حلواي حريت

نولور شيرين ميذاق ائتسه مني حلوايي حوررييت
يئسه م بير لوقمه اوندان، سؤيله سم اوخقاي حوررييت!

دئه، خئير اولسون، يوخو گؤردوم كي بير دريا كناريندا
تؤكوبلر يان با يان، قات- قات، بوتون پاي- پاي حوررييت!

ييغيب دا دولدورورلار كيسه- كيسه باغلانيب مؤحكم
اوروللر تلله، داغدان دا آشيب بالا-يى حوررييت!

زئبس چوخدان بري شووقوندا ايديم من بو حلوانين
دئديم، ياران، نولور وئرمز منه بير پاي، حوررييت!

سؤزوم خوش گلمه ييب تحويلداره، سؤيله دي: "گم شو!"
" بدست كوته از نخل مجو خرماي حريت! "

" همي داني كه اين دلبر، بو گون مخصوص ايران است "
" تو خود نامحرمي بر شاهد زيباي حريت! "

كمال-ى ياس ايله محروم اولوب بير ياندا اَيلشديم
آليب بير كشتىيه دولدوردولار تاي- تاي حوررييت!

سويستك قيشقيريب، كشتي روان اولدو، باخيرديم من
هله گئتمك ده ايدي زؤورق-ى دريا-يى حوررييت!

كي ناگه بير قارا بايراق آچيلدي در آغاجيندا
يازيلميش اوندا بير خطط-ى موصيبت زاي حوررييت!

اوخوركن خططي معلوم اولدو كشتيبان غرق اولموش
قاليب درياده حئيران كشتي-يى دعوا-يي حوررييت!

خوروشان موجلر هر سمتدن يئكسر هوجوم آور
گؤروب امواجي كشتيبان اوجالدي: واي، حوررييت!

بو سسدن سكسه نيب دوردوم، گؤتوردوم ساعته باخديم
هله گؤردوم كي شبدير، سؤيله ديم: لاي- لاي حوررييت!

ميرزا علي اكبر صابير

**********************************************

ستارخان

حال-ى مجذوبوم گؤروب، قارئ، دئمه ديوانه دير
نعره-يي شوريده مي ظنن ائتمه بير افسانه دير
شاعيرم، طبعيم دنيز، شئعر-ى تريم دوردانه دير
بئهجتيم، عئشقيم، سوروروم، وجديم احرارانه دير

اينجيذابيم جورات-ى مردانه-يي مردانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

تا کي ميللت مجمعين تئهراندا ويران ائتديلر
تورکلر ستتارخانىيله عهد-و پئيمان ائتديلر
ظولم-و ايستيبداده قارشي نيفرت ائعلان ائتديلر
ميللته، ميللييته جان نقدي قوربان ائتديلر

آيه-يي ((ذبح عظيم)) ايطلاقي اول قوربانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

حق مددکار اولدو آذربايجان اتراکينه
آل-ى قاجارين ((پروتئست)) ائتديلر ضححاکينه
اول شهيدانين سلام اولسون روان-ى پاکينه
کيم تؤکولموش قانلاري تبريز-و تئهران خاکينه
اونلارين جننت دئييلدير منزلي، آيا نه دير؟
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

ايشته ستتارخان! باخيز بير نؤوعي ايقدامات ائديب
بير وزير-و شاهي يوخ! دونياني يئکسر مات ائديب
عيرض-ى ايسلامي، وطن ناموسونو يوز قات ائديب
حورمت-ى حئيثييت-ى ميللتين ايثبات ائديب

ايندي دونيانين توججوه نوقطه سي ايرانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

ايشته ستتارخان! ايراني ائحيا ائيله دي
تورکلوک، ايرانلىليق تکليفين ايفا ائيله دي
بير رشادت، بير هونر گوستردي، دعوا ائيله دي
دؤولتين بير عينىني دونياده روسوا ائيله دي

قاچماييب پروانه تک اوددان، دئمه پروانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

آفرين تبريزييان، ائتديز عجب عهد-و وفا
دوست-و دوشمن ال چاليب، ائيله ر سيزه صد مرحبا
چوخ ياشا دؤولتلي ستتارخان! افنديم، چوخ ياشا
جننت-ى اعلاده پئيغمبر سيزه ائيله ر دوعا

چون بو خيدمتلر بوتون ايسلامه دير، اينسانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

صابير

**********************************************

قويمايين

سس اوجالاشدي، قويمايين
ميللت اوياشدي، قويمايين
ريشته-‌يي درسه، مكتبه
جومله دولاشدي، قويمايين
ايش ياوالاشدي، قويمايين

ائل اويوشوب آزانلارا
گونده قازئت يازانلارا
اود وورولوب قازانلارا
قاينادي، داشدي، قويمايين
حدددن آشدي، قويمايين


ترك ائيله‌يك جوانلاري
ذرره‌جه يوخدو قانلاري
سؤزلري دوغرو ايسه ‌ده
باشلاري ساشدي، قويمايين
چؤهره تراشدي، قويمايين

سئحري، فيسونو خوشلايين
شاعيري، شئعري بوشلايين
مكتب ايله بو فيرقه نين
باغري باداشدي، قويمايين
قارقا دولاشدي، قويمايين
چوخ پيس اولاشدي، قويمايين


كافير اولوب وورون، وورون !
ريشته-‌يي اولفتين قيرين
يازديغي شئعريني جيرين
دينه ساتاشدي، قويمايين
كوفره بولاشدي، قويمايين

عاغلي، شوعورو، فهمي يوخ
عيرض-و حياده سهمي يوخ
مذهبي، ديني، رحمي يوخ
ايشلري ياشدي، قويمايين
لاپ دانا باشدي، قويمايين
قيريلدي، قاشدي، قويمايين
گؤزدن اوزاشدي، قويمايين

**********************************************

اول وقت کي مشروطه خبري ايران کندليلرينين قولاغينا يئتيشدي، بير نفر قوجا اکينچي سجده يه
ييخيليب دئدي:

صد شوکر کي اولدو نورباران
مشروطه ايله بو خاک-ى ايران

رخنه يئتيشيب بنا-يي ظولمه
يئر قالمادي کدخودا-يي ظولمه

ظولمون، سيتمين چيراغي سؤندو
ايران يئنه بير بئهئشته دؤندو

حاکيملرين ايختيياري بيتدي
دئهقانلارين ايضطيرابي بيتدي

بوندان سونرا رنجبر دؤيولمز
ناحق يئره بينوا سؤيولمز

سالماز بيزي مولکدار رنجه
قورماز بيزه بير داها شيکنجه

يازيق بو شئعرلري اوخور- اوخوماز ناگاه ديوان مامورلاريندان بير نفر فرراش حاضير اولوب اکينچينين قوللاريني باغلاييب، آت قاباغيندا پيياده اونو اربابين قاپيسينا گتيردي.

اربابين گؤزلري قيزارميش، الينده بي تعليمي ديشرا چيخيب اکينچيني گؤردوکده دئدي:

ها... اکينچي بير آي کئچير کي خرمن
اؤتدو نره لرده قالميسان سن؟!

محصولو بوتون اؤزون گؤتوردون
اربابه نه پيشکئش گتيردين؟!

بوستاندا کي ميوه جاتي دردين
آيا دئه گؤرک بيزه نه وئردين؟

بو باغدا نه آرپا چاتدي سندن
نه لوبيا، نوخود، نه پاخلا، ارزن

لازيم سنه ايندي مين عوقوبت
تا عيبرت آلا بوتون بو رعيت

بيچاره اکينچي بوينو چيينينده، بوتون بدني اسه- اسه، قورخا- قورخا باش انديريب عرض ائتدي

آللاهه قسم کي من فقيرم
کوچ، کلفت الينده دستگيرم

اطفال-ى صغيره پاسبانم
آواره-يي اکل-و شرب-و نانم

معلوم-ى جنابينيزدير ارباب!
بير ايل قوراق اولدو، تاپماديق آب

اکديکلريمين تمامي ياندي
فريادلريم گؤيه داياندي

واللاه اؤزوموز ده قالميشيق آج
بير پارچا قورو لواشه مؤحتاج

ارباب بو سؤزلري اکينچيدن ائشيتديکجه آغزي کؤپروموش، گؤزلري حدقه دن چيخميش بير حالتده: اوشاقلار، فلقه، چوبوق حاضير ائدين! اود يانديرين، شيش قيزديرين دئدي. بو اثناده دؤرد نفر ظاليم اللرينده شاللاق بيچاره اکينچينين آياقلاريني مؤحکم باغلاييب فلقه يه ساليب دؤيمه يه باشلاديلار:

ارباب- وور، وور کي گتيرمه ييبدير آرپا
اکينچي- اينسان دؤزه نمز بو شارپا- شارپا!

ارباب- وور، وور کي بير آز دا مست-ى کامم
اکينچي- جانيم چيخار، وورما، بىدوامم

ارباب- وور، وور کي نه ياغ وئريب، نه قايماق
اکينچي- وورما، دئييل اينکلريم ساغ

ارباب- وور، وور کي بونو قودورتدو مجليس!
اکينچي- وورما، مني حاکيم ائتدي موفليس!

ارباب- مشروطه بونو خراب ائديبدير!
اکينچي- ظولمون مني ديل کاباب ائديبدير!

ارباب- حوررييت ائديب بو شومو گومراه!
اکينچي- فرياده يئتيش، آماندير آللاه!

...

صابير

**********************************************

ملا نصرالدينين يورغاني

گئجه ياتماق زاماني چاتميش ايدي
مولانصرالدين ائوده ياتميش ايدي

ناگهان كوچه دن اوجالدي صدا
وور هاراي دوشدو، قوپدو بير غووغا

موللا چيينينده يورغاني، درحال
كوچه يه چيخدي، موضطريب احوال

گؤردو بير ياندا بير آغير دسته
سانكي مينميش آداملار اوست اوسته

ايسته دي دسته يه طرف گئتسين
بو ييغينجاق نه دير؟ سوآل ائتسين

ايشبو اثناده بير نفر طررار
يورغاني قاپدي ناگه، ائتدي فرار

موللا بو قيصصه دن پريشان حال
ائوينه دؤنجه ك، عوورت ائتدي سوآل

دئ گؤروم كوچه ده نه وار، آ كيشي
بو نه دعوادير، آنلادينمي ايشي؟

دئدي يورغان اوچون ايميش بو تلاش
يورغاني قاپديلار، كسيلدي ساواش

**********************************************

اولورموش!

مشروطه چيلر مجبورن حاجي ميرزا حسن ايمام جومعه ني ايخراج-ى بلد ائتديکلرينده ايمام جومعه نين زبان-ى حالي:

من بيلمز ايديم بختده بو نکبت اولورموش
عيززت دؤنوب آخير بئله بير ذيللت اولورموش
چرخين عجبا سئيري ده مين بابت اولورموش
ميللت آييليب طاليب-ى حوررييت اولورموش
ميللتده ده ياهو! بئله بير غئيرت اولورموش

يالقيز نه دئييم، گئتدي منيم ميللت اليمدن
توپراق باشيما! چيخدي بوتون عيززت اليمدن

تبريزده گر اولموش ايديم جومعه ايمامي
گيزلين کي دئييل، ياخشي بيلير مطلبي هامي
پول ايله ساتين آلميش ايديم من بو مقامى
اويدورموشودوم کنديمه بيلجومله عوامي
عبد ائتميش ايديم شهرده هر پوخته ني، خامي

خود من نه بيليم صوبح دؤنوب شام اولاجاقميش
ايراندا دا حوررييت-ى ايسلام اولاجاقميش

تدريجله سالميشديم اله، بونجا دئهاتي
بير پارچا چؤره ک نؤکري ائتميشديم ائلاتي
آرتميش ايديم مزرعه ني، ايلخيني، آتي
رنجبر ائيله ميشديم اؤزومه چوللونو، تاتي
درکار ايدي خئيريمده عومومون حرکاتي

بيردن بيره گئتدي هامي کرر-و فريم، ائي واي
چيخدي بوشا ثروت قازانان اللريم، ائي واي

تبريزده راحت يئييب آسوده دويارديم
مؤمينلري هر تؤهمته اولسايدي قويارديم
هر آخماغي، خامي قوزو جيلدينده سويارديم
حق سوز دئيه نين جانين آليب، چشمين اويارديم
نئيله رديم ائله رديم، نئجه رنگ اولسا، بويارديم

صد حئيف گؤزه ل حؤکم-ى شريعت تلف اولدو
قانون-ى اساسي دا بير انگل کلف اولدو

بيلمه م آريلار منزيلينه کيم چؤپ اوزاتدي
ايللرجه تغافولده ياتان خالقي اوياتدي
فيتنه آغاجين اکدي، حؤکومت ياسا باتدي
من هر چى چاليشديم کي کسه م، قول- بوداغ آتدي
اهل-ي غرض اؤز ايسته دييي مطلبه چاتدي

احکام-ى شريعت داهي بير کار گؤره ر مي؟
بوندان سورا بير بوغداني انبار گؤره ر مي؟

لال اولسا نولار ميرزا جاوادين ديلي، اي کاش
تا آغزين آچيب ائيله دي هر گيزلي سؤزو فاش
بير ياندا ييغيب ميرزا حوسئين باشينا يولداش
جيغ- ميغ ائديب آخير باشيما سالديلار بير داش
تبريزده تا اولدو برانگيخته، پرخاش

ايندي حسب الخواهش-ى اهل-ى حسد اولدوم
بير دادرسيم اولمادي، خاريج بلد اولدوم

ديوانه ائديبدير مني تبريز خيالي
مجليسده تواضؤعده کي نيم خيز خيالي
مطبخ اييي، سوفره غمي، دهليز خيالي
صدري دويونون بوي-ى فرح بيز خيالي
قند آب ايله پور، کاسه-يي لبريز خيالي

بير ده او گؤزه ل گونلري يارب، گؤره رم من؟
بو خام خيالي ائديب آخير اؤله رم من

يارب نولا بير ده ائده م اول شهري زييارت
نازيله خورامه گله م، آرخامدا جماعت
گؤردوکده مني يول وئره بو اهل-ى ويلايت
تعظيم ائده، باش يئنديره، قول باغلايا ميللت
بير کيمسه ده بير سؤز دئمه يه اولمايا جورات

اعيانلاري دينديرسه م ائده فخر-و موباهات
هئيهات و هئيهات و هئيهات و هئيهات
گئت يات و گئت يات و گئت يات و گئت يات


صابير

فلک

شانلی گؤردوکجه منی ، سانکی ائدیر غور فلک
مین کلک چیده ائدیر ، باشیما فی الفور فلک
نامراد اولماغیم اولدویسا مرادی ، اولدوم
ایندی بیلمم نه مرادیله ائدیر دو.ر فلک
آسمان اولدومی سوراخ ، ایکی گون گولدو اوزوم
کی مکافات اولاراق ، بونجا ائدیر جور فلک
آرتیق اویناتما منی سن دخی ای عشق جنون
من اؤزوم اویناییرام ، چالسادا هر طور فلک
ایندیلیک رقصده ییز ، تا گؤره لیم کیم ییخیلیر
من و دل ، عشق و هوس ، حوث و حمل ، نور فلک

عزرائیل عرض ائده ره ک ، سؤیله دی : یا رب انام
بیر طبیب ایشته ، بو ایل قوللارکی قیردی تمام
من ائدینجه هله بیر اؤلمه لی بیماری هلاک
او آلیر اؤلمه مه لی مین نفرین جانینی پاک
وئردیگین جانلاری مین مین کی بو ظالیم آلاجاق
دئی گؤروم ، قول دییه یاهو ، سنه بس کیم قالاجاق ؟
قوی آلیم جانینی ، باری قوپاریم محشرینی
یوخسا با لله قیراجاق قوللاریویم اکثرینی
بو تمنامی قبول ائیله مه ز اولسان حالا
کرم ائت تا بو عملدن ائلییم استعفا
باشقا بیر خدمته نصب ائت منی قیل مینت دار
عزرائیل اولماق ایشین وئرمه طبیبه زینهار

**********************************************

ائي فلك ظولمون عياندير

ائي فلك ظولمون عياندير ، بو نئجه دؤور-ى زماندير كي ، ايشيم آه-و فغاندير ، مني يانديرما آماندير ، گؤزومون اشكي رواندير ، اوره ييم دوپ دولو قاندير ، هامي غمدن بو ياماندير كي، نئچه اهل-ى قلملر ، بوراخيب جانيما غملر ، قاريشيب درد بَهَملر ، اوره ييم ايندي وَرَملر ، قزئته ، ژورنالا بو كوفرشييَملر (1) جوراتله رقملر يازيب ، ايسلامه سيتملر ائله‌ييرلر كي ، گره ك عالم-ى ايسلامده ، هر اؤلكه ده ، هر شهرده ، دينار-و ديرَملر ساچيليب ، مكتب-ى نيسوان آچيليب ، قيزبالالار مكتبه حاضير اولالار ، عئلمده ماهير اولالار ، فضلده باهير (2) اولالار ، باشدان ـ آياغه گئيه‌لر دون ، گئده‌لر مكتبه اون ـ اون ، دوتالار شيوه-‌يى بيدعت ، اوخويوب نحوله حيكمت، آلالار درس-ى طبابت ، بيله‌لر جومله كيتابت ، ائده‌لر يازماغا عادت ، ايته عيصمت، باتا عيففت ...

آما ، ائي واه ! آي آلللاه ! بو قؤوم اولدو نه گومراه ! بو نه عيشوه‌-يى ايكراه ! بو نه زومره‌-يى بدخواه ! ساليب عالمه پرخاش ، بولار لال اولا ائي كاش ، دوشه باشلارينا داش ! خودايا ، بونه گوفتار ، نه رفتار ، نه موردار ، نه بي‌عار ، فنا كاره بيزي سؤوق ائتمك فيكرينه آماده اولوبلار !

قيزا لازيمدير اگر بيلمك : او دا ائو ايشي ، پالتار تيكيشي ، كؤهنه يوماق ، يون داراماق ، دون ياماماق ، صحن-و سراني سؤپوروب ، كاسه‌ني ، قابي اوفوروب (3) ، كوفته ، كلم دولماسي ، مت حالواسي ، اَت بوزباشي ، يا لوبيالي آش ، بير دخي تندير لاواشي ائيله مه ييندندير عيبارت كي، اگر بونلاري دا بيلمه‌سه عئيب ائيله‌مز ، آنجاق قيزا ان لازيمه‌لي بير ، ايكي ، اوچ مساله‌ني بيلمه يي دير ، بيلسه اولور امره كيفايت ،

بيري اولدور كي، گلين گئتدييي ائوده باجاريب ، قاين آتايا ، قاين آنايا چيمخيرا (4) بيلسين كي ، اونا سؤز دئمه يه ائتمييه بير كيمسه‌ده جورات ، بيري ده قايني ايله صاحيبي مابئينينه بير حاديثه‌-يى تفريقه‌دير كيم ، اونا دايير ائده حيلت كي ، بئش ـ اوچ گونده چوخ ايلدن قازانيلميش بو قده ر مئهر-و مححبت اولا تبديل-ى عداوت ، بيري ، هم آخيري ، ان عومده‌سي دامدا باجانين ، هم خوخونون ، خورتدانين آدلاريني بيلمكده گره ك سعي ائده عؤورت ، نه قده ر فاييده‌سي وار بو ايشين گر اولا ديققت كي ، اگر آغلايا، يا اينكي دَجَلليك (5) ائده بير طيفل ، نهايت آناسي سؤيله‌سه بو آدلاري في الفؤور ائده ر اؤؤلاديني راحت و قالار عاقلي سلامت ، باشي چكمز ده ملامت ...

بو دور عالم-ى نيسوان !
بو دور حال-ى موسلمان !
گره كدير ائده محدود
اؤز اؤولاديني اينسان !


سن آمما هله قانما !
اينانميرسان اينانما !
فرحلن عمليندن،
اوتانميرسان اوتانما !

* ايلك دفعه ،«موللا نصرالدين» ژورناليندا ( 19 يانوار 1907 ، سايي 3) « هوپ هوپ » ايمضاسي ايله چاپ اولونموشدور .
1ـ كوفر شييملر (kufr ;iyər) = كافير خاصييتلي‌لر
2ـ باهير (bahir) = آشيكار ، هؤوئيدا ، ديره خشان
3ـ اوفورمك (üfürmək) = پوفله‌مك ( سؤندورمك ياخود قيزيشديرماق اوچون )
4ـ چيمخيرماق (çımxırmaq) = هاي ـ كوي سالماق، درشتي كردن
5ـ دجل (dəcəl) = دغل ، ناآرام

* 1980 ، 1992 ـ جي ايللرده باكي « يازيچي» نشري طرفيندن چاپ اولونان ، «هوپ هوپ نامه» دن كؤچورولدو .

**********************************************

آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي
اوندا كي اؤولاد-ى وطن خام ايدي

اؤز حق-ى مشروعونو بيلمزدي ائل
چؤهره-يى حوررييته گولمزدي ائل
گؤزلريني بير كره آچمازدي ائل
غزته يه، ژورناله اييلمزدي ائل

داييم ائشيتديكلري اؤوهام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

اؤلكه ده بونجا يوخ ايدي عئيبجو
نئيلر ايديك سه گؤرونوردو نئكو
خلقده ديداريميزه آريزو
بيزده واريدي نه گؤزه ل آب-ى رو

حؤرمتيميز واجيب-ى ايسلام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

ميللته چاتديقجا غم، عيياش ايديك
حاكيمه يار، آميره قارداش ايديك
قيبله-يى طاعتگه-ى اؤوباش ايديك
هاردا آش اولسايدي، اورا باش ايديك

هر گئجه هر گون بيزه بايرام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

گرچى ريياايدي بوتون كاريميز
كار ايله برعكسيدي كيرداريميز
لئيك همان واريدي ميقداريميز
حؤججت ايدي هر كسه گوفتاريميز

خالقين ايشي بيزلره ايكرام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

عئيبيميزي چولغالاميشدي عبا
هر نه گليردي بوشاليردي قابا
كيم نه قانيردي نه دي زوهد-و رييا
نا خوشه خاك-ى دريميزدن شفا

صؤومعه ميز كعبه-يى احرام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

بيزلريديك خالقين اينانديقلاري
پير-ى هيدايت دييه قانديقلاري
نور گؤرورلردي قارانليقلاري
بيزده ايدي جومله قازانديقلاري

كيم بيزه پول وئرمه سه بدنام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

ايندي آداملار دييه سن جين ديلر
جين ندي، شئيطان كيمي بىدين ديلر
لاپ بيزي اووسارلاديلار، مينديلر
آي گئچن اييام! اولاسان اينديلر

اونداكي اؤولاد-ى وطن خام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

قايناق : هوپ هوپ نامه(ميرزا علي اكبر صابير)

**********************************************

ايران نه يه ويران اولدو؟

ميرزه علي اكبر صابير

آغلاديقجا كيشي غئيرتسيز اولور
نئجه كي آغلادي ايران اولدو!!

او زامان كي بئزيكيب شاه قاچدي
مورتجيعلر داهي پونهان اولدو

« پارلامان» پارلادي اعضاسي ايله
دئديك : ايران يئنه ايران اولدو

مجليس ايچره اومناسي ميللت
نام-ى ميللييته شايان اولدو

دوزه‌ليب ايشلرين اسكيك، گره‌يي
ميللتين دردينه درمان اولدو

لئيك بيز ايشبو تمنناده ايكن
باخ كي ايراندا نه دستان اولدو !!!

هر يئتن گئچدي جماعت باشينا
هر اؤتن سيلسيله جونبان اولدو

يئتدي بير مرتبه‌يه صورت-ى كار
« پارلامان» قهوه‌چي دوككان اولدو

ايچيلن چاي، يئييلن ياغلي پيلوو
چكيلن حوققا-و قليان اولدو

« پارلامان»دير بالام آخير بورادا
كيم دانيشدي، نه سؤز عونوان اولدو ؟

هانسي بير مساله‌دن بحث ائديليب .
حاصيلي ميللته ائعلان اولدو؟

يوخ افنديم، يانيليش ظنن ائتمه ،
سانما ايش لاييق-ى ويجدان اولدو!

دوغرو، گرچي اوفوق-ى ايراندان
شمس-ى مشروطه ديرخشان اولدو

يعني ميللت ايشي ميللت الينه
وئريليب مساله آسان اولدو

شيمدي اؤز ايشلريني ايجرايه
دست-ى ميللتده بير ايمكان اولدو؟

لئيك بيلدينمي بوزورگان-ى وطن
بئله ايش گؤردو كي شايان اولدو

چيرمانيب ايش گؤره‌جك بير ده ـ يازيق
واي ددم، واي دييه گيريان اولدو

گؤزلولر باشلاديلار آغلاماغا
كورلر ده اونا خندان اولدو

ايش ياتيب قالدي آراده اؤلو تك
نه اونا مئيل، نه امعان اولدو

اصل-ى مطلب اونودولدو لاكين
فرع-ى كاري هامي جويا اولدو

گؤردو ميئداني آدامدان خالي
هره بير عزمه شيتابان اولدو

هر كس آنجاق باجاريب آلدي لقب
داخل-ى زومره-‌يي اركان اولدو

دورتولوب، سوخدو اؤزون پارلامانا
پارلامان مجمع-ى عيرفان؟ اولدو

پاه .... ! نه چوخدور بوتون ايراندا لقب
كيمي بگ اولدو، كيمي خان اولدو

چيخدي مئيدانه مولققب كيشي‌لر
بخته ورلر هامي اعيان اولدو

ايش نئجه اولدو، اونو آلما خبر
باياق عرض ائتديم، او نيسيان اولدو

بير ديين اولمادي ائي خانه خراب
مملكت خاكيله يئكسان اولدو

سيز هله عاشيق-ى شئيدا-يي لقب
بو دا مي لاييق-ى اينسان اولدو؟

لقب ايش گؤرمز افنديم، كيشي‌نين
آدي يا (سام)-و (نريمان) اولدو

كيشيدن ايسته‌نيلن ايشدير، ايش
كيم كي ايش ياپدي، او ذىشان اولدو

دئه گؤره ك ايندي موقددس وطنين
هانسي بير موشكولو آسان اولدو؟

آنجاق ايش گؤردو لقب فابريكاسي
بوتون ايشلر اونا قوربان اولدو

ايندي قانديقجا ايشين انگليني
دئمه: «ايران نه يه ويران اولدو؟»

هوپ هوپ نامه  - ده ن بیر نئچه شعر

میرزه نین یاشاییشی

ميرزا على اكبر صابر طاهيرزاده 1278اينجي ايلينين ذيحججه آيينين اونوندا شماخيده آنادان اولور. 8 ياشيندا مكتبه گئديب و اوخودوغونو يازماغا هوسناك اولدوغوندان موللاسي طرفيندن آفرين عوضينه دؤيولدويونو اوشاق ديلىيله بئله نظمه چكير:

توتدوم اوروجو ايره مازاندا
قالدي ايكي گؤزلريم قازاندا
موللام دا دؤيور، يازي يازاندا

اون ايكي ياشينا يئتيشديكده مرحوم حاجي سئييد عظيمين مكتبينه داخيل اولموش و سئييد اوندا شاعيرانه دويغو گؤردويو اوچون، درس وئردييي منظوم فارسي حيكايه لرين توركجه منظوم ترجومه سيني صابيردن ايستير و صابير سعدينين گولوستانينين نئچه بؤلومون توركجه نظمه چكير. بير ايكي ايل مكتبه دوام ائتديكدن سونرا بير آز فارسجا و توركجه اوخويوب يازماغيني اؤرگه نديكجه، آتاسي اونون مكتبه دوام وئرمه سينه راضي اولماييب و صابيري بير دوككانه آپارير. صابير دوككاندا گئنه درس اوخوماغا مشغول اولور و آتاسي اونو مذممت ائديب و حتتا بير دفعه ده اونون شئعر كيتابيني جيرميش. و صابير يازير:

من خليل الله عصرم، پدرم چون آذر
سفر از بابل شيروان كنم، انشاالله
گرچه او دفتر اشعار مرا پاره نمود
وصله باطبع درخشان كنم، انشاالله

نئچه وقت خوراسان، سمرقند و بوخارا طرفلريني سياحت ائدير و دست فوروشلوقلا كئچينيرميش. اون بئش ايلين عرضينده سككيز قيز اؤولادي اولور و بؤيوك بير عاييله نين تحصيل-ى موعاشي اوچون قويروق ياغي اريتمك و صابين پيشيريب ساتماغيله گوذران ائدير. 1913اينجي ايلده آغازعلي بك كؤچرلينسكي جنابلريله تانيش اولور و بو تاريخدن جيددييتيله چاليشماغا باشلير و موللانصرالددين ژورنالي ياييلماغا باشلاياندا اؤز هونر و چيخارين گؤسترمه يه بير موساعيد يئر تاپير و بو مجموعه نين بيرينجي ايلينين 4اونجو نومره سينده بئله يازير:

ميللت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ايشيم وار ...

بو شئعري هجو شكلينده يازيب و هوپ هوپ ايمضا قويور، بو شئعر هر يئردن تحسين و تعريفلري صابيره ساري ياغديرير و اونون شؤهرتينه باعيث اولور. صابيرين توتدوغو مسلك و يول و خؤشكه مؤمينلرين و ريياكار موللانومالارين اعماليني چوخ شيرين مضمونلاريله ذم و تقبيح ائتمك اونو قارا جماعتين لعنت و تؤهمتلرينه قويور، آمما صابير متانتيله اؤز عزمينده ثبات ائديب و اؤز يولونا دوام ائدير.

صابير توركي ادبيياتيندا بير يول آچدي كي اوندان قاباق كيمسه او گؤزه ل شيوه ده يازماميشدير. او كؤهنه شئعرلريله يئني شئعرلر آراسيندا بير عصرليق اوچوروم آچدي كي بير داها گئري دؤنوب ده او اوچورومو آتيلماغا كيمسه ده جورات قالمادي.

صابير طعنه لر و سؤيوشلر هدفي اولور و حتتا اؤز عاييله سي ده اوندان اينجيميشديلر، او شئعرلرينده نئچه موستعار آدي وار ايدي كي اولاردان "جور به جور"، "دين ديره يي"، "مرات"، "فاضيل"، "آغلار گوله ن" و "ابونصر شيبانى"ني آد آپارماق اولار.

صابير خلقين طعنه و تعرروضوندن خلاص اولا بيلمير و آخيرده ايش اورا چاتير كي كافير و بابي دئيه قصصابلار اونا قويروق ساتميرلار و ناچار قاليب قويروقچولوق و صابين پيشيرمكدن ال چكيب و بير نفر موعللميله شراكتن مكتب آچير و اونون آدين ((مكتب-ى اوميد)) قويور. آمما موعلليمليكدن چؤره ك پولو چيخمايير و داها چاره سي كسيليب 1910 ونجو ايلده باكويه گئدير، معاريف جمعييتينين بالاخاناسيندا مكتبده فارس و شريعت موعلليمليينه قبول اولونور. آمما افسوسلر اولسون كي 1911نجي ايلده مريض اولور و ناخوشلوغو قاراجييه رين شيشمه يي تشخيص وئريلير. او اؤز خسته ليييني يولداشينا بئله خبر وئرير:

عارضي غملر اليندن اوره ييم شيشميشيدي
ظنن ائديرديم ائده جكدير اونا چاره جييه ريم
بخت-ى منحوسيمه باخ، من بو تمنناده ايكن
باشلادي شيشمه يه ايندي اؤزو قاره جييه ريم

اونون موعاليجه سي فايدا وئرمير و بالاخره شماخييه قاييدير و داها زحمتدن خلاص اولماقچون اؤزونه اؤلوم ديله يير:

ايسته ره م اؤلمه يي من، لئيك قاچير مندن اجل
گؤر نه بدبختم، اجلدن ده گره ك ناز چكه م

و آخير نفسلرينده بو روباعيني يازير:

راهم بدهيد رو به راه آمده ام
بر درگه حضرت-ى اله آمده ام
بي تحفه نيامدم٬ نه دستم خاليست
با دست پر از همه گناه آمده ام

بو بؤيوك اينسان 1912دا آللاهين رحمتينه واصيل اولور.

منبع : ((ع.صحت)) يازيلاري

**********************************************

Cırtdan

   Biri vardı, biri yoxdu, bir qarı vardı. Bu qaranın bir balaca nəvəsi vardı. Nəvə o qədər balaca idi ki, ona Cırtdan deyərdilər.  
   Bir gün Cırtdan gördü ki, qonşu uşaqları meşəyə oduna gedirlər, gəlib nənəsinə dedi:  
   -Ay nənə, uşaqlarla oduna mən də gedəcəyəm.
   Qarı uşaqları çağırıb hərəsinə bir parça yağ yaxmacı verdi. Cırtdanı da onlara tapşırdı. 
   Yolda Cırtdan özünü yerə vurub getmədi, yoldaşları dedilər: 
   -Ay Cırtdan, niyə gəlmirsən?   
   Cırtdan dedi: 
   -Nənəm məni sizə tapşırıb, məni dalınıza alıb aparın 
   Yoldaşları onu növbə ilə dallarına alıb, meşəyə gətirdilər   
   Uşaqlar başladılar odun yığmağa. Gördülər ki, Cırtdan yığmır. Dedilər:   
   -Ay Cırtdan, sən niyə odun yığmırsan? 
   Cırtdan cavab verdi:  
   -Nənəm məni sizə tapşırıb, mənə də yığın.    
   Uşaqlar ona da odun yığdılar. Sonra hər kəs öz odununu şələ bağlayıb dalına aldı. Gördülər Cırtdan oturub baxır.    Ona dedilər:        
   -Ay Cırtdan, sən niyə odununu götürmürsən?     
   Cırtdan cavab verdi:        
   -Nənəm məni sizə tapşırıb, mənim odunumu da götürün.        
   Uşaqlar əlacsız qalıb, onun da odununu dallarına götürdülər. Bir az yol gedəndən sonra gördülər ki, Cırtdan geridə qalıb ağlayır. Dedilər:       
   -Ay Cırtdan, niyə ağlayırsan?      
   Cırtdan cavab verdi:    
   -Yorulmuşam. Nənəm sizə yağ yaxmacı verdi....       
   Y oldaşları onun sözünü ağzında qoydular. Onlardan biri Cırtdana acığlandı:
   -Pis öyrənərsən. Daha səni dalımıza götürən deyilik!         
   Cırtdan əlacsız qalıb yoldaşlarının dalınca getməyə başladı. Onlar bir xeyli getdikdən sonra axşam oldu. Qaranlıq qovuşdu, yolu azdılar. Meşədən çıxanda gördülər ki, bir tərəfdən işıq gəlir, o biri tərəfdə it hürür. Biri dedi: işıq gələn tərəfə gedək, o biri dedi: it hürən tərəfə. Bilmədilər ha tərəfə getsinlər. Axırda Cırtdandan soruşdular:         
   -Ay Cırtdan, it hürən tərəfə gedək, yoxsa işıq gələn tərəfə?      
   Cırtdan cavab verdi:        
   -İt hürən tərəfə getsək, it bizi qapar. İşıq gələn tərəfə gedək, bəlkə yolu tapa bildik.     
   Uşaqlar işıq gələn tərəfə gedib bir divin evinə çıxdılar. Div onları görəndə sevinib öz-özünə dedi: "Yaxşı oldu. Gecə onları bir-bir yeyərəm." uşaqlara bir az çörək yedirdib yatırdı. Gecədən bir az keçəndən sonra div uşaqların birini yemək istədi. Uşaqların yatıb-yatmadığını bilmək üçün dedi:     
   -Kim yatıb, kim oyaq?      
   Bu sözü eşidəndə Cırtdan tez başını qaldırıb dilləndi:
   -Hamı yatıb, Cırtdan oyaq.
   Div soruşdu:  
   -Cırtdan, niyə yatmırsan? 
   Cırtdan dedi:   
   -Nənəm mənə hər gecə qayğanaq bişirərdi, yedirib yatırardı.
   Div qalxdı, tez qayğanaq bişirib Cırtdana yedirtdi ki, bəlkə yatsın.
   Bir qədər keçəndən sonra div yenə soruşdu:
   -Kim yatıb, kim oyaq? 
   Yenə Cırtdan başını qaldırıb dedi:  
   -Hamı yatıb, Cırtdan oyaq. 
   Div soruşdu:  
    -Cırtdan, indi niyə yatmırsan?     
   -Hər gecə nənəm mənə çaydan xəlbirlə su gətirərdi.  
   Div ayağa qalxdı, bir xəlbir götürüb çaydan su gətirməyə getdi. Cırtdan da tez yoldaşlarını oyadıb dedi:  
   -Bu div bizi yemək istəyir. Qalxın, qaçaq.  
   Uşaqlar tez qalxdılar, qaçıb çaydan keçdilər. 
   Bu tərəfdən div nə qədər xəlbiri suya salıb qaldırsa, gördü ki, xəlbirdə su qalmır. Axırda təngə gəlib qayıtmaq istəyəndə, bir də gördü ki, uşaqlar çayın o tərəfindən gedirlər. İstədi sudan keçib uşaqların dallarınca düşsün, amma keçə bilmədi. Axırda onları səslədi:   
   -Ay uşaqlar, sudan nə təhər keçdiniz?  
   Cırtdan tez cavab verdi:   
   -Get bir dənə dəyirman daşı tap, boynuna keçirt, özünü suya at, onda keçərsən.  
   Div Cırtdanın sözünə inandı, gedib bir dəyirman daşı tapı boynuna keçirtdi, özünü suya atdı, suda boğulub öldü.     

به هنگام بروز فتنه چون اشتر دو ساله باش كه نه پشتى استوار دارد كه بر آن سوار توان شد و نه پستانى شيرده ، كه از آن شير توان دوشيد.

آنكه طمع را شعار خود سازد، خود را خوار ساخته و هر كه پريشانحالى خويش با ديگران در ميان نهد، تن به ذلت داده است و مكسى كه زبانش ‍ بر او فرمان راند، بى ارج شود.

بخل ، ننگ است و ترس ، نقص است و تنگدستى ، زبان زيرك را از بيان حجتش بر بندد و بينوا در شهر خود غريب است و ناتوانى ، آفت است و شكيبايى ، دليرى است و زهد، توانگرى است و پارسايى ، چونان سپر است .

بهترين همنشين خشنودى است از خواست خداوند و دانش ، ميراثى است گرانمايه و آداب ، زيورهايى نو به نو و انديشه ، آينه اى صافى است .

سينه عاقل صندوقچه راز اوست و خوشرويى دام دوستى است و برد بارى ، گورگاه زشتيها.
و نيز روايت شده كه آن حضرت در بيان اين معنى فرموده است كه :
آشتى جويى ، سرپوش عيبهاست .

هر كه از خود خشنود بود، خشم گيرندگانش بسيارند و صدقه دارويى است شفا بخش و اعمال بندگان در اين جهان ، مقابل چشم آنهاست در آن جهان .

از اين انسان در شگفت شويد، به قطعه اى پيه مى بيند و به پاره گوشتى سخن مى گويد و به تكه استخوانى مى شنود و از شكافى نفس ‍ مى كشد.

وقتى كه دنيا به قومى روى آورد، خوبيهاى ديگران را به آنها عاريت دهد و چون پشت كند، خوبيهايشان را از ايشان بستاند.

با مردم به گونه اى بياميزيد، كه اگر بميريد، بر شما بگريند و اگر بمانيد با شما دوستى كنند.

چون بر دشمن ظفر يافتى ، عفو و گذشت را شكرانه پيروزيت قرار ده .

ناتوانترين مردم ، كسى است كه در يافتن دوست ناتوان باشد و ناتوانتر از او، كسى است كه دوستى فرا چنگ آرد و ضايعش گذارد.

حق را واگذاشتند و باطل را يارى نكردند. 

چون سرآغاز نعمت به شما رسد با كم سپاسى دنباله آن را نبريد.

كسى را كه نزديكانش واگذارند، بيگانگانش دست گيرند.

هر فريب خورده اى درخور عتاب نيست .

كارها دستخوش تقديرند، آنسان ، كه گاه تدبير سبب مرگ شود.

از آن حضرت درباره اين سخن پيامبر (ص ) پرسيدند كه فرموده بود رنگ سفيد موى را تغيير دهيد و خود را همانند يهودان مسازيد و او فرمود:   اين سخن را رسول اللّه (ص ) زمانى فرمود كه مسلمانان اندك بودند، اما اكنون كه دايره اسلام فراخ گرديده و دين استقرار يافته ، هركس به اختيار خود است