئت هاگئت مئشه نين ان درين آغاجليق لارينا چاتديلار.اورا قوري آغاج ايله دولوايدي.هامئي باشلادي اودون يغماقا آمما جيرتدان بير کوتان اوسته ايله شيب يئمه يه باشلادي.آقشاما ياخين لاشارکن دوست لاري دئدي آي جيرتدان بير شله ميزي باغلاميشيق گئتمه ک ايسته ييريک
جيرتدان باخدي کي بير چوپ ده توپلايا بيلمه !اونا گوره باشلادي يولداشلارينا يالوارماقا يولداشلار !نه اولار هرنيز بير آز اودونوئرسيز؟من ده کنده سيزه ايده وئره رم
يولداشلاري دئدي اولسون!هر بيريميز سنه بير دنه اودون وئريريک گل اولاري ييغ ايپ يله باغلا
گئنه جيرتدان دئدي »: آِ يولداشلار! منيم اليم ياواش دير!سيزلر يوبانارسيز گلين ورديگنيز اودونلاري
ايپه ييغين من ده يئرينه کنده چاتاندا سيزه گيردکان وئره رم
يولداشلاري ناچاليقدان اودونلاري ايپه باغلاييب جيرتانين بئلينه آتديلار.گئت ها گئت يول گئتديلر آمما مئشه ده آغاجلار بير –بيرلرين ايله بوروموشدولر کي گون ايشيقي اورا چاتميردي،هاوا قارانليقلاشيب اونلار يول لارين ايتيرديلر.بيريسي دئدي:ساغدان گئدک!اوبيري دئدي:يوخ سولدان گئتملييک! ديگر يولداشلاري دئدي:من دئيرم دوز گئدک !اوبيريسي دئدي:يوخ من دئيرم گلديگميز يولي قايداق!
يولداشلار گلين گوره ک »: بيردن مئشه نين قارانليقيندان بير ايشيق گوزلرينه گلدي .جيرتدان دئدي
بو ايشيق هاردان گلير؟
آمما اوشاقلار دئديلر کي:بللي دير کي بير ائو دير گلين گئدک! هر کيم کي اوردا ياشير او بيزه يولو گورسه در!
بو سوزلري دئييب يولا دوشدولر،گئديب ايشيقين اولان ائوه چاتديلار ،آمما اورانين دربه چه لري
چوخ بويوک و يکه ايدي! قاپسين چاليب بير آزگئچمه دن قاپو آچيلدي؛ آمما نه اولسا ياخشي دير؟
هه! بير يکه قارا دئو!!
او اوشاقلاري گورجه ک سئوينيب اورينده دئدي: آها ! بودا منيم شام يئمه گيم.اوزلري اوز
آياقلاريايله گلديلر!آمما اوزده اوشاقلارا گوله-گوله دئدي: آي بالالاريم ! سيز هارا بورا هارا ؟
اوشاقلار اودون آپارماق لارين مئشه ده ايتمه کلرين دئوه دئديلر.دئوده گوله رک دئدي:هئچ عيبي
هامي ياتيب جيرتدان اوياق!
يوخدور ايچري گلين و گئجه ني بوردا ياتين صاباح سحر تئزدن دوروب سيزلري آپاررام
ائولرينيزين يولو ن گورسه درم!
اوشاق لار ياري قورخو ياري علاج سيزليق دان ائوه گيرديلر جيرتدان دئوين بوشقابيندا آدام
سوموکلريني گوروب اوز حسابين گئتدي و باشا دوشدي کي بو دئو آدام يئين دئودي آمما اوشاقلارا
هئچ بير سوز دئمدي .دوغروسو اونلاري بوندان آرتيق قورخودماق ايسته مه دي.دئو اوشاقلارا بير آز
يئميش وئريب سونرا هاموسونو بير دولابچايا ساليب قاپولارين باغلادي.اوشاقلار يورقونلوقدان هر
بيري بير بوجاقدا دوشوب ياتدي.آمما جيرتدان دولابچاني دولانيب بير آز گيردکان تاپدي باشلادي
اونلاري سينديريب يئمه يه.دئو آز زمان دان سونرا اوشاقلارين بير ين آپاريب يئمک ايسته دي
.گوردي دولابچادان تاپا-تاپ سسي گلير.اونا گوره دئدي: دئولرده قارا بوياق-کيم ياتيب کيم اوياق؟
جيرتدان دئدي: گوللرده آلا بولاق –هامي ياتيب چيرتدان اوياق!
دئو دئدي:جيرتدان نه يه اوياق؟
جيرتدان دئدي: آخي جيرتدان آناسي هر گئجه اونا يومورتا پيشيريب وئره ر جيرتدان يئير سونراياتار!
دئو بير يومورتا پيشيريب گئتيرر وئرير جيرتدانا جيرتداندا اوني يئييب گنه باشليرگيردکان سينديريب يئمه گه.دئو گئنه گلير اوشاقلارين دولابچاسيندان بيرين آپارسين يئسين گورور کي گئنه سس گلير ؛
ياواشجا دئير: دئولرده قارا بوياق- کيم ياتيب کيم اوياق؟
جيرتدان دئير : گوللرده آلا بوياق – هامي ياتيب جيرتدان اوياق!
دئو دئير: جيرتدان نه يه اوياق؟
جيرتداندا دئير: آخي جيرتدانين آناسي هر گئجه اونا اله کده سو گتيره جيرتدان ايچيب سونرا ياتار!
دئو آجيقلي گئديب بير اله ک تاپيب چايا ساري يولا دوشور.چايدان اله کي سويا باسي بئله فيکير
ائلير کي دولوب و اله کي قالديرير آمما گورور کي سو يوخدور.گئنه باشدان دولدورور آمما گئنه سو
اله کدن سوزوب سويا توکولور.دئو بو ايشدن يورگون آرقين گليب دئير :آي جيرتدان من آنان
کيمي اله کده سوگتيره بيلميرم اولار بارداق دا سنه سوگتيرم!
جرتداندا دئير :داي نه ائليک گئت بارداقدا منه سو گتير!دئو گئديب بارداقدا سو گتيرير و جيرتدان ايچير.
بير آز سونرا گئنه دئو کي بته ردن آجيخميشيدي دونور دولابا کي گورو گئنه سسس گلير؛
دئير:دئولرده قارا بولاق-کيم ياتيب کيم اوياق؟
جيرتدان گئنه دئير:گوللده آلا بوياق-هامي ياتيب جيرتدان اوياق!
دئو دئير: گئنه ندن ياتماميسان!نه ايستيرسن؟
جيرتدان دئير :منيم آنام منه ياتمادان مکه پيشيري بوئرردي !
دئو دئير :مکه ندي؟
جيرتدان گورور کي دئو بيلمير مکه ندي اونا گوره دئير:دئو سن گئت اود ياندير من سنه مکه وئرم!
دئو گئديب اود يانديريب سونرا جيرتدان دئير کي سن پيشيرمک باشاريرسان ؟
دئوده دئير :يوخباشارميرام!
جيرتدان دئير:بس اوندا قوي اوزوم گليم تئز پيشيريم تئزده ياتيم! دئو کي آجيندان لاپ اولوردو
هامي ياتيب جيرتدان اوياق!
دئدي: هه!يازيق جيرتدان !سن مکه ني يئ سونرا منده سني يئيم!دئو قاپيني آچيب جيرتداني
دولابدان چيخاردير.
جيرتدان چيخيب گورور کي اود يانان يئرده بير آغاج واردير کي مئيوه لري يئتشيب سالانير.دئير:
سنين ائوينده مکه اولا –اولا بيلميرسن مکه نه دي؟ ايندي کي مکه لري ديدين گل سنه اونلارين
پيشيرمه گين ده اورگديم بيز گتديکدن سونرا سن اوزون اونلاري پيشيري بآجالاندا يئيرسن!
دئو اورگينده دئدي: آي يازيق دئيرسن کي بيرينيزده بوراخاجاقام! هاموزو يئيه جاقام! آدام اولان
يئرده مگر مکه يئيرلر! شاقيلي بادام اولان يئرده مکه نه دي اود نه دي؟
آمما جيرتداني ياهالتماق ايچين قبول ائله دي.دئو دئدي:مکه لري وئر نه تهر دئيرسن پيشيريم !
جيرتدان دئير :ايندي بو مئيوه لرين بيرين آل ديشيوين آراسينا سونرا اوني توت اودون اوستونه
اوندادي کي مئيوه لر پيشر!
دئوده آلدانيب بو ايشي گوره ر؛ مئيوه لرين سويو اودا دامجلاييب برک توستي دوشور و دئوين
گوزلري آجيشيب داها هيچ بير يئري گئورمور.
جيرتداندا تيز دونوب دولابداکي يولداشلارين اويالديب و دئير کي: نه ياتبسيز کي دورون قاچاق دئو
بيزي يئمک ايستير!
اوشاقلار دوروب تيز دولابدان چيخيب گوردولر کي دئوين اوز– گوزو اودا يانيب دير و چيغيرير کي
: آي جيرتدان سني توتسام بيلم نه ائله يم سنين سوموکلرينده يئيجگه م!
بوياندان اوشاقلارين آتا-آنالاري دا اوشاقلاردا ن نيگران اولوب مئشه يه ساري گليرلر و اوزاقدان
دئوين يانديرديگي اودو گوروب اورايا ساري گليرلر.و اوشاقلارين تاپيلار و هامسي بيرآرادا ال- اله
وئريب اوردان اوزاقلاشيرلار.دئوده گوزلري کور اولدوقوندان ائو –ائشيگين اودا توتوشوب يانير.
بئله ليکله اوشاقلار ائولرينه دونوب آنا-آتالارني يانيندا عومور سورولر.
| |
|
اوجو ـ بوجاغي گؤرونمه¬ين بير چؤل وار ايدي. اورادا قوشلار و چوخلو اوت يئيه¬ن حيوان ياشاييردی. بو چؤلده اوت يئيه¬ن حيوانلاردان و قوشلاردان آيری هئچ بير شئی يوخ ايدی. چؤلون اورتاسيندا يئکه بير گؤل¬ده واريدی. حيوانلار و قوشلار هميشه گؤلون اطرافينا ييغيشيرديلار. قوشلارين و اوت يئيه¬ن حيوانلاری ياشاييشی فقط او گؤله باغلي ايدی. ياز گلنده گؤلون سويو چوخالاردی و يان ـ يؤوره¬سينی جوربه¬جور بيتگی¬لر آلاردی. یازان: نيما يوشيج |
| |
|
"حکمت سوزلري"" آتالارسوز""دئيم لر""مثللر" درين معنالار داشيان ياشايش اويوتلري کيمي آنلاديلان "ائل بيليمي" يا فولکلورندان سايليرلار کي اونلاري تاريخين درينليکلريندن و تجربه لي آغ ساققال و آغ بيرچک لر اوز يادداش لاريندا سينه- دن –يسنه يه داشييب بيزلره آرماغان ائلميشلر.بير چوخ آتاسوزونون و مثلين کيملر طرفيندن ياراديلديقي و ندني بللي اولماديقي آيدين دير آمما زنگين فولکلور خزانه ميزين تاريخي ناغيلارندان يولا چيخاراق بير چوخ آتاسوزونون و مثلين و دئيمين کوکونو تاپماق اولا.آشاغيدا گلن آذربايجان ناغيلارندا بيريسي اولان ايسکندر ناغيلي ؛بير نئچه بوگون بئله آغيزلاردان اولان حکمتلي سوزوو دئيم و مثلين کوکونو آيدين لادير. یازان: علي برازنده(تورک) |
| |
|
یازان: بهروز ايماني |
|
اودلي قيلينج |
|
گونش دوغوردي. هاوا ايشيقلانديقجا، گردمان قالاسينين محتشم برجلاري آيدين گورونمه گه باشلاييردي. اوزاقلاردا گوموش بير كمر كيمي پاريلدايان كور چايي اوزانوب گئديردي، كورين اطرافي مئشه ليك ايدي، گوز ايشله ديكجه اوزانان دوزلر ياشيلليق ايچينده اوزوردي. بورادا قديم بابالاريميزين اليله يارانميش گوزه ل بير آذربايجان شهري يئرلشميشدي. هئچ بير ياندان سس سمير گلميردي، قوشلار بيله يوخودا ايدي. ايلك باخيشدا بو شهرده حيات علامتي گورونموردي. یازان: حسين مهدي |
لاله گولونون حيکايه سي
دئيرلر کي قديم زمان لاله گولي ؛گوزل ،گويچک ،آغ آپاغ ،آي پارچاسي کيمي بير قيزميش.دونيادا نه غم گورموش نه بير درد چکميشيدي.لاله بويا- باشا چاتيب بويودوکدن سونرا اوني بير گوزل اوجا بوليلي ويقارلي اوغلانا وئرميشلر.اوندان سونرادا لاله نين گوزليگي داها چوخاليب لاپ گويچکلنميش.
گونلر کئچيب آيلار اوتوشوب لاله نين ياشاديغي يئرده ساواش دوشموش و اونون اريده ساواشا گئدميش .لاله اريندن آيرلان زمان اونا دئير کي: من باهارين قيزيام ،سني عومور بويي گوزليجگم.
لاله نين اريده دئير کي:منده باهارين اوللينجان دونرم.
لاله باهارين اولينده قيرميزي دونون گئييب داغ اتگينده اريني گوزلمگه باشلاميش .خيلک زمان دوزدوکدن سونرا اورگي گوزلمکدن قاراليب آغلاماقا باشلاميش.اوندا کي گورموش داها اريندن بير خبر يوخ آللاهدان ايستميش کي اوني بير گوله دونده رسين .آللاهدا اونون آرزوسون يئرينه يئتيريب او گون بوگوندور باهارين اوللينده لاله گولي داغ اتکلرينده قيرميزي دونلا ،باغري قاپ قارا رنگينده بيتيب توپراق اوغروندا اولن شهيدلرين يولارين گوزلر.
شاه ، وزير، قوجا کيشي
بير گون واريدي بير گون يوخ.سيز تانماييب من گورمين اولکلرين بيريسينده بير عاغيلي شاه وارميش.گونلرين بير گوني شاه وزيرو سراي آداملاريله بيرليکده دولان گرديشه چخيب يولاري اوستونده بير قاري قوجاکيشيه راست گليرلر.
شاه يانينداکيلارين ان عاغيلي اولانيني تانيماق اوچون بير آز فيکيرلشيب سونرا قوجانين يانينا گئدير ودئير کي :آي دونيا گورموش کيشي سندن اوچ سواليم وار سوروشسام جواب وئرسن؟
قوجا دئير :بيلسم جوابيني وئرم بيلمسم اوگشرم.
شاه دئير :آ قوجا دئ گوروم ايکيني اوچ ائلميسن؟
قوجا دئيير:بلي ،قوربان!
شاه دئيير:اوزاقي ياخين ائلميسن؟
قوجا دئيير:البت کي!
شاه دئيير:نئجه يول تالان اولوبسان ؟نئجه يول تالان ائله ميسن؟
قوجا دئيير:اوچ يول تالان اولموشام ايکي يول تالان ائيلميشم!
شاه قوجايا احسنت دئييب،بولي خلعت وئريب يولارينا دوام ائديلر.اوتراق ائلين يئرده شاه آداملارين بير آرايا يغييب دئيير کي:کيم دئيه بيلر کي من قوجادان نه سوروشدوم ؛اودا منه نه جواب وئردي؟
هيچ کيم جواب تاپمادي ،هامي هويوخوب قالديلار کي نه دئسينلر.شاهين وزيري اردان چخيب تئز قوجانين يانينا گئديب دئيير کي:آ قوجا آتا شاه وئرن خلعتلرين تاين سنه وئرم دئ گوروم شاه نه سوروشدي ؟سنده نه جواب وئردين؟
قوجا بير آز گولوب دئدي:من خلعت ايستميرم.ياخشي قولاق آس...اوندا کي شاه مندن سوروشدي ايکيني اوچ ايليبسن منده دئيدم هه !شاهين منظوري بوييدي کي ايکي اياقين اوچ اولوب !منده دئديم ايکي اياقيما بيرده چليک آرتيب(عصا)اوندا کي شاه دئدي اوزاقي ياخين ائديبسن منده دئديم البت !شاهين منظوري بوييدي کي اوزاقي داها گورنميسن چون قوجالميسان.اوچونجي سوالين جوابيدا بو جوردي کي شاه دئدي نچه تالان اولوبسان ؟نئچه تالان ائليبسن منظوري اوييدي کي نئچه دفعه قيز اوغلان ائولنديرميسن ؟منده دئديم اوچ قيز اره وئريب اوچ يول تالان اولموشان ايکي اوغلاندا ائولنديريب ايکي دفعه ده تالان ائلميشم.
وزير درحال شاهين يانينا دونوب جوابلاري شاها دئيير.
-----------------------------------------------------------------------
عاشیق ماهنی سی
CD1 - Aşıq Kamandar - Məsim və Diləfrüz dastanı
CD2 - Aşıq Kamandar - Telli Həsən dastanı
http://rapidshare.com/files/98084817/Ashiq_Kamandar_Borchali__-_Telli_Hesen_dastani.part1.rar
http://rapidshare.com/files/98088134/Ashiq_Kamandar_Borchali__-_Telli_Hesen_dastani.part2.rar
http://rapidshare.com/files/98091474/Ashiq_Kamandar_Borchali__-_Telli_Hesen_dastani.part3.rar
http://rapidshare.com/files/98094375/Ashiq_Kamandar_Borchali__-_Telli_Hesen_dastani.part4.rar
http://rapidshare.com/files/98097120/Ashiq_Kamandar_Borchali__-_Telli_Hesen_dastani.part5.rar
http://rapidshare.com/files/98099695/Ashiq_Kamandar_Borchali__-_Telli_Hesen_dastani.part6.rar
01.Yanig Keremi
02.Naxchivani
03.Ruhani
04.Shemkiri
05.Bolu muxemmesi
06.Misri
07.Divani
سن تورک سن (تو ترکی)
او تورک دو (او ترک است)
بیز تورکوز (ما ترکیم)
سیز تورک سوز(شما ترکید)
اونلار تورک دولر (انها ترکند)
پست الکترونیکelektroniki post
آرشیو وبلاگarşiv
پیوندهای روزانه
دیره خدور ایسته یه نله ر2
دیره خدور ایسته یه نله ر
اؤیره نجی
آنا دیلیم آنا یوردوم
چال چؤوروگ (تورکمن اوغول)
چو ایران نباشد....
جیغیللق بازار
تورکمن طنز
زینب پاشا
میرزه علی اکبر صابیر
دومانلی یوللار
ساری گلین
مؤجیز شبسترلی
مختومقلی فراحی
جبیب ساحیر
یاغیش
چنلی تئل
شعر چلنگی
بختیار واهاب زاده
بایقوش
قایا قیزی (زن متولد ماکو) 1
قایا قیزی (زن متولد ماکو)
ائل قیزی
آیریلیخ
yaprağ tökündüsü
آزربایجان اوشاخلاری
آداخلی یوللار
آزربایجان کیتابخانا
ساوالان اوغلو
تاریخ آزربایجان
بایراخچیلار
یوردوموز
azərbaycan
گجیل
آزربایجان کیتاب ائوی
تورک اوغلو
عکس آپلود-əks aploud
اورمو کیتابخاناسی
آرشیو پیوندهای روزانهgündəlik bağlantılar
qabaxki yazılar
88/12/05 - 88/12/21
88/11/08 - 88/11/14
88/10/22 - 88/10/30
88/08/01 - 88/08/07
88/06/22 - 88/06/31
88/06/05 - 88/06/21
88/06/08 - 88/06/14
88/06/01 - 88/06/07
88/05/22 - 88/05/31
88/05/05 - 88/05/21
88/01/01 - 88/01/07
87/12/22 - 87/12/30
87/12/05 - 87/12/21
87/12/08 - 87/12/14
87/12/01 - 87/12/07
87/11/22 - 87/11/30
87/11/05 - 87/11/21
87/11/08 - 87/11/14
87/11/01 - 87/11/07
87/10/22 - 87/10/30
87/10/08 - 87/10/14
87/10/01 - 87/10/07
87/09/22 - 87/09/30
87/09/08 - 87/09/14
87/08/22 - 87/08/30
87/08/05 - 87/08/21
87/08/08 - 87/08/14
87/08/01 - 87/08/07
87/07/05 - 87/07/21
87/07/08 - 87/07/14
87/07/01 - 87/07/07
87/06/08 - 87/06/14
mövzular
بختیار واهاب زاده نین شعرله ری
اؤز شعرله ریم
شهریار ین شعرلری
معجز شبسترلی نین شعرلری
میرزا علی اکبر صابیر ین شعرلری
حبیب ساحر ین شعرلری
نصرت کسمنلی نین شعرلری
اوشاغلارا
محمد بیریا نین شعراری
علی آغا واحید
پروفسور زئهتاب نین شعرلری
آفیق آغدامی نین شعرلری
ماهنیلار
پیروز دیلنچی نین شعرلری
بولوت قاراچورلو سهند
آتالار سؤزو
آزربایجان ماهنیلاری
اصلی کرم داستانی(بویو boyu)
مقاله له ر
mp3-azeri
حیکایه له ر
هوشنگ جعفری رنگانلی -نین شعرلری
پیوندها
آزري ماهني سوزله ري
ده ده م قورقود
گونئي آزربايجان ديجيتال كيتا ائوي
اولدوزلار
تورکییه مجله له ری
موسیقی آزربایجان
موسیقی آزربایجان 2
موسیقی آزربایجان3
گلين تورکو يازاق
آزربایجان میللی کیتابخاناسی
آموزش لغات تورکی آذربایجانی
قیویر-زیویر
پیـتراق
رحيم شهرياري –نين سايتي
عكس mp3 آپلودئر
mp3-توركييه
اني مارال
بوخجا
mp3 -az
mp3azeri ara
شرق -قه رب کیتانخاناسی
لاچین
لذت تدریس
تورکییه فوتبالی
یارالی ئوره ک
تورکوییه فوتبول فئدراسیونو
آزادلیق رادیوسو
سؤزون دوزو
دورنا
آماندیر
ایتو سؤزلوک
باریشان
غزل های دادا
آنادولو صانات
ادبیات قازئتی
mp3-ایله نجه
دونیا دیجیتال کیتابخاناسی(بیتیک ائوی)
BLOGFA.COM
