| تبليغات | X |
|
آپاردیلار گولومی - ائیله دیله ر ظولومی- نه قویدولار دانیشام - نه کسدیله ر دیلیمی
|
Səməd!
Nə yazım Səməd?!
Dənli xərmənimin yanmasın yazım?
Sərin su kuzəmin calanmasın yazım?
Dağlı sinəmin alovlanmasın yazım?
Mən sənə nə yazım Səməd?
Həsrətim kimi yaxacaq?
Göz yaşıma kim baxacaq?
Araz yénə də axacaq!
Səməd! Kimi çağırım? Nə qədər bağırım?
Səməd!
Söylə mənə, söylə Araz!
Nədən bizlə oldun bélə Araz?
Kəsdin iki qardaş arasın
Aldın Muğan’ın “Sara”sın
Boğdun élimin dəyərli balasın!
Bəsdir!
Bəsdir!
Qurbanımı qəbul élə Araz...
19 Şəhrivər 1347 (6 Sentyabr
Son illärdä
bir şärqli biliklinin
söhbätinä qulağ asdım:
- savadsız bir ailädä
män doğulub boy atmışam.
atam, bütün yazılardan,
täkcä kiçik ädätläri,
tanıyardı.
birdä niyä,
äyri - uyru bir xät ilän.
öz adını, cızmalardı.
Tayfamızda ağ - qaradan
başı çıxan,
bircä mänim anam idi.
o da ancan düz ya ğälät,
fäqät quran oxuyardı.
Bütün bizim kändimizin -
biliklärin toplasaydın,
neçä beyt şer, neçä nağıl,
olduğumuz vilayätin ähvalatı,
neçä dastan, neçä mövcüz,
neçä - neçä dayaz sözlär,
neçä böyük şähär adından,
artıq bir şey toplanmazdı,
Bizim kätdä heç bir evä,
kitab - mitab dolanmazdı.
Ancaq bäzän
yaşlıların danışığı,
nağıllardan, dastanlardan,
çox maraxlı äfsanälär -
yadımdadır.
biri budur:
" Yer altında bir ölkä var
(bir gözlülär) ölkäsidir.
O diyarda sübh olanda,
bizim yerdä günäş batar.
eyläcädä demäk bizim -
gündüzümüz,
bir gözlünün gecäsidir.
Adamcildir bir gözlülär :
su yerinä qan içärlär " !
Bizim eldän
ilk mäktäbä gedän uşaq,
män olmuşam.
oxuduğum kitablarda ,
bizim axşam o diyarda -
sähär olan bir torpaxdan,
äcäb sözlär yazılmışdı.
o yerlärin çoxda belä -
ehtiramlı, ehtişamlı,
" tämäddün" lü bir ölkälär -
olduğundan, söz çoxudu.
" bir gözlü" dän, "adamcil" dän,
"su yerinä qan içän" dän
ad yoxudu.
Män mäktäbi bitirmädän
müharibä başlandı
ğafilcädän bir gün yadlar.
gündüzläri,
bizim yerdä gecä olan -
"adamzadlar"
çağrılmamış qonaq kimi,
yurdumuza soxuldular.
Gördük iki gözläri var,
bizä belä dedilär ki:
Längi uzun, ärsin boğaz,
oturar kän, ayaxların -
masa üstä dırmaşdıran,
bu däylaqlar,
insanlığı, azadlığı,
"qorumaq" çün !
vätänindän baş götürüb,
diyar - diyar,
gäzişirlär, dolanırlar !
Sonra bizä:
qaraları, küläläri,
"azad" edän,
mübariz bir "baltaçı" dan
danışdılar.
Biz inandıq.
onları çox äziz sandıq.
evimizdä yer - yurd verdik.
onlar üçün "bar" lar açdıq !
....................!
yemäk verdik, içmäk verdik.
Savaş bitdi.
radyolar, ğazitälär.
"insaniyät qalib gäldi"
diyä - bütün ölkälärä,
çuv saldılar.
"azadlıq" dan, "hürriyät" dän,
" bäşäriyät huququndan",
sıcırama - sıcırama,
söz dedilär,
äyri durub düz dedilär.
Biz düşündük.
Xub.
insanlıq
burnumuz var,
ağzımız var,
danışmağa dilimiz var.
işlämäyä älimiz var.
dolanmağa yerimiz var.
yaşamağa yurdumuz var.
häväsländik.
istädik ki,
ata - baba yerimizdä,
iş - işläyäk, äkin äkäk,
özümüzä yuva tikäk.
Dağımızı, daşımızı,
sökäk - çapax.
su çıxaraq, mädän tapax.
körpälärä mäktäb açax.
yazax, pozax.
Lakin bizi anmadılar.
älimizi,
ağzımızı,
dilimizi nişan verdik.
bizi insan sanmadılar !
acıqlandıq.
silahlandıq.
"däyirman suyun savurduq"
ölkämizdän yadı qovduq.
dünya dedi:
haqq bizlädir
öz evinin qibläsini,
yaxşı bılär här käs özü.
häqiqätin üzü, sözün düzü.
Göy guladı
dolu yağdı
yer tärpändi
tufan oldu
duman qopdu
gün tutuldu
ölkämizä, düşman doldu
Dünän evdän qovduğumuz
basıb, yıxıb, boğduğumuz
qanı qaçıx
baldır açıx
ölümcili, baxdıq gördük
duman geyib,
xuftan geyib,
qara polad ata minib.
at oynadır
qılınc vurur
qılıncından od yağdırır
"dädäm mänä kor deyibän"
här gäläni, vurur salır
şüşä - şüşä qanın alır !
Baxdıq - baxdın müattäl qaldıq.
här täräfä näzär saldıq
- bu nä sırr dır ?
nä ovzadır ?
nä alämdir ?
nä dünyadır ?
düşman hardan tuman tapdı
qılınc tapdı, xüftan tapdı ?
o yalıncıq
o ölümcil
hardan polad ata minär
şüşä - şüşä qanı neynär ?!
Gäzdik işin här täräfin
araşdırdıq başın dibin
birdän birä, baxdıq gördük
o yöndämsiz bir gözlünü,
o yolsuzu, o tulunu
qäribä bir tükan açıb
matahını, töküb satıb
silah verır canlar alır,
piçaq verir qanlar alır
här täräfä atın çapır
axtarır bir quduz tapır
vär hovladır, yasaq verir
xoftan verir, yaraq verir
qudurdubän işä çäkir !
millätläri şişä çäkir !
elsizlärin,
mäzlumların,
canıxdırır canın alır.
şüşä - şüşä qanın alır !
Män o gündän inandım ki,
sinälärdän - sinälärä
atalardan, babalardan
bizä çatan äfsanälär
çoxda belä yersiz däyil
bu sözlärdä däryalar var.
däryalarca mänalar var.
Radyolar här nä desä
kim nä desä - nä söyläsä
" kitablarım " här nä yazsa
bu sölärdän,
kim yol tapsa - " kim yol azsa "
Bir daha män
tanımışam - tanımışam !
äsrimizin,
" bir gözlüsün ".
" täpä gözün ".
Haralarda
harda - harda
............
här torpaxda, här diyarda
tanımışam o ğäddarı
o quduzu, o kaftarı
Cälladlara särdar olub
särvär olub, salar olub
insanları boğur asır
millätlärä, käsim - käsir
Çaştasına min şüşä qan !
naharına beş yüz insan !
diş qıcırdır, qan - qan deyir
qan içdikcä qan istäyir !
Nä indi dän, nä dünän dän,
bäşäriyät doğan gündän.
quduzlarla çängäläşmäk
äsirlärdän, äsirlärä
yaşayışdan ayrılmayan.
ardicil bir vaqeädir.
ilk - äzäldän, iş belädir
Bäşäriyät än qädimdän
bu müqäddäs tälaşını,
quduzluğa, zülmä qarşı,
dayanmayan savaşını,
äfsanälär biçimindä,
quraşdırmış.
nişan vermiş.
Qan içänlär, adamcillar,
" bir gözlü " lär päncäsindän -
qurtarmağa can atmasın,
äfsanävi qährämanlar -
simasında,
yaraşdırmış.
äks etdirmiş
" Qurqut dädä " dastanları -
sırasında,
" täpä gözün " äfsanäsi,
bu ardıcil täşäbbüsä,
än gözäl bir numunädir.
o belädir :
Bir gün oğuz oturarkän,
üzärinä yaği gäldi.
qafil oğuz gecäliklä,
hürkdü - qaçdı.
yerin - yurdun, qoydu köçdü
" Uruz Qoca " deyärlär bir -
ixtiyarın,
oğlancığı tüşdü qaldı.
oğlanı, bir aslan tapdı.
ämişdirdi.
oğlan boya - başa çatdı.
yaşa doldu,
İl dolandı, günlär keşdi,
oğuz yenä,
öz yurduna, öz yerinä,
gäldi tüşdü.
" Oğuz Xanın " ılxıçısı,
xäbär gätdi ;
- Xanım; här gün qamışlıqdan
ğäribä bir aslan çıxır
sir - sifäti adam kimi
aqil - aqil
bir at vurur, qanın sorur :
Uruz ayıdır.
bälkä mänim qaça - qaçda,
düşüb qalan oğlum ola ?
bäylär mindi.
bu väz aslanı qaldırdılar
oğlancığı peysärläyib
gätirdilär.
Uruz Qoca oğlun alıb
evä gäldi, şadlıq qurdu,
el - obanı qonaqladı.
hamı gäldi yedi - içdi.
ancaq oğlan,
yerdä - yurdda, dayanmadı.
ana aslan yatağına,
qoydu qaçdı.
Gedib tutub gätirdilär,
yenä qaçdı.
bir dahada qaytardılar,
dayanmadı.
çağırdılar " Qurqut dädä "
gälär oldu,
oğlancığa ögüd verdi :
qaçma oğul !
insan üçün heyvanlara -
munis olmaq, yaramazdır.
Sän insansan !
insanlarla qayna - qarış.
igitlärlä oturub dur
yaxşı at min.
" Qiyan Sälcuq " qardaşındır.
sänün adun " Busat " olsun.
adıvı män verdim yaşun,
tanrı taala özü versin.
Uruzun bir çobanı var,
" Qunur Qoca - Sarı Çoban "
çağırarlar.
Uzun illär uzağından
oğuz eli köç eylärkän,
Sarı Çoban öndä köçär.
kimsä ondan qabaq köçmäz.
Yaylağına köçär bir gün
oğuz yenä,
Sarı Çoban, gedir öndä
yol üstündä " Uzun Minar " -
deyilän bir minar vardır.
minaräyä çatar - çatmaz,
nagähandan qoyun hürkdü.
Sarı Çoban baxdı gördü
minaräyä " Päri " qonub.
Päriciklär onu görcäk,
qanad çalıb pırladılar.
Sarı çoban,
köynägini çıxarıbän,
pärilärin üstä atdı
birin tutdu
päri gözäl, çoban qızqın !
tamahlandı
päricikä äl uzatdı.
Yenä birdän qoyun hürkdü
Qunur Qoca,
qoyunlara qarşı varıdı
päri qızı pırıldayıb:
- Märä çoban;
yengi ildä mändä sänün,
ämanätün olacaqdır
gäl algilan
amma bil ki öz elivin -
başına sän qada gätdün.
diyä - uçdu.
Päri getdi çoban qaldı
ayrılıqdan rängi soldu
qara bağrı därdä doldu
Günlär keçdi, aylar ötdü
oğuzların köçüş vaxtı,
yenä yetdi.
Sarı Çoban köç eylärkän,
uzun minar ayağına -
gäldi çatdı.
gördü ki bir " bağlı " yatıb
päri qızı zahir olub:
- Märä çoban !
ämanätün gäl al dedi.
bil ki ancaq ellärivä
zaval gätdün !
bağlıcığı çoban görcäk,
ibrvt aldı
geri dönüb, äl sopana -
daşa tutdu.
daş vurduqca " bağlı " şişdi !
çoban qorxub qoydu qaçdı.
Mägär o gün " bayındır Xan "
bäylär ilän seyrv varmış
uzun minar ayağına,
yetişdilär.
gördülär bir " Näsänä " yatıb,
başı - götü anlaşılmır !
bälär hamı,
dövrä vurub dayandılar.
ändi bir bäy, täpigiylä -
onu täpdi.
vurduqcan " Näsänä " şişdi !
neçä igit - daha ändi.
hey täpdilär, hey böyüdü !
Uruz Qoca atdan tüşdü
o da täpdi
mehmiz däydi, bükäcägi -
dälib yırtdı,
içindän bir oğlan çıxdı
här bir zadı adam kimi,
ancaq fäqät bir gözü var !
heyran qaldı, bäylär - xanlar.
Uruz Qoca
onu qapıb, Bayındır Xana -
qulluğuna gätiribän :
- görüklü xan; bu oglanı -
mänä verun. aslan oğlum
Busat ilän böyüdäyim.
Bayındır Xan :
- sänün olsun diyä - keçdi
Uruz Qoca, Täpä Gözü -
götürübän, evä varıdı.
buyurdu bir taya gäldi
Täpä Gözä ämcäk verdi.
bir sorduqda,
südün aldı !
iki sordu, qanın aldı !
üç sorduqda, canın aldı !
Bir çox taya gätirdilär,
hamısını hälak etdi
gördülär ki olmayacaq
" at südüylä bäsläyälim ".
söyälädilär.
här tövlädä bir qazan süd,
doyurmadı !
Täpä Gözü, bäslädilär.
gäzär oldu.
uşaqlarla, oynar oldu.
uşaqların kimisinin
qulaqların,
kimisinin, burnun yedi !
bütün oğuz ällärindän -
cana gälib. acizläyib,
bäg Uruza däxil tüşüb,
yalvardılar, ağlaşdılar !
Uruz Qoca neylädisä,
kar käsmädi.
naçar olub çıxarıbän,
evdän qovdu.
Päri qızı uçub gälib,
oğlanının barmağına,
ğäribä bir, üzük taxdı,
- Oğul sänä ox batmasın,
iti qılınc, bädänivä -
kar käsmäsin ! diyä - getdi
Bir gözlü ğul varıb gedib,
särt bir dağda mäskän edib,
yollar käsdi, adam yedi !
qorxulu bir quldur olub,
ad çıxartdı.
Üzärinä neçä - neçä,
adam getdi,
ox atdılar, ox batmadı.
qılınc - qämä, kar etmädi.
här gäläni tutdu yedi.
bütün çoban - çoluqları,
basıb, oğuzları
yemäkligä, äl eylädi.
Bütün oğuz toplanıbän,
üzärinä, axın etdi.
bir ağacı yerli - dibli,
qopararaq,
yığınağın üstä atdı.
atmış adam ağac altda
hälak oldu.
Qazan Xana bir zärb vurdu
dünya - aläm näzärindä,
duman oldu !
qarındaşı " Qara Qünä ",
qarşısında zäbun oldu,
" Düzän " oğlu " Alp Rüstäm ",
şähid oldu.
" Düşün Qocaoğlu " kimi -
bir pählävan,
mäğlub olub hälak oldu.
" Arıqcandan " iki qardaş,
şähid oldu.
bığı qanlı " Biduz Ämän ",
qarşısında zäbun oldu.
dämir donlu " Dli Meymaq ",
mäğlub olub hälak oldu.
ağ saqqallı " Uruz Qoca ",
qan qaytardı,
Uruz oğlu " Qiyan Sälcuq "
ödün qusdu.
Bütün oğuz Täpä Gözä,
batanmayıb. hürkdü qaçdı.
däli quduz önün käsdi,
qaytarıbän öz yerindä -
oturdurdu.
qurtulanı, oğuz eli,
yeddi kärä hürkdü qaçdı,
hamısında qaytarıldı.
bütünliklä zäbun oldu !
Çağırdılar Dädäm Qurqut
gälär oldu.
yalvardılar, sıtqadılar.
- Çarä qalıb käsim - käsäk,
diyä - Qurqud varıb getdi,
Täpä Gözä sälam verdi :
- Hey Täpä Göz;
bütün oğuz älläründä
zäbun olub
bükülübän bükük qalıb
ayağıvın torpağına,
mäni salıb
sänün üçün käsim - käsmäk -
istäyirlär - diyä, durdu
- Här günümä atmış adam -
verün - diyä, däli quduz -
cavab verdi.
- Oğul bäd zat; berläliklä,
çox keçmädän adamları,
tükädärsän.
yemägivä kimsä qalmaz
ancaq sänä iki adam,
beş yüz qoyun gündä veräk.
Däli quduz :
- Eybi yoxdur eylä olsun.
iki adam daha verun,
mänim üçün yemäk yapsın.
Dädäm Qurqud döndü gäldi.
- " Yapaqlı" ilä " Yüklü Qoca "
varsın gedsin Täpä Gözä -
aş pişirsin.
birdä gündä iki adam,
beş yüz qoyun istämişdir.
Oğuz buna razı qaldı.
dörd oğullu birin verdi.
üçü qaldı.
üç oğullu birin verdi,
cütü qaldı.
cüt oğullu birin verdi,
biri qaldı.
" Qapıqqan Bäg " dirlär bir -
kişi varmış,
cüt oğlunun birin vermiş,
biri qalmış
gün dolandı,
yenä növbät ona çatdı
oğlancığın anasına
xäbär getdi
qışqırıbän zarlıq qıldı.
başın yoldu, üzün cırdı.
" Uruzoğlu Aslan Busat "
vuruşmaya getmişidi,
bu mählädä, gäldi çıxdı.
Qarı ayıdır:
- Busat gäldi axın getdi,
varıbän bir äsir alıb,
oğlanımı qurtarsanam.
igit Busat,
altunlıca gönlügünü,
tikdiribän oturarkän,
Xatın kişi varid olub,
göz gäzdirdi, Busat Xana -
sälam verdi.
gözlärindän qan yaş tökdü:
- İç oğuzda, dış oğuzda,
adı bälli, qatı yaylı,
Uruzoğlu Aslan Busat;
qoltuğuva sığınıram,
mädäd sändän !
- Nä dilärsän, nä söylärsän,
Qarı ayıdır,
- Zämanänin anasından,
uğursuz bir oğul qopdi.
oğuz elin, kölgäsindä,
qondurmadi.
qara polad öz qılınclar,
bir tükündä käsänmädi.
qarğı cida oynadanlar,
süngü saçdı, dälänmädi.
qatı yaylı ox atanlar,
ox atdılar, kar käsmädi.
alp äränlär särkärdäsi -
Qazan Xana, zärbä vurdu.
Qara Günä pählävanı,
şähid etdi -
bığı qanlı Biduz Ämän,
qarşısında zäbun oldu.
ağ saqqallı Xan Babava,
qan qusdurdu.
qarındaşun Qiyan Sälcuq,
qabağında ödün qusdu.
bütün oğuz bäglärinin
kimisini zäbun edib,
kimisini şähid etdi.
oğuz eli yeddi kärä
hürkkdü qaçdı,
qoymaz oldu,
här gününä,
iki adam, beş yüz qoyun,
käsim dedi, käsdi aldı.
Yapaqlı Bäy, Yüklü Qoca,
getdi ona aşpäz oldu.
dörd oğullu birin verdi,
üçü qaldı.
üç oğullu birin verdi,
cütü qaldı.
cüt oğullu birin verdi,
biri qaldı.
Cüt oğlumun birin yemiş,
biri qalmış.
onu daha istäyirlär !
yenä növbät mänä çatmış.
canım oğul mädäd sändän !
Xan Busatın qara gözü,
yaşa doldu.
qardaş diyä, ellär - diyä
söy - söylämiş, nälär demış:
- Düzlärdä tikilän otaqlarıvi,
o zalim yaxdırıb, yaxdırsın qardaş.
şahbaz atlarıvi sär tövläsindän,
o zalim seçdirib, seçdirsin qardaş.
äsräk däväläri qatarlarundan,
o zalim ayırıb, ayırsın qardaş !
sürü - sürü ağca qoyunlarıvi,
o zalim qırdırıb, qırdırsın qardaş !
sevib gätirdigün gälini sändän,
o zalim ayırıb, ayırsın qardaş !
ağ saqqal babamı oğul vay - diyä,
o zalim bovuzladıb, bovuzlatsın qardaş !
ağ üzlü qarıcıq, Xan Anamı,
o zalim sızladıb, sızlatsın qardaş !
Yenä demiş:
- Qaranquluq gözlärimin aydını,
axıntılı sularımın daşğını,
qarşı yatan qaradağım yoqquşu,
sarsılmaz dizimin taqäti qardaş !
Qardaşımı äldän verdim,
diyä - Busat,
çox ağladı, zarlıq qıldı.
xatına bir äsir verdi
- Get oğluvu qurtar - dedi
Xatın qaçıb,
Xan Uruza xäbär verdi:
- Nä durubsan oğlun gäldi.
Uruz Qoca çox sevindi.
bäylär ilän,
oğlanına qarşı gäldi.
Aslan Busat,
atasının älin öpdü.
üzläşdilär, ağlaşdılar,
anasının çadırına, varıb getdi.
qarı ana, oğlancığın
qarşıladı
çox ağladı
alnın öpdüü, qucaqladı.
Xan Busatın gälişilä,
birdä elä färäh gäldi.
yemäk oldu, içmäk oldu.
Busat ayıdır:
- Bäylär ! qardaş qanı - diyä
Täpä Göz 'lä hesablaşmaq -
istäyiräm, nä deyirsiz ?
"Qazan" burda söy - söylämiş,
Xan Busata nälär demiş :
- Nä qara ürändän doğdu Täpä Göz
ärşi dolandırdım ala bilmädim,
qara qaplanlardan qopdu Täpä Göz
dağlar dolandırdım ala bilmädim.
qoğan aslanlardan oldu Täpä Göz
ormanlarda qovdum sala bilmädim.
yenä demiş :
Yüzdä igid olsan, yüzdä märd olsan,
inanma çatasan qazana Busat ;
ağ saqqal babavı, xatın anavı,
sızladıb gätirmä amana Busat !
Xan Qazanın cavabında,
aslan Busat :
gedäm deyir hätmän gäräk !
Uruz Qoca ağlayıbän.
- Canım Busat, käräm eylä,
ocağımı sönük etmä !
oğul getmä !
Qorxutmalar,
när aslanı qorxutmadı.
- Ağ saqqallı äziz baba;
gedäm gäräk ! diyä - qalxıb,
yelägindän bir tutam ox -
çıxarıbän, belä taxdı.
xuftan geydi, qılınc asdı,
qatı yayın älä aldı.
atasının, anasının,
älin öpüp, hälallaşdı :
- Xoş yaşayıb, äsän qalın;
diyä - varıdı.
" Sallax xana qayasına ",
gälib çıxdı.
Täpä Göz,
arxasını günä verib,
günävärdä, yatmış gördü.
yayın çäkib, bir gözlünün
üräginä bir ox vurdu.
dämirli ox kar käsmädi.
parlandı yerä düşdü.
birdä vurdu, yenä oxu
sınıx - sınıx olub tüşdü.
Däli quduz, qocaları
sızıb dedi:
bu yer mäni üşündürdü
Busat yenä oxun atdı
yenä däyib parçalandı,
päräm - päräm dağılaraq,
bir parçası, Täpä Gözün
qarşısında yerä tüşdü.
Quduz şeytan daşlanaraq,
uru durdu.
Busat Xana gözü tüşäcäk,
äl çalıbän, qas - qas güldü :
- Märä yenä görünür ki,
oğuzlardan bizim üçün
quzu gälmiş diyä - varıb
märd aslanı qabağına
qatıb tutdu
boğazından sallıyaraq,
yatağına gätiribän,
ödügünün bir küncünä
basıb durtdu.
- Hey qocalar !
bunu mänim.
ikindimä pişiriniz,
yeyim deyib - yenä uydu.
Däli Busat xäncär ilän,
ayaq qabın yarıb çıxdı:
- Hey qocalar ! bunun canı
näyindädir?
- Biz bilmirik!
ancaq bütün bädänindä,
äti bircä gözündädir
Däli aslan, Täpä Gözün-
başı üstä gälib gördü.
gözü ätdir:
- Hey qocalar! dämir şişi,
ota qoyun qızsın - dedi,
şişi ota bıraxdılar.
pullatdılar,
Busat şişi älä alıb,
var gücüilä Täpä Gözün,
täk gözünä basıb soxdu,
gözü töküldü,
quduz, eylä anqırdı ki,
dağa - daşa lärzä düşdü
Busat qaçıb mäqqarädä
qoyunların arasında
daldalandı
Däli şeytan, bunu duydu.
qapı ağzın käsib durdu
paçaların aralayıb:
- Märä ağır sürülärin
başı ärkäc; çäk qoyunu,
hamı gälsin, bir - bir keçsin
Qoyun gälib, paçasının-
arasından sovuşarkän,
hamusının baş - gözünä
älin çäkär, bir - bir yoxlar.
yenä haylar:
- Toxlucıqlar tutulacaq.
iqbalım qoç; sän gäl sovuş!
sämiz bir qoç yerdän qalxıb,
silkinär kän, däli Busat,
basıb tutub boğazladi
därisini çäkdi üzdü
baş - quyruğun ayırmadi
bürünübän,
Täpä Gözä qarşı varıdı.
Kor Täpä Göz; älin çäkdi.
Busat Xanın däri içrä
olduğunu, duyub bildi:
- Hey sığır "qoç"; mänim hälak-
olacağım yeri söylä,
necä bildün?
säni eylä bu köhülün-
divarına güpäyim ki,
bol quyruğun, mäqqaräni
yağlandırsın!
Busat,
qoçun källäsini,
Täpä Gözün ällärinä-
uzadaraq, mäcal tapıb,
qıçlarının arasından
sıçrayıb, dişrä çıxdı.
Dli quduz, boş därini
buynuzlayıb,
täpäsinä qaldıraraq,
yerä çırpdı:
- Märä oğlan; qurtardınmi?
Däli Busat:
- Haqq qurtardı!
- Märä oğlan, al mänim bu
üzügümü älivä tax.
qämä - qılınc, säni käsmäz.
Busat, almaq istädigdä,
yaralıca quduz şeytan
hucum edib,
xäncärini, üzärinä
tolazladı.
igid oğlan yan veribän
baxdı gördü,
üzük yerdä Täpä Gözün,
ayağının altındadır.
Quduz ayıdır:
- Märä oğlan qurtardunmi?
Aslan Busat:
- Haqq qurtardı
- Märä oğlan;
o günbäzi görürsänmi?
orda mänim xäzanäm var
ayıq ol ki bu qocalar,
aparmasın.
get möhürlä!
ğafil Busat,
günbäz içrä gedib girdi.
baxdı - gördü,
här täräfdä qızıl - gümüş,
täpä kimi käläklänmiş.
pulu görüb, çaşdı huşu.
şärayiti pak unuddu.
däli quduz xäzanänin-
qapusuni alıb käsdi:
- Märä oğlan;
yaxşı yerdä düşdün älä
göpüyäräm indi eylä
günbäzilän qat qarışıq,
yapışdırram säni yerä
Busat, puldan, xäzanädän
äl çäkibän, göz örtübän,
ulu haqqa sıdqın saldı;
cümärdlärin mädädkarı,
qadir tanrı; mädäd sändän!
Daş duvarlar parçalandı
yol açıldı yeddi yerdän
oğlan çıxdı.
Kor Täpä Göz, günbäzä bir,
yumruq atdı günbäz yatdı:
- Märä oğlan qurtardunmi?
- Haqq qurtardi!
- Alanmazmış ölüm säni!
o höhülü görürsänmi?
orda iki qılınc vardır.
biri qınlı, biri yalın
qınsız qılınc mäni käsär
dünya mänä oldu äbäs
get götür gäl başımı käs!
Busat gäldi asda - asda,
mäqqaräyä, gördü orda,
zäncirlärdän aslanılmış,
yalın tiyä bir qılınc var.
ancaq sakit durub qalmaz,
öz - özünä, aşıb coşar:
- Daha bunu sınamadan,
yanaşaram. diyä - Busat,
qılıncını qarşı verdi
An içindä däydi buldu
dolandı bir ağac tapdı,
qarşı tutdu, käsib qırdı!
qatı yayın älä aldı,
"coşar qılınc" aslandığı,
zäncirlärä bir ox vurdu,
qılınc qopdu yerä tüşdü.
cumuxubän yerdän qapdı
belindäki, qına soxdu
- Märä şeytan nä haldasan?
- Ölmämisän?
- Tanrım qoymaz?
- Märä ölüm yoxmuş sänä
diyä - quduz söy - söylädi
nälär dedi:
- Gözüm - gözüm, yalqız gözüm,
ala gözüm ulduz gözüm.
sän vaikän män oğuza,
divan tutdum, qan uduzdum
ala gözdän ayrı saldun
igit mäni
şirin candan ayrı salsın
tanrı säni
igit, mänä dadızdırdun
göz büküyün
mäni saldun yaman günä
qadir görüm dadızmasın
heç igidä
göz därdinä, tuş olmasın
heç heç kimsänä?
yenä demiş;
- Qalarda - qoparda, yerun nä yerdir?
söylä igit, pirum, rähbärun kimdir?
başi üstä uca bayraq tutulan,
sültanun, särdarun, särvärun kimdir?
qırış günü qabaxda qılınc vuran
düşmanı dağıdıb - qıranun kimdir?
çadırlardan uca, çadırın quran
alplar başında duranun kimdir?
söylä igit kimin oğlusan, kimsän?
adıvi - sanıvi gizlätmä mändän
äränlär yaşırmaz adıni ärdän.
märä, söylä mänä hansı eldänsän
Busat ayıdır:
- Qalarda, qoparda, yerim bu diyar
xocam, pirim, räbbim, haqq pärvärdigar
sultanım, särvärim, xan "Bayındır Xan"
bäylärä särkärdä, xanlara salar
Çadırlardan uca, çadırın quran
qartal quşu kimi düşman şığıyan
qırışda yağının önündä duran
alpımız äränlär - äräni "Qazan"
atam Uruz Qoca, qocalar başı.
adım Busat " Qıyan Sälcuq" qardaşı
südünü ämdigim. anamdır aslan.
anasını öymäk mänä yaraşı
- Bircä gözüm, qurban sänä,
bäs qardaşıq qıyma mänä!
- Aslan Busat, söy - söylädi
acıqlanıb, nälär dedi:
- Märä zalim, märä qavvat!
ağ saqqallı babamı buzladıbsan
ağ birçäkli, anamı ağladıbsan
qarındaşım "Qıyanı" öldürübsän
ağca üzlü gälinin, dul edibsän
ala gözlü igitläri, yeyibsän
qoyarammı sağ qalasan säni män?
Qara polad öz qılıncım äsmäyincä,
qafalıca bürkülü başun käsmäyincä,
kor gözüvä ölüm lärzi salmayınca,
qardaşımın qisasını almayınca,
sanırsanmı bıraxaram män säni?
olarmi gör diri qoyam män säni?
Düşgün quduz, canından äl üzäräk
nälär demiş, nälär söylämiş göräk.
- Qalxıbanı bir gün duram deyirdim
ähd'ü peymanımı, qıram deyirdim
igitlär qanını sovuram deyirdim
bir adam ätindän doyam deyirdim.
Kaş oğuzun basqınını göräyidim
sallax xana qabasına giräyidim
ağır mancanaqdan daşlar yağanda
başıma bir, daş tüşäyidi öläyidim.
İgit ala gözdän ayıdun mäni
tanrı şirin candan ayırsın säni
yaman günä saldun görüm heç igit,
görmäsin bälalı başım göräni,
Yenädä söy - söylädi
bir daha nälär dedi:
- Ağ saqqallı qocaları
çox buzlatdım,
ağ saqqallar qarqadılar
gözüm säni.
Ağ birçäkli qarılari
çox ağlatdım,
ağ, birçäklär qarqadılar gözüm säni,
Ala gözdän qanlı yaşlar
çox axındım,
ala gözlär qarqadılar
gözüm säni.
Al xınalı ağca ällär
çox yemişäm,
al xınalar qarqadılar
gözüm säni.
Körpä - körpä igitciklär
çox yemişäm,
igitlıklär qarqadılar
gözüm säni.
beylä ki män çäkär oldum
göz büküyün,
qadir görüm heç igidä
göstärmäsin.
aslan Busat, buğra kimi
Täpä Gözä,
iki dizi,
üzärinä çökdürübän,
kor quduzun öz qılıncın
älä aldı, boynun vurdi.
Källäsinä yay çärişi
keçirdibän
ürägi şän
sürütläyä - sürütläyä
mäqqaränin qapısına
çäkdi saldı.
qardaşının qanın aldı.
hey ... qocalar;
el obaya muştuluğa
gedün! - dedi
När qocalar, ağ boz atlar
mindi çapdı.
bütün oğuz, don içindä
xäbär tapdı.
At ağızlı Uruz Qoca,
çapar gäldi.
Xan Busatın anasına
sevinc verdi:
muştulşq ver!
aslan oğlun,
Täpä Gözü, käsdi - dedi
Xanlar - bäylär, bütün ellär,
pär aşdılar.
atlandılar, sallax xana
qayasına, dırmaşdılar,
Täpä Gözün källäsini,
ortalıqa gätirdilär
därdi - ğämi, bitirdilär,
Dädäm Qurqud gälär oldu
şadlıq çaldı
alp äränlär, märd igitlär
gäldigindän - getdigindän,
söhbät açdı.
üräklärdän kädär, qaçdı.
söy - söylädi, boy - boyladı.
Xan Busatın märd adına,
dastan qoşdu.
hümmät verdi, alqış verdi:
- Qara dağlar,
yetdigündä, aşıd versin
daşğın sular,
geçdigündä, geçid versin
Qoçaqlıqla, qardaşıvın
qanın aldun
el obanı, zäbunlıqdan
sän qurtardun
Ulu tanrı dost olubän
märd igidä mädäd versin.
Son söz äväzinä
qoy dastanımız "qurtarışı" da "başlanışı"
kimi bu xalq mätäli olsun.
......................
İskändär bädäl "bädäl"
bädäli, öldürdülär
ağabanı geydirdilär
ağabanının saçaxları
xan evinin piçaxları
......................
vurdum sandıq söküldü
inci - märcan töküldü
inci - märcan filfili
gäl oxu bizim dili!
bizim dil - urumu dili
urumdan gälän atlar
ağzında yüyän çatlar.
.........................
SON
"Sazımın sözü"nden parçalar
("Sazımın sözü", Bakı, 1984, s. 69-79)
DUXA QOCA OĞLU DELİ DOMRUL
Gecenin qoynunda vüqarlı dağlar
Sanki ebedi bir yuxuya batmış,
Dereler, tepeler, meşeler bağlar
Dünyanın xeyrini, şerini atmış
Qaranlıq gecenin mermuz siması
Hemi keder doğurur, hem ürek sıxır,
Qara ibhamların uçurum dünyası
Kimseni büdredir , kimseni yıxır.
Gecenin bağrında, güzelliklerde
Bu şebeh görünür insan gözüne,
Qaranlıq çekmişdir çaşdıran perde
Qan şeytanların qara üzüne.
Şeytan yaranmışı tanıtdıraraq,
Ezelden qarğamış geceni insan,
Ocaqlar, meş'eller yaxmaqla ancaq
Qaçmışdır geceden, qaranquluqdan.
Hele de, hele de bizim yerlerde
Sade insanların andı "çıraq"dır.
Xalqın arasında, kendde, şeherde
Müqeddes yerlerin adı "ocaq"dır.
Işıqdan doğursa istilik , istek,
Qaranlıqdan doğur soyuq, aldanış,
Mehebbet axtaran insanlıq, demek,
Ona baş endirmiş, bunu qarğamış.
Qoy bunu söyleyim el Vurgunundan
"Sanmayın meqsedim boş yaraşıqdır",
Dalınca söylemiş o ölmez insan:
"Dünyada en böyük qüvvet - ışıqdır!"
Qara qış dünyanı berbad ederdi
Dalınca yaz olub, yay olmasaydı,
Qaranlıqda insan elden gederdi
Güneş olmasaydı, Ay olmasaydı.
Gecenin qoynunda vüqarlı dağlar
Sanki ebedi bir yuxuya batmış,
Dereler, tepeler, meşeler, bağlar
Dünyanın xeyrini, şerini atmış.
Tala buludluqda süründükce ay
Işıq dehreleri geceni biçir
Geceden qırılmış sehneler lay-lay
Sınıq qoşun kimi qarşımdan keçir.
Çölleri bürüyen me'nalı sükut
Be'zen lal dayanır , gah dile gelir,
Üfüqe baxdıqca men mebhut-mebhut ,
Ele bil ki , sükut meni sesleyir.
Bu çox ezemetli çağırışdır , bax,
Qulağın perdesi eşitmez sesin,
Üreyin telleri hiss eder ancaq
Çölün pıçıltısın , dağın nalesin.
Bu lal çağırışda qerinelerin
Ölmez nalesi var, ölmez sesi var!
Böyük esatirin , efsanelerin
Üreyi sehr eden zümzümesi var!
Her elin, obanın efsaneleri
O elin ruhunu terennüm edir,
Efsanevi eller suret çekeni
Ellerin simasın tecessüm edir
Suret heqiqetden bir görüşdürse,
Kim deyer surete heqiqetdi bu?
Ancaq resm olunan her bir surete
Şübhesiz, olmuşdur sebeb bir duygu.
Ikinci ərmağan
Təəssübsüz millət gərək xar olsun
Qаrğış zəmаnənin qаnunlаrınа,
Qаrğış ürəkləri аyırаnlаrа
Qаrğış insаnlаrı qəfəsə sаlıb
Bəşər huququndаn dəm vurаnlаrа.
Kimə deməliyik dərdimizi biz
Dət bilən kimdir söz anlayan kimdir.
əsir bir millətə məhkum bir elə
qayğı cəkən kimdir ağlayan kimdir
kora gecə gündüz yəqin ki birdir
nədən qorxuram , qoy deyim sözümü
mən ki baxar koram ,qoyun dostaxban
heç əsirgəməsin oysun gözumi
dilimi dalımdan çıxatsalarda
qoy gardaş dərdimi deyim barı bil
güneydən quzeyə , şərqidən qərbə
hansı xalqı gördün bizim tək zəlil
milli azadlıxlar əsri olsada
hər yerdə hər yanda adı bu əsrin
nə etmək dünyanı buğda tutsada
kəhliyin ruzusu çınqıldır həmin
bu şərəf , bu şövkət, bu şöhrət , bu şan
hurra , doğurdanda bizə aar olsun
milli təəssübdən danışdım olsun
əslini itirən haramzadadir
mər oğul vətənin haqqın itirməz
vətən insana ən böyük anadır
qoyun məhkum olum millətçiliyə
dünyada millətin sevməyən kimdir
dilin , elin , yurdun talan etsələr
acıyıb başına döyməyən kimdir
gərək gözlərindən göz örtə bir kəs
qarqa yuvasına yanaşa əgər
niyə vətənimi sevməyim niyə
mən bir qarqadanda əsgiyəm məyə
Mən demirəm üstün nəjaddanam mən
demirəm elim ellərdən başdır
Mənim məsləkimdə, mənim yolumda
millətlər hamısı dostdur, qardaşdır
Çapmaq istəmirəm mən heç milləti
nə dilin nə yurdun nə də əməyin
Təhqir eləmirəm, hədələmirəm
keçmişin, indisin ya gələcəyin
Mən ayırmıram, ayrı salmıram
qardaşı qardaşdan, arvadı ərdən
Ananı baladan, əti dırnaqdan
ürəyi ürəkdən, qanadı pərdən
Pozmaq istəmirəm mən birlikləri
insanlıq birliyi idealımdır
Qardaşlıq, yoldaşlıq, ədəbi barış
dünyada ən böyük arzularımdır
Ancaq bir sözüm var "mən də insanam"
dilim var, xalqım var, yurdum-yuvam var
Yerdən çıxmamışam göbələk kimi
adamam, haqqım var, elim-obam var
Qul yaranmamışam yarananda mən
heç kəsə olmaram nə qul nə əsir
Qurtuluş əsridir insana bu əsr
əsir olanlarda zəncirin kəsir
Ey doğma yurdumun namuslu oğlu
Ağlama gözünün yaşına qurban
Gəldiyin o doğma əziz diyarın
Olum toprağına daşına qorban
Kürə , veyitnam, alman bölündü
Dünya büldü belə bölünmələr var
Söz gəlib çatanda azərbaycana
Fasda bir məsəl var,,hnqaaar nə inqaar,,
ərəb əlifbasında devamını klik et
Mən Arazın adıylan
Çox zamandır tanışam.
Ən kiçik yaşlarımdan
Onu rəvanlamışam.
Qoca babam nə vaxt kən
Boğazım ağrıyardı
“Araz kéçmişəm” deyə
Boğazımı sıxardı.
Soruşardım ay baba
Araz nədir kéçmisən?
Nə kimi şéydir o ki,
Suyundan da içmisən?
Sualımdan babamın
Yaşarardı gözleri.
Üzünün çinlərində
Gizlənərdi kədəri.
Üzümə məyus-məyus
Baxıb déməzdi bir söz;
Görərdim ancaq olub
Onun tükləri biz biz.
Sonra da qardaşımın
Adın qoydular “Araz”
Lâkin onda da mənə
Aydınlaşmadı bu raz.
Ancaq “Araz” béşikdə
Yatıb yırğanan zaman,
Bu sözləri dinlərdim
anamın laylasından:
“Arazı ayırdılar!
Qum ilən doyurdular.
Mən səndən ayrılmazdım;
Zülmilən ayırdılar
Bulut qaraçorlusəhənd
Bir əlimdə qələm, bir əldə kağaz,
Xəyalım boylanır damdan, duvardan,
Başımda yar bağın gəzmək havası,
Qapılar bağlıdır, yol tapım hardan?
Hasarın dalında könül verdiyim
O yar bir bağ salıb, suyu bulurdan,
Hayvası kəhrüba, narı yaqutdan,
Tağı firuzədən, divanı güldən.
Mavi eyvanında saz çalır Zöhrə,
Bürcündə yay çəkib dayanıb Keyvan,
Layiqi var girəm qəsrinə mən də
Qıllı papağımlan, sınıq sazımlan?
O, bu ehtişamla, bu təmtəraqla
Qapısın üzümə açmasa nə var,
Şahla rəiyyətin söhbəti tutmaz,
Mən bir obalıyam, odur Şəhriyar.
Gərək rüsxət alam Heydər babadan,
"Yox" cavabı bəlkə mənə verməsin,
Bir də Şəhriyardan fərmanım vardır,
"Şair bir-birini olur görməsin?"
Yox, mən də Səhənd'əm, başım ucadır,
İçimdə sönməyən eşq atəşi var.
Məndə səfası var güllü baharın,
Başımı tutsa da qara buludlar.
Laləli, çiçəkli çəmənlərimdə
Gəlib yurd salsa da çoban-çoluqlar,
Yalvarram səfamdan üz döndərməsin,
Şəhriyara layiq Şahyurdum da var.
Könlüm havasıyla qol-qanad açır,
Qaf qalasın almaq – deyə ucalır,
Qalxdıqca boy atır daş-duvarlar da,
Alıcı tərlanım yorulur, qalır.
Duvarlar, duvarlar, polad olsaz da,
Almaz mişar ollam, kəsib biçərəm!
Külüngün borc allam Fərhad babanın,
Bisutun olsaz da, çapıb geçərəm!
Duvarlar, duvarlar, yol verin geçim,
Vulqanam, nəfəsim tufan qoparar.
Buludam, sallansa qaşım-qabağım,
Ağlaram, aləmi sellər aparar.
Bir əlimdə od var, bir əlimdə su,
Bir üzüm qara qış, biri bahardır,
Dosta, istəkliyə isti qoynum var,
Düşmana baxışım şaxtadır, qardır.
İçimdə boğulur dadım, harayım,
Nə duvar hayıma hay verir, nə yar,
Nə daşdan səs çıxır, nə də qardaşdan,
Sankı boşluqlarda itir dalqalar.
Bilmirəm, bəlkə də bu bir xəyaldır,
Ya da ki, sehrdir məni aldadan,
Deyirlər dilbərim bulur qəsrində
Dardadır, asılıb təpə saçından.
Səhənd'i qorxutmaz nə saray, nə sehir,
"Məhəbbət" deyilən bir əfsunu var,
Həm ism-i ə'zəmdir, həm ism-i şəbdir,
Bağlı qapıları üzünə açar.
Açılın, açılın, bağlı qapılar,
Məhəbbət namına, istək namına!
Əriyin, tökülün, dəmir qıfıllar,
Könül xatirinə, ürək namına!
Gəlir qulağıma iniltiləri,
"Burda bir şer darda qalıb, bağırır",
Doğrudan da mən bir "mürüvvətsizəm".
Qardaşım dardadır, məni çağırır.
Çəkilin, çəkilin, yol verin geçim,
Ürəyim alışıb, alov saçaram!
Şəhriyar boynuna zəncir vuralar
Çeynərəm, gəmirrəm, dartıb açaram!
İşləyir qoluma dəmir paxlalar,
Zəncir qıcıqdırır, sancır ətimi.
Can qardaş, hələlik bağışla məni,
Deyəsən unutdun əsarətimi.
Əziz Şəhriyar'ım, bağışla məni,
İncimə, darılma, fikrin hardadır?
Mürüvvətsiz deyil sənin qardaşın,
Ancaq sənin kimi o da dardadır.
Özün demədin ki, bizim ellərdə
"Vəkil müavəkkilin xərcini(1) çəkər?
"Ana - eşq ocağı sönməsin – deyə,
Ürəyin əridər, çırağa tökər.
Hər yanı bilmirəm, bizim diyarda
Heç də xəyal deyil dostluq, məhəbbət,
Ancaq ışıq saçan isti günəş də
Bə'zən bulud altda gizlənir, əlbət.
Nə bilim, bəlkə də, sultanım qardaş,
İşin eybi bizim özümüzdədir.
Həmin bu ilqarın düşkünüyük biz,
Günah yadda deyil, günah bizdədir.
Bir ovuc kələkbaz, qumarbaz ilən
Pakibaz olmuşuq, pak uduzmuşuq.
Mərd ikən namərdə rəhm eyləmişik,
İndi namərdlərə möhtac olmuşuq.
Dövlətliyə saxsı lazım olanda
Vurub sındırmışıq öz küzəmizi,
Çıxdığımız qını beyənməmişik,
Biz eli atmışıq, el atıb bizi.
Elimizə nə gün ağlamışıq biz?
Bağın şaxta vurub, bostanın yarıb
El bizə neyləsin, nə gün ağlasın?
Ağzı uçuqlayıb, dili bağlanıb.
İndi olan olub, geçdilər geçib,
Calanan su bir də küzəyə dolmaz!
Daldan atılan daş topuğa dəyər,
Göz yaşı tökməklən yara sağalmaz!
Bu gün mən Səhənd'əm, sən Şəhriyar'san,
Gəl başın ucaldaq qoca Təbriz'in,
Bir kərə yadların daşını ataq,
Çəkək qayğısını öz elimizin.
Vəfasız güllərin üstündən uçaq,
Qonaq sədaqətli el qucağına,
Sönməz eşqimizdən bir peyvənd salaq
Elin şaxta vurmuş gül-budağına.
Şairim, dünyanı necə görürsən,
Duz yeyib, duz qabın sındıranlar var.
Qədir bilən yara can qurban eylə,
Qədir bilməyənə heyifdir ilqar.
Özgə çırağına yağ olmaq bəsdir,
Doğma ellərimiz qaranlıqdadır.
Yanıb, yandırmayaq yadın ocağın,
Evimiz soyuqdur, qışdır, şaxtadır.
Demirəm yanmayaq, alovlanmayaq,
Yanmasın, neyləsin yazıq pərvanə?!
Yanmayaq vəfasız yarın oduna,
Yanaq elimizə, yanaq vətənə!
Bir yerdə qalmaqdan darıldıq, öldük,
Doğma yurdumuzu dolanaq, gəzək,
El ilən ağlayaq, el ilən gülək,
İncimizi vətən sapına düzək!
O əziz diyarda, doğma şəhərdə
Şairi coşduran səhnələr çox var.
Nisgilləri çoxdur dərdli Təbriz'in,
Biri sən özünsən, əziz Şəhriyar!
Borc altında yaşamaq yamandır, qardaş,
Borcluyuq, borcluyuq həm mən, həm də sən
Gör nə ruzigarda, gör nə gündədir
Şəhriyar bəsləyən bu el, bu vətən!..
Çəkək şe'r topun, haydı, qardaşım,
Sən Heydər baba'ya, mən də Səhənd'ə,
Şairin silahı nəğmədir, sözdür,
Nəğməmiz yayılsın şəhərə, kəndə.
Yazaq, hər misramız bir bayraq olsun,
Həqiqət bayrağı, zəfər bayrağı!
Parlasm mayaq tək, yansın çıraq tək(25)
Gələcək mayaqı, ümid çırağı!
İndilik zəyif bir damla olsaq da,
Süzülək, yığılaq, göl olaq, axaq
Qarışaq çaylara, daşqın sulara,
Dərələrdən geçək, dənizə çataq(26).
Şıltaq ləpələrə qoşulaq, coşaq,
Süzək dalqalarda sonalar kimi,
Gün vursun, yağışlı buluda dönək,
Uçaq, havalanaq durnalar kimi!
Əssin üstümüzə soyuq küləklər,
Bozaraq, tutulaq, qaralaq, yağaq!
Sel olaq, ağnayaq uca dağlardan,
Yerli qayaları dibindən qazaq!
Dağları qoparaq, dərələr dolsun,
Köpüklü suları calayaq düzə,
Yaşarsın qurumuş kollarm kökü,
Baharı qaytaraq vətənimizğ!
Çaylara səd vuraq, zülmə həd vuraq,
Haqlara tapşıraq haqqı hər yerdə!
Qısır qumsallara cummasın sular,
Zəmilər göz göyə dikməsin bir də!
Kəsək ədavətin, kinənin kökün,
"Eşqdən yeni bir quruluş quraq!"
Minək şahablara, ıldırımlara,
Gedək ulduzlara, günəşə qonaq!
Səhər bulağının arıdaq gözün,
Işıqlar qaynasın, xarraxar axsın!
Çızınsın yalıncıq, çılpaq meşələr,
Bu dağlar döşünə gül-çiçək taxsın!
Səhənd də gül açsın, Heydər baba da.
Üzərində çadır qursun Şəhriyar,
Baxaq çiçəklənən yurda, şe'r yazaq,
Şair də bəxtiyar, şe'r də bəxtiyar!
Şairim, yubanma, yoldadır karvan,
Qulaq as, dünyada gör bir nə səsdir,
Bağrını sıxmasın atılan toplar,
Qırılan zəncirdir, sınan qəfəsdir.
Dişi aslan bizim ana
Emzik vermiş ner oğluna,
Xemir yaymış, çörek yapmış,
Qoyun sağmış, inek sağmış.
Arxalanmış öz erile,
O, yaradan ellerile
Toxumuşdur rengli gebe
Ehsen olsunbizim debe
Gözelleri ince-ince,
Göz inanmaz görmeyince.
Üreklere düğün salan,
Könül verib, könül alan,
Derin istek, dönmez ilqar
Onlardandır bir yadigar.
Güneşden tez yerden duran,
Dağlar üste çadır quran,
Su suvaran, toxum sepen,
Ekin eken, biçin biçen,
Av avlayan, quş quşlayan
Merd igidler hörmet ilen
Ömür sürmüş şöhret ilen.
Yad ellere bac vermemiş,
Zülqedere tac vermemiş.
Aşıqları her zamanla
Neğme qoşmuş, dastan açmış
Qaqqıldayıb oxuyanda
Üreklerden keder qaçmış.
Min bir neğme, min bir dastan
Men söyleyim size hardan ...
Aşıq dayandırır sözü, sohbeti,
Elinde sedefli sazı danışır .
Kamala yetende insan seneti
Çöllerin ördeyi, qazı danışır.
Bu dilin kelmesi, cümlesi yoxsa,
Vesfe sığınmayan fesaheti var.
Hamılar, hamılar aşnadır ona.
Bilmirem ne gücü, ne qüdreti var!
Orda ki, dil, ağız sözden usanar,
Soruşun metlebi, teller söylesin!
Dodaq danışarsa, od tutar yanar,
Gerekdir zexmler, eller söylesin!
Könül mehebbetden danışan anda
Ağıl qopuzunun simi şarışır;
Eşq eli tellere zexme vuranda
Kimisi qırılır, kimi qarışır.
İnsanlıq yükselen en uca yerin
Bir adı sevgidir, biri mehebbet!
Her yanı axtardım men derin-derin,
Araya bilmedim başqa heqiqet!
Aşıq, sen de bize istekden danış,
Qoy mehebbet, doğsun sohbetin, sözün!
Könülden, qelbden, ürekden danış,
Qoy sarsılan insan tanısın özün
Bele demiş Qorqud Dede,
O, ellerin işbileni,
Babaların başbileni:
- Quru bir çay üzerinde
Saldırılmış bir körpünun
Cevarında yurd eylemiş,
Köçün salmış bir obadan
Ucalırdı şiven sesi
Köç etmişdi, anlaşılan,
Gene bir igid bu dünyadan.
Eri ölmüş yaslı gelin
Açıb atır al örpeyin
Cavan qızlar Ağlar, sızlar,
Başlarına qara salır,
Ses tutulur, göz qızarır.
Dırnaqlanır al yanaqlar.
Qana batır ağ duvaqlar.
Qan quruyur ağca üzde,
Yaş quruyur yorgun gözde.
Bir qancıq dilden düşüb,
Işqıraraq için çekir.
Qanlı yaşı parçalanmış
Yanağına bir-bir tökür.
Qara leçek bu ananın
Ürek yaxan naleleri
Ağladır Dağı-daşı.
- Niye şiven qoparıban
Ağlayırsan?
Ne xeberdir?
Ne olubdur?
-Deye gelir Deli Domrul
Xanlar xanı - Xan Bayındır,
bir gün yerdän durmuşidi
ağ ban evin qara yerin,
üzärindä qurmuşidi.
alasivan, göy üzünä -
ucalıbän aşınmışdı.
min bir yerdä ipäk xalça,
döşänmişdi, salınmışdı.
iç Oğuz, dış Oğuz,
qonaqlayıb oturarkän,
doqquz tümän Gürcüstanın,
xäracını gätirdilär.
( bir gürz, bir at, birdä qılınc.)
Bayındır Xanö bärk pärt oldu.
çağırdılar "Dädäm Qurqut"
gälär oldu.
şadlıq çaldı;
- Xanım niyä pärt olubsan?
diyä - sordu.
- Dädä necä pärt olmayım?
här il bollu qızıl - gümüş.
pul gälärdi
bäglärimä, ellärimä,
paylayardım, könülläri,
xoş olardı.
indi bunu kimä verim -
kimlär qalsın?
Qurqud Dädä:
här üçün ver bir igidä,
pasdar olsun märzimizä
yurdumuzun, ölkämizin,
särhädlärin, gözätläsin.
"Kimä veräyim?" deyä - yenä
xanlar xanı soruşarkän,
Qurqud Dädä,
sağa - sola, näzär saldı
heç kimsädän säs çıxmadı
ancaq adlım igitlärdän,
"Bäkil" adlı bir bäg qalxdı
Dädä, üzün ona tutdu:
- Sän däkärsän?
İgit Bäkil yeri öpdü,
uru durdu, razı qaldı.
Dädäm Qurqud öz älilä
märd igidä,
qılınc asdı, ämud asdı,
şahbaz ata mindiribän,
hümmät verdi, yola saldı.
igit Bäkil, ellär ilän hälallaşıb,
obasını qalxızıbän,
köçün saldı, "Bärdä - Gäncä"
diyarına köçdü getdi.
Gürcüstan särhädindä.
otraq etdi.
särhäd üstä ayıq - sayıq,
keşik çäkär,
här yanda yad baş qovzasa,
başın äzär.
ildä bir yol Bayındır Xan -
divanına qonaq gälär.
***
Yenä bir il xanlar xanı,
Bäkil bägi çağırtdırdı.
Bäkil gäldi.
peşkeş çäkdi, ulu xanın,
älin öpdü.
Xan;
Bäkili ağırladı.
xälät verdi, xärclik verdi,
üç gün tamam qonaqladı.
dördüncü gün:
- Üç gün dahı Bäkil xanı,
ov ätilän qonaqlıyaq.
bäglär! - dedi
xanlar hamı, yaraqlandı,
silahlandı,
ov - ovlandı, quş - quşlandı.
sığın - käyik, ovu tutdular,
çığırtdılar.
yeyib - içib oturar kän,
här täräfdän söhbät tüşür,
xanlar şişir:
Kimi özün, atın öyür,
kimi oxun, yayın öyür.
bir parası,
kändirindän, qılıncından,
tärif deyir, içir yeyir.
bäglär - bägi salur Qazan,
nä özün, nä atın öydü.
nä oxun, nä yayın öydü.
alp äränlär hünärindän,
tärif dedi.
*
Üç yüz atmış cümärd igit,
ov ovarsa,
sığın - käyik üzärinä.
axın olsa,
Bäkil bäg, nä yay götürär,
nä ox atar.
nä xäncär, nä qılınc taxar.
käyiklärin dalısınca
atın salar,
boğasının, sığırının,
boğazına çärış atar,
çäkär tutar.
arığ olsa, qulağını -
cırıb dälär, azad eylär.
sämiz olsa, boğazlayıb,
başın käsär.
xanlar här vax käyik tutsa,
qulağında deşig olsa,
"Bäkilindir bu ov" - diyä
göndärärlär Bäkil bägä.
*
Bäkil xanın bu işindän,
söhbät tüşdü,
Xan soruşdu:
- Märä bäglär iş bu hünär,
igitdändir ya atdandır?
bäglär hamı:
- İgitdändir!
yox!
atalar demişlär: "At -
işlämäsä är öyünmäz"
böyük hünär atınkıdır.
diyä - "Qazan" näzär verdi
Söz Bäkilä ağır gäldi:
- Alp äränlär sırasında,
yaxşı bizi quşumuzdan -
zığa basdun diyä - durdu,
Bayındır xan bäxşayişin,
qabağına töküb atdı.
igitlärin götürübän,
öz evinä varıb getdi.
yurda yetdi.
Oğlanları qarşı gäldi,
dindirmädi - qonuşmadı.
ağca üzlü xatınılan.
kälmä verib danışmadı.
Xatın baxıb söy - söylädi
yoldaşına nälär dedi:
- Göz açıbän görüşdügim,
könül verib sevişdigim,
qızıl täxdim, bäg igidim;
Qalxıbäni öz yeründän
uru durdun.
başı uca, köksü qaba,
dağlar aşdun
axıntılı gur sulardan,
aşıb geşdün.
ağ alınlı Bayındır xan -
görüşünä varıb getdün.
bäglärilä yedün - işdün.
isti qanlı, el - qovumla,
sän görüşdün.
başun nädän qalmaqaldır?
Xan yanından qayıdırsan,
yed gündä şahbaz ayğır,
atun hanı?
märd arxanda altun ışıq,
cübbä hanı?
ala gözlü igitlärün,
oxşamazsan bu nä haldır?
Aslan igit,
xatınına cävab verdi
nälär dedi:
- Qalxıbanı öz yerimdän
durar oldum
qara yallı qazlıq atı,
bütün mindim.
äyri qubbä ala dağı -
dünän aşdım.
axıntılı gur çaylardan,
gecä keşdim.
Bayındır xan divanına,
çapar yetdim.
ala gözlü igitlärlä,
yedim - içdim
isti qanlı el - qovumla,
görüş - gördüm.
xanımızın könlü bizdän,
dönmüş gördüm
çatun köçü sası dinli,
Gürcüstana köçäk! - dedi
xatın ayıdır.
- Bäg igidim,
märd äränlär öz elindän
üz döndärmäz!
ellärinä ası olan,
häyatından xeyir görmäz,
üzü gülmäz.
pak ürägdä - kädär olsa,
al - qırmızı şärab açar.
sän gedändän qarşı yatan -
qara dağlar ovlanmamış.
qayalarda ceyran qaçar
bir neçä gün ova var get.
qoy açılsın könlün igit.
Bäkil gördü xatınının -
ağlı iyidir.
igitlärin atlandırıb,
ova getdi
*
Pozqun igit ov - ovlarkän,
bir yaralı maral gördü.
dalısıca atın saldı.
yay çärişin boğacığın
boğazına saçıb atdı.
Boğa käyik, acımışdı.
can därdindän sıçırayıb,
uçurumdan özün atdı.
at;
tovunu alanmadan,
dağdan uşdu.
yıxılıbän qaba läşi,
xan Bäkilin ayağının.
üstä tüşdü.
sağ ayağı sınar oldu
ala gözü yaşa doldu:
- Ulu oğlum - qardaşım yox ...
diyä - bağrın därd ovxardı.
biläginin bezin açdı,
tärk bändinin ipin açdı.
xäftan altdan ayağını -
sarıyaraq,
ovçılardan ayrı - ayraq
özün atın üstä saldı.
ordusuna dönüb varıdı.
Oğlu "Ümran" qarşı gäldi
atasını bänzi qaçıx,
yar - yoldaşı yanında yox,
bükük gördü.
körpä aslan söy - söylädi,
babasına nälär dedi:
Qalxıbanı öz yerindän,
duran baba,
qara yallı qazlıq atın,
minän baba,
Üç yüz çapık igidünlä
bu dağlara ova çıxdun.
azqın dinli,
qara donlu, kafirlärä -
tuş oldunmi?
ala gözlü igidlärün
qırdırıbän qavuldunmi?
Ağız - dildän bircä kälmä -
xäbär mänä.
qara başım qurban olsun -
ağam sänä!
düşgün igit, oğlanının -
cävabında, söy - söylädi
göräk Bäkil nälär dedi:
- Oğul - oğul canım oğul;
qalxıbanı öz yerimdän
uru durdum.
ala dağlar üzärinä
ova vardım.
qara donlu kafärlärä,
tuş olmadım.
ala gözlü igitlärim,
qırdırıbän qavulmadım.
igitlärim äsändilär,
canım oğul!
At üstündän götür mäni.
döşägimä yetir mäni.
üç günä täk xoşluğum yox!
aslancığın ämligidä,
aslan olur.
körpä aslan atasını,
at üstündän qırvaladı.
bir an içrä,
yatağına yatiribän,
cübbäsinä bürgäläyib,
otağının qapısını,
qapaladı.
o täräfdän xan Bäkilin -
yoldaşları baxıb gördü,
ov pozulub.
dağılışıb,
evlärinä qayıtdılar.
***
Bäkil, beş gün divanında -
görünmädi.
ayağının sındığını,
heç bir käsä bildirmädi.
Gecälärin birisindä,
därd igidi canıxdırdı.
yatağında inildäyib,
zarlıq qıldı.
xatın sordu:
- Bäg igidim;
qalabalıq çağlarında,
üzärivä yâği gälsä -
qayıtmazdun.
yançağıva dämirlicä -
ox toxunsa, batıb dälsä,
ägilmäzdün.
bir yasdıqa baş qoyduğu,
qoynundaki hälalına,
mägär kişi -
öz sirrini demäz olur?
Söylä mänä nädir halun?
düşgün Bäkil:
qıçım sınmış märd görüklüm.
ov - ovlarkän atdan tüşdüm.
sırrım budır.
diyä - ayıdır.
deyilän söz gizli qalmaz.
xatın dedi - qulluqçıya
qulluqçıda qapıçıya.
otuz iki dişdän çıxan,
.....
doldu här yan!
- "Bilirsänmi nälär olmış?
Bäkil xanın qıçı sınmış ..."
diyä - hamı pıçıldadı.
düşmanların casusları
casusladı.
Gürcüstana çuğul getdi.
"Täkür Şaha" xäbär yetdi.
Täkür ayıdır:
hükmüm budır:
qalxıbanı yerdän durun
xa Bäkili yatar yerdä,
basıb tutun!
ağ ällärin dalda çatun
qafalıca başın käsün
alca qanın yerä tökün
elin - günün basıb söyün
ordusunu yığmalamun
ev - uşağın äsir qılun!
Mägär Täkür mäclisindä,
casusu var Bäkilindä.
varıb gäldi:
- Nä yatıbsız märä durun
başuvuza çarä qılun
iş belädir!
üstüvüzä yâği gälir
diyä - xana xäbär verdi.
Düşgün igit,
sağa baxdı, sola baxdı,
"göylär qısnaq, yerlär qatı"
heç täräfdän mädäd yoxdu.
oğlancığın çağırıbän,
söy - söylädi, nälär dedi:
oğul - oğul canım oğul;
aydınlıca göz ışığım!
al ağacım, qanım oğul;
sän bax mänim bir işimä
nälär gäldi gör başıma
Bayındır xan mäclisindän,
dura gälib.
qazlıq atım bütün minib,
quş - quşladım, av - avladım
Boynu sınsın ala ayğır
sürüşübän büdürädi.
män cığazı yerä çaldı.
sağ ayağım burxulubän,
sınar oldu.
Qara - qara bu dağlardan,
xäbär aşdı.
qanlı - qanlı gur sulardan,
aşıb - keşdi.
azqın dinli düşmanlarım,
xäbär tapdı.
ala atlı Şüklü Mlik,
qatı qusmuş,
män Bkili, yatar yerdä -
tapun demiş.
- qarğısından ağ ällärin,
çatun demiş.
ordusunu yığmalayıb,
çapun demiş.
ağca üzlü qız - gälinin,
äsir qılıb, tutun demiş!
Qalxıbanı öz yeründän,
durgil oğul.
qara yallı qazlıq atun,
mingil oğul.
canım oğul öpüm gözün!
Agri yatan bu dağlardan,
daşğın axan gur sulardan -
keçib gedib,
ağ alınlı Bayındır xan,
divanına yetir özün.
ağız - dildän ulu xana
salam verib,
qırış gönü öndän täpän,
bäglär bägi xan Qazanın -
älin öpüb,
söylägilän:
ağ saqqallı qoca Bäkil,
bükülübän - bükük qalmış.
söylämiş ki hälä hälbät.
özün mänä yetir älbät:
hududumız pozulubän,
ölkämizä yad soxulur.
qız - gälinim düşmanlara
äsir olur.
bälli bilgil!
İgit oğlan babasını
dinläyäräk, söy - söylädi,
baxax göräk quzu aslan
nä düşünüb, nälär dedi:
- Canım baba, gözüm baba;
nä söylärsän, nä ağlarsan?
ürägimi nä dağlarsan?
Qalxıbanı öz yerimdän,
durmağım yox!
qara yallı qazlıq ata,
minmägim yox!
ayri qubbä ala dağı,
ilqayıbän aşmağım yox!
ağ alınlı Bayındır xan,
divanına getmägim yox!
Qazan kimdir? onun älin,
öpmägim yox!
Altunda ki ala atun,
vergil mänä!
meydanlarda çapızdırram,
sänün üçün.
Ägnündä ki bärk äginli,
dämir donun vergil mänä,
yeni yaxa sökdüräräm,
sänün üçün,
Qara polad qılıncıvı,
vergil mänä,
qafalıca baş käsäräm,
sänün üçün.
Qarğı dallı, aylan dilli,
süngüvi sän vergil mänä,
köksüsindän är sancaram,
sänün üçün.
Ağ yeläkli ötgün oxun,
mänä vergil.
är bağrından keçirdäräm,
sänün üçün.
Üç yüz atlı ala gözlü -
igitlärün, vergil mänä,
yolaşlaşıb döyüşäräm -
vuruşaram, sänün üçün.
Qoca Bäkil färählänib:
- Oğul; ölüm ağzun üçün!
ola mänim çirağımı,
yandırasan oğul mägär,
dövranımın keçdigini,
dost - düşmanlar görmiyälär.
Gätiriniz märä mänim -
geyimimi, oğlum geysin!
al ayğırım çäkün mänim -
oğlum minsin!
el hürkmädän meydan açsın!
diyä - qalxıb dästur verdi.
När oğlanı donatdıla.
atasının, anasının,
älin öpüb,
üç yüz atlı arxasında,
meydan deyib yola tüşdü.
***
"Ala ayğır", yâği igin -
alar isä, ayağını -
yerä vurar.
toz qoparar.
düşman ayıdır:
- Märä bu at Bäkilindir.
biz qaçırıq!
Täkür ayıdır:
birdä yaxşı baxun balam
bu gälän är bäkil olsa,
sizdän qabaq män qaçaram.
Gözätçilär göz qoyubän
gördülär at Bäkilindir
Bäkil dägil ancaq gälän.
qayıdıbän gördiglärin,
Täkür Şaha söylädilär.
Täkür ayıdır:
- Oğlan xalqı quş ürägi,
qorxaq olur.
üç yüz igit seçilibän,
şaqqıldatma - şaqqıldatsın.
qorxsun qaçsın!
üç yüz adam şaqqıldatma
çatladarkän,
sarsax yâği söy - söyläyir
nälär deyir:
- oğlan - oğlan haramzada,
altındaki al ayğırı
arığ oğlan.
qara polad öz qılıncı
qüdäk oğlan.
ağ tozluca qatı yayı
sınıq oğlan.
belindäki doxsan oxu
siyiräk oğlan.
yanındaki yoldaşları
qorxağ oğlan,
qaranqulu göz cığazı
çöngä oğlan.
Şüklü mälik, oğlan sänä -
qatı qusmış.
meydandaki o oğlanı
tutun demiş.
ağ ällärin qarğısından
çatun demiş.
görüklücä qara başın
käsün demiş.
alca qanın yer üzünä
tökün demiş.
ağ saqqallı baban varsa
buzlatma gäl,
ağ birçägli anan vasa
ağlatma gäl.
"yuşan dibi bärk olmaz
yalqız igit alp olmaz"
qada tutmış qavat oğlu -
qavvat oğlan;
qayıt burdan itil geri!
Körpä Ümran,
yağıların cävabında -
söy - söylädi, nälär dedi:
- Härzä - härzä mırıldama.
itim yâği!
altımdaki al ayğırı
bägänmäzsän,
säni görcäk oynar qalxar.
Ägnimdäki dämir donum
bägänmäzsän,
säni göcäk çignim sıxar.
Belimdäki qılıncımı
bägänmäzsän,
säni görcäk qının käsär.
Älimdäki qarğı süngüm
bägänmäzsän,
säni görcäk köksün dälib,
göyä parlar.
Ağca tozlu qatı yayım
bägänmäzsän,
säni görüb zar - zar inlär
Sadaqımda doxsan oxum
bägänmäzsän,
säni görüb qabın dälär
Yanımdaki igitläri
bägänmäzsän,
hol verärsäm säni dänlär
Alp igidä qorxu vermäk -
eyib olur.
bäri gälgil duruşağım
märä yâği!
Yâği ayıdır:
- Arsız Oğuz, däli Türkmän,
işivä bax!
Täkür ayıdır:
"varım görüm Bäkil bägin
näyidir bu".
- Märä oğlan; altundaki
al ayğırı tanıyırıq,
Bäkilindir, Bäkil hanı?
ägnündäki dämir donun -
Bäkilindir, Bäkil hanı?
yanundaki, igitlrün -
Bäkilindir, Bäkil hanı?
Bäkil olsa,
axşamatäk vuruşardıq.
ağca tozlu qatı yaylar
dartışardıq.
ağ yeläkli ötgün oxlar
artışardıq.
sän bäkilin näyimisän?
söylä bizä!
Bäkil oğlu:
- Märä yâği; mägär mäni -
bilmäzmisän?
ağ alınlı Bayındır xan
särkärdäsi,
bäglär - bägi salur Qazan,
qarındaşı Qara Günä,
"dönä bilmäz dölük vuran",
"Dözän" oğlu "Däli Rüstäm",
ağ - boz atlı " Bäyärk xan",
dün atama qonaq gäldi.
bu gün bäglär oturubän,
içärlärdi, casus gäldi.
atam Bäkil,
altındaki al ayğırın
mänä verdi.
qara polad qılıncını
mänä verdi.
qarğı dallı süngüsünü
mänä verdi.
igitlärin mänä qoşdu.
tanımırsan tanı mäni
adım Ümran, Bäkiloğlu!
bäri gälgil tutuşağım.
aslan olur aslan oğlu!
Täkür ayıdır:
- Qatlan märä qavat oğlu -
sänä härif mänäm - diyä
altı pärli ämudunu
älä aldı.
oğlan başa qalxan çäkdi.
Täkür, ağır şeş pärini,
var gücüylä ändiräräk,
yuxarıdan aşağıya,
qatı vurdu.
när oğlanın qalxanının,
qubbälärin, äzib qırdı.
oğlancığı alanmadı.
iki igit äl qılınca,
qılınclaşdı.
qılıncları doğranıbän
işdän tüşdü.
qarğı dallı süngülärä -
äl eyläyib,
iki ärkäk boğa kimi,
bir - birinä susadılar,
süngüläri işdän tüşdü.
at üstündä bir - birinä
qıvrışıbän, dartışdılar.
Güclü düşman üstün gälir.
azca qalır körpä Ümran.
zäbun ola.
quzu aslan tanrısına -
sığınıbän:
ucalardan - uca tanrı
kimsä bilmäz necä tanrı
ay adämä tac veribän,
şeytanı bir günahilän
länät edib, därgahından
qovan tanrı!
İbrahimi xam däriyä
çulqayıbän ot içinä
atan zaman,
odu gülşän edän tanrı!
birliginä sığınmışam
äziz allah; xocam tanrı;
mädäd - dedi
yâği ayıdır.
- Märä oğlan; sänün bir täk
tanrın olsa mänim ancaq
yetmiş iki allahım var!
- Mälun yâği; sän bütlärä
yalvarırsan.
män göylärä, alämläri,
yoxdan vara gätirän, bir -
allahıma sığınıram!
Tanrı täala, "cäbräilä"
hökm eylädi:
hey cäbräil! o qoluma,
qırx kişinin gücün verdim.
İlahinin mädädilän,
igid oğlan yâğisini
baş üstä qovzayıbän,
yerä çaldı.
alca qanı düdük kimi,
damağından şorulladı.
şahin kimi
sinäsinin üstä qonub
boğazını älä aldı.
kafir ayıdır:
- İgit aman!
söylä sänün dinün nädir?
mändä ona iman tapdım.
sän olduğun dinä girdim.
Qalan kafir bunu görüb,
hürküb qaçdı.
axınçılar, yağıların -
elin - günün ğarät edib,
qız - gälinin. äsir qıldı.
Qoçaq Ümran, babasına
muştuluqçi göndäribän,
qırımımı aldım - dedi.
Ağ saqqallı Bäkil qoca,
oğlanına qarşı gäldi.
boynun qucdu, alnın öpdü,
gül - çiçäkli ala dağdan,
yaylaq verdi, ölkä verdi.
qara qıçlı yügräk atdan,
ılxı verdi, tövlä verdi,
ağca üzlü märd oğlana,
ağ dodaqlı gälin aldı.
ağ qoyundan şölän verdi.
ğänimätdän, ulu xana
pänc yek çıxdı.
oğlancığın götürübän,
xanlar xanı divanına
gedär oldu.
Padişahın älin öpdü.
xanlar xanı när oğlana -
Qazan oğlu "Bäg Uruzun"
sağ yanında, yer göstärdi.
cübbä verdi, xälät verdi.
Çağırdılar "Dädäm Qurqud"
gälär oldu şadlıq çaldı.
qoç Ümranın märd adına,
dastan düzdü, qoşma - qoşdu.
hümmät verdi:
Yerli - yerli qara dağlar,
alçaxlanıb yıxılmasın.
kölgälicä ağacların,
qol - budağı, qırılmasın,
daim axan aydın sular,
azalmasın, qurumasın.
märd ocağı kor olmasın.
dünya varkän yanar dursun.
Xoş illärin birindä,
günlärin bir günündä.
"Tulu quşun" sövgisi,
"Bayındır Xan" köygüsü,
"Qara Çoğun" qaplanı
meşälärin aslanı
Xan Uruzun atası
qalmış igit arxası
ellärin, şanı - şövkäti
qalın Oğuz dövläti
"Qunur Atın" yiyäsi
äränlärin särkärdäsi
"Ulaşoğlu Xan Qazan"
yerindän durmuşidi
doxsan başlı ban evin,
döşärdä qurmuşidi.
Här yanda ipäk - ipäk,
xalılar salınmışidi.
särahi düzülmüşidi,
badiyä qurulmuşidi.
Neçä - neçä xub üzlü
xub üzlü - ala gözlü
gözäl - göyçäk görüklü
saçı dalda hörüklü
qabaq sähär, qaş gecä
döşlär qaba, bel incä
köksü qızıl düymäli
qıpıqları sürmäli
sähärin dan ulduzu
yanaxlar, al qırmızı
hallı - xuylu - damaxlı
dili, ballı - qaymaxlı
sinäsi qoşa narlı
(kim görüb särvi barlı?)
gecänin yağmış qarı
duru sulardan arı
dağın yorğun maralı
däli ceyran ädalı
şirin dil, inci dişli
gözäl kählik yerişli
dodağı pühär ballı
dosta gül, yada çalı
ällär xınadan älvan
baxışı canlar alan
säsi "Davud" näğmäsi
näfäsi gül näfäsi
vüqarlı - yaraşıqlı
bäxt ulduzu ışıqlı
yaz üzlü, güz neımätli
gül iyli, bar läzzätli
dadlı - duzlu, mäzäli
Azärbaycan gözäli,
mey gäzdirir ortada,
din - iman gedir bada.
şanlı Oğuz bäyläri
äränläri - ärläri
sığraq sürü - mey içirlär,
günlär şadlıqla keçir.
Ulaşoğlu Xan Qazan
Xan Qazan - Aslan Qazan
al şärabı qantarır
alaca gözü qızarır
papaq yenir qaşına
neşä vurur başına,
dizin sövkäyir yerä,
üzün tutur bäglärä:
- Ünün - ünläyin bäglär;
sözüm dinläyin bäglär;
yata - yata yanımız -
yançağımız qarıdı.
dura - dura belimiz -
buxunumuz qurudu.
varun ovlağa varaq
käyik yığaq, ovu tutaq.
elimiz yesin - içsin,
günlärimiz xoş keçsin.
Elin qähräman oğlu
"Sälcuq" oğlu, xan oğlu
yenilmäz adlım särdar
när güclü "Däli Dondar",
razıligin bildirir:
- Xan Qazan mäslähätdir!
Ulu bäglärin başı
xanın igit yoldaşı
uzun qol, qaplan qıynaq
qara när "Qara Budaq",
säs verir digär yandan:
- Yaxşıdır ağam Qazan!
Xanlar bunu deyincä
başqalar säs verincä
"at ağızlı bäg Uruz"
ağ saqqal äldä qopuz
iki diz üstä çökür,
düşünür tibir(*) tökür: (*)tädbir
- Dayun boyuva qurban
al saxla bägim Qazan!
sası dinli düşmanın,
märzindä oturursan,
ev - eşigin, obanın,
üstündä kimi qoyursan?
- Cilov yähär qaşında,
üc yüz igit başında,
oğlum "Uruz" atlansın,
obam üstä dayansın!
Diyä - xan verdi färman
qalxdı geyindi xiftan.
Hazırlıqlar başlandı,
igitlär silahlandı.
qabaxca "Qunur atı",
çäkdilär särdar mindi
"Täpäl Qaşqa Ayğırı",
dalıyca "Dondar" mindi
Qazanın märd qardaşı,
arxası silahdaşı,
boz aslan "Qaraqunä".
qalxdı " Göy at" üstünä.
Yaman gündä, dar gündä,
çäkän elin qayğısın,
dästursuzca öldürän,
"Bayındır Xan" yâğisın,
şer oğlu " Şer Şämsüddin",
mindi "Ağca Bädovin".
"Bayburdin" hisarından,
parlayıb uçub qaçan,
döv günü qatı yaydan,
dolu kimi ox saçan,
"Boz Ayğırlı bäyärk",
atlandı lay duvar täk.
Xan Qazan mäzahilan,
"Käşiş" diyä - çağıran,
"Yeyink" silah taxdı,
"Duru Ayğıra" qalxdı.
saya varsan tükänmäz
hädd u hisab gälmäz
bütün Oğuz bägläri,
alıcılar läşgäri,
geyindi - yaraxlandı,
düzüldü - yasaxlandı,
çıxdılar ala dağa,
aslan girdi ovlağa.
Dävä kinli düşmana,
casusu, casusladı,
bu xäbäri Gürcüstan -
mämläkätinä yolladı.
yeddi min zatı qırıq,
donun ardı yırıq,
başları yarı saçlı,
sinäsi gümüş xaçlı
silahlandı - at mindi,
yähär qaşına sindi.
yöndi xan evinä,
çapdı Qazan evinä.
Çaldı çapdı - taladı
oğlunu yaxaladı
ağ ällärin bağladı
qız - gälinin ağlatdı
ağban evlär, kömälär,
qatar - qatar dävälär.
şahbaz at tövlä - tövlä.
hesabsız pul, xäzinä,
talandı ğarät oldu,
äcäb qiyamät oldu!
Ağ saqqallar - qocalar,
qarıcıq olan analar,
körpälär, quzu kimin,
qaza bänzär qız - gälin,
sähärin dan ulduzu,
Bayındır xanın qızı,
uca boy, qara qaşlı,
bel nazik, uzun saçlı,
ipäk şäddä qaşında,
qırx incä qız başında,
Oğuzun baş qadını,
Xan Qazanın xatını,
düşmana yesir oldu,
bänzi saraldı soldu.
Xanın qarı anasın,
evindän çıxardılar,
qara dävä boynuna,
asdılar - apardılar.
Üç yüz igit qırıldı,
daş üstä qalmadı daş,
oxlandı - şähid oldu,
qocaman "Sarı Gülmaş".
Düşman öyünür, şişir,
boy - boylayır, söyläşir:
- Märä bäglär; Qazandan,
ğäribä acıq çıxdıq.
bir kärä varın - yoxun,
taladıq evin yıxdıq.
Bizlärä äsir oldu,
hälalı, oğlu - qızı.
qırx igidiylä tutdux,
oğlancığı "Uruzu".
Bir yâği yerdän durur,
ağzın büzür, dän salır:
- Nä deyirsiz hälädä,
bir acığımız qalır.
"Şüklü Mälik" tutulur
qara qanı qaralır:
- Märä äclaf de görüm,
nä acığımız qalır?
Çuğul yâği titräyir
bağır basır, baş ägir:
- Bäglär bägi Qazanın,
o barışmaz düşmanın,
Dämir qapı därbänd'dä,
qoyunu var minlärcä.
onlarıda alsaydıq.
ulu acıq açarıq,
"Şüklü Mälik" eşidir,
tamahlanır, hökm edir:
- Altı yüz atlı gedsin,
qoyunu ğarät edsin!
Altı yüz är atlandı,
qoyun üstä yollandı.
Qara çoban, xan çoban,
qayğılı aslan çoban,
qara dağlar qaplanı,
Xan Qazanın çobanı,
yatdı vaqiä gördü,
sımrädi uru durdu.
qoyunları här yerdän,
ağıllara topladı.
qapların bärkidib,
dalısın torpaxladı.
çağırdı cüt qardaşın,
yığdı çöllärin daşın
Üç yerdä daş topladı.
bärkitdi dört bir yanın
açdı älinä aldı,
ala qollu sopanın.
Toz qalxdı günäş batdı
atlılar gäldi çatdı:
- Sürüyä qurd girändä,
äli çomaxlı çoban.
qaranquluq düşändä,
odli - çaxmaxlı çoban.
pändiri, qatığı bol,
südlü - qaymaxlı çoban.
dartışıb - qarpışanda,
dämir qıynaxlı çoban.
märä qaracıq çoban!
bizä qulağ asgilan
Qazanın ev eşigin,
dağıtdıq, yığmaladıq.
tövlä - tövlä atların,
biz mindik - biz taladıq.
Xanın axdı ulduzu
tutduq oğlu Uruzu,
çapdıq evin, kömäsin,
bol pulun - xäzinäsin,
qatar - qatar däväsin,
qarıcıq olan nänäsin,
bütün dövlätin - malın,
qız - gälinin, hälalın,
yesir qıldıq apardıq,
qiyamätin qopardıq.
märä çoban hardasan?
yaxında - uzaxdasan?
sözümüzä qulağ as!
bizä baş äg - bağır bas!
bizdän gizlänmä qorxma
iräli gäl huyuxma
sänä "Şüklü Mälikdän",
bäglik allıq bilgilän.
Qara Çoban bağırır,
särkärdäni çağırır:
- Ala qarı söylämä gäl
yolsuz yâği, azqın yâği
itim'ilän bir yalaxan,
yöndäm içän quzqun yâği!
Altunda ki şahbaz atun
nä öyürsän märä yâği?
ala başlı - kola buynuz
keçimcädä gälmäz mänä.
Başunda ki däbilqäni,
nä öyürsän mänä yâği?
başımda ki bu qıllıca,
börkümcädä gälmäz mänä.
Atmış tutam kändirini;
öymä mänä mırdar yâği!
bu qızılcıq yeddi qarış,
ağacımca gälmäz mänä.
Qılıncını, qalxanını,
öymä mänä märä yâği!
savaş günü äyri başlı,
çovqanımca gälmäz mänä.
Belündä ki doxsan oxun,
nä öyürsän dinsiz yâği?
qırış günü ala qollu,
sopanımca gälmäz mänä.
yaxından, uzağından,
bäri gäl hey yetim yâği!
igitlärin zärb ü şättin,
görüb get hey itim yâği!
yâğilar at täpdilär
här yandan ox säpdilär
äränlär qoçağı,
el - obanın dayâği,
mänim Qara Çobanım,
yenilmäz qährämanım,
äl eylädi süpängä;
yer - göyü gätdi tängä.
yâğinın aşı pişdi
kor günä birdä tüşdü,
igit çoban täkinä,
när kimi girdi sinä
qızqın sopan tavladı
daşı - daşa dayadı
atıldıqca här daşı,
sındı üç düşman başı.
qırdı yâğinın gözün
yerä särdi üç yüzün
lakin tükändi daşı
oxlandı cüt qardaşı
aslanım acıxlandı
içi od tutdu yandı
dünya gözünä gälmäz.
keçi bilmäz - qoç bilmäz,
qoyur sopana atır,
düşman yan - yana yatır.
qaraldı yerin üzü,
qorxdu düşmanın gözü:
- Yarımasın bu çoban
yarcımasın bu çoban
bir az'da dursaq ägär,
diri qoymaz bir näfär
hamını tökär qırar,
anamız üzün cırar
üz döndärib qaşdılar
dağ - täpäni aşdılar!
Düşman ara açarkän,
çobanım çatdı qaşın
haqqına tapışırdı,
iki şähid qardaşın.
mat qaldı öz işindän
çaxmax çaldı od yaxdı.
düşmanların leşindän,
böyük bir täpä yapdı
polad ürägindä kin
yandırdı bez köynägin
bağladı yarasına
kimsä gälmäz yasına
därä xälvät, är yalqız
eldän irax, qayğısız
bir daş üstä çönbäldi
ürägi därdä gäldi
yollara baxdı - baxdı
gözlärindän yaş axdı:
- Yolun yumulsun Qazan!
qapun çırpılsın Qazan!
ölübsän ya dirisän?
xäbärün yox xäbärdän!
Sizä män söyläyincä
mägär dostlar o gecä,
Xan Qazan ayın - şayın,
toxtax ağır - arxayın,
at oynadıb. ox atıb,
yorulub, tüşüb yatıb.
yuxusunda nä gördü?
qara vaqeä gördü.
sämirädi uru durdu
qardaşına hey vurdu:
- unum unlä qardaşım!
sözüm dinlä qardaşım.
yuxumda gördüm nälär?
qorxulu vaqeälär.
qarlıca qara yağmur,
gördüm üstümä yâğir.
gördüm qara qırqılar,
mänim quşumu şığar.
gördüm ıldırım şaxdı,
ev - eşigimi yaxdı,
qara qılçıcıq, büväz, sarı,
quduzlaşmış qurdları,
evimi dälär gördüm.
bir daha nälär gördüm:
unbarmağım ox gördüm
bilgimdän yox gördüm.
tüklärim qarğı kimin,
tutdu gözümün önün.
dağılıb ağlım - huşum
gäldim sänlä qonuşum
canım qardaş halım sovur.
mänim bu yuxumu yovur!
- Qara bulut dedigün,
sänün varun dövlätün.
qara yağmur läşgärün.
saç, qayğılı ellärün.
qalanın tanrı yovursun,
işallah xeyir olsun!
- Ümidim arxam qardaş!
läşgärimä sän ävväl baş.
otur yerli yeründä
ovumu pozma, mändä. -
minäräm "Qunur Ata"
qan tärä bata - bata
Qunur Atım, ceyranım,
qara quşam, tärlanım,
"därälärdän yel kimi
täpälärdän sel kimi"
särsärä dönär äsär,
üç günlük yolu käsär
öylän çatar obama
baş çäkäräm odama
sağlıq - äsänlik olsa,
sağlamlıq - şänlik olsa,
nä durram, nä dincälläm,
axşama dönüb gälläm.
gälmädiyim axşam ägär,
bilün var yaman xäbär.
Qunuru mamızladı,
yürüdü yol - yolladı,
uca dağlardan aşdı
daşğın sulardan keşdi
çapdı yetişdi yurda
nä ev gördü, nä ovda
uçarda quzqun uçar
qaçarda tazi qaçar
bağrı alışdı - pişdi,
yurduyla xäbärläşdi:
- Ay yurdum - aman yurdum!
qum qumlamayan yurdum!
güllü dağların tuşu
sığın käliklä qonşu
yâğilar hardan varımış?
nä yerdän säni dalımış
yenä dä söy - söylämiş,
görälim nälär demiş:
- Ağ ban evim tikiländä yurdu qalmış.
qarı anam ulurunda yeri qalmış.
oğlum Uruz ox atanda budax qalmış.
qara mitbax tikiländä ocax qalmış.
ulu bäglär çaparında meydan qalmış.
oba köçmüş yur - yuva veran qalmış.
Tutuldu salur Qazan
gözlärinä doldu qan
qara bağrı darıldı
yumax kimi sarıldı
könlü täşvişä tüşdü
qan damarları şişdi
köçün izini tapdı
heylädi atın çapdı
başı luli, bağrı qan.
gözlärin tutmuş duman
märd äli çıxıb boşa,
yalvarır dağa - daşa.
qarşına çıxdı bir su:
- "haqq didarı görüb bu"
xäbärläşir su'ilan,
nälär soruşur ondan:
- Çınqım - çınqım qayalardan çıxan su;
şaqqıldayıb därälärdän axan su;
ağır - ağır qayaları xırladan.
dänizlärdä gämiläri oynadan.
şahbaz atlar, boz ayğırlar içän su.
qızıl dävä üzärindän keçän su.
sahilläri ağca qoyun yatağı
çämänläri bulağların otlağı
ayişänin, fatimänin miknäti
İmam Häsän, İmam Hüseyn häsräti
el - obamdan xäbärün var de mänä
qara başım qurban olsun su sänä!
Su necä xäbär versin?
nä söyläsin, nä desin?
Suyu atladı keşdi,
gözü bir qurda tüşdü:
- " Uğurludur qurd üzü,
uzağı görär gözü
xäbärläşim onilan"
diyä - soruşur qurddan:
- Günü doğan qaranquluq axşamlar
uru duran yağanda kövşänä qar
qızıl - qızıl däväläri buzladan
ağca qoyun gördigdä quyruq qapan
ärkäcin, övücün, simizin tutan
qanlı quyruq üzübän çap - çap utan
arxasıyla ağıllar bügäri sökän
şahbaz - şahbaz atların ätin tökän
qaba säsli köpäkläri hürüdän
çaxmaxlıca çobanları yügürdän
el - obamdan xäbärün var de mänä!
qara başım qurban olsun qurd sänä!
Qurd necä xäbär versin?
nä söyläsin - nä desin?
qurdu'da qoydu keşdi,
qözü bir itä tüşdü:
- Qaranquluq axşamlar haf - haf hürän
ağca ayran kördigdä çap - çap içän
oğruları xısızları qaçırdan
qorxudubän, hürküdübän, uçurdan
el - obamdan xäbärün var de mänä!
iyiliglär edäräm itim sänä.
İt hardan xäbär versin?
nä söyläsin - nä desin?
Xan Çobanın köpägi
tanıyır Qazan Bägi
ayaxlarına düşär
oynar säk - säk säkildär
Qazan'dan äl götürmäz
vursada qaçıb getmäz
dilsiz - ağızsız heyvan,
can atır bu yol'ilan,
xanı dalıyca çäkä,
çobana çata bälkä,
xanı cinlädir, çovur,
it qaçır Qazan qovur.
hirsindän yana - yana,
gälir çatır çobana:
- Qaranqu axşam olanda qayğılı çoban,
qara yagmır yağanda sayğılı çoban,
sopanlı; dägänäkli, çaxmaxlı çoban.
südü, pändiri bol qaymaxlı çoban.
Qazan yenä söylämiş
görälim nälär demiş:
- Unum unlä çobanım
sözüm dinlä çobanım
ev - eşigim talanıb
bağrım od tutub yanıb
nä xäbärün var mänä?
qurbanam çoban sänä
- Harda ölmüşdün Qazan?!
harda itmişdün Qazan?!
Dünän yox yarınki gün
buradan talan keçdi
qara dävä boynunda,
qaıcıq anan keçdi.
uca boylu hälalun,
bütün qol - qaravaşı,
kafirä yesir getdi,
yanında qırx yoldaşı.
Qırx igidi yanında,
oğlun Uruz yalıncıq.
qul oldu, äsir getdi,
ayax yalın - baş açıq!
Düşmanlar mindi getdi;
tövlä - tövlä atları,
yükilä gäldi keçdi
dävälärin qatarı.
Xan bu sözdän usandı
ürägi tutdu yandı:
- Ağzun qurusun çoban!
dilün çürüsün çoban!
qadir qäbrivi qazsın
anlıva qada yazsın
nä deyib - nä söyläyirsän?!
çäkin bu pis xäbärdän!
İgit Çoban tutuldu
ürägi därdä doldu:
- Nä deyirsän Xan Qazan?
sändä yoxmudur iman?!
Qarqama mäni bäsdi
sözün bağrımı däldi
altı yüz yâği daxı,
mänim üstümä gäldi
Dağ täk dayandım durdum
üç yüzün tutdum qırdım
üç yerdän yaralandım
yıxılmadım dayandım
gözünä saldım qada
vermädim bir toxlu'da
büküldü qara başım
öldü iki qardaşım
usandım qaldım yalqız
täk ü tänha, qayğısız.
göyä ucaldı ahım
demäk budur günahım?!
Çobanı qähär tutdu
saxlaşdı hirsin otu
üzündä acı kädär
daha söylädi nälär:
- Altundaki Qunur Atun vergil mänä
atmış tutam kändirini vergil mänä
ağ - alaca qalxanını vergil mänä
qara polad qılıncını vergil mänä
sadaqundan säksän oxun vergil mänä
ağca tüzülü qatı yayun vergil mänä
Düşmanın üstünä yel olum äsim
yengädän doğanın öldürüm, käsim
yenimlä alnımın qanını silim
gäräk olsa sänün yolunda ölüm
qadir qoysa alım evün - eşigün
gecä - gündüz özüm çäkim keşigün!
Xan Qazan mat - mat baxdı,
nä dindi nä söylädi.
çobanın cävabında,
bir söz daxı demädi.
Qunuru qamçıladı
yolun tutdu yollandı
Coban isä, Qazanın -
dalısıyca tovlandı.
Xan döndü dalı baxdı:
- Oğul Çoban sän hara?
- Sän evün üçün, mändä -
qardaş qanı almağa!
DÄRSÄ XANOĞLU
BOĞAC
- Särin särin äsän zaman,
salxım - salxım dan yelläri,
qaqıldaşıb seyrindä,
bozay rängli, turağıyı.
*
Uzun saqqal - uzun ätäk-
tat, dam üstä banladıqda.
bädov atlar yurğalayıb,
yollar üstä uğradıqda.
*
Üfüqlärdän baş qovzayıb,
qaş atanda, qızıl laçın,
köykäsi gözäl, qaba dağa,
döşäyändä, sarı saçın,
Här täräfdän xanlar bäylär,
qoç igitlär, mindi atın,
yollar üstä, toz qoparıb,
uğradılar axın - axın,
* * *
Xanoglu xan, "Xan bayındır",
toy edärdi, ildä bir gün.
qonaqlayıb toylayardı,
oğuzların, xanın - bäyin.
*
Demäk yenä xanlar xanı,
bir gün yerdän durmuşudu,
qızıl qubbä, şam günlügün,
yer üzündä qurmuşudu.
*
"Ala sivan" göy üzünä,
ucalıbän aşınmışdı.
min bir yerdä ipäk xalça,
döşänmişdi - salınmışdı.
*
At öldürüb, dävä käsib,
buğur - ayğır, qırdırmışdı.
här täräfdä üç irgädä,
çadır - otaq, qurdurmuşdu.
-"Oğlu olanı, ağ çadıra.
qızı olanı, al çadıra.
oğlu - qızı olmayanı,
qara evä, qondururuz!
qara keçä üzärinä,
eyländirin!
qara qoyun, yıxınısıdan,
yemäk verin! yesä yesin,
yemäz getsin!
oğlu - qızı olmayanı,
tanrı täala qarqamışdır,
bizdä daha qarqayırız,
hamu bunu bälli bilsin!
diyä - o gün "Xan Bayındır Xan",
hökm etmişdi!
* * *
Qalın oğuz ellärindä,
"Därsä Xana" mäşhur olan,
bir bäy varmış. lakin onun,
nä oğlu var, nädä qızı.
oda başqa bäylär kimi,
ala sabah yerdän durur,
qırx igidin atlandırır,
yola düşür.
Bayındırın igitläri,
soyuqluqla qarşı çıxır!
Därsä Xanı, aparırlar,
qara evä!
çadırına, qara keçä
döşäyirlär!
yemäk väqti, onun üçün,
qara qoyun, bozbaşından,
gätirirlär!
*
Belänçilik qarşılanmaq,
Därsä Xana ağır gälir.
- mändän hansı äsgikligi,
gördünüz ki, mäni bu cur,
häqir sandız?
mändän äsgik kişiläri,
ağ otağa - al otağa,
göndärdiniz.
qılıncımdan, ya süfrämdän?
diyä - därsä, sual verdi.
- görüklü xan; Bayındır Xan,
buyurduğu böylädir ki:
oğlu qızı olmayanı,
tanrı täala qarqamışdır,
bizdä daha qarqayırız!
diyä - onlar, ayıtdılar.
*
- Qalxın gedäk igitlärim.
bu qara ayıb,
ya mändän, ya xatındandır.
diyä - Därsä yerdän durdu,
evä gäldi.
xatınını çağırıbän,
nälär söylädi?
*
- Bäri gäl hey; başım bäxti,
evim täxti.
evdän çıxıb sallananda,
särv boylum.
topuğunu saçı döyän,
qara saçlım.
qara qaşı yaya bänzär,
çatma qaşlım.
qoşa badam sığınmayan,
dar ağızlım.
yanaqları güz elması.
al yanaqlım.
ev dirägim- el dölägim!
bilirsänmi nälär oldu?
*
Qalxıbanı Xan Bayındır,
yerdän durmuş.
bir yerdä ağ, bir yerdä al,
bir yerdädä, qara çadır,
qurdurmuşdur.
oğlu olanı, ağ çadıra,
qızı olanı, al çadıra,
oğul - qızsız, sonsuzları,
qara evä, qondururu!
qara keçä üzärindä,
eyländirir!
qara qoyun yıxınısından,
yemäk verir!
buyurmuş ki:
"oğlu - qızı olmayanı,
tanrı täala, qarqamışdır,
bizdä daha, qarqayırız"!
*
Beläliklä qarşıladı,
onlar mäni.
söylä görüm bu qara ayıb.
sändändirmi, mändändirmi?
säbäb nädir tanrı bizä,
bir igitmän oğul vermäz?
sonra demiş:
*
Xan qızı;
män aşnalığı ataram.
yaxalayıb, boğazından tutaram.
bu sevdadä nahax qana bataram.
söylä mänä säbäb nädir bu işä?
*
Qara polad qılıncımı çäkäräm.
al qanıvı yer üzünä tökäräm.
ayrılığın şärabını içäräm.
söylä mänä säbäb nädir bu işä?
*
Acıqlanmış aslan kimi,
dodaqların çeyniyäräk,
därsä xanın cävabında,
nälär dedi, xatın göräk:
*
- Hey Därsä Xan; mänä qäzäblänmä.
inciyibän acı sözlär söylämä.
dur ayağa, çadırların qurgilan.
qoyunları, qänaräyä vurgilan.
täpä kimi, at - yağ qala bu düzä.
gülmiş kimi, qämiz cala bu düzä.
ac - yalavac qalanlara, yemäk ver.
äyni yalın - çıplaqları, giyindir.
iç oğuzu - dış oğuzu, qonaqla.
borcluların, borclarını qıl äda.
sän elä bax, alqışlasın el säni,
haqq unudmaz, el gämini göräni.
hacät dilä, el sänä näfäs versin,
bälkä tanrı, säsimizä säs versin.
* * *
Demäk Därsä qadınını dinlädi,
näzr eyläyib. böyük bir toy eylädi.
qoyun - quzu käsdirdi, qırdı at -dävä,
oğuz ellärini, yığdı bir yerä.
harda bir ac gördü, doyurdu onu,
yalancıq olana, geyirdi donu.
borclu olanların, borcunu verdi.
xärcliksiz qalanların, qämini gördü.
här yerdä dağ kimi, ät - yağ qaladı.
su kimi çaylara, qämiz caladì,
hansı atılan ox hädäfä däydi,
bir ağzı görçägin sözü göyärdi.
xatın o günlärdä hamilä oldu,
çox zaman keçmädän bir oğlan doğdu.
* * *
oğlancığı tayalara,
tapışırdılar, saxlatdılar.
at ayağı küläk olur,
ovzan dili, yügüräk olur,
zaman keçdi, il dolandı,
oğlan boya - başa çatdı,
on beş yaşlı, bir gänc oldu.
* * *
Deyirlär ki Bayındır Xan,
sarayında, iki äsräk,
boğa varmış.
o boğalar, qara daşa,
buynuz vursa, külä dönär.
yaz olanda - güz olanda,
toy tutallar, boğaları,
döyüşdürüb, xanlar - bäylär,
täfärrücä yığılallar.
yenä bir yaz, bayındırın,
ordusunda, toy başladı.
ağ meydanı, süpürdülär,
suladılar.
boğaların här birini,
altı dämir zäncirilän,
zäncirläyib.
altı kişi,
üçü sağdan - üçü soldan,
zäncirlärdän yapışaraq,
çäkä - çäkä. gätirdilär.
*
Gün görmämiş boğaların,
biri ancaq,
zäncirlärin, çäkib qırır,
kişilärin ällärindän,
buraxılır.
*
Meydan däyir bir - birinä,
Därsä Xanın oğlanıda,
iki näfär yaşıdıla,
bir täräfdä aşıq oynuyur.
ağ üräklär, qaçıb tezir.
oğlancığın dostlarıda,
qoyub qaçır!
lakin oğlan tärpänmädän,
öz yerindä durub qalır.
*
Bunu görän qızğın boğa,
buynuzların şüşlädäräk,
oğlancığa, hücum edir.
oğlan isä çäkinmädän,
yumuruğun dügünläyäräk,
boğa ona, çatan zaman,
ändiriri, qasqasından.
*
Yumuruğun, zärbäsindän,
äsäräk boğa, gicällänir.
igit oğlan sıçrayıb,
yağisini buynuzlayır.
*
När oğlanla - qızğın boğa,
qabax - qänşär, dartışırlar.
lakin güclär,
bir - birinä, üstün olmayır.
här ikisi aralıqda,
durub qalır.
oğlan bir az, fikrä dalır :
- "dam dayanar, diräkiylän.
bir sarayın dirägini,
çäkär olsan, ev yıxılar.
män nä üçün, bu heyvana,
diräk olum? diyä - oğlan,
düşünäräk, nagähandan,
ällärini, heyvancığın,
buynuzundan, götürübän,
sıçrayır. qızğın boğa,
başı üstä, yerä dägir.
oğlan isä macal vermir,
piçağiyla, başın käsir.
*
Bunu görän xanlar - bäylär,
yığılırlar,
käl oğlanın dövräsinä.
- hanı; gälsin "Qurqut Dädä",
bu oğlanın, adın qoysun.
älin tutub babasından,
onun üçün, täxt istäsin,
bäylik alsın, diyä - diyä,
* * *
Çağırdılar, Dädäm Qurqut,
gälär oldu.
oğlancığın älin tutdu,
babasına varıb getdi.
- hey Därsä Xan; oğlanıva,
kürsi vergil, bäylik vergil,
ärdämlidir!
boynu uzun bädov at ver,
minär olsun, hünärlidir!
*
Ağ ayıldan, tümän - tümän,
ağ qoyun ver, bu oğlana,
şişlik olsun,
ärdämlidir!
*
Qatar - qatar dävä vergil,
qoy oğlana, yüklät olsun,
hünärlidir!
*
Qızıl qubba, çadır vergil,
bu oğlana, kölgä salsın,
ärdämlidir!
*
Çiyni quşlu, cübbä vergil,
qoy bu oğlan giyär olsun,
hünärlidir!
*
Ağ meydanda, boğa basıb,
onun adi "Bogac" olsun.
adını män qoydum yaşın,
tanrı täala, özü versin.
Hünärlinin parlayanda,
hünärinin günäşi,
hammı gözlär ışıqlanmaz,
hammı üräk, şad olmaz!
*
Çox kor olmuş, göz vardır ki,
ışıq görsä qamaşar,
çox yaramaz, bayquş kimi,
abadlığa qapılmaz!
* * *
Boğac Xanın, täxtä çıxıb,
bäylik donun giymäsi,
atasının qırx igidin,
häsadätä qapatdı,
- gäräk bunu, atasına,
çuğullayaq,
ola bilir ki öldürä.
o ölürsä, yenä bizim,
izzätimiz - hörmätimiz,
çoxalacaq! diyä - onlar,
hämläşdilär.
sonra iki bölük olub,
bir bölüyü,
Därsä Xana yanaşıbän,
söylädilär:
- bilirsänmi nälär olmuş?
yaramasın sänin oğlun!
gäncligindän, bar yemäsin!
qırx igidin, götürübän,
qalın oğuz ellärinä,
basqın etmiş!
harda bir, gözäl görsä,
çäkib almış!
ağ saqqalı, qocaların,
ağzın söymüş!
ağbirçäkli qarıların,
südün, söymüş!
aydın axan gür sulardan,
xäbär keçä.
qarşı yatan ala dağdan,
aşıb keçä.
xanlar xanı Bayındıra,
xäbär çata.
Därsä Xanın, oğlu bucur,
bädät işlär görür diyä-
söyläyällär. gäzmägdänsä,
ölmäk sänä, yaxşı ola.
Bayındır Xan, çağırıbän,
qäzäb edä.
belä oğul, sänin üçün,
nä gäräkdir?
olmağından, olmamğı,
yaxşıraqdır. öldürsänäm!
*
"Gätiriniz öldürälim!"
diyä - Därsä buyurarkän,
qırx igidin son igirmisi,
çıxa gäldi.
- hey Därsä Xan; sänin oğlun.
yerdän durdu,
köykäsi gözäl qaba dağa,
ava çıxdı.
sän varikän,
av avladı, quş - quşladı!
anasıyla, mäclis qurub,
söhbät edib, badä içdi.
atasına, qäsd eylädi!
yaramasın, sänin oğlun!
Qarşı yatan ala dağdan,
xäbär keçä.
aydın axan, gür sulardan,
aşıb keçä.
xanlar xanı Bayındıra,
xäbär çata.
Därsä Xanın oğlu bu cür,
bädät işlär, görür diyä-
söyläryälär,
çağırılıbän, Bayındır xan,
qäzäbinä, tuş olasan.
belä oğul, sänün üçün
nä gäräkdir? öldürsänäm!
diyä - onlar, söylädilär.
*
- Gedin tutub gätiriniz,
öldürälim!
bu cür oğul, dedi - Därsä.
- biz oğlanı necä tutaq?
o bizläri, sayan dägil.
sözümüzä, baxan dägil.
dur ayağa ;
qırx igidin, boyuna al,
oğluvuda götürübän,
çıx avlağa!
quş uçurdub, av - avlayıb,
oğlanıda oxlayıbän,
geri qayıt!
onu bu cür, öldürmäsän,
başqa cürä, öldürülmäz!
diyä - onlar, uydurdular!
* * *
Särin - särin äsän zaman,
salxım - salxım dan yelläri.
qaqıldaşıb, seyrindä,
bozay rängli, turağıyı.
*
Uzun saqqal - uzun ätäk
tat dam üstä, banladıqda.
bädov atlar yurğalayıb,
yollar üstä, uğradıqda.
*
Köksü gözäl qaba dağa;
sähär - sähär, gün däyändä.
böyük oğuz ellärinin,
qız gälini, bäzänändä,
ala sabah axmax Därsä,
yerdän durdu,
qırx namärdin, atlandırıb,
"Boğacıda", götüräräk,
ava çıxdı.
av - avladı, quş - quşladı.
*
Qırx namärdin bir neçäsi,
"Boğac" bäyä, yaxınlaşdı.
- atan dedi, "käyik qavsun,
gätiribän mänä qänşär,
vurub salsun.
at oynadıb, qılınc çalıb,
ox atmasın, gözüm görsün,
färählänim !" - söylädilär.
*
İgid oğlan, ayın - şayın,
sevinciylä, at oynadır.
käyik qavuyur, maral qavuyur,
atasının, qarşısında,
oxlayıbän, yerä salır.
özyanında:
- "qoy xan babam, at sıyırdıb,
qılınc çalıb, ox atmama,
färählänsin.
mänä baxıb, güvänibän,
fäxr eyläsin."
diyä - yazıq, düşünürdü.
ävväl qırx namärd:
- hey Därsä Xan; "görürsänmi
oğlan necä, käyikläri,
tızıkdırır,
här täräfdän, qavur sänin,
qabağında, yerä salır?
olmuya ki, ceyranlara
ox atar kän, säni vura!
oğlan säni öldürmädän,
tez ol onu öldür!" diyä-
uydurdular!
*
Käyiklärin, dalısınca,
oğlan qızqın at çapdırıb,
babasının, qänşärindän,
ötän zaman,
axmax Därsä, "Qurqut Dädä"
odumlamış, qatı yayı,
älä aldı.
özänginin üstä qalxdı,
yay çäkdi, öz oğlunun,
küräginin, arasını,
nişanladı!
ox, kämandan, sıçradı,
ıldırım täk, uçub şaxdı,
"Boğac" xanın, küräyindän,
däyib yaxdı!
alca qanı, şırıldadı,
bädov atın, uzun boynun,
qucaqlayıb, yerä düşdü.
*
Ävväl namärdlär, Därsä Xanı,
oğlanın, näşi üstä,
getmäyädä, qoymadılar!
atlarını, döndäribän,
qayıtdılar.
* * *
Yazıq xatın:
- "oğlancığın, ilk avuydur,
gäräk oğuz, bäylärini,
toyluyalım" diyä - qalxıb,
yumurlanıb, uru durdu.
at öldürdü - dävä käsdi,
buğur - ayğır, qoç, qırdırdı.
qırx incä qız, dövräsindä,
Därsä Xana, qarşı varıdı.
*
Qıpbıqların, qaldıraraq,
Därsä Xana, näzär saldı.
sol - sağına, göz gäzdirdi.
oğlancığın, göränmädi.
qara bağrı, sarsılıbän,
yanar oldu.
qara xumar gözlärinä,
qan yaş doldu.
çağırıbän, Därsä Xanı,
söy söylädi,
göräk xatın, nä söylädi:
"bäri gäl hey! başım bäxti,
evim täxti!
xan babamın köygüsü,
qadın anamın sevgisi,
atam - anam verdigi,
göz açıbän, gördügüm,
könül verib, sevdigim."
*
"Qalxıbanı sän yeründän,
oru durdun.
qara yallı, bädov atun,
bütün mindün.
köksü gözäl, qabadağa,
ava çıxdun.
iki vardun bir gälirsän.
yavrum hanı?
buduranda, min dil gälä,
yetirdigim, oğul hanı?
çıxsın mänim, gözüm Därsä,
yaman säriyir.
käsilsin bu oğlan ämän,
süd damarım; yamansızlar.
sarı ilan dişlämädän,
ağca tänim, qalxıb şişär.
yalqız oğul, görünmäyir,
bağrım yanar."
*
"Quru çaylar, üzärinä,
suçu saldım.
qara donlu därvişlärä,
näzir verdim.
ac qarınları, doyurdum.
yalıncıqları, donaltdım.
täpä kimi, ät qaladım,
günäş kimi, süd caladım
min dil gälä, bir oğlanı,
güclä tapdım.
yalqız oğul, xäbärini,
aman Därsä, de gäl mänä".
"Qarşı yatan, ala dağdan.
uçurtdunsa, de gäl mänä.
Qältan axan, daşğın suya,
axız donsa, de gäl mänä.
*
Ala donlu, azğın dinli,
kafirlärä, aldırdınsa,
de gäl mänä."
*
"Xan babamın, ordusuna,
män varayım.
ağır läşkär, pul, xäzinä,
män alayım.
azğın dinli, kafirlärä,
od vurayım!
yaralanıb, qazlıq atdan,
düşmäyincä.
iti qılınc, şah damarım,
biçmäyincä,
yalqız oğul, yollarından,
dönmäyälim!
yalqız oğul, xäbärini,
de gäl mänä!
qara başım, qurban olsun,
ärim sänä!"
Därsä bir söz, söylämädän,
gälib keçdi.
xatınının, cävabında,
dinmäz oldu!
ävväl qırx namärd, qarşı gälib:
- "oğlun sağdır, avlaxdadır,
gün arası harda olsa,
gälib çıxar.
bäy särxoşdur, ona görä,
cävab vermäz" söylädilär!
* * *
Xatın buna, qatlaşmayıb,
geri döndü.
qırx incä qız, yoldaşların,
atlandırdı,
siyiridäräk,
oğul dibän, yola düşdü.
qışda - yazda, qarı - buzu,
ärimäyän, qaba dağa,
atın sürdü.
alçaqlardan, ucalara,
çapıb çıxdı.
bir däränin, üzärindä,
quzğunları, uçar gördü.
bädov atın, o täräfä,
qamçıladı.
* * *
Oğlan atdan, yıxılarkän,
göy - boz atlı, Xızrul İlyas,
başı üstä, hazır olub,
bäräkätli älläriylä,
yarasını, sıyğıyaraq:
- "bu yaradan, qorxmagilan.
dağ çiçägi - ana südü,
märhämindir, sänün oğlan !"
diyä - dönüb, qeyb olmuşdu.
*
Xızır gedir, oğlan iki,
tazisiylän, qumlar üstä,
düşüb qalır.
qarqa - quzqun, qan görübän,
yaralını, qumarlayır.
"kälbäciklär", mırıldayıb,
dövräsinä, dolanırlar.
quzqunları, qovalayıb,
qonmaqlığa, qoymayırlar.
* * *
Başı luli yazıq ana,
al qanına, batıb yatan,
balasının, läşi üstä,
çapar yetdi.
oğlanını. duymaz gördü.
çağırıbän nä söylädi:
*
- Yuxu almış qara - xumar,
gözlärini bir aç axi!
*
Gözlärini, kädär tutmuş
bu anaya, bir bax axi!
*
Tanrı verän, şirin canın,
seyrandaymış, indi axi!
*
Dil - ağızdan, şirin candan,
iki kälimä xäbär mänä,
qara yazı, qara başım,
qurban olsun, oğul sänä.
*
Qarşı yatan, uca dağlar,
ucalarkän, alçaq olsun.
*
Qızlıq dağdan, axar sular,
axarikän, axmaz olsun.
*
Bu dağlarda, bitän otlar,
bitän yerdä, bitmäz olsun.
Qayalarda, qaçan ceyran,
qaçarıkän, qaçmaz olsun.
*
Qäza säni harda tutdu,
aslandanmı, qaflandanmı?
bädänündä, can varsa,
dil - ağızdan, xäbär mänä.
qara yazı - qara başım,
qurban olsun, oğul sänä.
anasını dinläyäräk,
gözlärini, açdı oğlan,
göräk dili tutar - tutmaz,
nä söylämiş, anasıylan:
*
- İräli gäl, sinäsindän.
qana qana,
süd ämdiyim, ağbirçäkli,
qadın ana!
*
Qazlıq dağdan, axan sular,
günahsızdır, qarqama gäl!
*
Bu dağlarda, bitän otlar,
günahsızdır, qarqama gäl!
Qarşı yatan, uca dağlar,
günahsızdır, qarqama gäl!
*
Ceblärdäki, ceyranlarda,
günahsızdır, qarqama gäl!
*
Aslanlarda, qaflanlarda,
günahsızdır, qarqama gäl!
*
Qarqasan, babamı qarqa,
bu iş mänä, babamdandır.
diyä - oğlan yenä dedi:
*
- Ana, nä qorx, nädä ağla,
göy - boz atlı Xızrul İlyas,
başım üstä, gäldi mänim.
ox yarama, çäkdi älin,
"bu yaradan, sänä ölüm,
yoxdur" - dedi.
- "dağ çiçägi - ana südü,
därmanundür" - demiş sänün.
* * *
Yaralının sözlärini,
dinlädikdä, qırx gül bädän.
säpäläşdi, çiçäk kimi,
här täräfä, qırxı birdän.
*
Sinälärdä, çırpınarkän,
analığın, saf ürägi,
topladılar qucaq - qucaq,
ätäk - ätäk, dağ çiçägi.
* * *
ağbirçäkli, yazıq ana,
döşün sıxdı.
bir sıxarkän, süd gälmädi.
iki sıxdı, süd gälmädi.
üç sıxanda, qan qarışıq,
süd fışqırdı.
o südiylän, märhäm edib,
oğlancığın,yarasını,
bağladılar, götürdülär.
at üstünä mindiribän,
ordusuna, gätirdilär.
häkimlärä, täbiblärä,
tapışırıb, gözlädilär,
kimsäilä, danışmayıb,
Därsä Xandan, gizlädilär.
* * *
At äyağı, küläk olur,
ovzan dili, yügräk olur.
qırx gün, başa, çatar - çatmaz,
oğlancığın, yaraları,
üzä gäldi, sap - sağ oldu.
yenädä at, minä bildi,
yenä qılınc, çala bildi.
yenädä o, avda - avlar,
quşda - quşlar.
Därsä Xanın, xäbäri yox,
oğlancığın, ölmüş bilir.
* * *
Qırx namärdlär, bunu duydu.
- nä etmäli?
diyä - onlar, dimdikläşdi:
"oğlanının sağ olduğun,
bilär olsa, "Därsä" ägär,
yäqin bülün, äl götürmäz,
hamımızı, qırıb tökär!
gäräk väqti, utuzmadan,
onu tutaq.
ağ boynuna, qara gäzil,
secim taxaq!
ağ ällärin, dalda çataq,
yad ellärä - kafirlärä,
qoyub qaçaq!"
diyä - onlar, Därsä Xanı,
basmarlayıb,
ağ ällärin, dalda çatıb,
ağ ätindän qan çıxınca,
dövüşläyib,
ordusunu, yığmalayıb,
dostaq edib.
qanlı kafir ellärinä,
yönlädilär!
* * *
Därsä Xanın, bu işindän.
heç bir käsin, xäbäri yox,
ancaq qadın, bunu duyur,
oğlanını, çağırıbän,
nä söyläyir:
- Oğul - oğul, canım oğul,
görürmüsün, nälär oldu?
*
Sırt qayalar, oynamadan,
yer ayrıldı!
elä yaği, soxulmadan,
baban üstä, yaği gäldi!
ävväl qırx namärd, Därsä Xanı.
yaxalayıb, ağ ällärin,
arxasında, bağladılar,
ağ boynuna, qara sicim,
keçirtdilär!
baban, yayan, onlar atlı,
yügürtdülär!
götürübän, qanlı kafir,
ellärinä, yönlädilär!
yenä demiş :
- dur ayağa, canım oğlan,
qırx igidün, boyuva al,
get babavı, qırx namärdin,
ällärindän, qurtargilan!
baban sänä, qıydıysada,
sän babava, qıydırma oğul!
* * *
İgid oğlan, anasının,
sözlärini, qäbul etdi,
qara polad, qılıncına,
qurşanıbän,
ağ qotazlı, qatı yayın,
älä aldı,
bädov atın tutdurubän,
bütün mindi,
qırx igidin atlandırıb,
baba - dibän,
yürütüb getdi.
* * *
Ävväl qırx namärd, bir çämändä,
edib otraq,
al şärabın, itisindän,
içän zaman,
igit boğac yetdi, ancaq
*
Qırx namärdlär, onu görüb,
söylädilär:
- "durun varıb, oğlanıda,
edäk dostaq,
här ikisin kafirlärä,
bir aparaq !"
Därsä bunu eşidäräk:
- aman; qırx yoldaşım, aman!
ilâhinin birliginä,
yoxdur şübhä, yoxdur güman!
açın mänim, ällärimi,
qopuzumu, mänä verin,
qaytaryım män, bu gäläni
gäräk olsa, öldürünüz,
gäräk olsa saxlayınız,
sonra mäni.
* * *
Därsä Xanın ällärini,
boşaltdılar,
gätirdilär qopuzunu.
o bilmirdi, bu gälänin,
oğlancığı, olduğunu.
asta - asta, qarşı gäldi,
aldı göräk, nä söylädi:
- boynu uzun, bädov atlar,
gedirsädä, mänim gedir.
bu ılxıda, sänindä gär,
mindigin var, de gäl mänä.
savaşmadan - vuruşmadan,
qaytarayım, dalı qayıt!
*
Ağ ayıldan, sürü qoyun,
gedirsädä, mänim gedir.
bu sürüdä, sänindä gär,
şişligin var, de gäl mänä.
savaşmadan - vuruşmadan,
qaytarayım, dalı qayıt!
qatar - qatar, qızıl dävä,
gedirsädä, mänim gedir.
sänindä gär, bu qatarda,
yüklätin var, de gäl mänä.
savaşmadan - vuruşmadan,
qaytarayım, dalı qayıt!
Qızıl qubbä, çadırlarım,
gedirsädä, mänim gedir.
arasında, sänindä gär,
odan vardır, de gäl mänä.
savaşmadan - vuruşmadan,
qaytarayım, dalı qayıt!
*
Ala gözlü, qız gälinlär.
gedirsädä, mänim gedir.
içlärindä, sänindä gär,
nişanlın var, de gäl mänä.
savasşmadan - vuruşmadan,
qaytarayım, dalı qayıt!
*
Ağ saqqallı, qocaları,
gedirsädä, mänim gedir.
içlärindä, sänindä gär,
baban varsa, de gäl mänä.
savaşmadan - vuruşmadan,
qaytarayım, dalı qayıt!
mänim üçün, gälmişsänsä,
oğlancığım, öldürmüşäm,
igit sänä, yazığı yox,
dalı qayıt!
İgit oğlan atasını,
dinläyäräk,
cävabında nä söylämiş,
baxaq göräk:
*
- Boynu uzun, bädov atlar,
sänindirsä,
qırx namärdä qoymağım yox!
içlärindä, minigim var!
*
yığmalayan, sürü qoyun,
sänindirsä,
qırx namärdä, qoymağım yox!
içlärindä, şişligim var!
*
Qatar - qatar, qızıl dävä,
sänindirsä,
qırx namärdä, qıymağım yox!
içlärindä yüklätim var!
*
Qızıl qubbä çadır otaq,
sänindirsä,
qırx namärdä qıymağım yox!
içlärindä odam vardır!
Ala gözlü, qız - gälinlär,
sänindirsä,
qırx namärdä, qoymağım yox!
içlärindä, nişanlım var!
*
Äsir gedän, ağ saqqallar,
sänindirsä,
qırx namärdä, vermägim yox!
içlärindä, mänimdä bir,
ağlı şaşmış, babam vardır!
*
Diyä - oğlan, qırx yoldaşa,
dilbänd verdi;
qırx gänc igit, bädov ata,
qamçı vurdu.
*
aslan boğac, qılınc çäkdi,
savaş etdi, qırx namärdin,
kimisinin, boynun vurdu.
kimisini, dostaq tutdu,
babasını xilas edib
geri döndü.
Därsä xanda, oğlanının,
sağ olduğun, duyub bildi.
* * *
Xanlar xanı, xäbär tapıb,
Boğac xana, bäylik verdi,
kürsü verdi.
"Qurqut Dädä" boy boyladı,
söy - söylädi.
inci kimi, dastan düzdü,
qoşma - qoşdu.
onlar daha, bu dünyaya,
gälib keçdi.
kärvan kimi, qondu köşdü
yer gizlätdi, äcäl aldı.
gedän - getdi, yaxçı - pisdän,
gälänlärä, bir ad qadı.
* * *
Görüm dostlar, qafil ölüm,
gälän zaman, märd igidä,
geçid versin!
sağlıq kimi, dövlät olmaz,
bu dövläti, haqq artırsın!
o öydügüm, uca tanrı,
dost olubän, mädäd versin!
*
Yümn edälim,
yerli qara, dağlarınız,
yıxılmasın!
kölgäsalan. ağaclarız,
käsilmäsin!
daim axan, aydın sular,
azalmasın - qurumasın!
uca uçan, tärlanların,
qanadları, qırılmasın!
at çapanda, atınızın,
ayaqları, büdrämäsin
çarpışanda, qara polad,
qılıncınız, kütälmäsin!
dur tüşändä - çäkişändä
kändiriniz, ufanmasın!
ağbirçäkli, anaların,
axir yeri, behişt olsun!
ağ saqqallı, babaların,
son sarayı, cännät olsun!
haqq yandıran, çirağınız,
ışıqlansın, yanar dursun!
görüm mühtac, olmayasınız,
namärdlärä, dostlar sizi!
***
**
DÄLI DÜMRÜL
Böylä demiş "Qurqut Dädä",
o ellärin, iş biläni.
babaların, baş biläni:
Quru bir çay üzärindä,
saldırılmış bir körpünün,
cävarında yurd eylämiş,
köçün salmış, bir obadan,
ucalırdı şivän säsi.
köç etmişdi, anlaşılan,
gänc bir igit, bu dünyadan.
Äri ölmüş yaşlı gälin,
açıp atır al örpäyin.
cavan qızlar,
ağlar, sızlar,
başlarına qara salır.
säs tutulur, göz qızarır.
dırnaxlanır, al yanaqlar.
qana batır, ağ dodaqlar.
qan quruyur, ağca yüzdä.
yaş quruyur, yorğun gözdä.
bir qarıcıq, dildän düşüb,
ışqıraraq, için çäkir.
qanlı yası parçalanmış.
yanağına, pır - pır tökür.
qara läçäk bu ananın,
üräk yaxan naläläri,
ağladırı,
dağı - daşı.
-Niyä şivän qoparıbän
ağlayırsız, nä xäbärdir,
nä olubdur?
diyä - gälir "Däli Dumrul"
qazılıq atın cilovunu,
çäkib durur.
-Görüklü bir igidimiz,
ölüb bu gün, ağlamağa,
säbäb o dur.
-deyin görüm o igidi,
kim öldürdü? diyä - "Dumrul"
yenä sorur.
*
-Qızıl qanad äzrail,
göy üzündän uçub gäldi,
haqq täala ämriylän,
xub igidin canın aldı.
Däli qanlı, qaflan qaynaq,
bir igitdir "Däli Dumrul"
zamandır ki, quru bir çay,
üzärindä, körpü salmış,
kärvan - käläk, yoldan ötän,
kimsä keçsä körpüsündän,
tutub alar otuz üç pul,
keçmäyändän dövä - dövä,
çala - çala qırxın alar!
*
O diyär ki : - mändän däli,
mändän güclü, igit varsa,
çıxıb mänlän - döyüş edsin,
päncäläşib, vuruş edsin,
yenädä o : - gäräk mänim,
qoçaqlığım, igitliyim,
cilâzin är olduğumun
tärifi här yana gedä,
ruma gedä, şama gedä,
diyä - "Dumrul" öyünärdi!
*
Xub igidin ölümündän,
kädärlänir "Däli Dumrul".
- märä ärlär; nä kişidir,
dediyiniz, äzrail ?
nä üçün o qafil - qafil,
el içinä qırqın sala,
yaxşı - yaxşı, igidlärin
yaxalayıb, canın ala ?!
* * *
Qadir tanrı, varlığının,
birliyinin, haqqı üçün;
mänä göstär, canlar alan,
qızıl qanad, äzrailin,
döyüşübän, savaşıbän,
xilas edim, xub igidin,
canını män; ki birdä o,
yaxşı - yaxşı igidlärin,
canlarını, alanmasın.
obalara, kömälärä,
qara şivän, salanmasın.
diyä "Dumrul" rica edir.
*
Yoxsa, tanrı därgahına,
onun sözü xoş gälmäyir.
- bax, gör necä däli guvvät.
çäkinmädän edib cürät,
şükür etmädän, birliyimä,
mänim ulu därgahıma,
yan baxırı! diyä - tanrı
hükm eylädi, äzrailä.
*
Hey äzrail ! tez ol yürü,
o däliyä, yetir özün,
yaramazın bänzäyin sarat,
käs näfäsin, canın xırlat!
*
Däli "Dumrul" qırx igidlän,
yeyib - içib, oturarkän,
qorxunc qoca surätindä,
äzrail uçub gäldi,
nä qapıçı onu gördü,
nä gäldiyin, çavuş büldü
*
Äzrailin heybätindän,
qorxu bilmäz "Dumrul"un,
görär gözü, görmäz oldu.
tutar äli, tutmaz oldu.
näzärindä, ışıq dünya,
çevirildi qaranlığa.
çırpıntıya düşdü üräk,
äzrailä nä söylämiş,
Däli Dumrul, baxaq göräk :
- qoca, sän nä heybätlisän?
qoca sän nä dähşätlisän?
qapıçılar säni görmäz,
qäravullar säni duymaz?!
sänün qorxunc, üräk sıxan,
görkämün, mänim görär,
gözlärimi, görmäz etdi.
qoca, sänün dähşätündän,
danışmağa dutmaz dodaq.
yerä düşdü heybätündän,
älimdäki qızıl ayaq.
isti ağzım, buza döndü.
sümüklärim duza döndü!
ay saqqallı, ağca qoca;
göz cığazı çöngä qoca!
söylä bura necä gäldin?
söylämäsän mänä äyär,
qadam - bälam sänä däyär!
*
"Dumrulun" sözlärindän,
Äzrail, acıqlandı.
- ahay däli! gözlärimin,
çöngäliyin bäyänmäzsän,
qara gözü, xumar baxan,
baxışıylan odlar yaxan,
gälinlärin vä qızların;
canlarını, çox almışam !
saqqalımın ağlığını,
bäyänmäzsän! bir yürüşdä,
dämir dırnaq, aslanların
belin bükän, qara kakıl,
qara saqqal, igitlärin
canlarını, çox almışam !
*
"Däli Dumrul": - märä qoca!
qızıl qanad, Äzrail
sänmissän? diyä, sorur.
- mänäm aha!
- yaxşı - yaxşı igitlärin,
canlarını sän alırsan?
bu ellärä, obalara,
qara şivän, sän salırsan?
- män alıram, män salıram!
*
- Ahay dayan! qapıçılar,
qapıları qapalayın!
igit oğul ölümündä,
üräkläri, şan - şan olan,
sinäsinä dağ çäkilib,
gözläri qan yaşa dolan,
anaların qisasını,
cällad dinli, daş üräkli,
çöngä gözlü, bu qocadan,
bu gün burda alam gäräk!
*
Üräyinä dağ çäkilmiş,
al soyunub, qara geyinmiş
min bir arzu,, min bir istäk,
duyğusuyla, dolu olan,
üräkläri, alovlanan,
dırnaqlanmış yanaqları,
parçalanıb al boyanan,
gälinlärin,qısasını,
qorxunc üzlü bu qocadan,
bu gün burda alam gäräk!
*
- Ahay qorxunc qoca! säni
gen yerlärdä, axtararkän,
dar bir yerdä, älä düşdün.
haydi säni, öldürübän,
yaxşı - yaxşı, igitlärin,
cävanların, canını män,
qurtararam ällärindän,
diyä - "Dumrul" qara polad
qılıncını, siyiräräk,
qulun kimi, qışqırdı bärk.
bir alıcı tovqan kimi,
çöngä gözlü, Äzrailin,
üzärinä hicum etdi.
Äzrail,
qanad çalıb,
bir göyärçin surätindä,
päncärädän, uçub getdi.
*
"Däli Dumrul" qas - qas güldü,
Äzrailin, qaçdığından.
- märä cümärd igitlärim;
Äzrailin, gözün eylä
qorxutdum ki, gen qapını
buraxıbän, dar bacadan
päncärädän, qorxub qaçdı
Dumrulun qorxusundan,
quş olubän, göyä uçdu!
amma bilin, bu gün onu,
tärlanıma tutdurmasam,
äl çäkmäräm, buraxmaram!
diyä - Dumrul,
härbä biçdi.
*
"Däli dumrul" atın minib,
tärlanını älä aldı.
çox gövärçin avlayıbän,
evä doğru, qayıdarkän.
Äzrail,
qazılıq ata, näzär saldı.
at ürkübän, göyä qalxdı.
Dumrulu, yerä çaldı.
qara başı büküläräk,
yerlär üstä, bükük qaldı.
Äzrail,
yubanmadan,
ağ sinäsi üzärinä,
oturubän, mırıldadı.
Dumrulun, näfäsläri,
saya düşüb, xırıldadı.
*
- Äzrail; märä aman!
o görünmäz, haqq tanrının,
birliyinä, yoxdur güman!
säni bu cür bilmäzidim.
oğruluqda, canlar alan!
*
Bizim yerdä, uca - uca,
iri döymä, dağlar olur.
o dağların ätäyindä,
göy çadırlı bağlar olur.
o bağlarda giläläri,
yaqut kimi, tutub yanan,
qara salxım, üzüm olur.
o üzümün suyun sıxsan,
al qırmızı, şärab olur.
o şärabdan, kimsä içsä,
äsiräyib, särxoş olur.
özün bilmäz,
sözün bilmäz.
män içibän o şärabdan,
duymaz oldum, äsirädim.
bilmäz oldum, nä söylädim.
Äzrail, mädäd sändän!
gäl canımı alma mänim!
duymamışam, igitlikdän!
*
- Märä däli, märä äslan,
bu işlärdän, nä qanırsan.
düşünürsän. mändä nä var?
mänä niyä yalvarırsan?
Allahını çağır yalvar.
odur can verib - can alan!
*
- Märä, Äzrail märä!
mat qalmışam, bu işlärä.
tanrıysa, canlar alan,
söylä, päs sän nä qadasan?
çäkil geri, aralıqdan.
xäbärläşim, män tanrıylan.
- diyä "Dumrul" tapdı üräk.
nä söylämiş, baxaq göräk:
*
- "Ucalardan, ucasan sän.
kimsä bilmäz, necäsän sän.
bäzi cahil adam säni,
göydä arar, yerdä arar,
bilmäz ki sän, nä göydäsän,
nä yerdäsän,
möminlärin,
qälbindäsän.
daim duran cäbbar tanrı.
baqi qalan, sättar tanrı.
canımıda alar olsan,
Äzrailä qoymagilan !
*
Dumrulun sözlärindän,
ilahinin, xoşu gäldi.
- çünkü mänim "Däli quvvät",
birliyimi, bilär oldu.
birligimä, şükür qıldı.
can yerinä, bulsun bir can,
onun canın, buraxgilan.
diyä - tanrı, qızıl qanad,
Äzrailä, verdi färman!
*
Äzrail, tanrı ämrin,
Dumrula, etdi täin.
*
- Äzrail, märä aman!
necä tapım, män sänä can?
ancaq, var bir qoca atam
birdä bir qarıcıq anam.
gedäk göräk,
biri canın.
verär olsa, al getgilän.
mänim canım qoy getgilän.
* * *
Däli dumrul, atın çapdı.
atasını, gäzib tapdı.
*
- Ağ saqqallı, gözüm baba.
sänä qurban, özüm baba.
bilirsänmi nälär oldu? :
küfr etdim, ilahının;
därgahına xoş gälmädi.
göylärdäki, qızıl qanad,
Äzrailä hükm eylädi.
mänim canım almaq üçün.
göy üzündän, uçub gäldi.
qondu mänim, sinäm üstä.
şirin canım, alar oldu.
baba sändän, can dilärim.
mänä canın verärmisin?
yoxsa, däli oğul - diyä,
Dumrul - diyä, ağlarmısın?
*
- Nä deyirsän göz bäbägim,
oğul - oğul, aslan oğul!
doğulandan, doqquz boğa,
basmarlayıb, boğan oğul!
qızıl qubbä çadırımın,
sutunusan, dirägisän.
qaza bänzär qız gälinim,
bäzägisän, çiçägisän.
qarşı yatan qara dağım,
oğul - oğul aslan oğul !
söylägilän,
Äzrailä :
- soyuq-soyuq bulaqlarım,
ceyran qaçar ovlaqlarım,
gärägiysä, onun olsun.
*
Qatar-qatar dävälärim,
ala, xallı-gebälärim,
gärägiysä, onun olsun.
*
Ağ ayılda, ağca qoyun.
kisä-kisä axça-altun.
gärägiysä, onun olsun.
*
Can äzizdir, dünya şirin.
äziz canı, qıymam bilä.
mändän äziz, mändän sevgil,
anandır, get, ondan dilä.
*
Däli Dumrul, atasından.
üz görmäyib, üz döndärdi.
gedär-getmäz atın sürdü.
anasına, qarşı gäldi.
*
- Ana, büldünmü nälär oldu?
göy yüzündän al qanadlı,
Äzrail, uçub gäldi.
ağca sinäm üzärinä,
qondu mänim! şirin canım,
xırladıbän, alar oldu,
babamdan, can dilädim o,
vermäz oldu. indi sändän,
can diläräm, verärmisän?
yoxsa däli oğul - diyä,
Dumrul - diyä, mälärmisän?
can diläräm, ana sändän.
oğul canın alırsanmı?
yoxsa ana, ağca üzä,
acı dırnaq, çalırsanmı?
- nä diyirsän, göz ışığım,
oğul - oğul, canım oğul!
doqquzca ay dar qarnımda,
saxladığım, qanım oğul!
qondağını bälädigim,
boy atmağın dilädigim,
dulab - dulab, ağ südümü
ämizdigim, canım oğul!
*
Uca bürclü hisarlarda,
otraq olub, tutulaydın,
azqın dinli, kafirlärä,
dostaq olub, tutulaydın
qızıl - gümüş, savurubän,
pul tökübän, qurtarardım.
indiysä, yaman yerä,
varmışikän, vara bilmäm.
dünya şirin, can äzizdir.
oğul canım, verä bilmäm.
*
Anadanda mäyus olub,
qayıdarkän "Däli Dumrul",
hazırlanıb can almağa,
yaxınlaşdı, Äzrail.
*
- Äzrail, märä aman!
o görünmäz, ilahinin,
dediginä yoxdur güman.
*
- Söylä görüm, genä nä var?
märä däli, nä deyirsän?
daha sözün? genä mändän,
nä amanı diläyirsän?
ağ saqqallı, qoca baban;
can dilädin, can vermädi.
ağ birçäkli qarı anan
can dilädin can vermädi
daha kim var, sänin için,
canın verä, geçä canından?
- häsrätim var,
- nä häsrätin?
- yad qızı bir, hälalım var.
ondan bir cüt amanätim,
iki kiçik oğlanım var.
onlarılan görüşälim.
diyä - Dumrul, axın - axın,
öz evinä, sürdü atın.
*
- Bilirsänmi, nälär oldu?
göy üzündän qızıl qanad,
Äzrail, uçub gäldi.
ağca sinäm üzärinä,
qondu mänim, şirin canım,
xırladıbän alar oldu.
babamdan can dilädimsä-
can vermädi. anamdan can,
dilädimsä, can vermädi,
söylädilär här ikisi,
can äzizdi, dünya şirin.
uca - uca, dağlarım var,
sänin için, avlaq olsun.
orman kimi, bağlarım var.
sänin için yaylaq olsun.
soyuq - soyuq, sularım var.
sänin için, içig olsun.
tövlä - tövlä, şahbaz atım,
sänin için, minig olsun.
*
Qızıl qubbä çadırlarım,
kölgäligin, olsun sänin.
qatar - qatar dävälärim,
yükläligin, olsun sänin.
ağ ayılda, ağ qoyunum,
sürüsüylä, sänin olsun.
könlün kimi tutarıysa,
sevärisä, ärin olsun.
ancaq, iki oğlancığı,
başsız qoyma, evsiz qoyma.
*
- Nä söylärsän, nä deyirsän?
gözüm görän, könlüm sevän.
üräk dostum, göz bäbägim,
qoç igidim, şah igidim.
dadlı - dadlı damaq verib,
sevişdigim,
bir yasdığa, baş qoyubän,
ämişdigim.
*
Qarşı yatan, qara dağı
sändän sonra, neyläyiräm män.
qäbrim olsun, keçär olsam.
*
Soyuq - soyuq bulaqları,
sändän sonra, neyläyiräm män.
qanım olsun, içär olsam.
kisä - kisä, qızıl pulu,
sändän sonra, neyläyiräm män.
käfän alım, xärclär olsam.
Sändän sonra, kişi sevsäm,
könül versäm, onunla yatsam,
bir od olsun, yaxsın mäni
ilan olsun, şaxsın mäni.
*
Bir quru - boş canda nä var.
qıymadılar, sänä onlar?
ärş bilsin, kürsi bilsin,
yer göy buna tanıq olsun.
dünya bilsin, aläm bilsin,
tanrı özü, tanıq olsun.
bu canım, qurbandır sänä.
dünya buna tanıq olsun.
diyä - xatın yar yolunda,
can vermägä, razılaşdı.
bunu görän Äzrail,
can almağa hazırlaşdı.
*
İgitlärin, görkämlisi,
yoldaşına qıymadı.
haqq täala därgahına,
yalvarıbän sıtqadı:
*
Ucalardan, ucasan sän.
kimsä bilmäz, necäsän sän.
bäzi cahil adam säni,
göydä arar, yerdä arar,
bilmäz ki sän, nä göydäsän,
nä yerdäsän, möminlärin,
ürägindä, qälbindäsän.
daim duran, cäbbar tanrı.
baqi qalan, sättar tanrı,
uzun yollar, üzärindä,
imarätlär, tikdiräräm,
säni diyä.
ac görsäm, yedirdäräm,
doyuraram, säni diyä.
çıplaq görsäm, geyindiräräm,
donladaram, säni diyä.
can alırsan, bir yerdä al,
ikimizin canımızı,
can almırsan, bağışlırsan,
bağışla ikimizi.
*
Eşqin, mähäbbätin,mänäviyäti,
birdä nişan verdi öz quvväsini.
üräk birliginin, ölmäz qudrätini,
däyişdi tanrının, iradäsini.
- İki istäklidän äl götür - dedi,
onlara, yüz qırx il ömür vermişäm.
al iki qocanın, canını indi.
böylä täläb edir, sändän iradäm!
Demäk, bir qadının eşqi, väfası,
tanrı qäzäbinä, qäläbä çaldı.
"Dumrulun" gül açdı, günü- dünyası,
yüz qırx il yaşadı, yüz qırx il qaldı.
Qoşdu "Dädä Qurqut" adına dastan.
adını sanını saldı dillärä,
äbädi yaşasın, väfalı insan.
- şöhräti, yayılsın bütün ellärä.
Adın eşidärkän obalar - ellär,
könüllärdä, dostluq duyğusu coşsun.
o adı oxşasın, zäxmälär, tellär,
aşıqlar saz çalsın, näğmälär qoşsun.
Kim deyir ölümdür candan äl çäkmäk?
bu ölümdän doğur, başqa bir häyat.
insan öz canından, keçmäsä demäk.
äbädi häyata çatarmı? heyhat!
Färhad, dünyamızdan ölüb getsädä,
hälädä, külänginin säsi gäliri.
istäkdä gizlänän tükänmäz quvvä,
hälädä, dağların bağrın däliri.
Ağızlarda düşmüş "fäna" sözündä,
nä häqiqät vardır, nädä ki müämma.
här bir faniligin, märmuz içindä.
gizlänib yatmışdır, yüksäk bir bäqa.
Täkamül adlanan o böyük quvvät,
äbädi yaşayır, bu "bäqa"lärdä.
insanlıq adlanan, parlaq häqiqät,
gün bä gün götürür, üzündän pärdä.
Ancaq, danälärin säpib göyärdän,
ağaclar, heç zaman fani olmayır.
özü çürüyürsä, gedirsä, äldän,
yeni şövkälärdä dururub yaşayır.
Qoy bunu anlasın häyat bağında,
hasılsız göyärän azqın väfasız.
çiçäklär, cücärmäz bahar çağında,
çürümüş yarpağın tökmäsä payız.
*SON*
صمد - خاطره - بیزیم آنا - بير سورو
صمد!
نه يازيم صمد؟!
دنلي خرمنيمين يانماسين يازيم؟
سرين سو كوزهمين جالانماسين يازيم؟
داغلي سينهمين آلوولانماسين يازيم؟
من سنه نه يازيم صمد؟
حسرتيمي كيم ياخاجاق؟
گؤز ياشيما كيم باخاجاق؟
آراز؟..
يئنهده آخاجاق!
صمد!
كيمي چاغيريم؟
نه قدر باغيريم؟
صمه........ـد!
سؤيله منه، سؤيله آراز!
نهدن بيزله اولدون بئيله آراز؟
كسدين ايكي قارداش آراسين،
آلدين موغان'ين سارا'سين،
بوغدون ائليمين ديه رلي بالاسين!
بسدير!
بس.........دير!.
قوربانيمي قبول ائله آراز!
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
خاطره
بو اوجاداغلارين قارلي باشيندا
هر بير قاياسيندا، هر بير داشيندا،
شاعيرلرين الهام خزينهسي وار.
بؤيوك عصيانلارين خاطرهسي وار.
***
اي عزيز وطنيم، اي بؤيوك ديار،
يئري وار آدينلا ائتسم افتخار.
شرقينشرفيسن، شهرتيسن سن
اسلانلار يوردوسان قورولان گوندن.
سن يئني حياتين يارادانيسان
شرق تاريخينين قهرمانيسان.
سندن الهام آلير بؤيوك دويغولار
درين معناليدير، سنده هر نه وار.
سنين بو عصيانكار طبيعتينده،
هر توتقونلوغوندا، هر بهجتينده،
سنين بورانيندا، سنين قاريندا
سنين باهار آچان شن باهاريندا،
ياشيل دوزلرينده، اوولاقلاريندا،
چايـچمنلي گؤزل يايلاقلاريندا
سيزيلداييب اسن سرين يئلينده،
ايگيت ائللرينده، شيرين ديلينده،
اوجا داغلارينيين قارلي باشيندا،
هر بير قاياسيندا، هر بير داشيندا،
شاعيرلرين الهام خزينهسي وار،
بؤيوك عصيانلارين خاطرهسي وار.
«دريالار مركب، مئشهلر قلم»
من كي، كئچميشيني يازا بيلمهرم.
كئچميشي قوي يازسين آنجاق تاريخلر
هر «عاشيق» دونياداگؤردوگونسؤيلر.
منجه مللتيمين « آذر عصياني »
كوتلهلر عصياني، ائللر عصياني
شرف اولدوزودور سنين ياخانا
افتخار آدينا، اي بؤيوك آنا!
***
24ـ نجي ايلين پاييز چاغيندا
بو اوجا داغلارين بوز قوجاغيندا
آذرلر يوردونون مرد اوغلانلاري
خلقيمين شرفلي قهرمانلاري
آزادليق بايراغين يئره وورموشدو
غاصبلره قارشي دؤوران قورموشدو.
***
او گون حققي ايتميش محكوم ائللره،
زنجيرلي قوللارا، باغلي ديللره،
بوردان اوجاليردي آزادليق سسي
قورتولوش نغمهسي، حيات نغمهسي.
يوخسول اكينچيلر، حقسيز فهلهلر،
محروم ضياليلار، محكوم كوتلهلر،
بو سسي دينلهييب، هره بير ياندان
نه تك آذربايجان، بوتون ايراندان
تفنگ گؤتوروردو، سلاح تاخيردي،
سئل كيمي هر ياندان بورا آخيردي.
***
خلقين عصيان سسي قالخيب اوجالدي
ياغينين جانينا ولوله سالدي.
نهايت، آذرين ايگيرمي بيرينده
دوشمان تسليم اولدو اؤز سنگرينده.
دؤندوغاصبلرين قارا دؤوراني
خلقين ارادهسي ييخدي زنداني.
گولدو حياتيميز، گولدو ائليميز،
بولبول تك آچيلدي شيرين ديليميز.
***
آچيلدي سحر تك شاعرين قلبي
ساحلسيز دنيزتك سئوينجي داشدي.
گؤروب چيچكلهنن شن حياتيني
مين اثر ياراتدي، مين نغمه قوشدو.
خيالي قوش كيمي قانادلاناراق
اوجالدي گؤيلرين نهايهسينه
يازديائللرينين ظفر نغمهسين
سحر بولودونون آغ سينهسينه.
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
يئنه بيرده اود پارلادي
آذرلرين اوجاغيندان
قارانليقلار كؤچون چاغدي
آذربايجان تورپاغيندان
افقدهكي قيزيل گونش
ايشيغيني ساچدي بيزه
يئني حيات باغيشلادي
آزاد اولموش نسليميزه.
گونش چيخدي، اتكلندي
ظلمتلري چكدي دارا.
گؤيلردهكي بوز چوخالي
بولوتلاري يارا ـ يارا.
گول اوزلو بير باهار دوغدو
قيشين قارلي سينهسيندن
داغلار گولدو، باغ اوينادي
آزاد حيات نغمهسيندن.
قوي ياييلسين قوجا شرقه
بو چوو، بو سس باشدان ـ باشا
بيز ستمكش خلقلري
چاغيريريق قورتولوشا.
گلين ائللر ال بير اولاق
ووراق، ييخاق غصبكاري
قودوز ديشلي ايشغالچيدان
تميزلييهك هر دياري.
بر باد ائدك يئر اوزوندن،
بايقوشلارين يوواسيني
سهمانلاياق سعادتين
قارداشليغين دونياسيني.
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
بو سس گورلاديقجا بير شيمشك كيمي
ووروب تيترهديردي ظلمون بيناسين.
اونون حدتيندن گورلايان اودلار
ياخيردي شاهلارين كهنه دونياسين.
ياخيب يانديريردي، بر باد ائديردي
قاري شيطانلارين آبدهسيني.
كسيردي ائللره افسون اوخويان
آلچاق كلك بازين مشئوم سسيني.
يوخسا دوشمانلاردا دويوردو بونو
بو سسده توپلانان بؤيوك قدرتي
ـ « بوتون آسياني توتاجاق بو سس »
اوكي، گؤرنمزدي بو «فلاكتي»
هر ياندان اولاشدي بايقوشلار، ايتلر
سانكي كايناتا دوشدو ولوله.
«گرکدير شرقده بوغولا بو سس»
دييه، ـ كهنه دونيا وئردي ال ـ اله.
لوندوندا باشلادي گيزلي حركات
واشانگتونداكي شوم تداركات
«خليجه» يوللاندي حربي گميلر
كندیمیزدن ايسه «تورك افنديلر»...
***
قارا بير توطئه، بؤيوك وسوسه
باريش عليهينه قانلي دسيسه.
قولوموز گوجلو ايدي، اليميز اوستون،
شانلي اوردوموزون قيلينجي كسگين.
مرزيميزدن گولله گلچه بيلمزدي
اوزهرينده قوشلار اوچا بيلمزدي
اونودماق اولمازدي ليك بونلاري
بو فتنه كارليغي، بو اويونلاري
دوشمان ايستهييردي آذر يوردونون
ايگيتلر يوردوينون، ارلر يوردونون
حقلي عصيانيني عنوان ائدهرك
قورتولوشونو بير بهتان ائدهرك
صلحون بيناسيني تارو مار ائتسين
امك دونيا سينا هجوما كئچسين.
***
تاريخدن هدفه، وطنه، يولا
جان قربان ائدنلر هيچده آز دگيل.
عزيزلرين قوربان وئرنلرده وار،
(منايه آپارميش اوغلونو خليل)
آنجاق بير مللتين قوربان اولماسين
تاريخ گؤسترمهيير، هئچ واخت، هئچ زامان
قوي بيرده سؤيلهييم دونيالار بيلسين
صلحه قوربان اولدو آذربايجان.
***
دئدي قوي من اؤلوم ياشاسين اينسان
ووروشما اودونا يانماسين جهان.
قوي منيم وارليغيم تارو مار اولسون
آزادليق دونياسي پايدار اولسون.
قوي تالانا گئتسين بو گؤزل حيات
دونياني توتماسين بير ده ظولومات.
آچدي سرحدلرين، سيلاحين آتدي،
نامردلر الينده آل قانا باتدي.
تولكولر بورودو اسلان اوولاغين
چاققاللار قاپسادي قافلان ياتاغين.
آسلان مئشهسينه تولكو بگ اولدو،
خلقيمين ياناغي سارالدي ـ سولدو.
***
آسلان مئشهسينه تولكو بگ اولماق
نه قدر آغيردير، نه قدر چتين؟
ذليل بايقوشلارين طرلان شكاري،
گؤر بونا اولارمي ائلهمك تمكين؟!
ليك، آذر ائلي دؤزهرك بونا
بير داها مردليگين آشكار ائتدي.
دونيا گنجلري اؤلمهسين، ـ دييه
بير چوخ ايگيتلري اليندن گئتدي.
***
هلهده گرنهشير بير پارا قولچاق
اوتانماز ـ اوتمانماز سارساخلياراق!
«ووروشدوم، دؤگوشدوم، غلبه چالديم
آذربايجاني من زورونان آلديم».
تؤكدورور خلقيمين گناهسيز قانين
تالايير يوردومون هر دؤرت بير يانين.
اؤلوم ارمغاني گؤندهرير بيزه
زيندانلار تيكديرير گنج نسليميزه.
مرد ايگيتلريمي چكديرير دارا،
يوردومون اوستونه چكيلير قارا.
***
قاري دوشمان دوو تاپاراق
آلچاقليغين وئردي نيشان
وطنيمي آل بويادي
ايگيتلرين آل قانيلان.
جلاد اولوب بئشيكلرده
كؤرپهلرين كسدي باشين
عمان كيمي آخيزديردي
آنالارين قانلي ياشين.
***
عائلهسي قارشي سيندا
گوللهلهدي آتالاري
بالكونلاردا دارا آسدي
آغ بيرچكلي آنالاري.
اينسانليغين، شرافتين
يبر دفعهليك داشين آتدي
ناموسلو قيز ـ گلينلرين
ناموسونا ال اوزاتدي.
قولدورلوقلا مدنيت
سرايلارين تالان ائتدي
هيتلر كيمي اينجه صنعت
اوجاقلارين ويران ائتدي.
بر باد اولموش وطنيمده
بايقوش كيمي يووا سالدي
قوزغون اولوب ائللريمين
نعشي اوسته قاناد چالدي.
گونش باتدي، آي گيزلندي
دومان چؤكدو بو ديارا
آل گئيينميش شن وطنيم
چئوريليبدي بير مزارا.
هر بير دووار چاتداغيندان
هر پوسقودان، هر دليكدن
هر بير قورد ـ قوش يوواسيندان
هر جولادان، هر دئشيكدن
اوز گيزلتميش، كمين ائتميش
بير جاناوار ياواش - ياواش
ديشلريني ايتلدهرك
بيردن ـ بيره قالديردي باش
هجوم ائتدي، وطنيمه
كسمك ـ دييه، باسماق ـ دييه
ياخماق ـ دييه، تالان ـ دييه
اؤلوم ـ دييه، آسماق ـ دييه
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
بير سورو
بير سورو چالاغان، بير سورو قوزغون
بير سورو آلاباش، بير سورو ميمون
بير سورو عقرب، بير سورو ايلان
بير سورو يان ـ يانيش، بير سورو چايان
بير سورو ساتيلميش، بير سورو جاسوس
بير سورو .... بير سورو ....
بير ناخير كهنه قورد سكسن ياشيندا
فتنه كار «جرج آلن» اونون باشيندا
سوپاسين بيزلهدي يوردوما ساري
سئل كيمي بورودو بيزيم دياري.
سولدو، وطنيمين باهاري ـ باغي
اولدو گلشنلريم بايقوش ياتاغي
بوغولدو خلقيمين آزادليق سسي
سوسدو بولبوللرين آزاد نغمهسي
دؤندو باهاريميز زمستان اولدو
قيزيل گوللريميز ساراليب ـ سولدو.
***
درهنين تكينده جالانير بيرچاي
داغ ـ داشي بورويور، غملي بير هاراي
اسديكجه موغانين ايستي يئللري
آپارير هر يانا او نغمهلري
بو اودلو نغمهلر، بو زمزمهلر
قولاق آس، گؤر سنه سؤيلهيير نهلر:
بوردا ايكي دونيا دورموش اوز ـ اوزه
بوردا چاخناشيري گئجه، گوندوزه
بير ياندا آزادليق، حيات، سعادت
بير ياندا اسارت، اؤلوم، فلاكت
قارشيمدا جانلانير هر ايكي ساحيل
باغريمي ديشلهيير آغير بير نيسگيل
تازا گلين كيمي بزنميش اويان
لالهدن، چيچكدن بورونموش الوان
دنيز تك اويسهنير ياشيل تارلالار
اوج ـ اوجا دوزولموش گؤزل بينالار
چؤللرده بولود تك گورلايير موتور
شوملايير يئرلري كوتان، تراكتور
كندين اتگينده دايانير قاتار
چيخير كوپهلردن گنج ـ اختيار
اينساندان گول آچير بوتون داغ ـ تپه
قاچير ياشيلليغا بير دسته كؤرپه
چمنده توپلانير گول كيمي اونلار
سونرادا باشلانير گؤزل اويونلار
بيلميرم يوخودور، يوخسا بير رؤيا
(اوستادين سؤزلري دوشور ياديما):
«اويناشيب ـ گولوشوب، آشيب ـ داشيرلار»
«بعضا كهليك كيمي قاققيلداشيرلار»
«سانكي گؤرمهميشلرنه غم، نه محنت»
«ياغير اوزلريندن يالنيز سعادت»
***
يئل اسير دوزلرده، اويسهنير چيچك
قوش كيمي سينمده چيرپينير اورهك
تارلادا چاليشير بير دسته گلين
قوللاريندا زنبيل، الده بيزرچين
اگينلرده دامن، باشدا آغ چالما
سينهلر آغ مرمر، ياناقلار آلما
بير آهو گؤزلو قيز قالديرير باشين
قيريشديرير آلنين، اوينادير قايشين
شيدا بولبول كيمي اوجالدير سسين
اوخويور يوردونون آزاد نغمهسين:
«بولوتلار داغيليب سؤكولنده دان»
«لالهدن دون گئيير، بزهنير موغان»
«گولور چيچك كيمي چؤللرده اينسان»
«چيخيرسان تارلايا سن موغان قيزي»...
***
بو تايا باخيرام، گؤرورم نهلر؟
قارغيدان تيكيلميش آلچاق كؤمهلر
چيغين داليسيندا ياتميش بير قاري
اوغرون قيزديرمادان رنگي ساپ ـ ساري
قومسالدا بير نئچه كؤرپه اويناشير
اونلارا باخانين باغري اودلاشير
گؤزلري تراخم، قيچلاري چيپلاق
باشلاري كئچلدن باغلاميش قاتماق.
يوز آدديمليقدا بير اوزون ساچلي قيز
قارا تيكانليقدان توپلايير ماييز
كيرلي يايليغيني چكميش قاشينا
تزك كرهليگين آلميش باشينا
گاه آدديم گؤتورور گاهداندا دورور
بعضا بيردن ـ بيره يئره اوتورور
چيپلاق آياقلارين يارديقجا تيكان
قورخموش آدام كيمي ديسكينير هر آن
يول اوسته اوتورموش دوشگون بير قوجا
قدينين كماني دگميش اوج ـ اوجا
بونونلا اويئنه نيققيلداياراق
بير كوت كركي ايله يونور دوغاناق
بو ايش ايسه آنجاق اونو چوخ يورور
آرا بير ايشلهيير، آرا بير دورور.
باخيرام، سوموگو چيخميش اوزونه
ايچيم آلوولانير، آليشير سينه
آستا سووشورام اونون يانيندان
سؤيلهييرم، بابا، يورولمياسان
بوزارميش گؤزلرين تيكير اؤزومه
يورغون باخيشلارلا باخير اوزومه
زارينجي بير سلسله، خوش گلدين، ائدير
يئنهده تؤوشكدن نفسي گئدير.
ايچيمده گورلايير يئنهده طوفان
آستا سووشورام اونون يانيندان
باغريمي ديشلهيير آغير بير نيسگيل
قارشيمدا جانلانير هر ايكي ساحيل
بوردا ايكي دونيا دورموش اوز ـ اوزه
بوردا چاخناشيري گئجه گوندوزه
بير ياندا آزادليق، حيات، سعادت
بير ياندا اسارت، اؤلوم، فلاكت
چايين اوتاييندا قاينايير حيات
بو تايي چولقاميش قارا ظولومات
او تايدا باهار وار، بو تايدا قيش وار
اورادا بولبول اوخور گول قوجاغيندا
بورادا قورويوب غنچالار قيندا.
اورادا اينسانين يارادان الي
گون به گون زور گلير كور طبيعته
عقله سيغينمايان بؤيوك قوهلر
بويوروق قولو دور بشريته
اورادا صنعتين، علمين اووسونو
سئلي دايانديرير، داغي قوپارير
قهار طبيعتي دگيشمك - دييه
اودلو صحرالارين باغريني يارير.
بورداسا بير يانغين، بير قار، بير بوران
بير كولك، بير دولو، بير سئل، بير طوفان
خلق كنديرينين حياتين كسير
اينسان طبيعته اسيردير، اسير.
ايگيرمي سكگيزين قوراقليق ايلي
كندچي كوتلهلري، بو آذر ائلي
نه گونلر گؤرمهدي، چكمهدي نهلر؟
اينسان او گونلري اونودار مگر؟
***
گزيرم چؤللري، كورا يوللاري
كولك پيچيلدادير قورو كوللاري
قارشيما چيخيري بير سورو داوار
بوتون مورگولهيير كئچي ـ قويونلار
بير ـ بيرينه كئچميش قابيرقالاري
دوز تك يالاييرلار بوش قايالاري
اون ايكي ياشيندا كيچيك بير چوبان
چيگنيندهكي بؤيوك بير داغارجيغلان
ساكت دايانميشدير، نه سمير، نه سس
گاهدان بير چكيردي دريندن نفس
اوزونده غصهدن گيزلي بير ايز وار
معصوم باخيشيندا بير دونيا سؤز وار.
انتظار گؤزلري يولدا قالميشدير
بيلمم توتگيني هاردا سالميشدير
گؤرونور چوخداندير نغمه چالمايير
داغلاراـداشلارا نغمه سالمايير.
اونوندا روحونو اؤلدورموش ستم
اونوندا گؤزلرين توتموش كدر ـ غم
اونوندا قلب ائوين ظلم الي ييخميش
بوتون نغمهلري ياديندان چيخميش.
***
درهنين تكينده جالانيري چاي
داغ ـ دوشو بورويور غملي بير هاراي
اسير ياماجلاردا ايستي بير كولك
ايچيمده اودلانير، آليشير اورهك.
بوردا ايكي دونيا دورموش اوز ـ اوزه
بوردا چاخناشيري گئجه گوندوزه
اورهگيم ايستهيير آتيلام چايي
بير دفعه ترك ائدم بو غملي تايي
تولك طرلان كيمي قول ـ قاناد آچام
بو اوستو دومانلي اوولاقدان اوچام.
اوچام سعادتين شن دونياسينا
ايشيق دونياسينا، گئن دونياسينا.
لاكين بيردنبيره ديزلريم اسير
آغير بير سيخينتي باغريمي كسير.
قيچلاريم قورويور، قيزيشير اوزوم
باشيم گيجللهنير، قارالير گؤزوم.
ايستيرم گؤتورم آدديم ـ آدديمدان
ايچيمده بير قوه قيشقيرير، دايان!
قيشقيرير ترپنمه! هارا گئديرسن؟
نه اوچون يوردونو سن ترك ائديرسن؟
نه اوچون آتيرسان ياري ـ يولداشي؟
بو دوغما ائللري، قوهوم ـ قارداشي؟
يوخ، آتما ائللري، ترك يار اولما!
وطندن ال اوزمه، بي ايلغار اولما!
كؤچري قوش كيمي اوولاقدان اوچما!
باشيني گؤتوروب وطندن قاچما!
دنيزلر داشسادا، قوپسادا طوفان
اصيل قوش ال اوزمز اؤز يوواسيندان.
دوز دوركي، اورادا اؤز وطنيندير،
اؤز باغين، اؤز باغچان، اؤز چمنيندير
دوز دوركي، اورادا گولور سعادت
گولورو اينسانلار، گولور طبيعت
لاكين بر باد اولموش بو غملي ديار
بو پوزغون درهلر، دومانلي داغلار
ستم زنجيرينه باغلانان اللر
حقي پامال اولموش اوبالار ـ ائللر
سودونو امديگين آغ ساچلي آنا
يولونو گؤزلهين آلا گؤز سونا
هاميسي ـ هاميسي گؤز تيكميش سنه
هر اؤز مللتينين دردين بيلنه
بو سؤنوك دودمان سنيندير، سنين
سنه گؤز تيكميشدير ايندي وطنين
ظلمته اوغراميش بو پوزغون ديار
بابكلردن قالميش سنه ياديگار.
دوگوش مئيدانيدير، اينديليك وطن
سنده او مئيدانين بير عسگريسن
قاچما بو دعوادان، قاچما بو دوودان
قاچما سنگريندن، قاچما بولوودان.
ووروش اؤز خلقينله سنده يان ـ يانا
قير، تؤك دوشمانلاري مرد ـ مردانا
قوو اؤز وطنيندن اشغالچيلاري
هر استعمارچيني، هر ظلمكاري،
قورخما، دوگوشلرده آخسادا قانون
ياخود دوداغيندان چيخسادا جانين
دايان قوي دوشمنلر تار و مار اولسون
سنين ده وطنين بختيار اولسون
دوغسون قيزيل گونش، آچيلسين سحر
سنينده ائللرين اولسون بختور
گول آچسين دوزلرده سونبول ـ شلاله
قوروسون تيكانلار، گؤيرسين لاله.
بوتون كهنه دونيا اود توتسون يانسين
آزادليق بايراغي شن دالغالانسين.
***
قوجامان تبريزي بوروموش دومان
يوزمينلر اينساني سارسيدير حيرمان.
بوتون دودكشلرده بوغولمومش نفس
هئچ بير سيويستوودان چيخمايير بير سس
سوسوب چاليشقانليق، دايانيب زحمت
بوتون هر طرفي بورويوب دهشت.
قارالديب گؤيلري ظلمون غباري
ياغيب يئر اوزونه فلاكت قاري
بوتون كارگر الي قوينوندا
معيشتين آغير يوكو بوينوندا
قاليب كوچهلرده سفيل سرگردان
كسيب آمانيني ايشسيزليك، حيرمان
كندچي كروانلاري توتموش يوللاري
گلير هر طرفدن اينسان قاتاري
يانيخليقا دوشموش يازيق اوبالي
چاريق ـ پتاوالي، ييرتيق چوخالي
بوتون وار - يوخونو دالينا آلميش
چيپلاق اوشاغلارين يانينا سالميش
سئل كيمي آخيشير شهره هر ياندان
آرا هشتريدن، آرا موغاندان.
***
هر قاپيدا بير جوت چيگني توربالي
گؤز ياشي آخيدير، ديلهنير چؤرهك
سويوق آلازلايير لوت بدنلري
سوموك سيزيلدايير، قووشور كورهك.
گرمخنالاردا اؤلوم قوخويور
آجليق اينسانلارا كفن توخويور.
***
گئجهدير، هر يانا كؤچوب قارانليق
بوتون طبيعتي دونداريب سويوق
كولك وييلدايير، بوران اووسهنير
سانكي، گؤيدن يئره كافور الهنير.
بير مزار كيميدير بوتون كاينات
طبيعت بورونوب قاردان آغ حيات
يولون قيراغيندا چكيبدير قاتار
بير سيرا كلهمه ـ كؤتور داخمالار
هانسيسيندان ايسه سولغون بير ايشيق
بويلانير ائشيگه توستو قاريشيق.
(آغير آدديم لارلا ياريرام قاري
ايرليلهييرم، داخمايا ساري)
ايشيغين قارشيسي كسيلير بير آن
چيخير ايچريدن مفلوك بير اينسان
قانشاردا دايانير جانسيز هئيكلي
قارشيما اوزانير دامارلي الي:
ـ رحم ائت، منه آغا! ياماندير حاليم
بير هفتهدن چوخدور آجدير عياليم
(دئيهن بير قوجادير، آخيدير ياشين
شرميندن يوخاري قالديرمير باشين)
هارادانسا گلير سيزيلتي سسي
بير ييغين اينسانين حزين نالهسي
گئجهنين باغريني يارير نالهلر
قونور خاطيريمه آغير بير كدر.
ايچهريم آليشير، باغريم اودلانير
روحوم شعله چكير، اورهگيم يانير.
باخديقجا بو محروم، سفيل اينسانا
ايچيمده نفرتدن قوپور فيرتانا.
نفرت تانريلارين پوچ رؤياسينا
بو كور قورولوشون شوم دونياسينا
دوشونورم، كيمدير بو دوشگون سفيل
قوجا اكينچيدير، ديلنچي دگيل.
***
هله اللريندن گئتمهميش اونون
اوراغين، شنهنين ايلليك قاباري
هئچ زامان يوخودا گؤرمهميش اونو
سحر گونشينين ايلك شعالاري
***
دوشونورم كيمدير بو محكوم اينسان
اودور روزو وئرن، او دور يارادان
«منه رحم ائلهيين»، دئيه او ديللر
سووالا آچيلان بو قابار اللر
سويوقدان تيترهين او معصوم اوشاق
بينوشهيه دؤنموش او لاله ياناق
او، سعادتلي بير رحمت اليدير
وطن غنچهسيدير، وطن گولودور.
اونوندور بو عالم، اونوندور جهان
اونون امگيله ياشايير اينسان
باغريما باسيرام دوشگون قوجاني
اؤپورم الينين قابارلاريني
حؤرمتله اليني اليمه آليب
محبت قولومو بوينونا ساليب
ـ دئمه احسان ائله، رحم ائله منه
من كي وارليغيمي بورجلويام سنه.
سنيندير حياتيم، يئديگيم چؤرهك
سنيمدير كؤكسومده چيرپينان اورهك
سنيندير ايليگيم، سنيندير قانيم
سنيندير وارليغيم، سنيدير جانيم.
سنين زحمتيندير مني يارادان
سنين محنتيندير مني اويادان.
بو، گونشدن آيدين بير حقيقتدير
اينسانين وارليغي سنه منتدير.
او، قابار اللركي، قاپ ـ قارا يانميش
او يورغون گؤزلر كي، غمدن اوسانميش
او، قارا قويلانان دونموش آياقلار
كؤمور تك قارالان يانميش دوداقلار
بوتون كئچيرديگين او قارا گونلر
اورهگيني سيخان آغير دوگونلر
دميرچي خانادا دؤگدوگون دمير
بوتون مشقتله سوردوگون عؤمور
ايستيسي جيسميني يانديران گونش
شوملاديغين يئرلر، درديگين كولش
ايشيغيندا بوغدا سووردوغون آي
عؤمرونو چورودن ياز، پاييز، قيش، ياي
قولونا باغلانان ايپلرين يئري
تورپاغا تؤكدوگون آلنينين تري
اوزهرينده كلهك قوردوغون داغلار
اكيب بئجرديگين صفالي باغلار
هاميسي ـ هاميسي شاهيددير كي، من
سنه منتدارام دوغولان گوندن.
***
بوتك من دگيلم، دونيا بيلير كي
سن بشريته روزي وئرنسن
اينان كي، حياتين اوجاغي سؤنور
اگر سن اكمهسن، سن ايشلهمهسن.
***
قوجا ساكيت ـ ساكيت باخير اوزومه
سونرادا چاتيلير آغارميش قاشي
نهلر دوشونورسه سؤزلريمدن او
معنالي ـ معنالي ييرغانير باشي.
***
ـ نه دئييرسن اوغول، كسيلميش چارام
بير كره اوزولموش هر ياندان اليم
هاني امگيمين قدريني بيلن
دونيانين ظلموندن بوكولموش بئليم.
نهلر چكمهميشدير بلالي باشيم
نه لر اوخوموشام، نهلر چالميشام
بودور حياتيمين سون سرانجامي
ديوارلار ديبينده مهلر قالميشام.
منه بو دورانين وفاسي بودور
بير عؤمور مشقت، عاقبت سؤوال
70 ايل چاليشماق، 70 ايل زحمت
آخيرسي اولموشدور بوينوما وبال.
هانسي گون عؤمرومده من شاد اولموشام
گونوم، بختيم كيمي، قارالميش هر آن
70 ايل چاليشديم، چوخ جفا چكديرم
بيرجه خوش ساعتدن تاپماديم نيشان.
ـ ياددان چيخارميشسان بس او بير ايلي؟
منله بير سنگرده ياتان زاماني؟
يوخسا اونودموشسان اوخوش گونلري
اوخوشبخت حياتي، او شن دؤوراني؟
ـ اوخ، دئمه! تاريخين قارانليغيندا
او ايل بير آي ايدي، دوغدودا باتدي
عؤمور چيچكلندي آنجاق بير باهار
لاكن، گوللريني ياناغين ساراتدي.
قرنلر ظلمتدن، دوماندان سونرا
بير گونش دوغدو، بير ايل ياز اولدو
لاكن، اويگانهشن باهاريندا
بير قيزيل گول قدر عؤمرو آز اولدو
خلق حكومتينين شن دؤورانيندا
آنجاق بيز آنلاديق عؤمرون لذتين
دئديك: آخشاميميز سحره دؤندو
اليندن قورتارديق ظلمون، ذلتين
دئمه غصبكارين قارا كينهسي
اوحياتي بيزه قويماياجاقميش
دئمه اكديگيميز اوميد زميسين
قولدورلار اود ووروب يانديراجاقميش.
رضاخان اوغلونون زيانكار الي
اوحياتي بيزه قالا قويمادي
او قودوز، ميليونلار ايران خلقينين
قانيني بوسبوتون سوردو، دويمادي.
ـ يوخ آتا، داريخما، بو قارا دؤوران
بو توستو، بو دومان، بو قار، بو بوران
چوخ چكمز، ايشيق بير باهارا دؤنر
يئنهده حياتين گلشني گولر.
ياتار قارلي قيشين سويوق يئللري
آچار شن باهارين قيزيلگوللري
بيزيمدير گلهجك، بؤيوك گلهجك
تاریخ جلادلارا باش اگمييهجك
***
بئش ميليون زحمتكش محروم اينسانا
دئمك «نجات تاپميش» آذربايجانا
رضاخان اوغلونون ظولوم تحفهسي
فلاكت تحفهسي، اؤلوم تحفهسي
وطني بورويوب قانلي بير دهشت
سارسيدير خلقيمي آجليق، فلاكت
كسير نفسلري سونگو، زندان دار
تيكيليب دوداقلار، باغلانيب قوللار.
***
لاكن، تاريخ بويو بو بؤيوك ديار
تسليم اولماميشدير و اولماياجاق.
دوغما تورپاغيمدا قودوز دوشمانا
اگر يئر وارديرسا، مزار اولاجاق.
دؤنمز ايگيتلرين هر شرايطده
مبارزهسينين ادامهسي وار.
شانلي فرقهميزين سوسدورولمايان
قورتولوش نغمهسي، ايلهام سسي وار.
قانلي دوداقلاردا سؤزلر قانليدير
ديلكلرده قاندير، اوركلرده قان
جلوو گميريري قان آلماق دييه
هر يئريندن دوران، هر باش قالديران.
يوردوم، اودلار يوردو، آذربايجاندير
مردليگين آلينماز محكم قالاسي
يوردوم باش اگمهميش اسكندرلره
گلمهميشدير يئره ايگيت آرخاسي.
يوردوم، بابكلرين ياديگاريدير
هر تولكو بورادان باج آپارانماز
ائليمين غضبي طغيانا گلسه
اسلانلار اليندن جان قورتارانماز.
ظالم، ساغ باش گورا آپارا بيلمز
اوغرو چيراغينين اولماز ايشيغي
اگري ايلان تئزراق گوللهيه گلر
دوشماني بوغاجاق اؤز قارانليغي.
چكمهسي ماميزلي، اگري پاپاقلي
اوز ـ گؤزو پودرالي، چيگني ياراقلي
دانيشاندا مين جور عشوهلر ساتان
هر اؤتن قادينا بير قاش ـ گؤز آتان
شاهليق قوشونون « دون كيشوتلاري »
تولك تولكولري، قوجا قوردلاري
باش آپارمياجاق آذر يوردوندان
ارنلر يوردوندان، ارلر يوردوندان.
***
گوناهسيز تؤكولن ناحاق قانلارين
هر داملاسيندان بير بابك قالخاجاق
طوفانلار قوپاجاق ائل غضبيندن
دوشمانين گؤزونه شيمشك چاخاجاق.
قانا باتميش ظالم اللره قارشي
قالخاجاق ائللرين انتقام الي
سون ظفر شبههسيز كوتلهلريندير
غالب گلهجكدير خلقين املي.
گئجه هر نه قدر اوزون اولسادا
سحر آچيلاجاق، گونش دوغاجاق
بو سؤز داها بوگون افسانه دگيل
«ايشيق قارانليغي بير گون بوغاجاق»
داراديقجا گونش ساري تئللرين
گئدهجك سهندين باشينين قاري
كل چيچكلر اوسته اينجي سپهجك
دومانلي داغلارين بوز بولوتلاري.
يئنه يوردوموزا باهار گلهجك
سولغون گوللريميز يئنه گولهجك
تاريخ جلادلارا باش اگميهجك
بيزيمدير گلهجك، بؤيوك گلهجك.
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
بیزیم آنا
دیشی آسلان بیزیم آنا
امزیک وئرمیش نر اوغلونا
خمیر یایمیش ، چوره ک یاپمیش
قویون ساغمیش ؛ اینک ساغمیش
آرخالانمیش اؤز اری ایله
او یارادان اللری ایله
توخوموش رنگلی گه به
احسن اولسون بیزیم ده به
گوزه للری اینجه اینجه
گؤز اینانماز گؤرمه یینجه
اوره کلره دویون سالان
گونول وئریب گونول آلان
ده رین ایستک ، دؤنمز ایلقار
اونلارداندیر بیر یادگار
گونشدن تئز یئرده ن دوران
داغلار اوسته چادر قوران
سو سوواران توخوم سه په ن
اکین اکن ، بیچین بیچن
او اولایان ؛ قوش قوشلایان
مرد ایییتلر حورمت اینن
عومور سورموش شوهرت اینن
یاد ائللره باج وئرمه میش
زوالقده ره تاج وئرمه میش
آشیقلاری هر زامانلا
نغمه قوشموش ، دستان آچمیش
قاققیلداییب اوخویاندا
اوره کلرده ن که ده رقاچمیش
مین بیر نغمه ؛ مین بیر دستان
من سؤیله ییم سیزه هاردان
آشیخ دایاندیریر سؤزو صؤحبتی
الینده صدفلی سازی دانیشیر
کامالا یئتنده اینسان صنعتی
چؤللرین اؤرده یی قازی دانیشیر
بو دیلین کلمه سی ، جومله سی یوخسا
وصفه سیغینمایان فصاحتی وار
هامیلار هامیلار آشنادیر اونا
بیلمیره م نه گوجو نه قودره تی وار
اوردا کی دیل آغیز سؤزده ن اوسانار
سوروشون مطلبی تئللر سویله سین
دوداخ دانیشارسا اود دوتار یانار
گره کدیر زخمه لر ائللر سویله سین
گونول محببت ده ن دانیشان آندا
آغیل قوپوزونون سیمی شاریشیر
عشق الی تئللره زخمه ووراندا
کیمیسی قیریلیر کیمی قاریشیر
اینسانلیق یوکسه لن ان اوجا یئرین
بیر آدی سئوگیدیر بیری محببت
هر یانی آختاردیم من ده رین ده رین
آرییا بیلمه دیم باشقا حقیقت
آشیخ سنده بیزه ایستکده ن دانیش
قوی محببت دوغسون صؤحبتین سؤزون
گونولده ن قلبیده ن اوره کده ن دانیش
قوی سارسیلان اینسان تانیسین اؤزون
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
بئله دئمیش قورقود ده ده
او ائللرین ایش بیله نی
بابالارین باش بیله نی
قورو بیر چای اوزه رینده
سالدیریلمیش بیر کؤرپونون
جیواریندا یورد ائیله میش
کؤچون سالمیش بیر اوبادان
اوجالیردی شیوه ن سسی
کؤچ ائتمیشدی آنلاشیلان
گینه ایگیت بو دونیادان
اری اولموش یاسلی گلین
آچیب آتیر آل اؤرتویون
جاوان قیزلار آغلار سیزلار
باشلارینا قارا سالیر
سس توتولار گؤز قیزاریر
دیرناخلانیر آل یاناخلار
قانا باتیر آل دوواخلار
قان قورویور آغجا اوزده
یاش قورویور یورقون گؤزده
بیر قانجیخ دیلده ن دوشوب
ایشقیراراخ ایچین چکیر
قانلی یاشی پارچالانمیش
یاناغینا بیربیر تؤکور
قارا لئچک بو آنانین
اوره ک یاخان ناله لری
آغلادیر داغی داشی
نییه شیوه ن قوپاریبان
آغلاییرسان؟
نه خبردیر ؟
نه اولوبدور؟
دئیه گلیر دلی دومرول
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
قورقود دده مه نيسگيللي سؤزلريم - من تبريز'دن گلميشهم – قالا ائشیگی
قورقود دده مه نيسگيللي سؤزلريم
بولوت قاراچورلو (سهند)
گئجه دير، عالمه چؤكوب قارانليق
اوفوقلر تاپدانيب٬ يئره يامانيب
هر يان، قوو وورورسان قولاق توتولور
فيكير ده، دويغو دا، دونوب دايانيب
آي كوسوب٬ اوز قويوب زؤهره يه ساري
گونش يولوب٬ توكوب زرلي ساچلارين
ظولمت بايراق آچيب يئرين اوزونده
دَييشيب عالمين قايدا- قرارين
بير چاققال دا هورمور، قورد دا اولامير
بايقوشلار دا باشين چكيب قينينا
اؤلوم قاناد گريب يئرين اوزونه
هر شئي شوبهه له نير وار اولدوغونا
كؤوشني بوروين سوكوت اليندن
سوكوت جانا دويور، فريادا گلير
داريخيب هؤوكوروب هاراي چكيرم
دره لر ديسكينيب، داغلار ترپه نير:
- اولدوزلو گؤيلره – آيلي گؤيلره
قوزقون كيمي قاناد گره ن بولودلار!
دومانلار ايچيندن، چنلر ايچيندن
جانيخميش بير اينسان سيزي هارايلار!
اهريمنلر، دوزاق قوروب يولومدا
قورخورام- قورخورام من قارانليقدان!
ديشين شاققيلدادير، بره لدير گؤزون
هر كولون ديبيندن، منه بير شئيطان
گونشي سالسا دا گئجه قويويا
يئنه ده گؤيلرده، اولدوز وار، آي وار
دئيرلر گئجه لر يولدان آزانلار
اولدوزلارا باخيب، يولونو تاپار
چكيلين، چكيلين، چكيلين آمان!
عؤمرومون گؤيوندن چكيلين بير آن!
قويون ايشيق سالسين يوللاريما آي
يولومو سوروشوم من اولدوزلاردان
اولدوزلار، اولدوزلار، آمان اولدوزلار
ندن گؤز باسماييب پاريلداشميرسيز؟
هارداسيز؟ هارادا ايتيب باتيبسيز؟
نييه ساكيت- ساكيت پيچيلداشميرسيز؟
يوخسا باتلاقليغا باتيبدي ((بهرام))؟
((كئيوانين)) غوصصه دن بوكولوب بئلي؟
((اولكرين)) سالخيمي پوسگوندن دوشوب؟
((زؤهره)) نين سازينين قيريليب تئلي؟
سانكي بولوتلار دا يوخويا باتيب
بختيمدن گؤيده بير شيمشك ده شاخماز!
بوستانچي بابا دا باش آتيب ياتيب
چاخماغيني چالماز، فنارين ياخماز!
اولدوزلار اوزاقدير، سمالار درين
اينسانا يئردندير وارسا هر هاراي
يوز بئله باغيرسام، سيتقاسام دا من
يولونو ديَيشمز گونش، اولدوز، آي
هله ليك بو منم، بو دا قارانليق
گؤزلريم بره لير قارا ظولمته
باشين قارانليغا دؤيور باخيشيم
بلكه بير يول آچا نورانييته
آنجاق هر گئجه نين دالي گوندوزدور
هر بير فلاكتين قورتولوشو وار
حياتين يوللاري دره- تپه دير
هر يئنيشين ايسه، بير يوققوشو وار
اوره ك چوخ دردله نير، گؤز چوخ ياشارير
لاكين حيات بوتون درد-و غم دئييل
بو آجي گونلرين، شيريني ده وار
عؤمور تك توي دئييل، تك ماتم دئييل
هر دردين داواسين آختارماق گره ك
نه چيخار ييخيليب زاريلداماقدان؟
تلاشسيز قوللارين قوووتي اولماز
يول گئتمه سه٬ چاتماز مقصده اينسان
سحري آختاران گئجه دن قورخماز
آليرام اليمه تلاش عصاسين
اگر گؤيدن يئره قطران ياغسا دا
اوزوب گئچمه لىيم ظولمت درياسين
اوميد هر نه قده ر ضعيف اولسا دا
بوتون دويونلري بوشالدار، آچار
اوميد بير قيغيلجيم، بير قور اولسا دا
تونقاللار يانديرار، آلوولار ساچار
يئنه باغيريرام، هاراي سسيمدن
دره لر ديلله نير، داغلار سسله نير
يئر- گؤي فرياديمدان زينهارا گلير
قايالار ديسكينير، داشلار ترپه نير
سانكي بير ايشارتي گؤز وورور منه
اوزاقدا جانسيز بير ايشيق پارالايير
ائله بيل گئجه نين او دويا بيلير
يا دا قارانليغين باغري چاتلايير
ايشيقدان اوزانان ضعيف شوعالار
باغلانير كؤنلومه قيزيل بير ساپ تك
مني ده اؤزويله چكير آپارير
او بير يوماق كيمي، سريتله نرك
قاپي- پنجره سيز بير آبيده ده
هانسي نييازلي ال بير شام يانديرميش
مؤحتاج بير كؤنولون بوش ايلتيجاسي
بو سؤنوك اوجاغي ايشيقلانديرميش
بوردا كيم وار منه يول نيشان وئره؟
بير برباد بنادير، بير قورتارميش شام
بو شام چكر اولسا سون نفسلرين
موطلق قارانليقدا، بوغولاجاغام
هيسلي تاخچالاردا، ساخسي پوسوزلر
اوستونه قات با قات توز- تورپاق قونوب
ياخيلان شاملارين ايستي گؤز ياشي
تؤكولوب، هر ياندا لاي با لاي دولوب
بوردا بوز باغلاييب٬ دونوبدور داشا
حاجتلي گؤزلرين تؤكدويو ياشلار
باغلي دويونلري آچانماسا دا
منيم گئجه مي كي ايشقلانديرار
توزلو پوسوزلري پيىله دولدوروب
يانديريرام، شامين سون شؤعله سينه
بير آندا آبيده چيراغبان اولور
سؤندويو شاملارين، گودازه سيله
ايشيق قارانليغي قووور ائشييه
گؤرونور بير سككيز بوجاقلي بنا
اؤنومو قورودير(؟) مرموز بير جذبه
كؤنول مفتون اولور باخديقجان اونا!
تاخچالاردا ييغيم- ييغيم كار- كاغاذ
جيليدلي- جيليدسيز، كؤهنه كيتابلار
باسيليب باشينا تورپاق اله ييب
زامانلاردان اسيب گلن روزگار
ساوادسيز، يازيسيز٬ ساده ائللرده
قديملردن قالان بير عادت ده وار
او هر جور كيتابا، هر جور باسقىيا
ندنسه موقددس گؤزويله باخار
اونا حؤرمتلىدير هر يازي، هر خط
نه يانديرماق اولار، نه آتماق اولار
((شؤبهه لي اللردن)) ائحتيراز دئيه
قاچيردار مسجيده، اوجاغا قويار
اونا گؤره ده بو بئيغوله لرده
بعضن دوغرودان دا آبيده لر وار
اينسان دويغوسونون خزانه لرين
بو ويرانه لردن، آختارماق اولار
گاهدان دا گؤرورسن بير موجاويرين
فاجيعه قوپارار زييانكار الي
آنلاماز- آنلايار يئر قازار٬ قويلار
كار- كاغذ قاريشيق، بو اينجىلري
ايچيمده درين بير آختاريش حيسسي
((كيتابلاري آختار)) دئيه- باغيرير!
ائله بيل گؤرونمز بير سس، بير نيدا
تاخچانين ايچيندن مني چاغيرير
كيتابلاري بير- بير آچيب باخيرام
جور به جور قورآن دير آنجاق چوخوسو
بير آن نفسيمي دالي قايتارير
قالخان توز- تورپاغين آجي قوخوسو
بو دا، مئشين جيليد٬ قالين بير بياض
دئيه سن، كؤهنه بير ال يازماسىدير
بوز وراقلارينا قونان لكه لر
تك توز- تورپاق دئييل، زامان پاسيدير
توستولو پوسوزون دار ايشيغيندا
آچيرام قارشيما كؤهنه بياضي
بورنومدا كيفسه ميش كاغذين اييي
گؤزومو اوخشايير گؤزه ل بير يازي
گؤزوم دولانديقجا وراقلاريندا
بياضدان بير قاپي آچيلير منه
قاپيدا سانكي بير آت باغلانيبدير
مني آپاراجاق باشقا عالمه
خياليم سيچرايير آتين بئلينه
باخيشلاريم جيلوو، گؤزلريم يوين
يورتورام كئچميشين درينلرينه
چاپاراق چيخيرام زامان قئيديندن
گونلر، آيلار، ايللر دالي قاييدير
قالخير مزاريندان اولو بابالار
قاريجيق آنالار قوللارين آچير
مني قارشيلايير ائللر- اوبالار
آدامي تانييان يئرده قورد يئسين
هاميسي بير به بير اوزومدن اؤپور
اوروز)) پيچيلدايير ((دلي دوندار((ا)):
" بيلمم نئچه مينجي نوه سييم من"
آذرلر يوردونون شن دوزلرينده
آلاجا سئيوانلار يئنه قورولور
شرفيمه بؤيوك قوناقليق اولور
دوه لر كسيلير، قويون قيريلير
ايتي شرابلارين آغزي آچيلير
اوجاقلار ياخيلير، كابابلار پيشير
هر آن يئني دسته يئتيشير يولدان
ارنلر، خاتينلار آتلاردان دوشور
اللرده صوراحي اينجه گؤزللر
سو سوناسي كيمي سوزور- ساللانير
دولوب بوشالديقجا زر پيياله لر
ياناقلار گوللنير، توتور- آللانير
جئيران سوروسو تك قيزلار- گلينلر
گولوشور، قاچيشير چمنلر اوسته
گاهدان توپلانيب دؤوره قورورلار
الوان چيچك كيمي دسته به دسته
اردملي ايگيتلر، قادين آنالار
كيمي صؤحبت آچير، كيمي ساز چالير
كيمي آت اوينادير، كيمي اوخ آتير
ائلين شنليك سسي عرشه اوجالير
گؤره ك كيملر گلير قوناقليغيما؟
عصرين آدلي- سانلي قهرمانلاري
قاريجيق آنالار، قوجا بابالار
اوغوز سويلارينين، اولو خانلاري
((بايينديرخان)) گلير، ((بيگ اوروز)) گلير
((قارا گونه)) گلير، ((خان قازان)) گلير
((قييان سلجوق)) گلير، ((بيه رك)) گلير
((دلي دومرول)) گلير، ((بوغاج خان)) گلير...
معريفت يولونون آيدين چيراغي
قوجالار قوجاسي، ائللر آتاسي
بئزن ميسكينلرين اوميد داياغي
بوتون موشكللرين موشكولگوشاسي
((قورقود دده)) گلير الينده قوپوز
اودوملو اليني آرخاما چالير:
- اوغول ائللريوه خوش گلدين دئيير
هر طرفدن آلقيش سسي اوجالير
باخيرام ائليمه، بابالاريما
باخديقجا فخريمدن باشيم اوجالير
اؤز گونوم، طالئعيم گلير اؤنومه
گؤزوم آياغيما تيكيلي قالير
اؤپورم دده نين جؤمرد اليني:
- آتا، اوغلون هيممت ديله يير سندن
بيل كي ائللريمين حالي ياماندير
اسيرگه مه خئير دوعاوي مندن
زاماندير بيزلره فلك گؤز اَييب
پولاد اوز قيلينجلار قيندا پاسلانيب
شاهباز آيغيرلارين پييى كسيليب
جيدالار اَييليب، كندير اوفانيب
اودالار تالانيب، ائولر ييخيليب
مرد ايگيتلر اؤلوب، اوره ك داغلانيب
حيصارلار آلينيب، اوردو باسيليب
دوداقلار تيكيليب، قوللار باغلانيب
آلتينلي بان ائولر، تالانا گئديب
ائو يييه سي گئجه كوچه ده ياتير!
بوز بالتاسي كيمي جؤمرد ايگيتلر
ديوارلار ديبينده پورتاقال ساتير!
كؤلگه لي آغاجلار كؤكدن قورويوب
بولاقلار كورلانيب، كهريزلر باتيب
آليجي قوشلارين قانادي سينيب
آسلان ياتاغيندا تولكولر ياتيب
اوبالاردا نه توي٬ نه بايرام اولور
نه قوپوز چالينير، نه مرد اؤيونور
نه بير اوزان گلير٬ نغمه اوخويور
نه بدوو آتلارين ايچي دؤيونور
لاله لي دوزلرده تيكان گؤيه ريب
نه قوزو مه له شير، نه جئيران قاچير
قوشلار دا يوردومدان كوسوب گئديبلر
گؤيده نه بير دورنا، نه سونا اوچور
معيشت ايگيده آغير يوك اولوب
كيمي باش گؤتورور گئدير سرگردان
كيمي بالالارين آلير ديشينه
قاچير ديياريندان، دوغما يوردوندان!
دوو دوشوب ديرناقسيز نامرد الينه
ديشي باتان يئرين اتين قوپاردير
ديل آچيب ديلينده دانيشانلارين
چكير بوغازيندان ديلين چيخاردير!
بيرجه دار گونلرين دار آخشاميندا
خالقين احوالينا شفق قان آغلار
قهرمان ائليوي نه گونه سالميش
گؤر بو قارا دؤوران، گؤر بو روزگار
بير اوره ك آرادان ايكي بؤلونوب
آياق دا قانليدير، باش دا قانليدير
آغ ساچلي آنالار قارا گئيينيب
ياناق دا قانليدير، ياش دا قانليدير!
اوتانيرام سنه ((اوغلونام)) دئيم
بيليرم يانيندا قارادير اوزوم
(؟)دردي من ائشيدني سن
سن دؤزنمه ينده، من نئجه دؤزوم؟
وطنين شاماماسي
دوغرانيب ديليم- ديليم
تيكيليب دوداغيم
قاداخلانيب ديليم
هر پارچام، هر تيكه م
بير قورد آغزيندا!
بابامين كسگين قيلينجي
پاسلانيب، چورويوب قيندا
...
نامحرم قوجاغيندا!
مرد ايگيتلريم داردا
بو ديياردا، او ديياردا
...
((آذرلىيم)) دئين
پاپاغي قيللي- قيلچيقلي
اوز- گؤزو سنگر پالچيقلي
دؤنمز جؤمردلريم...
بيلميرم هاردادير...
هار.... دا....
قولاق آس آتا!
بو دردلي اوغلووا قولاغ آس!
هانسي درديمي دئييم؟
هانسي نيسگيليمي دئييم؟
سيزدن سونرا نامردلر
دوغراق- دوغراق
دوغرادي ديياريمي
دوغراديلار ايرانيمي...
بير ووروشدا
اؤزون، اوغلون، نوه سين
قوربان وئردي ((شئري)) بابام...
...
آلانماديم قانيمي
بير ده كي نانكورلار
بير قورو ديليمي ده منيم –
اليمدن آلديلار
بير قاريش يئريمدن ده
مني باييرا سالديلار
هاراي قوپارتديم
جان آتديم
اولمادي- اولمادي
ايندي...
اوروشده بدوو آت شيهه سيندن
نر اوغول نعره سيندن
سس سمير يوخدور
اللرده قالان آنامين
هاي... هاراي چكمكدن
چيخدي جاني:
بابكيم، كوراوغلوم، شاه ايسماعيليم ها... ني؟
****
دده ملول- ملول باخير اوزومه
باخيشيندا آيدين بير اينجيكليك وار
اؤولادين پريشان، ناتوان گؤرسه
شوبهه سيز هر آتا موكددر اولار
اوغول نييه مندن هيممت ايسترسن؟
تورپاق اسيرينين الينده نه وار؟
هر عاشيقين بئش گون دؤوراني واردير
هر عصرين اؤزونون بير ((قورقود))و وار
كيم اؤز ثروتيني قبره آپارميش؟
يا هانسي آتاني گؤردون دونيادا
عؤمرونده چاليشيب قازانديغيني
بوراخيب گئتمه يه آخير اؤولادا؟
من اؤز حياتيمدا هر نه قازانديم
عاغيلدان، كمالدان، عئلم و ذكادان
توخوم ائيله ييبن بو يئرده اكديم
سيزلره تاپشيرديم اؤلدويوم زامان
آنجاق هر اوغولون اؤزونه قالير
آتا ثروتيندن نه جور بارينا
بير گونده كول ائديب گؤيه سووورا
يا دا كي قات- قات دا، آرتيرا اونا
بيز اگر باش اوجا، ايگيت ياشاديق
نامرده اَيمه ديك اونو هئچ زامان
ياد ائللي دوشمانا تسليم اولماديق
قانيميز آخديسا داماريميزدان
دؤرد اللي توتماديق بيز بو دونياني
حياتي شرفده، مردليكده بيلديك
ياشاديق شرفلي ياشاماق اوچون
ساواشديق، ووروشدوق، اؤلدوردوك، اؤلدوك
گؤيلره يورد سالديق قاراقوش كيمي
قارقا قوزغون اولوب، لئشه قونماديق
آسلان تك جب لرده ياتاق ائيله ديك
تولكو تك گونده مين كلك يونماديق
نامرده مرد اولدوق، حاققا قول اولدوق
ياخشىيا، ياخشي اولدوق، يامانا، يامان
السيزلري ازيب آياقلاماديق
آمانسيز دوشمانا، وئرمه ديك آمان
اوغولا نه گرك دده نين مالي
اگر اوغول اولسا، اگر مرد اولسا!
آتانين ثروتي هارا چاتاجاق
اوغول دده سينه يامان درد اولسا!
آتانين آديني باتيران اوغول
آتانين يوردوندا قالماسا اييدير
ايگيتده، ايگيت ليك، ناموس، عار گرك
ناموسسوز اوغولللار اولماسا اييدير!
اوغول نييه مندن هيممت ايسترسن؟
تورپاق اسيرينين الينده نه وار؟
هر عاشيقين بئش گون دؤوراني واردير
هر عصرين اؤزونون بير ((قورقود))و وار
من اؤز زمانه مي ياخشي تانيديم
ياخشي يول گؤسترديم، ياخشي يول گئتديم
ائليمه اوستاد بير گميچي اولدوم
توفانلاردان كئچديم، ساحيله يئتديم
سن ده اؤز عصريوي دريندن تاني
گز- دولان زامانين ((قورقود))ون آختار
راكئت دؤورانيندا، آتوم عصرينده
اپريميش ((قورقود))دان سيزه نه چيخار؟
هر زامان باش اوجا ياشاماق اوچون
او عصرين هونرين اؤيره نمك گره ك
آتايا گوونمك هونر دئييلدير
دونيادا هونره گوونمك گره ك
گئت قوجا دده دن هيممت ديله مه
هيممت وئره جكسن، هيممتين اولسا!
آتاوين چيراغين يانار ساخلارسان
شرفين، هونرين، غئيرتين اولسا!
منيم ده اليمدن بو گلير آنجاق
سني كئچميشينله ائيله يم تانيش
باش اوجا ياشاماق ايسته سن اگر
باخ گؤر بابالارين نئجه ياشارميش
من بو دونيالاردا گزيشن زامان
بيلميرم نه ساعات يوخوم آپارير
يا منيم كؤنلومو رؤيالار آلير
يادا كي پوزوسون ياغي قورتارير
بير زامان آييلديم٬ آچديم گؤزومو
ايشيق قارانليغي باسيب بوغوردو
گئجه نين شلمه سي قانا باتميشدي
سحر آچيليردي، گونش دوغوردو
((دده مين)) اپريميش، توزلو كيتابين
بير آبيده كيمي قوجاقلاميشديم
گئجه مي سحره چاتديرميشديمسا
بير وراقدان آرتيق اوخوماميشديم
بولود قاراچورلو سهند
شئعر- من تبريز'دن گلميشهم
بيلميرهم آغلاييم، بيلميرهم گولوم،
بيلميرهم آچيليب، يا سولوب گولوم!
دانيشماغا توتمور آغزيمدا ديليم،
آخي دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
مندن سوروشمايين تويدان، بايرامدان،
نغمهدن، ماهنيدان، بادهدن، جامدان،
اوغول- اوشاغيمدان، بالا ـ بولامدان،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
سؤز آچمايين منه يازدان، باهاردان،
يا ايستي اوره كلي، ايستكلي ياردان
سورمايين او عزيز آنا ديياردان،
آمان، دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
سورمايين، سورمايين ياشيل داغلاردان،
شاختا قارسيلايان بارلي باغلاردان،
يا دا، باغريمداكي چارپاز داغلاردان،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
عاريفلر درديمي آنلايار ـ قانار،
آليشانلار آلوولانار، اودلانار،
بعضيلر سؤزومو افسانه سانار،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
يارادان ديل وئريب اينسان دانيشا،
ال ـ قول وئريب حيات اوچون ووروشا،
اوره ك وئريب سئوه، كوسه، باريشا،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
گوناهيم: ثروتيم، دوشونجهم، ديليم،
ال ـ قولوم زنجيرده، يورد، ديليم ـ ديليم،
اوره ييم شان ـ شاندير، باغليدير ديليم،
آمان، دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
شاعيرين سيلاحي كلمهدير، سؤزدور،
ياخان شاپالاقدير، ياخيلان اوزدور،
گؤيه رن ياناقدير، قيزاران گؤزدور،
آمان، دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
قلم سونگو ايله قارشي دورا؟...هئي...
كاغاذ قالخان اولا، جان قورويا؟...هئي...
ناحاق قان قورويا، قورومايا؟...هئي...
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
سؤز دوستلارينا من دايانانميرام،
بوش بوغاز سؤزونه اينانانميرام،
جان قويماقلا، سؤزو، بير سانانميرام،
چونكو دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
باده مجليسينده، ايستي اوتاقدا،
اؤيونمك ده اولار، بلكه جوشماق دا،
ايش مرره باشينا يئتيشهن واختدا،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
لالهنين توتولدو باغري قارالدي؟
بولبولون نه اولدو رنگي سارالدي؟
قان قارداشلاريم بس هاياندا قالدي؟
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
طالئعيم بلليدير دوستا، دوشمانا،
دئميرهم او باشي دومانلي آنا،
لالهيه بورونوب يا باتيب قانا،
آنجاق دوستلار من تبريز'دن گلميشهم!
ساوالان اوره كلي تبريز آناسي،
اللري اوستونده قاليب بالاسي،
تويو چاليناركن باشلاييب ياسي،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
ديرناقلانيب گلينلرين ياناغي،
گردكلر اولوبدور « قاسيم » اوتاغي،
قيرميزي گئيينيب عئينالي داغي،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
دومان چولقاييبدير داغلاري، دوزو،
شههرين آغزيندا قاليبدير سؤزو،
آنجاق، سحر ـ آخشام قيزارير گؤزو،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
دؤنوم ـ دؤنگهلرده قوردلار اولاشير،
سومسوك ـ سومسوك گزير، گاه قودوزلاشير،
بعضن ده ديشلري قانا بولاشير،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
درين دنيز كيمي ساكيتدير شههر،
سسسيز ييرقالانير قالين لپهلر،
بو سوكوتدا نهلر گيزلهنيب، نهلر؟...
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
سهند'ين ايچينده كوپسونور وولقان،
باشيندا گاه دومان، گاه دا كي، توفان،
بويلانير شههره باخير نيگاران،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
وطن دميردهدير، وطن داردادير،
گؤزلري يول چكير، اينتيظاردادير،
«شهرييار» قارداشيم گؤره سن هاردادير،
آمان دوستلار، من تبريز'دن گلميشهم!
تهران، اسفند 1356
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
دولاييدان زينهلهنيب،
سوزوب آخان سيزقي سولار،
گؤز ياشي تك كرانلارين،
ياناغينا شورولدايير.
قولاغيما پيچيلدايان
حزين ـ حزين ميزيلتيلار
اوغلو اوغلو اؤلموش آنالارين
نالهسي تك سيزيلدايير.
اگري ـ بوروق دولانان آرخ
دوگون ـ دوگون ايپه بنزهر
قبريستانين بئلين بوغوب
قيوريم ـ قيوريم غلطان آخير.
ياري اوچوق قبيرلردن
ديشره چيخان آغ كللهلر
تورپاقلي گؤز يئريلردن،
هوروت ـ هوروت چايا باخير.
تيكانلارين گؤي كوللاري
آغ چيچكلي اوزرليكلر
زمي كيمي اؤسهلهنير
يازيئللري اسديگيجن
باش چارتلادير گؤلمشلردن
گردابلاردان قالخان اييلر
سومسوك ايتلر حالسيز ـ حالسيز
سوموك گزير كوللوكلردن.
داشقين آرخين سوددينلي**،
قينديرغالي قوجاغيندا
بوز تپهجيك دونباليبان
چيچكلي كور گؤزتك دورور
ساري صابين تورپاقلاري
سئل كئچرين دوداغيندا
قوروشقاميش يارالارتك
اوركلري قاريشديرير.
پالتار يويان قيز ـ گلينلر،
چاي آشاغي، توققاج الده،
ديزه قدر چيرمالاييب
قارا يول ـ يول شالوارلاري.
فينديقجالي آياقلاري
مرمر كيمي سو ايچينده
چوغان سپيب تاپداييرلار
داشلار اوسته پالتارلاري.
توستولهيير داش اوجاقلار
بوغ يوكسهلير قازانلاردان
خيردا ـ خيردا لوت اوشاقلار
سپهلهشيب مزارليغا.
آياقلارين يارا ـ يارا
آجي ديشلي چاقير تيكان
كول ـ كوس ييغيب توپلاييرلار
قازان آلتدا يانديرماغا.
اونلار منه تانيشديلار
«كوفته خديش»، «حسن بالا»
«دلي زينال»، «خاللي زيور»
«قارا زهرا»، «چويور اختر».
او دور اوردا دمير طشتده
پالتار يويور «ملك خالا»
برج ديبيندن تيكان ـ ييغير
«احمد»ايلن «گوده قنبر»
بورا بيزيم محللهدير
من بورادا بوي آتميشام
اونلار منيم يولداشيمدير
بو يئرلرسه اويناغيميز.
اوشاقليغين پرديسيني
من بونلارلا قارالتميشام
بو يئر اولوب اولوروموز
هم باغچاميز، هم باغيميز.
من بو يئرده گونلريمين
ايلك باهارين اوتوزموشام
مين بير حسرت توزو قونوب
اورهگيمين آيناسينا
چاتلاتديغيم ساپانلارين
آيناسينا اوتورموشام
توللانميشام طالعيمين
فيرتانالي درياسينا.
ديريليگين ياشايشين
فلاكتين، مشقتين
بو يئرلرده داديبان من
آجيسيني، تمسينميشم.
ساده، يوخسول اينسانلارين
صداقتين، محبتين،
بويئرلرده من دويوبان
آلوويلا ايسينميشم.
محروم اينسان طالعينين
لوحهلرين، غم دفترين
من بورادا واراق ـ واراق
آچيب ـ باخيب اوخوموشام.
شعريمين، آماليمين
خالچاسينين ايلمكلرين،
ناخيشلارين اورنگلرله
بوياميشام، توخوموشام.
اوزون گونلر بورادابيز
ائوجيك تيكيب، باغ اكميشيك
بيان اولوب، تيكان اولوب
باغچاميزين آغاجلاري.
ساعتلرله چاليشميشيق
جان آتميشيق، تر توكموشوك
گؤل دوزهلديب توپلاميشيق
باشسيز آخان نيل سولاري.
چايا قالخان دولايييا
قاييرميشيق پللهكانلار.
آغير ـ آغير داشلار ايلن
دوزهلتميشيك آتلاماجلار.
فيرلانيبدير سحر ـ آخشام
قوردوغوموز دگيرمانلار
اليميزله اكيليبدير
ساحل بويو بو آغاجلار.
باخ! او، «بولوت» بولاغيدير،
من قازميشام او بولاغي
باخسان اگر دوم دورو دور
نووچاسيندان آخان سولار.
بوردا هر يان سو اولسادا
گون اورتانين شاخلوو چاغي
ايچمك اوچون سو تاپيلماز
اوركلردن آلوو قالخار.
سحر ـ آخشام، گون آراسي
ديبين كسهر آرواد ـ اوشاق
الي دوللو كوزكچهلي،
دؤوره قورار، نوبه توتار.
احسانيمي چوخدا بئله
مفته بيلمه، هر كس آنجاق
نئچه ساعات عؤمرون وئرر
نئچه ايچيم سودولدورار.
***
مَترتده سؤزومه قاتيق
قاب ـ قاشيغي مژمئيده.
«خانيم خالا» دالان آلتدا،
اوتوروبدور گؤزو يولدا.
بالام حسين! اختر گئديب
دوغرامايا سو گتيره،
ايندي «سادات» ايشدن گلر
قاچ گؤر باجين قالدي هاردا.
«ساداتقلي» ائوه گيرير
الده موشار، يورقون ـ آرقين
موشاريني سؤيكهيهرك
كوشخانانين بوجاغينا.
چؤكور كهنه پالاز اوسته
اوزاديري آياقلارين
آلنينداكي قيريشلاردان
تر سوزولور ياناغينا:
ـ ديليم چيخير سوسوزومدان
آي قيز! بير آز سو وئرمنه
(خانيم اوزون ديرناخلايير):
ـ كول باشيما! قيز گلمهدي.
آياق يالين ائودن چيخير
قيزا قارشي يازيق ننه
لاكن قيزا نؤبت يوخدو
بولاغ باشي ولولهدي.
يوزه ياخين آرواد ـ اوشاق
اضطرابدا اوزه ـ اوزه
دوزولوبلر اوتوروبلار
گؤز تيكيبلرچشمهجيگه
اوزلرينده تلسمهنين
انتظارين چيزگيلري
اوركلري سويا دؤنور
نووچاجيقدان سو گلديكجه.
ييغيناغين آراسيندا
ياشيل گؤزلو چشمهجيگين
قيتمير سويو گؤز ياشي تك
نووچاجيقدان سوزوب آخير.
آخيشينا يوز بوقدر
گوز باخسادا غمگين ـ غمگين
كوزكچهنين ديبلرينن
هله جانسيز بير سس قالخير.
تهران 1346
* قالا ائشيگی(Qala Eşiyi): مراغا(مراغه) شهرينين اسکی محلهلريندندير.
**سوددين(سوتلگن، سوتلوکنSütlükən) بيتکی آدی.
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
بیر هامی-سهند یده ن روسته مه - گؤزله ر – آیدینلیغ عاشیقییه م – مزار – دوشونمه ک
بيري يارييا بؤلدوم
يارينيدا يارييا
يئنه، يئنه،
يئنهده ...
ياريلاردان هر ياري
حسابسيز ياريلارين
بيري و بوتونو ايدي!
بيرين اؤزو، هامي ايدي
و هامي،
حدسيز ـ حسابسيز بيرلر
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
محمد حسين شهريار
بو قارا تورپاغا گيجيييم گلير
گون به گون آرتيرير اؤز خزينه سين
او نئجه باسيبدير قارا باغرينا
سهند تك بير دولو سؤز خزينه سين
او يوكسك سهند´ين اؤزو اؤلوبسه
سيزلايان سازينين سؤزو بيزده دير
دومانلي زيروه سي گؤزدن ايتيبسه
روحون اينتيظار گؤزو بيزده دير
سهنددن رستم علييفه بير مكتوب
داغووي گورمه ييم رستم قارداشيم
دار گونده غريبه داديما دوردون
دوغما وطنيمده، دوغما ائليمده
مني غريب گوروب حاليمي سوردون
بير عومور درديمي گيزلي ساخلاديم
اودلانديم، آلووم اوزومو ياخدي
اودوما سو سپه ن اولمادي بيرجه
گوزلريمين ياشي ايچيمه آخدي
حكيمسيز، قايغيسيز، داوا- درمان سيز
سيمله دي، سومويه ايشله دي يارام
اوزومه باغلاندي بوتون قاپيلار
اوزومدن ال اوزدوم كسيلدي چارام
چوخلار باشيم اوسته گلدي، سووشدو
لاكين احواليمي سوران اولمادي
درديمي، يانغيمي سوران چوخ اولدو
آنجاق، يانيخمادي گوزو دولملدي
نه بيليم ((لازمي ملاحظه لر))
يالنيز قورخوتمادي سني قارداشيم
ائليمين امگي حلالين اولسون
باخديم غيرتووه اوجالدي باشيم
اوره كله دينله دين قارداش غميني
اوره كدن باغلاندين غمه كدره
باغيردين، هويكوردون، آبدالا دوندون
جار چكدين، چوو سالدين بوتون ائللره
سنله قانادلاشدي شعريم، الهاميم
آخدي خياليمين قاينار چشمه سي
سنينله سسلندي بوغولموش سسيم
ياييلدي قلبيمين آهي، ناله سي
ائللر خبر تاپدي حاليمدان منيم
بير داها درديميز ديللره دوشدو
اوره ك ناله لريم اوره ك شعرلريم
تيتره تدي اونلارجا شاعر اوره گين
قارالميش اودوموز كوزردي يئنه
قيزديردي خالقيمين آرزي چولمگين
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
يئنه كمان كيمي چكيب قاشلارين،
قولدور باخيشلاري واي مني گؤزلر.
داغيديب گؤنلومون باغچاسين، بارين،
ياخيب يانديرماغا خرمني گؤزلر.
اليندن كيم قاچدي جانين قورتاردي،
صنعان دينين آتدي، دونوز اوتاردي،
هر زامان يئني بير فتنه قوپاردي،
او گورجي باخيشلار، ارمني گؤزلر.
سوزگون باخيشيندان اوركلر شان ـ شان،
هر ياندا مين يانان ، مين ـ مين آليشان،
داغيديب تئللرين ائديب پريشان،
قلب ائوين ييخماغا شانهني گؤزلر.
حسرتي لالهنين باغرين داغلاييب،
شوقوندان گول گولوب، بولود آغلاييب،
ييغيب داليسيندا دسته باغلاييب،
سونبولي، نرگيزي، سوسني گؤزلر.
زلفلري قاپ ـ قارا، اوزو آي پارا،
ناز ـ غمزهسيندن اورهكلر يارا،
قدرتدن چكيليب قاشلارا قارا،
نئيلهيير ـ نئيلهيير سورمهني گؤزلر.
باخيشي، گولوشو، حيلهسي، فندي،
قاتيب ـ قاتيشديريب پوستهني ـ قندي،
بيلميرم ايلك ازل كيمدن اؤيرندي،
چمخمي، عشوهني، غمزهني گؤزلر.
سوردوم، شرمدندير، بو، يا نخوتدن،
باشيني قووزاييب باخماز ابدا.
دئديلر، اؤزو ايله دگيل، خلقتدن
شيوادان آليب بو شيوهني گؤزلر.
عشقي، اورهگيمده تالان قوپاردي،
صبر و قراريمي چاپدي ـ آپاردي،
وورغون اولسايدي نهيه يازاردي
سهند بو قوشماني، نغمهني، گؤزلر.
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
«پوچلوق» سفسطهسينه،
كؤنلوم اينانماييبدي،
ازلدن، لاپ ازلدن.
بو قورقونو، دونياني،
هدر شئي سانماييبدي،
نه بوگون، نه ده دونن.
بو نئجه پوچلوقدور كي،
وارليق، طبيعت كيمي،
چيخيشي، جلوهسي وار.
بو، نه هدرليكدير كي،
سئوگي، محبت كيمي،
قوش قونماز زيروهسيوار.
ابديت سويونو،
نئچون «اسكندر» كيمي،
ظلمتلردن آختاراق.
حقيقتين پريسي،
بير گون دوغسادا يقين،
آيدينليقدان دوغاج.
او دوركي، دوغان گوندن،
آيدينليق آختارميشام.
قارانليقدان قاچميشام.
بير قيغيلجيم اولوبان
كؤزهريب ايشارميشام،
انگينه يول آچميشام.
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
بير مزار بويوندا يئر سوراغيندا
سهندي دومان آليب،
ياشيل دونو ساراليب.
بوردا بير غريب اؤلوب،
اؤلوسو يئرده قاليب.
من يارانان گوندن دردلي يارانديم،
«واي ننه» چاغيرار بيزده دردليلر.
آغلاديم، قيشقيرديم، باغيرديرم ـ سانديم،
آنا وطنيم وار، قايغي چكر.
سن دئمه ازلدن يتيمميشم من،
آنا يورددان، آنا وطندن ساري.
بونو گيزلهميشدي هاميلار مندن،
حاق قارقيسين اينسان آلدادانلاري.
ائلهده قايغيسيز، السيز، آياقسيز،
توللانديم حياتين بورقانلارينا
بالتاسيز، ناجاقسيز، داياناجاقسيز،
آتيلديم طالعين عومّانلارينا.
ايليشه ـ ايليشه ايليشيملره،
سيريمسهديم، بويا ـ باشا يئتيشديم.
يانغينلارا آتيلسام دا مين كره،
يانيب كول اولماديم، قايناديم ـ پيشديم.
آز ـ ماز گؤز ـ قولاغيم آچيلان زامان،
گؤردوم هاميلارين آدي ـ ساني وار.
بير منيم آديما دئييرلر جيرتدان،
هر كسين ائل ـ گونو، دودماني وار.
بو دردن، بو غمدن يانديم، آليشديم،
حسرتيم داغلاري ـ داشي يانديردي.
كول ـ اولوبان تورپاقلارا قاريشديم،
آلووم قورونو، ياشي يانديردي.
من ده مجنون كيمي دوشدوم چؤللره،
لئيلام ايسه يوردوم، وطنيم اولدو.
چوخ دولانديم، باش اوزاتديم، هر يئره،
آياقلاريم قابار چالدي، يورولدو.
سحر ـ آخشام يوللار اوسته دايانديم،
گلندن ـ گئدندن خبر سوروشدوم،
سوراق آلانماديم، آنجاق، بوشانديم،
گئت ـ گئده حسرته، غمه يانديم.
بير گون بير قوجايا توش گلديم، سوردوم،
گؤردوم گيزلي ـ گيزلي منه گؤز ووردو.
وارديم، خلوت يئره، يولوندا دوردوم،
اليمه كؤهنه بير كيتاب قيسديردي.
اوخودوم، ديرچلديم، آياغا قالخديم،
شيمشك اولوب چاخديم، وولكانا دؤندوم.
بولود تك كيشنهديم، سئل اولوب آخديم،
كؤكسو داغدالغالي عومّانا دؤندوم.
وارليغيمي دانان قلبهزنلرله،
يامان ياخالاشديم، يامان ووروشدوم.
يالان ـ پالانلارين تاپشيرديم يئله،
حاقسيزليغا قارشي يامان ووروشدوم.
اورك سؤزلريمي، حاق سؤزلريمي،
قايا كيمي دوشمان كؤكسونه ووردوم.
غصبكارا جومرد بابالار كيمي،
گاه قان قوسدوروبان، گاه قان اوتدوردوم
اليمدن زينهارا، زارا گلنلر،
كؤپك كوشگورتدولر، ايت بوراخديلار.
حاق سؤزومه جاواب وئرهنميهنلر،
قددره قوللانيب، قمه تاخديلار.
گوجوم گوجلرينه چاتانماديقدا،
هر طرفدن مني دؤورهلهديلر.
سونگونو بؤيرومه سانجيب آديما
وطنسيز دئديلر، نهلر دئديلر!...
يئنه داغلار كيمي دوردوم، دايانديم،
نه چكينديم، نه ده سؤزومو چاشديم.
محكمهلريني اگلنجه سانديم،
دنيز كيمي جوشدوم، كوكرهديم، داشديم.
آياغي كوندهلي، قوللاري باغلي،
سسيمي اوجالتديم، آچديم ديليمي.
اورگي غوبارلي، سينهسي داغلي،
دئديم، هر درديمي، هر نيسگيليمي.
ائي عيرق افسانهسيني اوزه چكنلر،
روحونوزو شئيطان چوشلاييب بوتون.
قارداش قيرغينينا توخوم اكنلر،
اكديگينيزه پئشمان اولارسيز بير گون.
بير پارا سؤزو چوخ اوزه چكمهيين،
بوش سانمايين بئله چوخدا مئيداني،
قيپچينين، بو قدر سوخمايين گؤزه،
آنانيزدان قالان كيرلي توماني.
كاش بو «تميز نژاد»، «پاك قان»لاريزلا،
هيتلرين ديرناغي اولابيلئيديز.
خام خياللار، گولونج يالانلاريزلا،
قوبلزلردن عيبرت آلا بيلئيديز!
گئدئيديز برلينه يادا لوندونا،
اوستون نژادلارين گؤرئيديز حالين.
بلكه سيغينايديز اينسان قوينونا
سونون دوشونئيديز بوش خياللارين.
گؤرئيديز مئيدانا چوخ گئج گليبسيز،
معركه ييغيشيب، اويون قورتولوب
بوش يئره چاپيبان آت چرلهديبسيز
گلين اركك چيخيب، توي باطيل اولوب.
گؤرئيديز خالقلار قالخيب آياغا،
وارليغين، منليگين آختارير سين ـ سين.
كيمسه نه نؤكردير، نه ده كي، آقا،
نه ايستر ازيلسين، نه ده كي، ازسين.
تاريخ كدرلنمز گوزگويه بنزر،
اوندا گؤرمك اولار، اگريني ـ دوزو.
بير مصلحتيم وار، دينلهسز اگر،
بو آينادا گؤرون اؤز اؤزونوزو.
ظن ائتمهيين يئنه قلم سيزدهدير،
سيزلره مخصوصدور كيتابخانالار.
آغي ـ قارا يازماق الينيزدهدير،
يوخ!... بو گون ميليونلار باشا دوشن وار.
ديرشه بيلسهده كيم حقيقتله،
خالقي آلدادانمير، اؤزو آلدانير.
ديزه چوكدورولسه ميليون قاليله،
يئنه يئر دولانير، يئنه فيرلانير.
چوخ ياخشي بيليرسيز فيريلداقچيلار،
من نه وطنسيزم، نه ده گؤبهلك.
دوغما دياريم وار، بؤيوك ائليم وار،
منيمدير هم كئچميش، هم ده گلهجك.
منه نه عيرق، نه ده بابا يونتايين،
اؤزوم، اؤز كؤكومو ياخشي تانيرام.
گئدين اؤزونوزه «بابا» آرايين،
سيزين يئرينيزه من اوتانيرام.
قاطيرينيز چوخدا باش آپارماسين،
قودورمايين بئش گون يايان اولموشام.
مني چوخ دا بئله حقير سانمايين،
ايگنهمي يئينه قيييق قوسدورام.
خاما باغلاميشام قير آتي هله،
بير گون بوتون مينيب اويناداجاغام.
ائل ـ اولوسونوزا ساليب ولوله،
سيزه قان قوسدوروب، قان آلاجاغام.
بئش گونلوك بگليگي بگليك سانمايين،
ايشين داليسيني دوشونون، دويون.
بوش يئره اؤيونوب خوروزلانمايين،
دالي گونونوزه بير كؤرپو قويون.
بير آن زنجيرلري آچين ديليمدن،
بو ديل ميليونلارين آنا ديليدير.
قورخون غضبيمدن، قورخون كينيمدن،
ساغالمايان يارام ديل نيسكيليدير.
مين ايل قاباق بابام قازان دئميشكن:
بوتون سيزين اولسون تورپاغيم، داشيم.
تالاديقلارينيزي آلميرام سيزدن،
قويون آنام ايله بير قوجاقلاشيم.
يانيلمايين اگر يالوارديم سيزه،
آنام آياق آلتدا قالماماق اوچون.
آنا، موقّدسدير ازلدن بيزه،
قييماريق آياقلار آلتينا دوشسون.
نامردلر زينهارا گلدي اليمدن،
چارميخا چكديلر مني هر ياندان.
قنّارايا آسلاديلار ديليمدن،
ياتاغيم قورو يئر، اوتاغيم زيندان.
ايچيمده بوغولان قيشقيريق سسيم،
دمير مييلهلري تيترتدي يالنيز.
تك باشيما آرتيق نه جوشوب، داشيم،
اولدوزسوز يارانيب زاواللي يالقيز.
نه قدر باغيرديم، هاراي قوپارديم،
بوشلوقلاردا ايتدي آنجاق هاراييم.
دمير زنجيرلري چئينهديم، دارتديم،
داديما چاتمادي هاوادارلاريم.
كيريديم، آغاردي ساققاليم، ساچيم
قاپيني آچديلار، دئديلر، ايتيل!
بيلمهديم هايانا اوز قويوب قاچيم،
اومودسوز، آرزيسيز، يئر ـ يوردسوز، سفيل.
يئنهده اوز قويدوم داغلارا ساري،
بلكه دالداناجاق آرايا بيلم.
بلكه تاپا بيلم آنام دياري،
قوينونا سيغينيب بير آز دينجلم.
يورولدوم ـ خورد دوشدوم، گئتديم اويقويا،
دربهدر گزمكدن آخير اوسانديم.
اپريميش بير قاري گلدي يوخوما،
ديسكينديم، خوفلانديم، ايسكلت سانديم.
باشيما ال چكدي قورخوم تؤكولدو،
خوش باخيشلاريندان گؤردوم تانيشدي.
مهريبان ـ مهريبان اوزومه گولدو،
دؤندو ديله گلدي، منله دانيشدي:
قورخما، عزيز بالام! گزديگين منم،
اپريميش اولسام دا، گل، قوجاقلاشاق.
هامان آختارديغين آنا وطنم،
آنا اؤلوسوندن چكينمز اوشاق.
بيليرم درديوي، هر نيسگيليوي،
دولانيم باشووا، دؤنوم گؤزووه.
دانيش، قوي، دينلهييم دردلي ديليوي
جانيم قوربان اولسون شيرين سؤزووه!
سؤيلهديم، يوخ آنا! سن دانيشگيلن،
سؤيله، نه اولوب بو گونه دوشوبسن؟
دانيش طالعيندن، دانيش گونوندن
دانيش يازيق آنا، زاواللي وطن.
قورو كلّهدهكي گؤز يئرلريندن،
باخديم، داملا ـ داملا ياش دامجيلادي.
لاكين كلمه وئريب آلمادي اصلا،
ايچيم آلوو چكدي، اورگيم ياندي.
اتگين آختارديم اله گلمهدي،
يالوارديم، آسلانديم سوموكلريندن.
آنا اورگي ايدي، دؤزه بيلمهدي،
آخير ديله گلدي، دانيشدي منلن.
دينله، دردلي بالام، درديمي دينله،
درد اهلي آرتيق درد چكمگه نه وار؟
گل، بير ـ بير تانيش اول كدرلريمله،
دردين دولو گرك، دئميش آتالار.
گوناهكار توتورسان گئت توت هر كسي،
آنجاق، او گوندن كي، اسير توتولدوم،
بويوندوروق آلتدا قارا مال كيمي،
يئر شوملاديم، هولالارا قوشولدوم.
يارالي چيگنيمله چمنلر سؤكدوم
تارلالار بيتيرديم چاييرليقلاردان.
گئجهلر آج قالديم، گونوز تر تؤكدوم،
ديزيمين طاقتي توكنن زامان.
دؤندولر اتليگه كسديلر مني
قوشا چاتما قوروب تونقال ياپديلار.
چاغيرديلار بوتون يولدان اؤتهني
دريمي سويدولار، شيشه تاخديلار.
دؤورهلنديم، شولن بورياني تكين،
هر كاباب ايگينه ييغيشيب گلن،
پيچاغين چيخاريب، چكدي قمهسين،
بير پارچا سييريب كسدي اتيمدن.
ياراماز اوغوللار ياريماسينالار،
چوخ قافاسيز چيخدي سون بابالارين.
يورد وئريب قوللوغو ساتين آلديلار،
الدن گئتدي بوتون وارليغيم، واريم.
دؤنرگه دولاندي، اوجاغيم سؤندو،
دوغما يوردوم دوغراق دوغراق دوغراندي.
قارقالار قارتالا، لاچينا دؤندو،
قارتال قوزغون اولدو، قوش قارقالاندي.
اتيم يئييلسهده، نئيلك، يئييلسين،
چاليش خاطيرهمي عزيزله، ساخلا.
قويما باري مزاريم اولا ايتگين،
ييغ سوموكلريمي، بير يئر تاپ، قويلا.
بيزده آنا حقّي تانري حقّيدير
مگر وصيتين اونوتماق اولار؟
آنا تاپشيريغين يئرينه يئتير،
مرد ايگيت بورج اوسته جانيني قويار.
آنانين هر سؤزون، هر وصيتين،
حلال سود امنلر اونودا بيلمز.
يورومك نه قدر اولسا دا چتين،
مرد ايگيت يولوندان اوز دؤندرنمز.
او قورخونج رؤيادان آييلان گوندن،
نه گئجهم قاليبدير، نهده گوندوزوم.
يالنيز بير سئودانين دالينجايام من،
قورو سوموك گزير هر يئرده گؤزوم.
جان آتيب، آختاريب يورددان، يووادان
آنجاق بير تورباجيق سوموك ييغميشام.
گزيب دولانيرام، سفيل، سرگردان،
هارادا قويلايام، هاردا باسديرام.
بو گئنيش دونيادا ارلر، يارانلار،
هر يئر باشدان ـ باشا قاپسانميش بوتون.
اي وطن داشيني دؤشه وورانلار،
مزاردا تاپيلمير وطنيم اوچون.
من كي بير وطنسيز، يوردسوز شاعيرم،
بير عؤموردور سيتقاييب اينلهييرم.
كيمسهدن نه قان، نه دييهت ايسترم
بير مزار بويوندا يئر ديلهييرم.
يوردومو ـ يووامي باسيب آلانلار،
فقط نئچه قاريش يئر وئرين منه.
بوتون سيزين اولسون بو اؤلكه ـ ديار
بير مزار قاييريم آنام وطنه.
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
دوشونورم،
دوشوننميرم.
سانكي ايستهييرم دوشونم،
دوشوننميرم.
دويغولاريم قول ـ بوداقدير.
دوشوننميرم.
بيليرسن نييه؟
دوشونمك ياساقدير.
نه ائديم،
هارا گئديم؟
يئر اوزو بوزدو، قاردي.
دؤرت چئورم ديواردي.
ديوارلار قاف داغي
باييردا كؤپك وار
گؤزلري قان چاناغي.
قاپيلار قاپانيب،
خندقه سو باغلانيب،
هاراي، هاراي،
نه اولدوز وار، نه آي،
تكم، تك.
نه يار ـ يولداش قاليب،
نه كؤمك.
يئر ـ گؤي باش آتيب، ياتيب،
آياقلارا قارغي باتيب.
سحرين آغ چادري
پولوكلويه دوغرانيب،
قارا نفته بولانيب،
قالاق ـ قالاق قالانيب
واي، ايندي چاخماق چاخاجاقلار،
اود ووروب، مني ياخاجاقلار.
قوي بيدير ـ بيدير بيداررانيم،
قوي قنارهيه آسلانيم،
قوي شيشه تاخيليم،
قوي يانيم ـ ياخيليم.
اودولامدان آلوو قالخا،
گؤرنلر گؤره، باخا،
گذرانيمي ائشيدهلر
ائشيديب دوشونهلر:
«انسان ياخيرلار»
غافيلدان بير سس باغيرير،
دييهسن مني چاغيرير:
- هئي ............
اي بابا ...... اي ........
نه قويوب، نه آختاريرسان،
تيكانليق سوواريرسان،
«دوشون» گؤر نه واختدير؟!
غافيلدان داها بير سس باغيرير
مني يوخ، سسي چاغيرير:
- هئي ........نه دئدين؟!
نه سؤيلهدين؟!
«دوشونمك»؟!يوخ ـ يوخ!
باش آپارما چوخ!
ياساقدير ـ ياساقدير.
تهران 24 بهمن 1338
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
سهند´ه
دوغما يوردوموزون بير اينسان اوغلو
آسوده ياتگينان٬ شانلى سهنديم!
ظولمله دؤيوشه ن قهرمان اوغلو
اؤلكه مين ووقارى٬ شاعير افنديم!
قوجامان خالقيمين ايفتيخارىسان
ظولمون اؤنونده داغ كيمى دوردون
اودلار دييارينين ياديگارىسان
جهل٬ خورافاتا ضربه لر ووردون
الينده قلمين سونگويه دؤندو
قارانليق گئجه ده خالقى اوياتدين
دؤورانلار دييشيب زمانه چؤندو
ياندى ظولمون ائوى٬ آرزيوا چاتدين!
افسوس كى بو فلك قويمادى سنى
گزه سن كندلرى٬ بير ده شه هرى
ظولمدن قورتاران آنا وطنى
وئره سن ائللره بو شان خبرى
بو اوجاداغلارين قارلي باشيندا
هر بير قاياسيندا، هر بير داشيندا،
شاعيرلرين الهام خزينهسي وار.
بؤيوك عصيانلارين خاطرهسي وار.
***
اي عزيز وطنيم، اي بؤيوك ديار،
يئري وار آدينلا ائتسم افتخار.
شرقينشرفيسن، شهرتيسن سن
اسلانلار يوردوسان قورولان گوندن.
سن يئني حياتين يارادانيسان
شرق تاريخينين قهرمانيسان.
سندن الهام آلير بؤيوك دويغولار
درين معناليدير، سنده هر نه وار.
سنين بو عصيانكار طبيعتينده،
هر توتقونلوغوندا، هر بهجتينده،
سنين بورانيندا، سنين قاريندا
سنين باهار آچان شن باهاريندا،
ياشيل دوزلرينده، اوولاقلاريندا،
چايـچمنلي گؤزل يايلاقلاريندا
سيزيلداييب اسن سرين يئلينده،
ايگيت ائللرينده، شيرين ديلينده،
اوجا داغلارينيين قارلي باشيندا،
هر بير قاياسيندا، هر بير داشيندا،
شاعيرلرين الهام خزينهسي وار،
بؤيوك عصيانلارين خاطرهسي وار.
«دريالار مركب، مئشهلر قلم»
من كي، كئچميشيني يازا بيلمهرم.
كئچميشي قوي يازسين آنجاق تاريخلر
هر «عاشيق» دونيادا گؤردوگون سؤيلر.
منجه مللتيمين « آذر عصياني »
كوتلهلر عصياني، ائللر عصياني
شرف اولدوزودور سنين ياخانا
افتخار آدينا، اي بؤيوك آنا!
***
24ـ نجي ايلين پاييز چاغيندا
بو اوجا داغلارين بوز قوجاغيندا
آذرلر يوردونون مرد اوغلانلاري
خلقيمين شرفلي قهرمانلاري
آزادليق بايراغين يئره وورموشدو
غاصبلره قارشي دؤوران قورموشدو.
***
او گون حققي ايتميش محكوم ائللره،
زنجيرلي قوللارا، باغلي ديللره،
بوردان اوجاليردي آزادليق سسي
قورتولوش نغمهسي، حيات نغمهسي.
يوخسول اكينچيلر، حقسيز فهلهلر،
محروم ضياليلار، محكوم كوتلهلر،
بو سسي دينلهييب، هره بير ياندان
نه تك آذربايجان، بوتون ايراندان
تفنگ گؤتوروردو، سلاح تاخيردي،
سئل كيمي هر ياندان بورا آخيردي.
***
خلقين عصيان سسي قالخيب اوجالدي
ياغينين جانينا ولوله سالدي.
نهايت، آذرين ايگيرمي بيرينده
دوشمان تسليم اولدو اؤز سنگرينده.
دؤندوغاصبلرين قارا دؤوراني
خلقين ارادهسي ييخدي زنداني.
گولدو حياتيميز، گولدو ائليميز،
بولبول تك آچيلدي شيرين ديليميز.
***
آچيلدي سحر تك شاعرين قلبي
ساحلسيز دنيزتك سئوينجي داشدي.
گؤروب چيچكلهنن شن حياتيني
مين اثر ياراتدي، مين نغمه قوشدو.
خيالي قوش كيمي قانادلاناراق
اوجالدي گؤيلرين نهايهسينه
يازديائللرينين ظفر نغمهسين
سحر بولودونون آغ سينهسينه.
***
يئنه بيرده اود پارلادي
آذرلرين اوجاغيندان
قارانليقلار كؤچون چاغدي
آذربايجان تورپاغيندان
افقدهكي قيزيل گونش
ايشيغيني ساچدي بيزه
يئني حيات باغيشلادي
آزاد اولموش نسليميزه.
گونش چيخدي، اتكلندي
ظلمتلري چكدي دارا.
گؤيلردهكي بوز چوخالي
بولوتلاري يارا ـ يارا.
گول اوزلو بير باهار دوغدو
قيشين قارلي سينهسيندن
داغلار گولدو، باغ اوينادي
آزاد حيات نغمهسيندن.
قوي ياييلسين قوجا شرقه
بو چوو، بو سس باشدان ـ باشا
بيز ستمكش خلقلري
چاغيريريق قورتولوشا.
گلين ائللر ال بير اولاق
ووراق، ييخاق غصبكاري
قودوز ديشلي ايشغالچيدان
تميزلييهك هر دياري.
بر باد ائدك يئر اوزوندن،
بايقوشلارين يوواسيني
سهمانلاياق سعادتين
قارداشليغين دونياسيني.
***
بو سس گورلاديقجا بير شيمشك كيمي
ووروب تيترهديردي ظلمون بيناسين.
اونون حدتيندن گورلايان اودلار
ياخيردي شاهلارين كهنه دونياسين.
ياخيب يانديريردي، بر باد ائديردي
قاري شيطانلارين آبدهسيني.
كسيردي ائللره افسون اوخويان
آلچاق كلك بازين مشئوم سسيني.
يوخسا دوشمانلاردا دويوردو بونو
بو سسده توپلانان بؤيوك قدرتي
ـ « بوتون آسياني توتاجاق بو سس »
اوكي، گؤرنمزدي بو «فلاكتي»
هر ياندان اولاشدي بايقوشلار، ايتلر
سانكي كايناتا دوشدو ولوله.
«گرکدير شرقده بوغولا بو سس»
دييه، ـ كهنه دونيا وئردي ال ـ اله.
لوندوندا باشلادي گيزلي حركات
واشانگتونداكي شوم تداركات
«خليجه» يوللاندي حربي گميلر
كندیمیزدن ايسه «تورك افنديلر»...
***
قارا بير توطئه، بؤيوك وسوسه
باريش عليهينه قانلي دسيسه.
قولوموز گوجلو ايدي، اليميز اوستون،
شانلي اوردوموزون قيلينجي كسگين.
مرزيميزدن گولله گلچه بيلمزدي
اوزهرينده قوشلار اوچا بيلمزدي
اونودماق اولمازدي ليك بونلاري
بو فتنه كارليغي، بو اويونلاري
دوشمان ايستهييردي آذر يوردونون
ايگيتلر يوردوينون، ارلر يوردونون
حقلي عصيانيني عنوان ائدهرك
قورتولوشونو بير بهتان ائدهرك
صلحون بيناسيني تارو مار ائتسين
امك دونيا سينا هجوما كئچسين.
***
تاريخدن هدفه، وطنه، يولا
جان قربان ائدنلر هيچده آز دگيل.
عزيزلرين قوربان وئرنلرده وار،
(منايه آپارميش اوغلونو خليل)
آنجاق بير مللتين قوربان اولماسين
تاريخ گؤسترمهيير، هئچ واخت، هئچ زامان
قوي بيرده سؤيلهييم دونيالار بيلسين
صلحه قوربان اولدو آذربايجان.
***
دئدي قوي من اؤلوم ياشاسين اينسان
ووروشما اودونا يانماسين جهان.
قوي منيم وارليغيم تارو مار اولسون
آزادليق دونياسي پايدار اولسون.
قوي تالانا گئتسين بو گؤزل حيات
دونياني توتماسين بير ده ظولومات.
آچدي سرحدلرين، سيلاحين آتدي،
نامردلر الينده آل قانا باتدي.
تولكولر بورودو اسلان اوولاغين
چاققاللار قاپسادي قافلان ياتاغين.
آسلان مئشهسينه تولكو بگ اولدو،
خلقيمين ياناغي سارالدي ـ سولدو.
***
آسلان مئشهسينه تولكو بگ اولماق
نه قدر آغيردير، نه قدر چتين؟
ذليل بايقوشلارين طرلان شكاري،
گؤر بونا اولارمي ائلهمك تمكين؟!
ليك، آذر ائلي دؤزهرك بونا
بير داها مردليگين آشكار ائتدي.
دونيا گنجلري اؤلمهسين، ـ دييه
بير چوخ ايگيتلري اليندن گئتدي.
***
هلهده گرنهشير بير پارا قولچاق
اوتانماز ـ اوتمانماز سارساخلياراق!
«ووروشدوم، دؤگوشدوم، غلبه چالديم
آذربايجاني من زورونان آلديم».
تؤكدورور خلقيمين گناهسيز قانين
تالايير يوردومون هر دؤرت بير يانين.
اؤلوم ارمغاني گؤندهرير بيزه
زيندانلار تيكديرير گنج نسليميزه.
مرد ايگيتلريمي چكديرير دارا،
يوردومون اوستونه چكيلير قارا.
***
قاري دوشمان دوو تاپاراق
آلچاقليغين وئردي نيشان
وطنيمي آل بويادي
ايگيتلرين آل قانيلان.
جلاد اولوب بئشيكلرده
كؤرپهلرين كسدي باشين
عمان كيمي آخيزديردي
آنالارين قانلي ياشين.
***
عائلهسي قارشي سيندا
گوللهلهدي آتالاري
بالكونلاردا دارا آسدي
آغ بيرچكلي آنالاري.
اينسانليغين، شرافتين
يبر دفعهليك داشين آتدي
ناموسلو قيز ـ گلينلرين
ناموسونا ال اوزاتدي.
قولدورلوقلا مدنيت
سرايلارين تالان ائتدي
هيتلر كيمي اينجه صنعت
اوجاقلارين ويران ائتدي.
بر باد اولموش وطنيمده
بايقوش كيمي يووا سالدي
قوزغون اولوب ائللريمين
نعشي اوسته قاناد چالدي.
گونش باتدي، آي گيزلندي
دومان چؤكدو بو ديارا
آل گئيينميش شن وطنيم
چئوريليبدي بير مزارا.
هر بير دووار چاتداغيندان
هر پوسقودان، هر دليكدن
هر بير قورد ـ قوش يوواسيندان
هر جولادان، هر دئشيكدن
اوز گيزلتميش، كمين ائتميش
بير جاناوار ياواش - ياواش
ديشلريني ايتلدهرك
بيردن ـ بيره قالديردي باش
هجوم ائتدي، وطنيمه
كسمك ـ دييه، باسماق ـ دييه
ياخماق ـ دييه، تالان ـ دييه
اؤلوم ـ دييه، آسماق ـ دييه
بير سورو چالاغان، بير سورو قوزغون
بير سورو آلاباش، بير سورو ميمون
بير سورو عقرب، بير سورو ايلان
بير سورو يان ـ يانيش، بير سورو چايان
بير سورو ساتيلميش، بير سورو جاسوس
بير سورو .... بير سورو ....
بير ناخير كهنه قورد سكسن ياشيندا
فتنه كار «جرج آلن» اونون باشيندا
سوپاسين بيزلهدي يوردوما ساري
سئل كيمي بورودو بيزيم دياري.
سولدو، وطنيمين باهاري ـ باغي
اولدو گلشنلريم بايقوش ياتاغي
بوغولدو خلقيمين آزادليق سسي
سوسدو بولبوللرين آزاد نغمهسي
دؤندو باهاريميز زمستان اولدو
قيزيل گوللريميز ساراليب ـ سولدو.
***
درهنين تكينده جالانير بيرچاي
داغ ـ داشي بورويور، غملي بير هاراي
اسديكجه موغانين ايستي يئللري
آپارير هر يانا او نغمهلري
بو اودلو نغمهلر، بو زمزمهلر
قولاق آس، گؤر سنه سؤيلهيير نهلر:
بوردا ايكي دونيا دورموش اوز ـ اوزه
بوردا چاخناشيري گئجه، گوندوزه
بير ياندا آزادليق، حيات، سعادت
بير ياندا اسارت، اؤلوم، فلاكت
قارشيمدا جانلانير هر ايكي ساحيل
باغريمي ديشلهيير آغير بير نيسگيل
تازا گلين كيمي بزنميش اويان
لالهدن، چيچكدن بورونموش الوان
دنيز تك اويسهنير ياشيل تارلالار
اوج ـ اوجا دوزولموش گؤزل بينالار
چؤللرده بولود تك گورلايير موتور
شوملايير يئرلري كوتان، تراكتور
كندين اتگينده دايانير قاتار
چيخير كوپهلردن گنج ـ اختيار
اينساندان گول آچير بوتون داغ ـ تپه
قاچير ياشيلليغا بير دسته كؤرپه
چمنده توپلانير گول كيمي اونلار
سونرادا باشلانير گؤزل اويونلار
بيلميرم يوخودور، يوخسا بير رؤيا
(اوستادين سؤزلري دوشور ياديما):
«اويناشيب ـ گولوشوب، آشيب ـ داشيرلار»
«بعضا كهليك كيمي قاققيلداشيرلار»
«سانكي گؤرمهميشلرنه غم، نه محنت»
«ياغير اوزلريندن يالنيز سعادت»
***
يئل اسير دوزلرده، اويسهنير چيچك
قوش كيمي سينمده چيرپينير اورهك
تارلادا چاليشير بير دسته گلين
قوللاريندا زنبيل، الده بيزرچين
اگينلرده دامن، باشدا آغ چالما
سينهلر آغ مرمر، ياناقلار آلما
بير آهو گؤزلو قيز قالديرير باشين
قيريشديرير آلنين، اوينادير قايشين
شيدا بولبول كيمي اوجالدير سسين
اوخويور يوردونون آزاد نغمهسين:
«بولوتلار داغيليب سؤكولنده دان»
«لالهدن دون گئيير، بزهنير موغان»
«گولور چيچك كيمي چؤللرده اينسان»
«چيخيرسان تارلايا سن موغان قيزي»...
***
بو تايا باخيرام، گؤرورم نهلر؟
قارغيدان تيكيلميش آلچاق كؤمهلر
چيغين داليسيندا ياتميش بير قاري
اوغرون قيزديرمادان رنگي ساپ ـ ساري
قومسالدا بير نئچه كؤرپه اويناشير
اونلارا باخانين باغري اودلاشير
گؤزلري تراخم، قيچلاري چيپلاق
باشلاري كئچلدن باغلاميش قاتماق.
يوز آدديمليقدا بير اوزون ساچلي قيز
قارا تيكانليقدان توپلايير ماييز
كيرلي يايليغيني چكميش قاشينا
تزك كرهليگين آلميش باشينا
گاه آدديم گؤتورور گاهداندا دورور
بعضا بيردن ـ بيره يئره اوتورور
چيپلاق آياقلارين يارديقجا تيكان
قورخموش آدام كيمي ديسكينير هر آن
يول اوسته اوتورموش دوشگون بير قوجا
قدينين كماني دگميش اوج ـ اوجا
بونونلا اويئنه نيققيلداياراق
بير كوت كركي ايله يونور دوغاناق
بو ايش ايسه آنجاق اونو چوخ يورور
آرا بير ايشلهيير، آرا بير دورور.
باخيرام، سوموگو چيخميش اوزونه
ايچيم آلوولانير، آليشير سينه
آستا سووشورام اونون يانيندان
سؤيلهييرم، بابا، يورولمياسان
بوزارميش گؤزلرين تيكير اؤزومه
يورغون باخيشلارلا باخير اوزومه
زارينجي بير سلسله، خوش گلدين، ائدير
يئنهده تؤوشكدن نفسي گئدير.
ايچيمده گورلايير يئنهده طوفان
آستا سووشورام اونون يانيندان
باغريمي ديشلهيير آغير بير نيسگيل
قارشيمدا جانلانير هر ايكي ساحيل
بوردا ايكي دونيا دورموش اوز ـ اوزه
بوردا چاخناشيري گئجه گوندوزه
بير ياندا آزادليق، حيات، سعادت
بير ياندا اسارت، اؤلوم، فلاكت
چايين اوتاييندا قاينايير حيات
بو تايي چولقاميش قارا ظولومات
او تايدا باهار وار، بو تايدا قيش وار
اورادا بولبول اوخور گول قوجاغيندا
بورادا قورويوب غنچالار قيندا.
اورادا اينسانين يارادان الي
گون به گون زور گلير كور طبيعته
عقله سيغينمايان بؤيوك قوهلر
بويوروق قولو دور بشريته
اورادا صنعتين، علمين اووسونو
سئلي دايانديرير، داغي قوپارير
قهار طبيعتي دگيشمك - دييه
اودلو صحرالارين باغريني يارير.
بورداسا بير يانغين، بير قار، بير بوران
بير كولك، بير دولو، بير سئل، بير طوفان
خلق كنديرينين حياتين كسير
اينسان طبيعته اسيردير، اسير.
ايگيرمي سكگيزين قوراقليق ايلي
كندچي كوتلهلري، بو آذر ائلي
نه گونلر گؤرمهدي، چكمهدي نهلر؟
اينسان او گونلري اونودار مگر؟
***
گزيرم چؤللري، كورا يوللاري
كولك پيچيلدادير قورو كوللاري
قارشيما چيخيري بير سورو داوار
بوتون مورگولهيير كئچي ـ قويونلار
بير ـ بيرينه كئچميش قابيرقالاري
دوز تك يالاييرلار بوش قايالاري
اون ايكي ياشيندا كيچيك بير چوبان
چيگنيندهكي بؤيوك بير داغارجيغلان
ساكت دايانميشدير، نه سمير، نه سس
گاهدان بير چكيردي دريندن نفس
اوزونده غصهدن گيزلي بير ايز وار
معصوم باخيشيندا بير دونيا سؤز وار.
انتظار گؤزلري يولدا قالميشدير
بيلمم توتگيني هاردا سالميشدير
گؤرونور چوخداندير نغمه چالمايير
داغلاراـداشلارا نغمه سالمايير.
اونوندا روحونو اؤلدورموش ستم
اونوندا گؤزلرين توتموش كدر ـ غم
اونوندا قلب ائوين ظلم الي ييخميش
بوتون نغمهلري ياديندان چيخميش.
***
درهنين تكينده جالانيري چاي
داغ ـ دوشو بورويور غملي بير هاراي
اسير ياماجلاردا ايستي بير كولك
ايچيمده اودلانير، آليشير اورهك.
بوردا ايكي دونيا دورموش اوز ـ اوزه
بوردا چاخناشيري گئجه گوندوزه
اورهگيم ايستهيير آتيلام چايي
بير دفعه ترك ائدم بو غملي تايي
تولك طرلان كيمي قول ـ قاناد آچام
بو اوستو دومانلي اوولاقدان اوچام.
اوچام سعادتين شن دونياسينا
ايشيق دونياسينا، گئن دونياسينا.
لاكين بيردنبيره ديزلريم اسير
آغير بير سيخينتي باغريمي كسير.
قيچلاريم قورويور، قيزيشير اوزوم
باشيم گيجللهنير، قارالير گؤزوم.
ايستيرم گؤتورم آدديم ـ آدديمدان
ايچيمده بير قوه قيشقيرير، دايان!
قيشقيرير ترپنمه! هارا گئديرسن؟
نه اوچون يوردونو سن ترك ائديرسن؟
نه اوچون آتيرسان ياري ـ يولداشي؟
بو دوغما ائللري، قوهوم ـ قارداشي؟
يوخ، آتما ائللري، ترك يار اولما!
وطندن ال اوزمه، بي ايلغار اولما!
كؤچري قوش كيمي اوولاقدان اوچما!
باشيني گؤتوروب وطندن قاچما!
دنيزلر داشسادا، قوپسادا طوفان
اصيل قوش ال اوزمز اؤز يوواسيندان.
دوز دوركي، اورادا اؤز وطنيندير،
اؤز باغين، اؤز باغچان، اؤز چمنيندير
دوز دوركي، اورادا گولور سعادت
گولورو اينسانلار، گولور طبيعت
لاكين بر باد اولموش بو غملي ديار
بو پوزغون درهلر، دومانلي داغلار
ستم زنجيرينه باغلانان اللر
حقي پامال اولموش اوبالار ـ ائللر
سودونو امديگين آغ ساچلي آنا
يولونو گؤزلهين آلا گؤز سونا
هاميسي ـ هاميسي گؤز تيكميش سنه
هر اؤز مللتينين دردين بيلنه
بو سؤنوك دودمان سنيندير، سنين
سنه گؤز تيكميشدير ايندي وطنين
ظلمته اوغراميش بو پوزغون ديار
بابكلردن قالميش سنه ياديگار.
دوگوش مئيدانيدير، اينديليك وطن
سنده او مئيدانين بير عسگريسن
قاچما بو دعوادان، قاچما بو دوودان
قاچما سنگريندن، قاچما بولوودان.
ووروش اؤز خلقينله سنده يان ـ يانا
قير، تؤك دوشمانلاري مرد ـ مردانا
قوو اؤز وطنيندن اشغالچيلاري
هر استعمارچيني، هر ظلمكاري،
قورخما، دوگوشلرده آخسادا قانون
ياخود دوداغيندان چيخسادا جانين
دايان قوي دوشمنلر تار و مار اولسون
سنين ده وطنين بختيار اولسون
دوغسون قيزيل گونش، آچيلسين سحر
سنينده ائللرين اولسون بختور
گول آچسين دوزلرده سونبول ـ شلاله
قوروسون تيكانلار، گؤيرسين لاله.
بوتون كهنه دونيا اود توتسون يانسين
آزادليق بايراغي شن دالغالانسين.
***
قوجامان تبريزي بوروموش دومان
يوزمينلر اينساني سارسيدير حيرمان.
بوتون دودكشلرده بوغولمومش نفس
هئچ بير سيويستوودان چيخمايير بير سس
سوسوب چاليشقانليق، دايانيب زحمت
بوتون هر طرفي بورويوب دهشت.
قارالديب گؤيلري ظلمون غباري
ياغيب يئر اوزونه فلاكت قاري
بوتون كارگر الي قوينوندا
معيشتين آغير يوكو بوينوندا
قاليب كوچهلرده سفيل سرگردان
كسيب آمانيني ايشسيزليك، حيرمان
كندچي كروانلاري توتموش يوللاري
گلير هر طرفدن اينسان قاتاري
يانيخليقا دوشموش يازيق اوبالي
چاريق ـ پتاوالي، ييرتيق چوخالي
بوتون وار - يوخونو دالينا آلميش
چيپلاق اوشاغلارين يانينا سالميش
سئل كيمي آخيشير شهره هر ياندان
آرا هشتريدن، آرا موغاندان.
***
هر قاپيدا بير جوت چيگني توربالي
گؤز ياشي آخيدير، ديلهنير چؤرهك
سويوق آلازلايير لوت بدنلري
سوموك سيزيلدايير، قووشور كورهك.
گرمخنالاردا اؤلوم قوخويور
آجليق اينسانلارا كفن توخويور.
***
گئجهدير، هر يانا كؤچوب قارانليق
بوتون طبيعتي دونداريب سويوق
كولك وييلدايير، بوران اووسهنير
سانكي، گؤيدن يئره كافور الهنير.
بير مزار كيميدير بوتون كاينات
طبيعت بورونوب قاردان آغ حيات
يولون قيراغيندا چكيبدير قاتار
بير سيرا كلهمه ـ كؤتور داخمالار
هانسيسيندان ايسه سولغون بير ايشيق
بويلانير ائشيگه توستو قاريشيق.
(آغير آدديم لارلا ياريرام قاري
ايرليلهييرم، داخمايا ساري)
ايشيغين قارشيسي كسيلير بير آن
چيخير ايچريدن مفلوك بير اينسان
قانشاردا دايانير جانسيز هئيكلي
قارشيما اوزانير دامارلي الي:
ـ رحم ائت، منه آغا! ياماندير حاليم
بير هفتهدن چوخدور آجدير عياليم
(دئيهن بير قوجادير، آخيدير ياشين
شرميندن يوخاري قالديرمير باشين)
هارادانسا گلير سيزيلتي سسي
بير ييغين اينسانين حزين نالهسي
گئجهنين باغريني يارير نالهلر
قونور خاطيريمه آغير بير كدر.
ايچهريم آليشير، باغريم اودلانير
روحوم شعله چكير، اورهگيم يانير.
باخديقجا بو محروم، سفيل اينسانا
ايچيمده نفرتدن قوپور فيرتانا.
نفرت تانريلارين پوچ رؤياسينا
بو كور قورولوشون شوم دونياسينا
دوشونورم، كيمدير بو دوشگون سفيل
قوجا اكينچيدير، ديلنچي دگيل.
***
هله اللريندن گئتمهميش اونون
اوراغين، شنهنين ايلليك قاباري
هئچ زامان يوخودا گؤرمهميش اونو
سحر گونشينين ايلك شعالاري
***
دوشونورم كيمدير بو محكوم اينسان
اودور روزو وئرن، او دور يارادان
«منه رحم ائلهيين»، دئيه او ديللر
سووالا آچيلان بو قابار اللر
سويوقدان تيترهين او معصوم اوشاق
بينوشهيه دؤنموش او لاله ياناق
او، سعادتلي بير رحمت اليدير
وطن غنچهسيدير، وطن گولودور.
اونوندور بو عالم، اونوندور جهان
اونون امگيله ياشايير اينسان
باغريما باسيرام دوشگون قوجاني
اؤپورم الينين قابارلاريني
حؤرمتله اليني اليمه آليب
محبت قولومو بوينونا ساليب
ـ دئمه احسان ائله، رحم ائله منه
من كي وارليغيمي بورجلويام سنه.
سنيندير حياتيم، يئديگيم چؤرهك
سنيمدير كؤكسومده چيرپينان اورهك
سنيندير ايليگيم، سنيندير قانيم
سنيندير وارليغيم، سنيدير جانيم.
سنين زحمتيندير مني يارادان
سنين محنتيندير مني اويادان.
بو، گونشدن آيدين بير حقيقتدير
اينسانين وارليغي سنه منتدير.
او، قابار اللركي، قاپ ـ قارا يانميش
او يورغون گؤزلر كي، غمدن اوسانميش
او، قارا قويلانان دونموش آياقلار
كؤمور تك قارالان يانميش دوداقلار
بوتون كئچيرديگين او قارا گونلر
اورهگيني سيخان آغير دوگونلر
دميرچي خانادا دؤگدوگون دمير
بوتون مشقتله سوردوگون عؤمور
ايستيسي جيسميني يانديران گونش
شوملاديغين يئرلر، درديگين كولش
ايشيغيندا بوغدا سووردوغون آي
عؤمرونو چورودن ياز، پاييز، قيش، ياي
قولونا باغلانان ايپلرين يئري
تورپاغا تؤكدوگون آلنينين تري
اوزهرينده كلهك قوردوغون داغلار
اكيب بئجرديگين صفالي باغلار
هاميسي ـ هاميسي شاهيددير كي، من
سنه منتدارام دوغولان گوندن.
***
بوتك من دگيلم، دونيا بيلير كي
سن بشريته روزي وئرنسن
اينان كي، حياتين اوجاغي سؤنور
اگر سن اكمهسن، سن ايشلهمهسن.
***
قوجا ساكيت ـ ساكيت باخير اوزومه
سونرادا چاتيلير آغارميش قاشي
نهلر دوشونورسه سؤزلريمدن او
معنالي ـ معنالي ييرغانير باشي.
***
ـ نه دئييرسن اوغول، كسيلميش چارام
بير كره اوزولموش هر ياندان اليم
هاني امگيمين قدريني بيلن
دونيانين ظلموندن بوكولموش بئليم.
نهلر چكمهميشدير بلالي باشيم
نه لر اوخوموشام، نهلر چالميشام
بودور حياتيمين سون سرانجامي
ديوارلار ديبينده مهلر قالميشام.
منه بو دورانين وفاسي بودور
بير عؤمور مشقت، عاقبت سؤوال
70 ايل چاليشماق، 70 ايل زحمت
آخيرسي اولموشدور بوينوما وبال.
هانسي گون عؤمرومده من شاد اولموشام
گونوم، بختيم كيمي، قارالميش هر آن
70 ايل چاليشديم، چوخ جفا چكديرم
بيرجه خوش ساعتدن تاپماديم نيشان.
ـ ياددان چيخارميشسان بس او بير ايلي؟
منله بير سنگرده ياتان زاماني؟
يوخسا اونودموشسان اوخوش گونلري
اوخوشبخت حياتي، او شن دؤوراني؟
ـ اوخ، دئمه! تاريخين قارانليغيندا
او ايل بير آي ايدي، دوغدودا باتدي
عؤمور چيچكلندي آنجاق بير باهار
لاكن، گوللريني ياناغين ساراتدي.
قرنلر ظلمتدن، دوماندان سونرا
بير گونش دوغدو، بير ايل ياز اولدو
لاكن، اويگانهشن باهاريندا
بير قيزيل گول قدر عؤمرو آز اولدو
خلق حكومتينين شن دؤورانيندا
آنجاق بيز آنلاديق عؤمرون لذتين
دئديك: آخشاميميز سحره دؤندو
اليندن قورتارديق ظلمون، ذلتين
دئمه غصبكارين قارا كينهسي
اوحياتي بيزه قويماياجاقميش
دئمه اكديگيميز اوميد زميسين
قولدورلار اود ووروب يانديراجاقميش.
رضاخان اوغلونون زيانكار الي
اوحياتي بيزه قالا قويمادي
او قودوز، ميليونلار ايران خلقينين
قانيني بوسبوتون سوردو، دويمادي.
ـ يوخ آتا، داريخما، بو قارا دؤوران
بو توستو، بو دومان، بو قار، بو بوران
چوخ چكمز، ايشيق بير باهارا دؤنر
يئنهده حياتين گلشني گولر.
ياتار قارلي قيشين سويوق يئللري
آچار شن باهارين قيزيلگوللري
بيزيمدير گلهجك، بؤيوك گلهجك
تاریخ جلادلارا باش اگمييهجك
***
بئش ميليون زحمتكش محروم اينسانا
دئمك «نجات تاپميش» آذربايجانا
رضاخان اوغلونون ظولوم تحفهسي
فلاكت تحفهسي، اؤلوم تحفهسي
وطني بورويوب قانلي بير دهشت
سارسيدير خلقيمي آجليق، فلاكت
كسير نفسلري سونگو، زندان دار
تيكيليب دوداقلار، باغلانيب قوللار.
***
لاكن، تاريخ بويو بو بؤيوك ديار
تسليم اولماميشدير و اولماياجاق.
دوغما تورپاغيمدا قودوز دوشمانا
اگر يئر وارديرسا، مزار اولاجاق.
دؤنمز ايگيتلرين هر شرايطده
مبارزهسينين ادامهسي وار.
شانلي فرقهميزين سوسدورولمايان
قورتولوش نغمهسي، ايلهام سسي وار.
قانلي دوداقلاردا سؤزلر قانليدير
ديلكلرده قاندير، اوركلرده قان
جلوو گميريري قان آلماق دييه
هر يئريندن دوران، هر باش قالديران.
يوردوم، اودلار يوردو، آذربايجاندير
مردليگين آلينماز محكم قالاسي
يوردوم باش اگمهميش اسكندرلره
گلمهميشدير يئره ايگيت آرخاسي.
يوردوم، بابكلرين ياديگاريدير
هر تولكو بورادان باج آپارانماز
ائليمين غضبي طغيانا گلسه
اسلانلار اليندن جان قورتارانماز.
ظالم، ساغ باش گورا آپارا بيلمز
اوغرو چيراغينين اولماز ايشيغي
اگري ايلان تئزراق گوللهيه گلر
دوشماني بوغاجاق اؤز قارانليغي.
چكمهسي ماميزلي، اگري پاپاقلي
اوز ـ گؤزو پودرالي، چيگني ياراقلي
دانيشاندا مين جور عشوهلر ساتان
هر اؤتن قادينا بير قاش ـ گؤز آتان
شاهليق قوشونون « دون كيشوتلاري »
تولك تولكولري، قوجا قوردلاري
باش آپارمياجاق آذر يوردوندان
ارنلر يوردوندان، ارلر يوردوندان.
***
گوناهسيز تؤكولن ناحاق قانلارين
هر داملاسيندان بير بابك قالخاجاق
طوفانلار قوپاجاق ائل غضبيندن
دوشمانين گؤزونه شيمشك چاخاجاق.
قانا باتميش ظالم اللره قارشي
قالخاجاق ائللرين انتقام الي
سون ظفر شبههسيز كوتلهلريندير
غالب گلهجكدير خلقين املي.
گئجه هر نه قدر اوزون اولسادا
سحر آچيلاجاق، گونش دوغاجاق
بو سؤز داها بوگون افسانه دگيل
«ايشيق قارانليغي بير گون بوغاجاق»
داراديقجا گونش ساري تئللرين
گئدهجك سهندين باشينين قاري
كل چيچكلر اوسته اينجي سپهجك
دومانلي داغلارين بوز بولوتلاري.
يئنه يوردوموزا باهار گلهجك
سولغون گوللريميز يئنه گولهجك
تاريخ جلادلارا باش اگميهجك
بيزيمدير گلهجك، بؤيوك گلهجك
من آراز آديلان- شهریارا - آخیر سوژه
من آراز آديلان
چوخ زاماندير تانيشام
ان كيچيك ياشلاريمدان
اونا روانلاميشام
قوجا بابام نه واقتي كن
بوغازيم آغريياردي
آراز كئچميشم دييه
بوغازيمي سيغاردي
سوروشارديم آي بابا
آراز نه دير كئچميسن
نه كيمي شئيدير او كي
سويوندان دا ايچميسن؟
سوالميدن بابامين
ياشلاردي گؤزلري
اؤزونين چيينلرينده
گيزله نهردي كدري
اؤزومه مأيوس مأيوس
باخيب دئمهزدي بير سؤز
گؤررديم آنجاق اولوب
اونون توكلري بيز بيز
سونرا دا قارداشيمين
آدين قويدولار آراز
لاكين اؤندا دا منه
آيدينلاشماري بو راز
آنجاق آراز بئشيكده
ياتيب ييرغانان زامان
بؤ سؤزلري دينلرديم
آنامين لايلاسيندان
آراز'ي آييرديلار
قومويلن دويوردولار
من سندن آيريلمازديم
ظولمولن آييرديلار
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
شهریارا
بير اليمده قلم، بير الده كاغاز
خياليم بويلانير دامدان، دوواردان
باشيمدا يار باغين گزمك هاواسي
قاپيلار باغليدير، يول تاپيم هاردان
حاصارين داليندا كٶنول وئرديييم
او يار بير باغ ساليب، سويو بولوردان
هايواسي كهروبا، ناري ياقوتدان
تاغي فيروزه دن، ديواني گولدن
ماوي ائيوانيندا ساز چالير زٶهره
بوروجوندا ياي چكيب، دايانيب كئيوان
لاييقي وار گيره م قصرينه من ده
قيللي پاپاغيملان، سينيق سازيملان؟
او بو ائحتيشاملا، بو طمطراقلا
قاپيسين اوزومه آچماسا نه وار
شاهلا رعييتين صٶحبتي توتماز
من بير اوبالييام، اودور شهرييار
گره ك روخصت آلام حئيدربابا´دان
"يوخ" جاوابي بلكه منه وئرمه سين
بير ده شهرييار´دان فرمانيم واردير
"شاعير بير بيريني اولور گٶرمه سين؟"
يوخ، من ده سهند′ه م، باشيم اوجادير
ايچيمده سٶنمه يه ن عئشق آتشي وار
منده صفاسي وار گوللو باهارين
باشيمي توتسا دا قارا بولودلار
لاله لي چيچه كلي چمنلريمده
گليب يورد سالسا دا چوبان-چولوقلار
يالواررام صفامدان اوز دٶنده رمه سين
شهرييار´ا لاييق "شاه يوردو"م دا وار
كٶنلوم هاواسييلا قول-قاناد آچير
قاف قالاسين آلماق دئيه اوجالير
قالخديقجا بوي آتير داش دووارلاردا
آليجي ترلانيم يورولور، قالير
دووارلار، دووارلار، پولاد اولساز دا
آلماز ميشار اوللام، كسيب بيچه ره م
كولونگون بورج آللام فرهاد بابا´نين
بيسوتون اولساز دا، چاپيب گئچه ره م
دووارلار، دووارلار، يول وئرين گئچيم
وولقانام، نفسيم توفان قوپارار
بولودام، ساللانسا قاشيم-قاباغيم
آغلارام، عالمي سئللر آپارار
بير اليمده اود وار، بير اليمده سو
بير اوزوم قاراقيش، بيري باهاردير
دوستا، ايسته كلييه ايستي قوينوم وار
دوشمانا باخيشيم شاختادير، قاردير
ايچيمده بوغولور داديم، هاراييم
نه دووار هاييما هاي وئرير، نه يار
نه داشدان سس چيخير، نه ده قارداشدان
سانكي بوشلوقلاردا ايتير دالقالار
بيلميره م بلكه ده بو بير خيالدير
يا دا كي سئحردير مني آلدادان
دئييرلر ديلبريم بولور قصرينده
داردادير، آسيليب تپه ساچيندان
سهند´ي قورخوتماز نه ساراي، نه سئحير
محببت دئييله ن بير افسونوم وار
هم ايسم-ي اعظم´دير، هم ايسم-ي شب´دير
باغلي قاپيلاري اوزونه آچار
آچيلين، آچيلين باغلي قاپيلار
محببت نامينا، ايسته ك نامينا
ارييين، تٶكولون دمير قيفيللار
كٶنول خاطيرينه، اوره ك نامينا
گلير قولاغيما اينيلتيلري
بوردا بير شئر داردا قاليب باغيرير
دوغرودان دا من بير "مورووتسيز"ه م
قارداشيم داردادير، مني چاغيرير
چكيلين، چكيلين، يول وئرين گئچيم
اوره ييم آليشيب، آلوو ساچارام
شهرييار بوينونا زنجير وورالار
چئينه ره م، گميرره م، دارتيب آچارام
ايشله يير قولوما دمير پاخلالار
زنجير قيجيقديرير، سانجير اتيمي
جان قارداش، هله ليك باغيشلا مني
دئيه سه ن اونوتدون اسارتيمي
عزيز شهرييار´يم، باغيشلا مني
اينجيمه، داريلما، فيكرين هاردادير؟
مورووتسيز دئييل سنين قارداشين
آنجاق سنين كيمي او دا داردادير
اٶزون دئمه دين كي بيزيم ائللرده
وكيل مووككيلين خرجيني چكه ر،
آنا عئشق اوجاغي سٶنمه سين دئيه
اوره ين اريده ر، چيراغا تٶكه ر؟
هر ياني بيلميره م، بيزيم ديياردا
هئچ ده خيال دئييل، دوستلوق، محببت
آنجاق ايشيق ساچان ايستي گونه ش ده
بعضن بولود آلتدا گيزله نه ر، البت
نه بيليم بلكه ده سولطانيم قارداش
ايشين عئيبي بيزيم اٶزوموزده دير
همين بو ايلقارين دوشگونويوك بيز
گوناه ياددا دئييل، گوناه بيزده دير
بير اوووج كلكباز، قومارباز ايله ن
پاكباز اولموشوق، پاك اوتوزموشوق
مرد ايكن، نامرده رحم ائيله ميشيك
ايندي نامردلره مٶحتاج اولموشوق
دٶولتلييه ساخسي لازيم اولاندا
ووروب سينديرميشيق اٶز كوزه ميزي
چيخديغيميز قيني به يه نمه ميشيك
بيز ائلي آتميشيق، ائل آتيب بيزي
ائليميزه نه گون آغلاميشيق بيز؟
باغين شاختا ووروب، بوستانين ياريب
ائل بيزه نئيله سين، نه گون آغلاسين؟
آغزي اوچوقلاييب، ديلي باغلانيب
ايندي اولان اولوب، گئچديلر گئچيب
جالانان سو بير ده كوزه يه دولماز
دالدان آتيلان داش توپوغا ده يه ر
گٶز ياشي تٶكمكله ن يارا ساغالماز
بو گون من سهند´ه م، سن شهرييار´سان
گل باشين اوجالداق قوجا تبريز´ين
بير كره يادلارين داشيني آتاق
چكه ك قايغيسيني اٶز ائليميزين
وفاسيز گوللرين اوستوندن اوچاق
قوناق صداقتلي ائل قوجاغينا
سٶنمه ز عئشقيميزدن بير پئيوند سالاق
ائلين شاختا وورموش گول بوداغينا
شاعيريم، دونياني نئجه گٶرورسه ن
دوز يئييب، دوز قابين سينديرانلار وار
قدير بيله ن يارا جان قوربان ائيله
قدير بيلمه يه نه حئييفدير ايلقار
اٶزگه چيراغينا ياغ اولماق بسدير
دوغما ائللريميز قارانليقدادير
يانيب، يانديرماياق يادين اوجاغين
ائويميز سويوقدور، قيشدير، شاختادير
دئميره م، يانماياق آلوولانماياق
يانماسين، نئيله سين يازيق پروانه؟
يانماياق وفاسيز يارين اودونا
ياناق ائليميزه، ياناق وطنه!
بير يئرده قالماقدان داريلديق، اٶلدوك
دوغما يوردوموزو دولاناق، گزه ك
ائل ايله ن آغلاياق، ائل ايله ن گوله ك
اينجيميزي وطن ساپينا دوزه ك!
او عزيز ديياردا، دوغما شهه رده
شاعيري جوشدوران صحنه لر چوخ وار
نيسگيللري چوخدور دردلي تبريز′ين
بيري سن اٶزونسه ن، عزيز شهرييار!
بورج آلتيندا ياشاماق ياماندير، قارداش
بورجلويوق، بورجلويوق هم من، هم ده سن
گٶر نه روزيگاردا، گٶر نه گونده دير
شهرييار بسله يه ن بو ائل، بو وطن!
چكه ك شئعر توپون، هايدي، قارداشيم
سن حئيدر بابا′يا، من ده سهند′ه
شاعيرين سيلاحي نغمه دير، سٶزدور
نغمه ميز ياييلسين شهه ره، كنده
يازاق، هر ميصراعيميز بير بايراق اولسون
حقيقت بايراغي، ظفر بايراغي
پارلاسين ماياق تك، يانسين چيراق تك
گله جك ماياغي، اومود چيراغي
اينديليك ضعيف بير داملا اولساق دا
سوزوله ك، ييغيلاق، گٶل اولاق، آخاق
قاريشيق چايلارا، داشقين سولارا
دره لردن گئچه ك، دنيزه چاتاق
شيلتاق لپه لره قوشولاق، جوشاق
سوزه ك دالقالاردا سونالار كيمي
گون وورسون، ياغيشلي بولودا دٶنه ك
اوچاق، هاوالاناق دورنالار كيمي!
اسسين اوستوموزه سويوق كوله كلر
بوزاراق، توتولاق، قارالاق، ياغاق
سئل اولاق، آغناياق اوجا داغلاردان
يئرلي قايالاري ديبيندن قازاق!
داغلاري قوپاراق، دره لر دولسون
كٶپوكلو سولاري جالاياق دوزه
ياشارسين قوروموش كوللاريم كٶكو
باهاري قايتاراق وطنيميزه
چايلارا سد ووراق، ظولمه حد ووراق
حاقلارا تاپشيراق حاققي هر يئرده
قيسير قومساللارا جومماسين سولار
زميلر گٶز گٶيه تيكمه سين بير ده
كسه ك عداوتين، كينه نين كٶكون
عئشقدن يئني بير قورولوش قوراق
مينه ك شاهابلارا، ايلديريملارا
گئده ك اولدوزلارا، گونه شه قوناق
سحر بولاغينين آريداق گٶزون
ايشيقلار قايناسين، خارراخار آخسين
چيزينسين يالينجيق، چيلپاق مئشه لر
بو داغلار دٶشونه گول-چيچه ك تاخسين
سهند ده گول آچسين، حئيدربابا دا
اوزه رينده چادير قورسون شهرييار
باخاق چيچه كله نه ن يوردا، شئعر يازاق
شاعير ده بختييار، شئعر ده بختييار!
شاعيريم، يوبانما، يولدادير كروان
قولاق آس، دونيادا گٶر نه بير سسدير
باغريني سيخماسين آتيلان توپلار
قيريلان زنجيردير، سينان قفسد
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
آخیر سوژه
( جان اشتايينبك'ه )
حييفسيلهنيرم، او گونلريمه،
خيرسيز بير نامرده آلدانماغيما
او،اينسان آديني اوغورليانين
تزوير كارليغينا توولانماغيما.
آز دگيل، 20 ايل، من بو نامردي،
بيراينسان تانييب، تانيتديرميشام.
بير چوخ اؤزومدنده سادهلرينه،
بوتون يازديقلارين اوخوتدورموشام.
سن دئمه، دئينلر دئديگي كيمي،
بؤيوك محك ايميشاينسانا زامان.
شلهنه قدرده قابا اولسايميش،
آخيرسي كئچرميش ايپ دوواناقدان.
دونيانين غريبه اويونلاري وار
اينسان دا بو قدر تئز آلدانارميش؟
بو آلدانماق دگيل، ساتيلقانليقدير،
اشتايينبكيده آلماق اولارميش؟
بازار چوخ قيزغيندير يئني دونيادا،
وجداندا بير ماتاح كيمي ساتيلير.
بير اووج دولارا، بير اووج پولا،
شرفين، ناموسون داشي آتيلير.
«غضب سالخيملارين» يارادان اللر،
غضب اوردوسونا توپدا آتارميش.
فاشيزم عليهينه يازان قلملر
الهنيب-دولانيب فاشيست اولارميش.
بوگون ويتناما سوخولانلارين،
فاشيست اوردوسيله فرقي هاردادير؟
اودااينسان قاني ايچيردي، بو دا
باخسان همان آشدير، همان كاسادير.
بو قودوزلوقلارا قارشي دونيادا،
اعتراض سسلري گؤيه گئدركن
«سارت»لار، «راسل»لر محكمه قوروب
اينسان جلادلارين محكوم ائدركن،
ماسقالي بر يانكي، آخماق بير كابوي،
وار-يوخون اوتوز، وجدانين ساتير.
مظلوم و مبارز بير خلقه قارشي
شرفين گلوله ائيلهيير، آتير.
ويتنامدا چوخ توپلار آتيلير هر گون
سنده آت توپونو، گلسين، «قهرمان»
بلي، ذاتي قيريق بير «ضيالييا»
شرفلي ياشاماق دگيلدير آسان.
ايندييه قدر هئچ فيكيرلشميسن،
ويتنامدا نه گزيب، نه آختاريردين؟
ماشاني چكركن هئچ بير دوشوندون
كيملرين اوستونه آتش آچيردين؟
قلم-توپ، اريميش قورشون مركب،
كاغاذ بير حق سئوراينسان سينهسي.
ياز، «بؤيوك محرر» اسيرگمه، ياز:
جان اشتايين بكين آخر سوژهسي.
ياز، قوي شيطانلارين بارگاهيندا
كئچميشينين اوستون اؤرتسون بولكه
ياز، قوي باش اگديگين يئني تانريلار
«اسكي گناهيندان» گؤز اؤرتسون، بلكه!
***
ويتنامدا چوخ توپلار آتيلير هر گون
سنده آت توپونو، گلسين، «قهرمان»
بلي، ذاتي قيريق بير «ضيالييا»
شرفلي ياشاماق دگيلدير آسان.
آت گلسين، توپوندان چيخان گوللهلر،
تكجه ويتنامليني قيريب اؤلدورمور.
حياتين ماراقلي سيناقلاري وار،
اونلارلا «اشتايين بك»لرده اؤلور.
باخما، هله نفس چكيرسن ساتقين
اؤلوم، تكجه دگيل، نفس چكمهمك
چوخلار نفس چكمير، ياشايير، اما،
چوخلار نفس چكير، اؤلودور-دئمك.
آبان ـ 1346
¤ بولوت قاراچورلو (سهند)
************************
قورقود دده مه نيسگيللي سؤزلريم - من تبريز'دن گلميشهم – قالا ائشیگی
روباعيلر – باياتيلار - سهنده مکتوب- بوز چيچگي قارا یازی - اووچو جئیران - وولکانا دوندوم
من آراز آديلان- شهریارا - آخیر سوژه
بیر هامی-سهند یده ن روسته مه - گؤزله ر – آیدینلیغ عاشیقییه م – مزار – دوشونمه ک
