| تبليغات | X |
|
آپاردیلار گولومی - ائیله دیله ر ظولومی- نه قویدولار دانیشام - نه کسدیله ر دیلیمی
|
Əsli Kǝrǝmi tanıdı. Ürǝyi tab gǝtirmǝdi, yıxılıb özündǝn getdi. Qızlar Kǝrǝmi
qovub, bağdan çıxartdılar ki, sǝn bizim qǝrib qonağa nǝ dedin ki, o belǝ oldu.
Sonra toplaşdılar Əslinin yanına. Əsli ayılan kimi qızlardan soruşdu:
- Qızlar, yanşaq nesǝ oldu?
Dedilǝr:
- Qovduq, getdi.
Əsli durub o tǝrǝf-bu tǝrǝfǝ boylandım, gördü Kǝrǝm bir az aralı dayanıb,
hǝsrǝt-hǝsrǝt ona baxır. Qızlar da Kǝrǝmi gördülǝr, istǝdilǝr söyüb-yamanlayıb
qovalasınlar, Əsli qoymadı. Durdu ki:
- Mǝn evǝ gedirǝm.
Qızlar düşdülǝr onun yanına.
Əsli Kərəm dastanı
İndi onlar gǝlib keçmǝkdǝ olsunlar, sǝnǝ deyim Kǝrǝmdǝn.
Əsli ki, özündǝn getmişdi, qızlar onun döşünü-başını açmışdılar. İndi gǝlib
keçǝndǝ Kǝrǝm sazını alıb, görǝk Əsliyǝ nesǝ işarǝ elǝdi ki, döşünü bağlasın.
Sallanıban gǝlǝn dilbǝr,
Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..
Mǝni dǝrdǝ salan dilbǝr,
Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..
Kǝrǝm belǝ oxuyanda Əsli xan qayıdıb qızlara dedi:
- Yanşaq tayfası sözsül olur. Baxın, simlǝrdǝn kimin döşü açıqdı?
Qızlar dedilǝr:
- Bizlǝrdǝn döşü açıq olan yoxdu.
Kǝrǝm bu dǝfǝ işarǝni vurmaq üçün Əsli xanın paltarının adını çǝkdi, bǝlkǝ
Əsli başa düşǝ ki, açıq döş onunkudu:
Al geyib, yaşıl bürünǝr,
Zülflǝri yana hörülǝr,
Yel vurar, mǝmǝn görünǝr,
Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..
Yaxan çarpaz ilişmǝsin,
Heç kim dinib danışmasın,
Yadlar görüb gülüşmǝsin,
Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..
Əsli yenǝ döşünün açıq olduğunu başa düşmǝdi. Kǝrǝm bu dǝfǝ görǝk Əsli
xana nǝ kimi işarǝlǝr elǝdi:
Köynǝyinin gülü yaşıl,
Süsǝn sünbülǝ dolaşır,
Gözǝllik sǝnǝ yaraşır,
Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..
Əsli Kərəm dastanı
Əyninǝ geyinib şilǝ,
Bizi tutub şirin dilǝ,
Zǝr kǝmǝr çǝk insǝ belǝ,
Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..
Kalayağın usu sarı,
Açılır könlüm qubarı,
Söylǝ görüm kimin yarı,
Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..
Əsli yenǝ dǝ bir şey başa düşmǝyǝndǝ Kǝrǝm alıb, axır sözünü nesǝ
tamamladı:
Kǝrǝm sǝnǝ nǝlǝr demiş,
Dilin, dodağını yemiş,
Kǝtan köynǝk, bǝndi gümüş,
Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..
Kǝrǝm vǝ deyǝndǝ Əsli üst-başına baxıb gördü ki, Kǝrǝmin dediyi nişanlar
bundadı. Yaxası da açıqdı. Tez döşünü düymǝlǝdi, Kǝrǝmǝ gizli işarǝ verib, yola
düzǝldi.
Kǝrǝm o saat özünü bazara verdi, bir dǝst faxir libas alıb geyindi, bir baş
Əslinin bağçasına getdi. Əslinin anası Kǝrǝmi gördü, dedi:
- Ay oğlan, kimi istǝyirsǝn?
Kǝrǝm dedi:
- Ana, dişim ağrıyır. Dişimi çǝkdirmǝk istǝyirǝm.
Arvad dedi:
- Gǝl bǝri çǝkim.
Kǝrǝm evǝ girib oturdu. Arvad onun ağzını açıl dedi:
- Hansı dişin ağrıyır?
Kǝrǝm dedi:
- Azı dişim.
Əsli Kərəm dastanı
Arvad kǝlbǝtini onun ağzına saldı, çǝkmǝk istǝyǝndǝ Kǝrǝm tǝrpǝndi.
Arvad Əslini çağırıb dedi:
- Qızım, bu oğlan kǝlbǝtinin altında farağat dura bilmir. Gǝl, bunun başını
dizinin üstünǝ qoy, qǝribdi, yazıqdı, dişini çǝkim.
Əsli Kǝrǝmi tanıdı. Amma qorxusundan dinǝ bilmǝdi. Yavaşsa Kǝrǝmin
başını alıb sinǝsinǝ dayadı. Keşişin arvadı Kǝrǝmin azı dişini çǝkdi. Kǝrǝm dedi:
- Vay, saf dişimi çǝkmisǝn. Ağrıyan o biri dişimdi.
Arvad o biri dişini dǝ çǝkdi. Əsli davam gǝtirǝ bilmǝyib, ağlamağa başladı.
Arvad soruşdu:
- Qızım, bu nǝ işdi? Mǝn bu oğlanın dişini çǝkirǝm, sǝn niyǝ ağlayırsan?
Əsli dedi:
- Qǝrib oğlandı, yazığım gǝlir.
Kǝrǝm dedi:
- Arvad, sǝn yenǝ dǝ saf dişimi çǝkmisǝn. Ağrıyan o biri dişimdi.
Belǝ-belǝ, arvad Kǝrǝmin otuz iki dişini tamam çǝkdi.
Kǝrǝm yerindǝn qalxdı. Amma elǝ qalxdı ki, elǝ bil heç dişi çǝkilmǝmişdi.
Arvad Kǝrǝmin Əsliyǝ çox hǝsrǝtnǝn baxmağından şübhǝlǝnib, işarǝ elǝdi
ki, keçsin o biri otağa. Əsli çar-naçar üzünü çevirib getmǝk istǝyǝndǝ, Kǝrǝm sazı
basdı döşünǝ, dedi:
Öldüm, öldüm, Əsli, sǝnin ǝlindǝn,
Yandı sinǝm, bir dǝ göstǝr yara üz.
Hǝmişǝ üstündǝ titrǝrdi sanım,
Sǝsǝd dǝrdli, könül dǝrdli, yara üz.
Baş qoyum dizinǝ, bǝlkǝ sağalam,
Sağ qolumla yar yolunda sağ olam,
Çǝtin, çǝtin bu yaradan sağalam,
Hisran tǝkdi, dǝrdim tǝkdi, yara yüz.
Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: qurban yar üçün,
Kǝs siyǝrim, doğra bağrım, yar içim,
Yar odu ki, yar yolunda, yar üçün
Əsli Kərəm dastanı
Dǝrd-qǝm çǝkǝ, yaş axıda, yara üz.
Söz tamama yetǝn kimi Əsli xanın anası Kǝrǝmi tanıyıb, bǝrkdǝn qışqırdı ki:
- Oy, aman, bu Kǝrǝm imiş!..
Arvad Kǝrǝmin dişlǝrini dǝ götürüb, başı alovlu keşişin yanına xǝbǝrǝ
getmǝkdǝ olsun, otaqda Əsli ilǝ Kǝrǝm tǝk qaldılar. Kǝrǝm bir tǝhǝr ağzının
qanını tǝmizlǝyib, Əsliyǝ tǝrǝf gǝldi. İki aşiq, mǝşuq bir-birinin boynuna sarıldılar.
Amma Əsli bilirdi ki, anası xǝbǝrǝ gedib, indi harada olsa atasını tapıb gǝtirǝsǝk.
Odu ki, saçından iki tel ayırıb, sinǝsinǝ basdı, aldı, görǝk nǝ dedi:
Yenǝ düşdüm atǝşinǝ, yanaram,
Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Mǝni saldın sǝn bu eşqin oduna,
Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Aldı Kǝrǝm, dedi:
Bizim eldǝn sora-sora gǝlmişǝm,
Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!
Dǝrin-dǝrin dǝryalara qalmışam,
Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!
Aldı Əsli:
Oğrun-oğrun dost bağına girmǝdim,
Əl uzadıb, qonça gülün dǝrmǝdim,
Ayrılalı birsǝ dǝfǝ gülmǝdim,
Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Aldı Kǝrǝm:
Axıtmışam gözlǝrimnǝn yaşımı,
Qürbǝt elǝ saldım qǝrib başımı,
Əsli Kərəm dastanı
Anan çǝkdi otuz iki dişimi,
Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!
Aldı Əsli:
Qova-qova qǝrib elǝ gǝtirdin,
Bir olan dǝrdimi yüzǝ yetirdin,
Nǝ mǝn öldüm, nǝ dǝ sǝn ǝl götürdün,
Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Aldı Kǝrǝm:
Düşdüm dağa, daşa, çölǝ, sǝhraya,
Bu sǝrimi saldın olmaz sevdaya,
Mǝhşǝr günü sözüm vardı mövlaya
Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!
Aldı Əsli:
Aman, Kǝrǝm, paşam Kǝrǝm, xan Kǝrǝm!
Alış, Kǝrǝm, tutuş, Kǝrǝm, yan, Kǝrǝm!
Əslin olsun sǝnǝ qurban, san Kǝrǝm!
Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Aldı Kǝrǝm:
Bilmirǝm mǝn bu sağlığı neylǝyǝm?
Xǝnsǝr alıb bağrım başın teylǝyǝm.
Dǝrd ǝlinnǝn bu sözlǝri söylǝyǝm,
Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!
Aldı Əsli:
Əsli Kərəm dastanı
Neçǝ ildi mǝn gǝzirǝm dağları,
Bu sinǝmǝ çǝkdin yaman dağları,
Əsli sǝnǝ Kǝrǝm deyib yalvarı,
Aman, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Kǝrǝm deyǝr: dost bağına girmǝdim,
Əl uzadıb qonça gülün dǝrmǝdim,
Mǝn yarımdan heç bir vǝfa görmǝdim,
Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!
Söz tamam oldu, Əsli dedi:
- Kǝrǝm, atam sǝni Süleyman paşaya bǝrk çuğullayıb. Əyǝr o indi sǝnin
burada olduğunu bilsǝ, yǝqindi ki, tutub zindana saldırasaq. Amma sǝn qorxma.
Mǝn bir kağız yazım verim sǝnǝ, apar ver Süleyman paşaya. Öz dǝrdini aç, dilnǝn
dǝ ona de. Bǝlkǝ paşa rǝhmǝ gǝlib, mǝni atamdan alıb, sǝnǝ verǝ.
Kǝrǝm uşaq kimi ağlamağa başladı. Əsli Kǝrǝmin ağlamağına sǝbr elǝyǝ
bilmǝyib dedi:
Ağlama, ağlama, bağrım qan olu,
Qoy qoşum yanına qulları, Kǝrǝm!
Bir ǝrizǝ yazım Süleyman xana,
Özün danış dǝrdi-dillǝri, Kǝrǝm!
Nǝ qǝdǝr atam var, mǝn ona pǝsǝm,
İlqarımnan dönsǝm kǝssin kilisǝm,
Demǝ ki, qǝribǝm, mǝn dǝ bikǝsǝm,
Çıxart xǝyalından onları, Kǝrǝm!
Əsli deyǝr: Kǝrǝm qüvvǝli, sanlı,
Ölünsǝ atamla olasam qanlı,
İstǝsǝn atlansın ǝsǝm, osmanlı,
Virana qoyaram yolları, Kǝrǝm!
Əsli Kərəm dastanı
Əsli sözünü müxtǝsǝr elǝyib dedi:
- Kǝrǝm, burda oturub ağlamaqdan bir şey çıxmaz. Ya budu ki, sǝn dur tǝk
get, ya da ki, hǝr ikimiz gedǝk paşanın yanına, öz ǝrzimizi ona yetirǝk.
Kǝrǝm dedi:
- Paşadan mǝnim ağlım heç bir şey kǝsmir. İnanmıram o atanı qoyub, bizǝ
qulaq asa.
Əsli dedi:
Əvvǝl başdan sǝnin ağlıq olsaydı.
Qaçırtmazdın bǝdoyları, quşları.
Uymaz idin sǝn keşişin fe`linǝ,
Ağlar qoymaz idin tay-tuşları.
Sǝn xan oğlu öz yerindǝ qalsaydın,
Gǝnsǝ gözǝlinin birin alsaydın,
Onun qadasını sana salsaydın,
İndi çǝkdirmǝzdin insǝ dişlǝri.
Əsli deyǝr: mǝn ağlaram ürǝkdǝn,
Qurtarmadıq keşiş quran kǝlǝkdǝn,
Şikayǝt eylǝrǝm qanlı fǝlǝkdǝn,
Yazı yazan yazıb, belǝ işlǝri.
Əsli sözünü qurtardı, tǝlǝsik o biri otağa keçmǝk istǝyirdi ki, Kǝrǝm onu
gedǝn görüb dedi:
Dön bǝriyǝ halallaşaq, ayrılaq,
Bir bǝri dön, qurban yara, Əsli xan!
Mehtǝr ollam, silovunu çǝkǝrǝm,
Vara-vara hǝr diyara, Əsli xan!
Mǝsnun kimi bu çöllǝrǝ varmasam,
Sǝfakeş bağmanam, gülün dǝrmǝsǝm,
Əsli Kərəm dastanı
Axşam-sabah gül üzünü görmǝsǝm,
Olasaqdı günüm qara, Əsli xan!
Kǝrǝm deyǝr: mǝnnǝn seyrǝ varmazlar,
Bǝnna olub, sınıq könlüm hörmǝzlǝr,
Yǝqindi ki, sǝni mǝnǝ vermǝzlǝr,
Kim eylǝr dǝrdimǝ çara, Əsli xan!
Əsli xan bir kağız yazıb, Kǝrǝmǝ verdi, dedi:
- Paşanın bir vǝziri var. Çox ǝdalǝtli, ağıllı bir adamdı. Al, bu kağızı saxla,
işdi, ǝgǝr sǝni tutub elǝsǝlǝr, verǝrsǝn haman vǝzirǝ.
Kǝrǝm kağızı alıb çölǝ çıxan kimi gördü ki, Sofi onu gözlǝyir. Görüşdülǝr,
öpüşdülǝr, qaranlıq qovuşurdu deyin daha paşanın yanına getmǝdilǝr. Sofi onu
götürüb gǝldi mǝnzilinǝ. Gesǝ Kǝrǝm nǝ qǝdǝr elǝdisǝ yata bilmǝdi. Axırda durub
çıxdı bayıra. Baxdı ki, karvanqıran ulduza göyün ortasına qalxıb, elǝ bil sǝhǝrdi.
Aldı, görǝk karvanqıran ulduza nǝ dedi:
Sübh oldu, dǝrdlilǝr yatmaz,
Dönǝ, karvanqıran dönǝ!
Eşq atǝşi sǝrdǝn getmǝz,
Dönǝ, karvanqıran dönǝ!
Barmağında qızıl üzük,
Qolunda qızıl bilǝrzik,
Boynun ǝymiş qıza yazıq,
Dönǝ, karvanqıran dönǝ!
Sǝnǝ karvanqıran derlǝr,
Yara ilqar verǝn derlǝr,
Mǝnǝ dǝrdli Kǝrǝm derlǝr,
Dönǝ, karvanqıran dönǝ!
Bu dǝmdǝ Sofi çıxdı çölǝ. Kǝrǝm Sofiyǝ dedi:
Əsli Kərəm dastanı
- Sofi lǝlǝ, gǝl gedǝk, Əsli xanın olduğu evin basasına çıxaq, görǝk Əsli xan
nǝ elǝyir. Heç olmasa onun üzünü görüm.
Hǝr ikisi bir-birinǝ qoşulub, Əsli xanın yatdığı evin basasına gǝldilǝr.
Kǝrǝm basadan baxıb, gördü ki, Əsli xan yatıb. Ürǝyi qubar elǝdi, aldı sazı:
Gah gedirǝm, gah gǝlirǝm basaya,
Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!
Karvanqıran gǝldi çıxdı usaya,
Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!
Mǝn gǝzmişǝm alçaq ilǝ usanı,
Yar yolunda fǝda qıllam bu sanı,
Nesǝ dözüm mǝn bu uzun gesǝni?
Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!
Sǝhǝr oldu, qalax burda nǝ edǝk?
Xǝnsǝr alıb, bağrım başın biz didǝk,
Sofi lǝlǝ mǝnǝ deyir, dur gedǝk,
Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!
Kǝsdireydim yasdığının yanını,
Bir tutaydım kipriyinin sanını,
Nǝ tapıbsan kor yuxunun kanını?
Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!
Kǝrǝmǝm, mayilǝm ala gözünǝ,
Şǝkǝr söhbǝtinǝ, şirin sözünǝ,
Satınmı aldın sǝn yuxunu özünǝ?
Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!
Demǝ fǝrraşlar onları pusurmuşlar. O saat hǝr tǝrǝfdǝn tökülüb onları
tutdular, qollarını bǝrk-bǝrk bağlayıb, paşanın yanına apardılar. Kǝrǝm ǝhvalı
belǝ görüb, aldı, görǝk nǝ dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Mǝdǝd, mǝdǝd Əslim, sǝnin ǝlinnǝn,
Öldürmǝkdǝn qeyri kar bizǝ neylǝr?!
Biz ki, ta keçmişik san ilǝ sǝrdǝn,
İndi namus ilǝ ar bizǝ neylǝr?!
Əsli xanın atǝşilǝ söylǝrǝm,
Enib eşqin dǝryasını boylaram,
Gesǝ-gündüz qǝmlǝ, ahla oynaram,
İndi boran, çovğun, qar bizǝ neylǝr?!
Şahini gǝzdirǝr bǝylǝr qolunda,
Quşları sǝyirdǝr sağı-solunda,
Ruzi-şǝb durmuşam haqqın yolunda,
Kǝmǝnddir boynumda, dar bizǝ neylǝr?!
Eşqǝ uyub ǝsl-nǝsǝbi danmışam,
Seyrağıbın hiylǝsini qanmışam.
Mǝn Kǝrǝmǝm, eşq oduna yanmışam,
Sǝhǝnnǝmǝ girsǝk, nar bizǝ neylǝr?!
Paşa Kǝrǝmdǝn soruşdu:
- Sǝn niyǝ keşişin qızının basasına çıxmışdın?
Kǝrǝm aldı sazı, görǝk ona nesǝ savab verdi:
Ay samaat, mǝnim dǝrdim-
Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.
Gözümü açandan gördüm
Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.
İtirdim Əsli xanımı,
Müxǝnnǝs içdi qanımı,
Hǝr zaman üzür sanımı
Əsli Kərəm dastanı
Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.
Sǝsǝdimdǝ yanan nardı,
Mǝni eşqǝ salan yardı,
Çǝkdisǝyim ahu-zardı,
Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.
Söylǝmǝklǝ dǝrdim bitmǝz,
Nazlı yarım mürvǝt etmǝz,
Yaralı sinǝmdǝn getmǝz
Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.
Kǝrǝm deyǝr: qan-yaş töküm,
Yar, qapında boynum büküm,
Bǝzirganam, mǝnim yüküm
Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.
Paşa dedi:
- Aşıq, sǝn bir müsǝlman adamsan, Əsli ermǝni, özü dǝ keşiş qızı. Bǝyǝm
dünyada ayrı bir qız sǝnin başına qǝhǝtdi? Gǝl sǝn ondan ǝl çǝk, ayrı bir qız al!
Paşanın sözlǝrindǝn Kǝrǝmin ürǝyi sövşǝ gǝldi, sazı sinǝsinǝ basıb dedi;
Ay hǝzǝrat, nesǝ deyim,
Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...
Bir gözǝlǝ düşdü meylim,
Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...
Kǝhlik kimi sǝkişlidǝn,
Köksü ǝlvan naxışlıdan,
Bir haramı baxışlıdan
Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...
Mǝnǝ qaş oynadır nadan,
Əsli Kərəm dastanı
Öldüm gözünnǝn, qaşınnan,
Əsli tǝk keşiş qızınnan
Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...
Yolunda qoymuşam sanı,
Didǝmnǝn axıtdım qanı,
Kǝrǝm sevdi Əsli xanı,
Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...
Paşanın vǝziri Sofini çağırıb, Kǝrǝmin ǝhvalatını ondan soruşdu. Sofi aldı,
görǝk vǝzirǝ nǝ savab verdi:
Hey ağalar, üç dǝrd mǝni qosaldır:
Zülf dǝrdi, xal dǝrdi, bir dǝ tel dǝrdi.
Mǝn yazığın min gününü bir elǝr
Nadan dǝrdi, xoryat dǝrdi, fe`l dǝrdi.
Tǝrk eylǝdi vǝtǝnini, elini,
Əlindǝn aldırdı qonça gülünü,
Kimsǝ bilmǝz bu qürbǝtdǝ halını,
Bağça dǝrdi, vǝtǝn dǝrdi, el dǝrdi.
Aç köksünü üstünǝ bir bağ tikǝyim,
Əlvan-ǝlvan çiçǝklǝrdǝn ǝkǝyim,
Mǝn bu dǝrdin hansı birin çǝkǝyim?-
Süsǝn dǝrdi, sünbül dǝrdi, gül dǝrdi.
Soşqun dǝrdim sular kimi bulandı,
Vardı getdi, qarlı dağlar dolandı,
Dǝrd bağlayıb qapı-qapı dilǝndi,
Paltar dǝrdi, ǝba dǝrdi, şal dǝrdi.
Yazıq oldu, düşdü dildǝn dillǝrǝ,
Əsli Kərəm dastanı
Bülbül qonmaz oldu qonça güllǝrǝ,
Ağlaya-ağlaya düşdük yollara,
Gǝlǝn dǝrdi, keçǝn dǝrdi, yol dǝrdi,
Sofi deyǝr: Kǝrǝm üzümǝ baxar,
Bu sanımı eşqin oduna yaxar,
Mǝn bilirǝm, bu dǝrd mǝni tez yıxar,-
Əsli dǝrdi, Kǝrǝm dǝrdi, dil dǝrdi.
Sofi saz ilǝ dediyi kimi, söz ilǝ dǝ Kǝrǝmin bütün ǝhvalatını danışdı. Üstǝlik
Əslinin yazdığı kağızı da Kǝrǝmdǝn alıb, verdi vǝzirǝ. Vǝzir baxdı ki, Əsli yazıb:
«Kǝrǝmǝ rǝhmin gǝlsin. O mǝnǝ aşiqdi, mǝn dǝ ona. Atam bizǝ zülm elǝyir». Vǝzir
işi belǝ görǝndǝ Paşaya dedi:
- Paşam, Kǝrǝm haqq aşığıdı. Biz gǝrǝk Əslini keşişdǝn alıb ona verǝk.
Keşiş dad-fǝryad elǝdi ki:
- Kǝrǝm haqq aşığı-zad deyil.
Paşa dedi:
- Biz onun haqq aşığı olub-olmadığını yoxlarıq.
Paşanın Hüsniyǝ adlı çox ağıllı bir basısı var idi. Çağırıb ǝhvalatı ona
söylǝdi. Hüsniyǝ dedi:
- Mǝn bu saat onu yoxlaram.
Hüsniyǝ xanım bir dǝstǝ qızın hamısına bir sürǝ paltar geyindirib, yaz
bağçasına gǝtirdi. Əslini dǝ bu qızların içinǝ salıb, Kǝrǝmdǝn soruşdu:
- De görüm, Əsli bu saat haradadı?
Kǝrǝmǝ bǝyan oldu ki, Əsli bağdadı, özü dǝ qızlardan xeyli aralı, mǝlulmǝhzun
dayanıb. Aldı, görǝk Hüsniyǝ xanıma nǝ savab verdi:
Xan Əslim bağça içindǝ
Gǝzǝr zavallı, zavallı...
Qarşımızda ala gözün
Süzǝr zavallı, zavallı...
Qaşları bǝnzǝr kamana,
Əsli Kərəm dastanı
Aşığın eylǝr divana,
Zülflǝrini yana-yana
Çözǝr zavallı, zavallı...
Hey ağalar, hey bǝylǝr,
Kǝrǝm qeyri yarı neylǝr?!
Görǝn bizdǝn neçün eylǝr
Hǝzǝr zavallı, zavallı?
Kǝrǝmdi eşqinǝ yanan,
Olmuşuq dillǝrdǝ dastan;
Aşığın qǝtlinǝ fǝrman
Yazar zavallı, zavallı...
Hüsniyǝ xanım dedi:
- Əslinin harada olduğunu bildin. İndi sǝnin gözlǝrini bağlayasağam, altı
qız gǝtirib qabağından keçirǝsǝyǝm. Hamısı bir boyda, bir libasda, üzlǝri dǝ
örtülü. Əgǝr onları da tanısan doğrudan da haqq aşığısan.
Bir boyda, bir buxunda, bir geyimdǝ altı üzü bürüklü qız gǝtirdilǝr. Kǝrǝm
aldı, görǝk qızları nǝ sür nişan verdi:
Altı qızın biri Banı,
Altı qızlar, altı qızlar!
Bizǝ mǝhǝbbǝtin hanı?
Altı qızlar, altı qızlar!
Altı qızın biri İnsi,
Gözǝllikdǝ lap birinsi,
Qoynunda iki turunsu,
Altı qızlar, altı qızlar!
Altı qızın biri Püstǝ,
Dǝrdinnǝn olmuşam xǝstǝ;
Əsli Kərəm dastanı
Qoy qǝdǝmin sinǝm üstǝ,
Altı qızlar, altı qızlar!
Altı qızın biri Seyran,
Olum gözlǝrinǝ heyran;
Sizlǝ kaş sürǝydim dövran.
Altı qızlar, altı qızlar!
Altı qızın biri Xǝdsǝ,
Qǝddi ǝlif, beli insǝ,
Gözǝl görmǝmişǝm sǝnsǝ,
Altı qızlar, altı qızlar!
Altı qızın biri Bǝsdi,
Gözlǝri sanımın qǝsdi,
Bu dǝrdlǝr Kǝrǝmǝ bǝsdi,
Altı qızlar, altı qızlar!
Hüsniyǝ xanım dedi:
- Afǝrin! Sǝn doğrudan da haqq aşığı imişsǝn. İndi qızın üzündǝ olan
nişanları de, sǝndǝn ǝl çǝkim.
Aldı Kǝrǝm, görǝk Əslinin üzündǝ olan xallara nesǝ qiymǝt verdi:
Ay hǝzǝrat, bilin, Əsli xanımın
Üzündǝ xalları nazınan gǝlir.
Bir xalı ǝlifdi, bir xalı beydi,
Bir xalı dǝftǝrǝ yazınan gǝlir.
Bir xalı heyvadı, gǝlmǝz irǝngǝ,
Bir xalı İranı salıbdı lǝngǝ,
Bir xalı elçidi, gedǝr Firǝngǝ,
Bir xalı söhbǝtü sazınan gǝlir.
Əsli Kərəm dastanı
Bir xalı yaxşıdı, bir xalı yaman,
Bir xalı könlümǝ salıbdı güman,
Bir xalı buluddu, bir xalı duman,
Bir xalı dağlara ayaznan gǝlir.
Bir xalı bǝzzazdı, Rumun Qeysǝri,
Bir xalı içibdi abi-kövsǝri,
Bir xalı ağlımı edib sǝrsǝri,
Bir xalı ağ üzǝ düzülǝn gǝlir.
Kǝrǝmǝ gǝlibdi tǝmizlik, paklıq,
Tanrıya gǝlibdi yalnızlıq, tǝklik;
Qatardan ayrılmış ay gözǝl kǝklik,
Xan oğlu üstünǝ bazınan gǝlir.
Kǝrǝm sözünü qurtardı, düz gǝlib dayandı Əslinin qabağında. Hüsniyǝ
xanım dedi:
- Aşıq, qız tanımaqda mahirsǝn. İndi bir işi miz qalıb. Bu gün sǝhǝr burada
bir qǝrib ölüb. Yuyublar, kǝfǝnliyiblǝr, qalıb basdırmağı. Gedǝk ona bir namaz qıl,
torpağa tapşıraq, sonra sǝnin toyunu elǝyǝk.
Kǝrǝm dedi:
- Baş üstǝ!
Hüsniyǝ xanım fǝrraşlara ǝmr elǝdi ki, Kǝrǝmi qǝbristana aparsınlar. Elǝ ki,
Kǝrǝmi apardılar, Hüsniyǝ xanım paşaya dedi:
- Ölüb elǝyǝn yoxdu. Bu mǝnim axırınsı sınağımdı. Bir diri adamı kǝfǝnǝ
tutdurub, tabuta qoydurmuşam. Durun, siz dǝ gedǝk. Əgǝr bu bilsǝ ki, kǝfǝndǝki
ölü deyil, tay haqq aşığı olmağına heç kǝsin sözü ola bilmǝz.
Hamı Hüsniyǝ xanımın bu tǝdbirinǝ afǝrin deyib, ayağa qalxdılar,
qǝbristana tǝrǝf yola düşdülǝr. Elǝ ki, gǝlib çatdılar, Kǝrǝm sǝnazǝyǝ baxıb
soruşdu:
- Deyirsiniz ki, mǝn namaz qılmalıyam. Ansaq bilmirǝm ölü namazı qılım,
ya diri namazı?
Paşa qǝsdǝn özünü qǝzǝbli göstǝrib dedi:
Əsli Kərəm dastanı
- Bu nǝ sözdü?
Kǝrǝm dedi:
- Bu o deyǝn sözdü ki, kǝfǝndǝki hǝlǝ ölmǝyib, diridi.
Hüsniyǝ xanım yerindǝn dik qalxıb dedi:
- Afǝrin sǝnǝ, aşıq! Daha mǝnim sǝnǝ sözüm yoxdu. Sǝn doğrudan da
haqq aşığı imişsǝn. Qoy hamı bilsin ki, kǝfǝndǝki doğrudan da ölü deyil, diridi.
Paşa keşişǝ dedi:
- Keşiş, görürsǝn ki, bu doğrudan da haqq aşığıdı. Sǝn gǝl qızı ver buna.
Keşiş dedi:
- Mǝnim ona verilǝsi qızım yoxdu.
Keşiş belǝ deyǝndǝ Vǝzir irǝli yeriyib dedi:
- Keşiş, budu, qızın özü dǝ mǝnǝ yazıb ki, onlar bir-birini sevirlǝr. Əgǝr qız
gǝlib sǝnin üzünǝ dursa, nǝtisǝsi çox pis olasaq. Sǝn gǝl, qızı ver Kǝrǝmǝ.
Keşiş çar-naçar razı olub dedi:
- Yaxşı, ansaq mǝnǝ üç gün möhlǝt verin ki, hazırlıq görüm.
Paşa razılaşıb, keşişǝ üç gün möhlǝt verdi.
İndi samaat hamı toyu gözlǝmǝkdǝ, Kǝrǝmlǝ Sofi dǝ sevinmǝkdǝ olsunlar,
eşit keşişdǝn.
Keşiş evinǝ gǝlib, hamını yuxuya verdi, gesǝ yarı ağırdan, yüngüldǝn
götürüb yola düşdü, asta qaçan namǝrddi.
Sǝhǝr açıldı, gördülǝr keşiş qaçıb. Paşa onun dalınsa atlı saldı. Çox gǝzib
dolandılar, tapmadılar ki, tapmadılar. Kǝrǝm halal-hümmǝt eliyib, Sofi ilǝ yola
düşdü.
Sǝhǝr yeli ǝsirdi. Kǝrǝm aldı sazı, sǝhǝr yelinnǝn görǝk nǝ sifariş eliyir:
Əgǝr gedǝr olsan bizim ellǝrǝ,
Sǝnǝ bir sözüm var, dur, sǝhǝr yeli!
Mǝnim salamımı tez yetir yara,
Bu gün xan Əslimi gör, sǝhǝr yeli!
Qabaq gedib ǝsmǝ zülfün telinǝ,
Nǝzǝr qıl ruyindǝ bir süft xalına,
Mǝhǝbbǝt namǝsin özün ǝlinǝ,
Əsli Kərəm dastanı
Bir tǝnha yerdǝ tap, ver sǝhǝr yeli!
Kǝrǝm deyǝr: burda qoysaq sazları,
Xatirimǝ düşdü şirin sözlǝri,
Qaradı qaşları, ala gözlǝri,
Sǝn dǝ muradına ir, sǝhǝr yeli!
Şǝhǝrlǝr, kǝndlǝr keçdilǝr, salım-soraq elǝdilǝr, öyrǝndilǝr ki, keşiş Hǝlǝb
şǝhǝrinǝ gedib. Günǝ bir mǝnzil, teyyi-mǝnazil, az getdilǝr, çox dayandılar, çox
getdilǝr, az dayandılar, günlǝrin birindǝ gǝlib Hǝlǝb şǝhǝrinǝ çatdılar.
Şǝhǝr böyük, bunlar nabǝlǝd. Özlǝri dǝ yorulub ǝldǝn düşmüşdülǝr. Bir
bağın kǝnarında oturdular. Kǝrǝmin eşqi yenǝ dǝ sövşǝ gǝldi. Sazı köynǝkdǝn
çıxarıb sinǝsinǝ basdı, ahǝstǝ-ahǝstǝ demǝyǝ başladı:
Gizli sevda çǝkib, eşqǝ düşǝnlǝr,
Bir gün olar hǝlbǝt ǝyana çıxar.
Çǝkǝlim möhnǝti sǝbr ilǝ, könül,
Görǝk bunun sonu nǝ yana çıxar.
Fǝrhad Şirin üçün dǝldi qayanı,
Mǝsnun Leyli üçün gǝzdi sǝhranı,
Kǝrǝm Əsli deyib gǝzǝr dünyanı,
Aşıq öz eşqinǝ mǝrdana çıxar.
Qaradı qaşları, gözü dolayı,
Yaxşı tǝbib gǝrǝk versin davayı,
Axtarsalar hǝr tǝrǝfdǝn dünyayı,
Belǝ aşıq ansaq bir dǝnǝ çıxar.
Bizǝ belǝ imiş tǝqdirin işi.
Axıtdı gözümdǝn qan ilǝ yaşı,
Aldı bu Kǝrǝmi eşqin atǝşi,
Bu sevdanın sonu büryana çıxar.
Əsli Kərəm dastanı
Bu bağ kimin ola, kimin olmaya? Hǝlǝb paşasının darğası Gülxanın. Demǝ
Kǝrǝm oxuyanda Gülxan bir kǝnarda dayanıb qulaq asırmış. Kǝrǝmin oxumağı
onun çox xoşuna gǝldi. Yaxına gedib baxdı ki, bu aşıq kimdisǝ çox dǝrdli adama
oxşayır. Soruşdu:
- Aşıq, kimsǝn, haralısan, dǝrdin nǝdi?
Sofi Kǝrǝmin başına gǝlǝni Gülxana nağıl elǝdi.
Gülxan dedi:
- Aşıq, fikir elǝmǝ, haman keşiş ailǝsi ilǝ bǝrabǝr buradadı. Mǝn sǝni
sevgilinǝ çatdıraram.
Gülxan bunu deyib, bir qarı çağırdı. Qarıya çoxlu pul verib dedi:
- Gedǝrsǝn filan evǝ. Oraya tǝzǝ bir keşiş gǝlib. O keşişin Əsli adında bir
qızı var...
Qarı dedi:
- Tanıyıram, sǝn sözünü de!
Gülxan dedi:
- Bax, bu oğlanı ki, görürsǝn, haman qızın butasıdı. Atası qızı buna
vermǝk istǝmǝyib, qaçıb bura gǝlib. Bu da qızı axtara-axtara gǝlib çıxıb buraya.
İndi sǝn gǝrǝk bunun gǝlmǝyini qıza xǝbǝr verǝsǝn.
Qarı pulu aldı. «Baş üstǝ», - deyib düzǝldi yola. Bu qarı imanlı ipǝk qarı idi.
Yolda fikirlǝşdi ki, bǝlkǝ burda hiylǝ-miylǝ var. Yaxşısı budu ki, qoy qabaqsa
öyrǝnim, görüm qız doğrudan da oğlanı sevir, ya yox.
Qǝrǝz qarı gedib çatdı Əsli olan evǝ. Baxdı ki, Əsli pǝnsǝrǝnin qabağında
oturub, bahar buludu kimi gözlǝrinnǝn yaş axıdır. Qarı salam verib, ǝleyk alandan
sonra oturdu, başladı ordan-burdan söhbǝtǝ. Yavaş-yavaş gǝlib çıxdı mǝtlǝb
üstünǝ. Əsli açıb bütün ǝhvalatı qarıya danışdı. Qarı onu sınamaq üçün qǝsdǝn
başladı öyüd-nǝsihǝt elǝmǝyǝ ki:
- Nǝ istǝyirsǝn onnan? O, müsǝlman, sǝn ermǝni. Ondan ǝl çǝk, gǝl sǝni
gözǝl bir oğlana verim.
Əsli qarıdan bu sözlǝri eşitsǝk saçlarınnan üç tel ayırıb, sinǝsaz elǝdi, aldı,
görǝk nǝ dedi:
Qarı nǝnǝ, gǝl eylǝmǝ mǝzǝmmǝt,
Əsli Kərəm dastanı
Bülbülüm var, gülşǝnim var, gülüm var.
Zalım fǝlǝk verib dǝrdin bolunnan,
Göydǝn yerǝ olub, yaman zülüm var.
Ağ üstünnǝn bağlamışam qaramı,
Tǝbib sǝnsǝn, gǝl tez bağla yaramı,
Gözü yaşlı qoyub gǝldim Kǝrǝmi,
Yar yanında kasad olan dilim var.
Əsliyǝm, ǝmǝyim getdi badlara,
Alışdım, tutuşdum, yandım odlara,
Qorxum budu, Mǝlik versin yadlara,
Sevgilimdǝn ayrı düşǝn ǝlim var.
Qarı dedi:
- Qızım, mǝn sǝni sınayırdım. İndi sǝni Kǝrǝmlǝ bağçada görüşdürsǝm razı
olarsanmı?
Əsli xan bu sözü eşidǝn kimi göz yaşını töküb dedi:
- Aman nǝnǝ, de görüm, Kǝrǝm haradadı?
Qarı Kǝrǝmin yerini ona söylǝyib geri qayıtdı, bu sözlǝri Gülxana söylǝdi.
Gülxanla Kǝrǝm bağçaya getdilǝr. Qarı da qayıdıb Əsli xana xǝbǝr verdi. Əsli xan
anasının yanına gǝlib dedi:
- Ana, ürǝyim darıxır, izn ver, bağa çıxım.
Anası ona izn verib dedi:
- Qızım, ansaq çox lǝngimǝ, atan gǝlǝr, dava edǝr.
Qarı Əsli ilǝ vǝ`dǝ yerinǝ gǝlmǝkdǝ olsun, eşit Kǝrǝmdǝn. Kǝrǝm bir dǝ
baxdı ki, Əsli qarı ilǝ gǝlir. O, Kǝrǝmi gördü, amma onu bağmana oxşatdı. Çünki
Kǝrǝm bağmanın belinǝ söykǝnib dayanmışdı. Əsli dönüb, bağın o biri tǝrǝfinǝ
getmǝk istǝyǝndǝ Kǝrǝm dedi:
Aylar, illǝr hǝsrǝtini çǝkdiyim,
Üzü dönmüş bivǝfa yar, belǝ bax!
Gözǝllǝrǝ sǝrxoş gǝzmǝk ar deyil,
Əsli Kərəm dastanı
Asılıbdı gümüş kǝmǝr belǝ, bax!
Oxudum ǝlifi, yetdim yasinǝ,
Şux mǝmǝlǝr xub yaraşır ya sinǝ,
Kamil ovçu bǝrǝsinǝ ya sinǝ,
Rǝnsbǝrinǝm, dayanmışam belǝ, bax!
Kǝrǝm deyǝr; kam almadım dünyada,
Sǝfa çǝkdim, ömür verdim mǝn bada.
Mǝsnun kimi dolanıram dünyada,
Qosalmışam, piran oldum belǝ, bax!
Əsli dönüb Kǝrǝmi gördü. Sevindiyinnǝn donub yerindǝsǝ qaldı. Kǝrǝm
baxdı ki, Əsli başdan-ayağa qara geyinib. Sazı döşünǝ basıb dedi:
Əvvǝl bahar, yaz ayları gǝlǝndǝ
Alaydım, gedǝydim bağlara sǝni.
Sümlǝ quşlar muradını alanda
Qaldıraydım yaşıl dağlara sǝni.
Samalın xubluğu mat elǝr mahı,
Göylǝrǝ dayanır aşığın ahı,
Geyin al-yaşılı__________, geymǝ siyahı,
Haqq nǝsib eylǝsin ağlara sǝni.
Dǝrdli dǝrǝm deyǝr: gerçǝkdi sözüm,
Bu mǝlul könlümü şad elǝr üzün,
Qızarıb almalar, dǝyǝndǝ üzüm
Endirǝydim yaşıl bağlara sǝni.
Sǝn demǝ bu gün Hǝlǝb paşası gǝzmǝyǝ çıxıbmış. Yolu buradan düşdü.
Baxdı ki, darğanın bağında bir savan oğlan dǝrdli-dǝrdli oxuyur, bir qız da qulaq
Əsli Kərəm dastanı
asır. Bu, paşaya toxundu. Atını sürdü düz bağın içinǝ. Əsli adam gǝldiyini görsǝk,
işin üstü açılmasın deyǝ, qaçıb getdi. Paşa aldı Kǝrǝmin başının üstünü, dedi:
- De görüm kimsǝn? Burada nǝ qayırırsan?
Kǝrǝm dinmǝdi. Paşa bir dǝ soruşdu. Kǝrǝm yenǝ dǝ savab vermǝdi. Paşa
bir dǝ qǝzǝblǝ soruşanda sazı sinǝsinǝ mindirib dedi:
Şikayǝtim vardı çǝrxi-fǝlǝkdǝn,
Zalım fǝlǝk ǝydi, bükdü belimi.
Əzǝl bülbül kimi fǝryad edǝrkǝn,
İndi lal eylǝdi şirin dilimi.
Yandı siyǝrsiyim, döndü büryana,
Axdı çeşmim yaşı, döndü ümmana,
Gǝtirdilǝr mǝni ulu divana,
Bağladılar ayağımı, ǝlimi.
Dǝrdli Kǝrǝm qoydu başı qadaya,
Yar ilǝ getmǝdi xǝlvǝt odaya,
Çox şükürlǝr olsun bari-xudaya,
Gözüm ilǝ gördüm Əsli yarımı.
Paşa diqqǝtlǝ qulaq asıb gördü, yox, burda nǝ isǝ deyǝsǝn başqa bir
mǝsǝlǝ var. Dedi:
- Aşıq, de görüm kimsǝn? Dǝrdin nǝdi?
Kǝrǝm dinmǝmiş Sofi dedi:
- Paşa sağ olsun, bu, gǝnsǝli Ziyad xanın oğludu. Neçǝ ildi ki, keşişin
qızına aşıqdı. Onun dalınsa diyar-diyar gǝzir. Axırda gǝlib burda sevgilisini tapıb.
Sevgilisi ilǝ görüşmǝk istǝyirdi ki, siz gǝlib çıxdınız.
Paşa soruşdu:
- Qız da bunu istǝyirmi?
Sofi dedi:
- Bǝli, soruşa bilǝrsiniz.
Əsli Kərəm dastanı
Paşa o saat bir ǝdalǝt divanı qurub, keşişi dǝ, qızını da çağırtdırdı. Qıza
dedi:
- Qızım, sǝn bu oğlanı sevirsǝnmi?
Əsli xan paşanın ayaqlarına yıxılıb dedi:
- Sǝnǝ qurban olum, paşa, bu mǝnim sevgilimdi. Atam mǝni ona vermǝyib,
bizi fǝraq oduna yandırır.
Paşa üzünü keşişǝ tutub dedi:
- Niyǝ qızını ona vermirsǝn?
Keşiş dedi:
- Əvvǝla, mǝn ermǝniyǝm, o müsǝlman. İkinsi dǝ mǝnim qızım nişanlıdı.
Paşa döndü, Əslidǝn soruşdu ki:
- Qızım, sǝn nişanlımısan?
Əsli dedi:
- Paşa, mǝni burada özlǝri güslǝ bir oğlana nişan qoyublar. Ansaq mǝn
Kǝrǝmdǝn başqasına getmǝyǝsǝyǝm.
Paşa dedi:
- Keşiş, bunlara zülm etdiyin bǝsdi. Gǝrǝk qızı verǝsǝn ona.
Keşiş gördü ayrı yol yoxdu, dedi:
- Baş üstǝ! Mǝnǝ üç gün möhlǝt ver, hazırlıq görüm.
Samaat yerbǝyerdǝn qışqırdı ki:
- Möhlǝt vermǝ, yenǝ dǝ qaçasaq.
Paşa dedi:
- Yox, qaçmaz.
Sonra üzünü keşişǝ tutub dedi:
- Üç gün Əslini burada, öz qızlarımın yanında saxlayasağam. Get, hazırlaş.
Üç gündǝn sonra toylu.
Hamı paşanın bu tǝdbirini bǝyǝndi. Hazırlıq başlandı. İndi hamı toya
hazırlaşmaqda olsun, eşit keşişdǝn.
Keşiş çox hiylǝgǝr, özü dǝ sehrikar idi. Tez qıza qırmızı xaradan bir don
hazırlatdı. Döşünǝ tilsimli bǝnd düymǝlǝr tikdirdi. Üçünsü gün Əslinin yanına
gǝlib, öz ǝlilǝ donu ona geydirdi, sonra da dedi:
Əsli Kərəm dastanı
- Qızım, mǝn çox şadam ki, sǝn öz muradına çatdıq. Xoşbaxt ol! Ansaq
sǝnnǝn axırınsı bir xahişim var. Babalım boynuna, ǝgǝr bu düymǝlǝri özün açsan,
qoy düymǝlǝri Kǝrǝm açsın.
Bǝli, paşanın ǝmri ilǝ toy başlandı. Qırx gün qırx gesǝ çaldılar, oynadılar,
mǝslis keçirdilǝr, Əslini Kǝrǝmǝ verdilǝr.
Kǝrǝm gǝlin otağına girib gördü ki, Əsli xan alxaraya bürünüb, özünǝ dǝ
yetmiş yeddi qǝlǝm ilǝ bǝzǝk vurub. Kǝrǝm bu gözǝlliyi Əsli xanda görǝn kim
sazını alıb, görǝk nǝ dedi:
Sevdiyim başdan ayağa
Al qırmızı geyinibdi.
Yaraşır qǝddi-dalına
Şal, qırmızı, geyinibdi.
Atalıdı, analıdı,
Ördǝklidi, sonalıdı,
Qulaqları tanalıdı,
Lǝ`l qırmızı geyinibdi.
Badǝ doludu içmǝyǝ,
Gül, fidan, ağas ǝkmǝyǝ,
Vaxtı gǝlibdi açmağa,
Gül qırmızı geyinibdi.
Yaşa, sevdisiyim, yaşa,
Nǝ yazılsa gǝlǝr başa,
Al yanaqda qoşa-qoşa,
Xal qırmızı geyinibdi.
Kǝrǝm dǝdǝ gǝldi sizǝ,
Qǝdǝm basdı evinizǝ,
Mail oldu ala gözǝ,
Al qırmızı geyinibdi.
Əsli Kərəm dastanı
Kǝrǝm sözünü tamam elǝyib, Əslinin boynunu qusaqladı. İki aşıq görüşüb,
öpüşdülǝr. Əsli dedi:
- San Kǝrǝm, şükür olsun, çox sǝfadan sonra axırda bir-birimizǝ çatdıq.
Bǝli adamlar dağılıb getdilǝr. Otaqda tǝksǝ Kǝrǝmlǝ Əsli qaldı. Əsli dedi:
- Kǝrǝm san, atam babal salıb ki, donumun düymǝlǝrini sǝn açasan.
Kǝrǝm irǝli gǝldi. Nǝ qǝdǝr elǝdi düymǝlǝri aça bilmǝdi. Əsli dǝ nǝ qǝdǝr
çalışdısa düymǝlǝri aça bilmǝdi. Aldı Kǝrǝm, görǝk düymǝlǝrǝ nǝ dedi:
Aman fǝlǝk, dad eylǝrǝm ǝlinnǝn,
Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.
Əsli xan ağlıyar, Kǝrǝm alışar,
Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.
Ağalar ağası, şahların şahı,
Mǝnǝ kömǝk olsun göylǝrin mahı,
İmansız keşişin budu mǝtahı,
Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.
Kǝrǝm belǝ oxuyanda Əslinin yaxasındakı düymǝsinin biri açıldı.
Aldı Kǝrǝm:
Keşiş qabağımda bir qara duman,
Çağırram mövlanı halımdı yaman.
Müşküllǝri açan peyğǝmbǝr, imam,
Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.
Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ düymǝnin biri dǝ açıldı. Amma o biri düymǝ o saat
bağlandı. Kǝrǝm ağlaya-ağlaya dedi:
Atan keşiş, kilsǝlǝrdǝn kǝndi var.
Hiylǝgǝrdi, bilmǝk olmur, fǝndi var.
Bir düymǝnin hǝştad sǝkkiz bǝndi var.
Əsli Kərəm dastanı
Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.
Belǝ deyǝndǝ düymǝlǝr axıra kimi açıldı. Bir düymǝ qalanda yenǝ başa kimi
düymǝlǝndi. Aldı Kǝrǝm, dedi:
Bahar olsaq, dağlar, qarın ǝrisin!
Kǝrǝm, ömrün bu qürbǝtdǝ çürüsün!
Düymǝ kǝsǝn zǝrgar, ǝlin qurusun!
Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.
Düymǝlǝr yenǝ dǝ bir düymǝ qalanasan açıldı. Kǝrǝm bir bǝnd dǝ oxudu ki,
axırınsı bǝnd açılsın. İş tǝrsinǝ oldu. Söz qurtaran kimi yenǝ düymǝlǝr başa qǝdǝr
düymǝlǝndi. Belǝ-belǝ düymǝlǝr açıldı, bağlandı, axırınsı düymǝ açılanda bir od
çıxıb Kǝrǝmin sinǝsinǝ düşdü. Kǝrǝm başladı yanmağa. Əsli dad fǝğan elǝyib
ağlamağa, özünü yeyib tökmǝyǝ başladı. Kǝrǝm Əslini belǝ görǝndǝ aldı, görǝk
yana-yana nǝ dedi:
Gǝl, Əslim, gǝl, gǝl ağlama!
Yanıram, Əslim, yanıram!..
Siyǝrim odda dağlama,
Yanıram, Əslim, yanıram!..
Bir atǝş düşdü sanıma,
Anam yox, gǝlsin yanıma,
Ellǝr ağlasın halıma,
Yanıram, Əslim, yanıram!..
Çǝkdisǝyim dǝrdlǝ ǝlǝm,
Mǝnnǝn ibrǝt alsın alǝm,
Belǝ çalınıbdı qǝlǝm,
Yanıram, Əslim, yanıram!..
Kǝrǝmǝm, söylǝnir adım,
Əsli Kərəm dastanı
Ərşǝ çıxıbdı fǝryadım,
Əlimnǝn getdi muradım,
Yanıram, Əslim, yanıram!..
Alov tǝpǝdǝn dırnağa Kǝrǝmi bürüdü. Əslinin dad fǝryadına samaat
tökülüb gǝldi. Hamıdan qabaq Əslinin tay-tuşları içǝriyǝ doluşdular. Ansaq
Kǝrǝmin alovunu söndürmǝk mümkün olmadı. Tamam yanıb kül oldu. Əsli pǝrişan
saçlarını sinǝsaz elǝyib, göz yaşını tökǝ-tökǝ görǝk qızlara nǝ dedi:
Baxın, qızlar, mǝnim müşkül halıma,
Yandı Kǝrǝm, saldı mǝni bu dǝrdǝ.
Əydi qamǝtimi bükdü belimi
Yandı Kǝrǝm, saldı mǝni bu dǝrdǝ...
Bizǝ haqdan bir inayǝt olurmu.
Masǝramız xoş rǝvayǝt olurmu?
Mǝhşǝrdǝ görüşmǝk qismǝt olurmu?
Yandı Kǝrǝm, saldı mǝni bu dǝrdǝ...
Mǝn Əsliyǝm, itirmişǝm mǝrdimi,
Bülbül uçub, xar alıbdı yurdumu,
Açın mǝzarını, görüm üzünü,
Yandı Kǝrǝm, saldı mǝni bu dǝrdǝ...
Söz tamam oldu. Qızlar paşaya xǝbǝrǝ qaçmaqda olsunlar, Əsli dǝ tǝktǝnha
ağlamaqda, eşit Keşişdǝn.
Keşiş arvadını çağırıb dedi:
- Get, Kǝrǝmdǝn bir xǝbǝr bil. Gǝrǝk o, yanıb kül ola.
Keşişin arvadı qaça-qaça özünü yetirib, bir tǝhǝr pǝnsǝrǝdǝn Əslini sǝslǝdi.
Əsli gördü gǝlǝn anasıdı, gǝldi pǝnsǝrǝyǝ. Anası xǝbǝr aldı
- Qızım, niyǝ ağlayırsan? Yoxsa Kǝrǝm sǝni aldadıb qaçıb?
Anası belǝ deyǝndǝ Əsli Kǝrǝmin sazını götürüb, görǝk anasına nǝ savab
verǝsǝk:
Əsli Kərəm dastanı
Allah sizǝ versin bǝlalar, ana,
Ana, Kǝrǝm yandı deyin ağlaram!
Qan ağlayır bağda güllǝr, lalǝlǝr,
Ana, Kǝrǝm yandı deyin ağlaram!
Mǝni ağlar qoyduz savan vaxtımda,
Qaralar yazdınız mǝnim baxtımda,
Atam tarmar olsun tasi-taxtında
Ana, Kǝrǝm yandı deyin ağlaram!
Gödǝk etdiz siz Əslinin dilini,
Bülbül olan buraxarmı gülünü
Gözümlǝ görürǝm Kǝrǝm külünü,
Ana, Kǝrǝm yandı deyin ağlaram!
Əsli bunu deyib, Kǝrǝmin külünü ovuslayıb, başına tökdü. Sǝn demǝ külün
içindǝ hǝlǝ qor qalıbmış Əslinin saçı od aldı. Anası onu söndürmǝk üçün qapıya
qaçdı ki, içǝri girsin. Əsli tez qapını daldan bağladı. Keşişin arvadı qışqırdı. Hamı
töküldü gǝldi. Nǝ qǝdǝr elǝdilǝr qapını aça bilmǝdilǝr Əsli dǝ yanıb kül oldu,
Kǝrǝmin külünǝ qarışdı.
Paşa keşişin dǝ, arvadının da tǝqsirini üzündǝn oxuyandan sonra hǝr
ikisinin boynunu vurdurdu. Kǝrǝm ilǝ Əslinin külünü sandığa yığdılar. Qırx gün,
qırx gesǝ yas saxlayıb, külü bir qǝbirdǝ basdırdılar, üstündǝ dǝ bir günbǝz
tikdirdilǝr. Sofi dǝ ölünsǝ bu günbǝzdǝ müsǝvür qaldı.
Kǝrǝm sözü qurtarıb yola düşdü, Sofi dǝ onun dalınsa. Az getdilǝr, üz
getdilǝr, gedib bir çayın kǝnarına çatdılar. Kǝrǝm baxdı ki, sağ tǝrǝf qaya, sol
meşǝ, qabaq da çaydı. Dayanıb, Sofiya dedi:
- Sofi lǝlǝ, ǝylǝn bu yerlǝrdǝn Əsli xanı soruşum, bǝlkǝ bunlar bizǝ onun
yerini dedilǝr.
Sofi dayandı. Aldı Kǝrǝm görǝk qayadan, meşǝdǝn, çaydan Əslini nǝ sür
soruşdu:
Əsli Kərəm dastanı
Sǝndǝn xǝbǝr alım, ay sarı qaya,
Mǝnim Əslim buralardan keçdimi?
Mübarǝk kölgǝnlǝ salırsan saya,
Mǝnim Əslim buralardan keçdimi?
Sarı qaya dilǝ gǝlib, aldı, görǝk savabında nǝ dedi:
Sǝnǝ xǝbǝr verim aşıqlar xası,
Sǝnin Əslin burdan gǝldi dǝ getdi.
Yanında idi atası ilǝ anası,
Lǝpirin üzümǝ saldı da getdi.
Aldı Kǝrǝm:
Sǝndǝn xǝbǝr alım, ay qara meşǝ,
Qǝlǝmi qüdrǝtdǝn çǝkilmiş qaşa,
Bürümüsǝn dağa, daşa bǝnövşǝ,
Mǝnim Əslim budalardan keçdimi?
Meşǝ dǝ dilǝ gǝlib, Kǝrǝmin savabında dedi:
Yarın saldı sǝni olmazın qǝmǝ,
Dayanmazmı yaxşı iyid bu dǝmǝ?
Günǝş kimi qondu mǝnim sinǝmǝ,
Əsli mǝndǝn bir gül aldı da getdi.
Kǝrǝm üzünü tutdu çaya, dedi:
Abi-hǝyat kimi daim axarsan,
Haqqın samalına hǝrdǝn baxarsan,
Dolana-dolana evlǝr yıxarsan,
Mǝnim Əslim buralardan keçdimi?
Əsli Kərəm dastanı
Say da dilǝ gǝlib, Kǝrǝmǝ belǝ savab verdi:
Kǝrǝm saxlar onun hǝmişǝ yasın,
Yanına almışdı ata-anasın,
Hǝm içib hǝmi dǝ doldurdu tasın,
Atların suyuma saldı da getdi.
Söz tamama yetdi. Kǝrǝm o yana, bu yana baxıb, gördü çayın üstündǝ bir
körpü var. Gǝldi körpünün yanına. Sazı döşünǝ basdı, üzün tutdu körpüyǝ, aldı,
görǝk nǝ dedi:
Yolum gǝldi sǝnǝ çıxdı,
Körpü, Əslimi gördünmü?
Seyrağıblar mǝni yıxdı,
Körpü, Əslimi gördünmü?
Qara qayadandı daşın,
Bǝlli deyil sǝnin yaşın,
Əskik olmaz tǝr savaşın,
Körpü, Əslimi gördünmü?
Dǝrdli Kǝrǝm gǝlib durar,
Qul kimi boynunu burar,
Əsli xanı sǝndǝn sorar,
Körpü, Əslimi gördünmü?
Kǝrǝm sözünü müxtǝsǝr elǝyib, getmǝk istǝyirdi ki, birdǝn qabaqlarına bir
seyran çıxdı. Kǝrǝm seyranı görǝn kimi sazını mindirdi sinǝsinǝ, görǝk seyrandan
Əslini nǝ sür xǝbǝr aldı:
Sǝndǝn xǝbǝr alım, ay gözǝl seyran,
Əsli, keşiş buralardan keçdimi?
Əsli Kərəm dastanı
Minib eşq sǝmǝndin, olmuşam rǝvan,
Çoban körpüsündǝn bir su içdimi?
Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ seyran dilǝ gǝlib, görǝk Kǝrǝmǝ nǝ savab verdi:
Sǝnǝ xǝbǝr verim, ay savan oğlan,
Əsli anasilǝ düşdülǝr yola.
Bir sǝhǝr vaxtında gördüm ki, burdan
Yanında atası keçdilǝr sola.
Aldı Kǝrǝm:
Bu ayrılıq ǝydi mǝnim qǝddimi,
Ağır eldǝ bǝdnam etdi adımı,
Kǝrǝm gǝlsin, mǝni tapsın dedimi?
Gizli-gizli sirrin sǝnǝ açdımı?
Seyran:
Murada yetirsin sǝni yaradan,
Seyrağıblar görüm çıxsın aradan,
Sevdisiyin köçlǝ keçdi buradan,
Baxmadı Əsli xan nǝ sağ, nǝ sola.
Aldı Kǝrǝm:
Nǝ zamandı bu yerlǝrdǝ durubsan,
Sınıq könlüm qara daşa vurubsan,
Əsli xanı sǝn ağlarmı görübsǝn?
Yoxsa gülüb bu dağları aşdımı?
Seyran:
Əsli Kərəm dastanı
Qǝdir mövlam heçdǝn yaratmış bizi,
Gesǝyǝ qatdılar günlü gündüzü,
Kǝrǝm, Əsli xanın axırkı sözü:
Ərzruma varsa könlüm xoş ola,
Aldı Kǝrǝm:
Kǝrǝm deyǝr: kimǝ deyim dǝrdimi?
Sǝyrağıblar qonça gülü dǝrdimi?
Varsam Ərzruma görrǝm Əslimi,
Yoxsa keşiş alıb yenǝ qaçdımı?
Seyran:
Mövlam sǝnǝ kömǝk olsun bu işdǝ,
Seyran deyǝr: çap sǝmǝndin yerişdǝ,
Ərzruma vardı zalın keşiş dǝ,
Xǝbǝr verdim qismǝt sǝnǝ tuş ola.
Kǝrǝm Əsli xanı seyrandan dillǝ dǝ xǝbǝr aldı. Seyran dedi:
- Sǝnin axtardığın keşiş Ərzruma tǝrǝf getdi.
Kǝrǝm seyrannan ayrılıb, yola düşdü. Gedib, gedib, bir obaya çatdılar.
Buranın adamları yaman qonaq sevmǝyǝn adamlar idilǝr. Kǝrǝmgil burada bir
qǝdǝr gǝzib dolandılar, bunlara heç kim yaxın gǝlmǝdi. Kǝrǝm baxdı ki, elǝ
adamlar o tǝrǝf, bu tǝrǝfǝ keçir, amma heç kim onların halını soruşmur. Kǝrǝmin
ürǝyi qubarlandı, sazını dǝrdli sinǝsinǝ mindirdi, zilini zil, bǝmini bǝm elǝdi, aldı,
görǝk nǝ dedi:
Qürbǝt eldǝ qǝrib-qǝrib ağlaram,
Müşkül halım bildirǝn yox, bilǝn yox!
Gesǝ-gündüz fǝğan qılıb yanaram,
Ağladan yox, güldürǝn yox, gülǝn yox!
Əsli Kərəm dastanı
Tǝrk elǝdim mǝn atamı, anamı,
Gölümdǝn uçurdum telli sonamı,
Xǝnsǝr alıb dǝrd oylağı sinǝmi,
Teylǝyǝn yox, dǝldirǝn yox, dǝlǝn yox!
Dǝrdli sinǝm düyünlǝrǝm, dağlaram,
Ağ geymǝrǝm, qaraları bağlaram,
Dǝrd ǝlindǝn ah çǝkǝrǝm, ağlaram,
Gözüm yaşın sildirǝn yox, silǝn yox!
Kǝrǝm, yetmǝdim mǝn Əsli xana,
Şay bildim ölümü bu yazıq sana,
Gesǝ gündüz qǝflǝ işlǝr hǝr yana,
Üz çevirib bu virana gǝlǝn yox!
Söz tamama yetdi. Haçannan haçana bir qosa kişi gǝlib bunlara salam
verdi. Sofi qosaya dedi:
- Ay qosa, bura nesǝ yerdi? Burada heç qonağa-zada baxan yoxdu.
Qosa kişi dedi:
- Elǝdi, oğlum, mǝn dǝ buralı deyilǝm.
Pirani Kǝrǝmin kim olduğunu bilib dedi:
- Aşıq, sǝnin axtardığın keşiş dünǝn buradan keçib getdi. Get, allah sǝnǝ
yar olsun!
Kǝrǝm oradan çıxıb getmǝyin binasın qoydu. Elǝ bir qǝdǝr getmişdilǝr, bir
dǝ gördülǝr ki, göy üzündǝ bir durna tǝk-tǝnha süzüb gedir. Kǝrǝm Sofini
saxlayıb, görǝk durnaya nǝ dedi:
Göy üzündǝ süzüb gedǝn tǝk durna,
Qǝmli-qǝmli ötmǝ, könül şad deyil.
Sǝn dǝ mǝnim tǝki yardan ayrıldın,
Qǝmli-qǝmli ötmǝ, könül şad deyil.
Mǝlul-mǝlul göy üzündǝ süzǝrsǝn,
Əsli Kərəm dastanı
Sǝyyah olub ölkǝlǝri gǝzǝrsǝn,
Süzüşündǝ xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn,
Qǝmli-qǝmli ötmǝ, könül şad deyil.
Dǝrdli Kǝrǝm atdı namus, arını,
Yolunda sǝrf etdi bütün varını,
Hey axtarır, tapmır Əsli yarını,
Qǝmli-qǝmli ötmǝ, könül şad deyil.
Söz tamam oldu, bir gün yol gǝldikdǝn sonra bir bulaq başında bir dǝstǝ
gǝlin-qıza tuş oldular. Kǝrǝm bu qızların içindǝ Əsliyǝ bǝnzǝr bir qız görüb, sazını
alıb sinǝsinǝ, görǝk nǝ deyǝsǝk.
Aldı Kǝrǝm:
Su başında duran gǝlinlǝr, qızlar,
Allı gǝlin, xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn.
Doğrusun söylǝrlǝr haqqı sevǝnlǝr,
Xallı gǝlin, xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn.
Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ, haman qız qulas saçlarını sinǝ sazı edib, görǝk
Kǝrǝmǝ nǝ savab verǝsǝk.
Aldı qız:
Aşıb, aşıb qarlı dağlar gǝlibsǝn,
Var get burdan, sǝnin yarın deyilǝm.
İtirdin ağlını, düşdün çöllǝrǝ,
Var get burdan, sǝnin yarın deyilǝm.
Aldı Kǝrǝm:
Xan Əsli tǝk yanağında xalın var,
İnsǝdǝn lap insǝ ǝsǝb belin var,
Əsli Kərəm dastanı
Dǝhanında baldan şirin dilin var,
Allı gǝlin, xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn.
Aldı qız:
Dinmǝ, aşıq, sǝni çǝkǝrlǝr dara,
Saldırram zindana, vurdurram yara,
Üzüş bizlǝrdǝn, qıl başına çara,
Var get burdan, sǝnin yarın deyilǝm.
Aldı Kǝrǝm:
Dǝrdli Kǝrǝm usa-usa dağ aşdı,
Aşıban da qürbǝt ellǝrǝ düşdü,
Uçurtdum tǝrlanı, sara ilişdi,
Allı gǝlin, xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn.
Aldı qız:
Güllü xanım gül rǝngini soldurar,
Aşıq olan mǝ`şuqunu güldürǝr,
Bir nişanlım vardı, sǝni öldürǝr,
Var get burdan, sǝnin yarın deyilǝm.
Söz tamam oldu. Sofi qızlardan keşişi xǝbǝr aldı. Qızlar dedilǝr:
- Keşişgil dünǝn burada idilǝr, elǝ bu gün çıxıb getdilǝr.
Sofi Kǝrǝmi alıb, bir baş qızların göstǝrdiklǝri tǝrǝfǝ getmǝkdǝ olsunlar,
sizǝ deyim keşişdǝn.
Keşiş buradan çıxıb, günǝ bir mǝnzil, gündüzü gesǝyǝ qatdı, gesǝni
gündüzǝ, gǝlib çatdı Qeysǝriyǝ, bir baş özünü paşanın yanına yetirib dedi:
- Mǝn bir müsǝlman aşığının ǝlindǝn qızımı götürüb qaçmışam. Onun
ǝlinnǝn mǝnǝ dinslik yoxdu. İndi sizǝ pǝnah gǝtirmişǝm. İzn ver. Mǝmlǝkǝtindǝ
Əsli Kərəm dastanı
yaşayım. Ansaq bir şǝrtlǝ ki, haman aşıq gǝlib buralara çıxsa, sǝnin rǝiyyǝtin
mǝnim evimi ona göstǝrmǝsin.
Paşa razı olub, keşişǝ xǝlvǝt yerdǝ bir ev verdikdǝn sonra, ǝmr elǝdi ki,
başqa torpaqdan bura Kǝrǝm adında aşıq gǝlsǝ, tutsunlar, hǝr kim dǝ keşişin evini
haman Kǝrǝmǝ göstǝrsǝ, dar ağasından asılasaq.
Belǝ bir ǝmrdǝn sonra keşiş paşadan çox razı qaldı. Şǝhǝr ǝhli dǝ gözqulaq
oldu ki, Osmanlı torpağına Kǝrǝm adında kim gǝlsǝ tutub paşaya versinlǝr.
İndi keçǝk ǝsl mǝtlǝbǝ.
Kǝrǝm Sofiynǝn neçǝ gün, neçǝ gesǝ yol gǝlib, bir qarlı dağın ǝtǝyinǝ
çatdılar. Bu dağlar Gǝnsǝ dağlarına yaman oxşayırdı. Kǝrǝmin ürǝyi soşa gǝldi,
aldı, görǝk nǝ dedi:
Qarşı duran qarlı dağlar,
Dağlar bizim dağlarmola...
Ağ birçǝkli qosa anam
Oğul deyib, ağlarmola...
Mǝkkǝdǝn gǝlǝn hasılar,
Ürǝyimdǝ var asılar,
Evmizdǝki süt basılar
Qardaş deyib, ağlarmola...
Fǝlǝk, nǝdi mǝnim xatam,
Nǝ mǝlulam, nǝ dǝ şadam;
Ağ saqqallı qosa atam
Kǝrǝm deyib, ağlarmola...
Söz tamam oldu. Elǝ bunlar getmǝk istǝyirdilǝr ki, birdǝn hava pozuldu, hǝr
yeri duman-çiskin bürüdü Şiddǝtli qar yağdı. Sofi halı belǝ görüb dedi:
- Aman Kǝrǝm, ölüb burada qalasağıq. Gǝl geri dönǝk. Qış qurtarar, sonra
gǝlǝrik.
Kǝrǝm onun savabında aldı, görǝk nǝ dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Dǝli könül qalxdı, fǝğan eylǝdi,
Gedǝmmǝzsǝn, Kǝrǝm, qışdı, geri dön!
Qalmadı masalım borandan, qışdan,
Gedǝmmǝzsǝn, Kǝrǝm, qışdı, geri dön!
Yağış yağar, yerin üzü yaş olar,
Çiskin olar, boran olar, qış olar,
Hava belǝ qalmaz, yenǝ xoş olar,
Gedǝmmǝzsǝn, Kǝrǝm, qışdı, geri dön!
Gedǝr qış ǝyyamı, görǝrik yazı,
Gülüstana dönǝr dağların üzü,
Ey fǝlǝk, nǝ olar, ağlatma bizi,
Gedǝmmǝzsǝn, Kǝrǝm, qışdı, geri dön!
Hava açılmadı, daha da pislǝşdi. Yolu itirdilǝr. Aldı Kǝrǝm:
Boranlı dağlarda yolum itirdim,
Çağırıram aman fǝlǝk, aman hey!..
Bir yanımda yağış yağar, qar sǝpǝr,
Bir yanımda çiskin bulud, duman hey!..
Axşam oldu, görǝmmǝdim yolumu,
Soyuq aldı ayağımı, ǝlimi,
Gözüm altda aldım yenǝ ölümü,
Daha yoxdu sağlığıma güman hey!..
Dağlar, hümmǝt edin burda qalmayım,
Qalırsan da qürbǝt eldǝ ölmǝyim,
Qarı düşmǝnlǝrǝ möhtas olmayım,
Aman fǝlǝk, mǝnim halım yaman hey!..
Qurdlar, quşlar yığılarlar leşimǝ,
Əsli Kərəm dastanı
Baxmazlar gözümdǝn axan yaşıma,
Qürbǝt eldǝ bǝla gǝlǝr başıma,
Doğru dönmǝz çǝrx-fǝlǝk, aman hey!..
Dar günümdǝ kimsǝ yetmǝz fǝryada,
Çovğunun ǝlinnǝn gǝlmişǝm dada,
Kǝrǝm deyǝr: ölüm haqdı dünyada,
Axirǝtdǝ qarşı gǝlsin iman hey!..
Kǝrǝm sözünü qurtaran kimi şaqqıltı, gurultu qopdu. İldırım şığıdı. Kǝrǝm
sazı döşünǝ bası__________b dedi:
Aman fǝlǝk, budu sǝnnǝn dilǝyim,
Qoyma mǝni yarı yolda qış günü.
Kǝrǝm eylǝ, birsǝ yapış ǝlimnǝn,
Yetir muradına sǝn bu düşkünü.
Çovğun, boran alıb dörd bir yanımı,
Soyuq kǝsi iliyimi, qanımı,
Vǝ`dǝm tamamdısa gǝl al sanımı,
Fǝlǝk, mǝnǝ minnǝt etmǝ beş günü.
Kǝrǝmǝm, bir kimsǝ yetmǝdi dada,
Əsli bivǝfadı, heç salmaz yada,
Ömrüm keçdi ahu-zarla dünyada,
Çox axtardım, bir görmǝdim xoş günü.
Söz qurtaran kimi bir dǝ gördülǝr ki, bir nurani kişi zahir oldu, dedi:
- Qǝm elǝmǝyin, darda qalmazsınız. Sizi dardan qurtaran tapılar. Yumun
gözünüzü!
Kǝrǝmlǝ Sofi gözlǝrini yumdular. Nǝ qǝdǝr keçdi bilmirǝm, bir dǝ nurani
kişi dedi:
- Açın gözlǝrinizi!
Əsli Kərəm dastanı
Gözlǝrini açıb gördülǝr ki, bir basǝfa yerdǝdilǝr. Nurani kişi-zad da yoxdu.
Amma yer nǝ yer... Elǝdi ki, gül gülü çağırır, bülbül bülbülü. Kǝrǝm göz dolandırıb
gördü ki, ovçular iki quzulu bir seyran vurublar. Seyran balalarının yanında
inildǝyir. Qızıl qanı güllǝri qıp-qırmızı qızardıb. Kǝrǝmin ürǝyi qana döndü, aldı
sazı, görǝk nǝ dedi:
Mǝn, ay Sofi lǝlǝ, nesǝ yanmayım?
Əsli xanın seyranıdı bu seyran,
İnsafdımı ǝhvalını bilmǝyim?
Əsli xanın seyranıdı bu seyran.
Güllǝ dǝyib bu seyranın üzünǝ,
Qan tökülüb topuğuna, dizinǝ,
Gözü bǝnzǝr xan Əslinin gözünǝ,
Əsli xanın seyranıdı bu seyran.
Zalım ovçu bunu ǝldǝn salıbdı,
Dörd yanını qara qanlar alıbdı,
Kimsǝsi yox, mǝlul, müşkül qalıbdı,
Əsli xanın seyranıdı bu seyran.
Yaraları köhnǝ deyil, tǝzǝdi,
Siyah sürmǝ ala gözǝ mǝzǝdi,
Bu seyranı kim al qana bǝzǝdi?
Əsli xanın seyranıdı bu seyran.
Kǝrǝmǝm, düşmüşǝm mǝn qürbǝt elǝ,
Seyrana çıxmışdı seyranı çölǝ,
Ağlaram, sızlaram mǝn bundan belǝ,
Əsli xanın seyranıdı bu seyran.
Əsli Kərəm dastanı
Elǝ bu dǝmdǝ bir dǝ gördülǝr ki, ovçular dağdan enib gǝlirlǝr. Kǝrǝm
bunları görǝn kimi sazı götürüb, görǝk ovçuların gǝlmǝyini seyrana nǝ sür xǝbǝr
verdi:
Sürǝ-sürǝ ovçu dağdan endirǝn
Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.
Oxu ilǝ vurub torpağa sǝrǝn,
Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.
Gözǝl çǝmǝnlikdǝ seyran sürüsü,
Sürüdǝn ayrılmış onun birisi,
Qana boyanıbdı gözǝl dǝrisi,
Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.
Zalım ovçu düşmüş, gǝlir izinǝ,
Al qanı axıtmış iki dizinǝ,
Milçǝklǝr qonubdu qanlı üzünǝ,
Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.
Belǝmi olur ovçuların bǝrǝsi,
Qoltuğundan vurub, sızlar yarası,
Hǝkimǝ göstǝrib, yoxdu çarası,
Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.
Qova-qova endirdilǝr yazıya,
Tuş etdilǝr iti dişli tazıya,
İş müşküldü, gǝl baxma sǝn quzuya,
Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.
Sürǝ-sürǝ yendirdilǝr dağlardan,
Al süsǝnli bağçalardan, bağlardan,
Kǝrǝm deyǝr keçdisǝyim yollardan,
Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.
Əsli Kərəm dastanı
Yaralı seyran nǝ qǝdǝr elǝdisǝ, balalarını çǝkib bir yana gedǝ bilmǝdi. Özü
dǝ balalarından ayrılmaq istǝmirdi. Kǝrǝm ǝhvalı belǝ görǝndǝ ovçuların qabağına
getdi. Ovçu ondan soruşdu:
- Buralarda bir yaralı seyran görmǝdinizmi?
Kǝrǝm başqa bir uçurum dǝrǝ göstǝrib dedi:
- Seyran qaçıb o dǝrǝyǝ getdi.
Ovçular dǝrǝ tǝrǝfǝ yönǝldilǝr. Kǝrǝm gǝlib seyranın yaralarını bağladı,
aparıb yaxındakı mağaraya qoydu. Sonra sazını dillǝndirib, dǝrdli-dǝrdli
oxumağa başladı:
Bu sǝfǝr ayının yirmi beşindǝ
Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!
İki körpǝ quzu vardı döşündǝ,
Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!
Oxlar dǝyib onu sandan salmışdı,
Dörd yanını qızıl qanlar almışdı,
Quzuları mǝlul, mǝhzun qalmışdı,
Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!
İnsan ǝsǝb zalım oldu, qazılar,
Sinǝsindǝ yaraları sızılar,
Kǝrǝm kimi öz yurdunu arzular,
Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!
Çoxlu ox yarası vardı sanında,
Bir süt balaları ağlar yanında,
Kǝrǝm deyǝr: anası yox yanında,
Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!
Əsli Kərəm dastanı
Sofi Kǝrǝmi qaldırıb götürdü. Gǝlib, gǝlib bir obaya çıxdılar. Kǝrǝm bǝrk
xǝstǝlǝnmişdi. Obanın lap kǝnarına çatanda göydǝ bir dǝstǝ durna göründü.
Kǝrǝm sazı götürüb, durnalarnan öz ellǝrinǝ görǝk nǝ sifariş elǝdi:
Durna, gedǝr olsaz bizim ellǝrǝ,
Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.
Əgǝr sizdǝn sual edǝn olarsa,
Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.
Mǝn uçardım, qanadlarım yoruldu,
Qürbǝt eldǝ qara bağrım qovruldu,
Xǝstǝ düşdüm, indi belim qırıldı,
Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.
Qürbǝt eldǝ mǝlul, mǝhzun olmuşam,
Eşqinǝ düşǝli Mǝsnun olmuşam,
Bir saçı Leylayǝ mǝftun olmuşam,
Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.
Xǝstǝ düşdüm, kimsǝ bilmǝz halımı,
Əlimdǝn aldırdım qonça gülümü,
Nǝ diyarǝ tutum gedim yolumu?
Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.
Dǝrdli Kǝrǝm xǝstǝ düşüb, inildǝr,
Ah etdiksǝ qulaqları singildǝr,
Bǝlkǝ mövlam bizǝ imdadǝ gǝlǝr,
Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.
Söz tamam oldu. Xǝstǝliyǝ baxmayıb, qalxıb, yenǝ dǝ yola düşdülǝr. Bir
qǝdǝr gedib, bir qǝbristana çatdılar. Qǝbristanı görǝn kimi Kǝrǝm bir tǝhǝr oldu.
Sazı döşünǝ basıb aldı, görǝk nǝ dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Yenǝ vǝtǝnimdǝn oldum didǝrgin,
Xǝstǝ düşdüm, qürbǝt ellǝrdǝ qaldım.
Seyrağıblar aralıxda çoxaldı,
Artdı yamanlarım, fellǝrdǝ qaldım.
Yanaram, yanaram, tütünüm tütmǝz,
Ah çǝkǝrǝm, ahım kimsǝyǝ yetmǝz,
Əslimin sevdası sǝrimdǝn getmǝz,
Əsǝb rüsvay olub, dillǝrdǝ qaldım.
Kǝrǝm indi satın gǝzir ölümü,
Fǝlǝk qırdı qanadımı, qolumu,
Duman gǝldi, azdım indi yolumu,
Çiskinli, boranlı çöllǝrdǝ qaldım.
Elǝ söz tazasa tamam olmuşdu ki, Kǝrǝmin gözü yerǝ sataşdı. Gördü
uçulub-dağılmış köhnǝ bir qǝbrin içindǝ bir quru kǝllǝ var. Kǝrǝm ǝyilib kǝllǝni
götürdü, tozunu silib tǝmizlǝdi, o tǝrǝf-bu tǝrǝfinǝ baxıb dedi:
- Sofi lǝlǝ, bu quru kǝllǝni görürsǝnmi? Bir zaman bu da bizim kimi insan
imiş. Bir zaman olasaq biz dǝ belǝ olasağıq. Qoy bundan bir nesǝ söz xǝbǝr alım.
Aldı Kǝrǝm, görǝk kǝllǝdǝn nǝ soruşdu:
Bir suval sorayım, xǝbǝr ver mǝnǝ,
Sǝn dǝ bu dünyada vardınmı, qafa?!
Heyvanmıdın, insanmıdın, nǝ idin?
Dürlü meyvǝlǝrdǝn yerdinmi, qafa?!
Ayrılmış çǝnǝsi, tökülmüş dişi,
Pozulmuş kirpiyi, süzülmüş qaşı,
Hǝmişǝ belǝdi fǝlǝyin işi,
Beş vaxt namazını qıldınmı, qafa?!
Baxmazmısan alnındakı yazına,
Əsli Kərəm dastanı
Torpaq dolmuş qulağına, gözünǝ,
Heç uydunmu kor şeytanın sözünǝ,
Halal deyǝ haram yedinmi, qafa?!
Kǝrǝm sözünü qurtaran kimi kǝllǝ dilǝ gǝldi, dedi:
Dinlǝ deyim gǝlǝn-keçǝn halımı,
Bir zaman dünyada mǝn dǝ var idim.
Bir şah idim, bǝla gǝldi başıma,
Bütün ǝsrlǝrǝ yadigar idim.
Aldı Kǝrǝm:
Qafa, bu dünyada, bir de mǝrdmidin?
Dünya malı üçün yoxsa qurdmudun?
On, on beş yaşında bir iyidmidin?
Yoxsa ağ saqqallı pirmidin, qafa?
Aldı kǝllǝ:
Mǝn bir güldüm, bağçalarda bitǝrdim,
Loğman idim, elmlǝrǝ yetǝrdim,
Altmış il yaşadım, yüz il yetirdim,
Şüsaǝtli, adlı namidar idim.
Aldı Kǝrǝm:
Qafa, bu dünyada yaxşı xasmıdın?!
Dünya malı üçün qara yasmıdın?!
Yedirmǝz, içirmǝz bir nakǝsmidin?!
Süfrǝsi meydanda ǝrmidin, qafa?!
Aldı kǝllǝ:
Əsli Kərəm dastanı
Bilmǝz idim mǝn malımın hesabın,
Düşünmǝzdim heç axirǝt ǝzabın,
Aqibǝt nuş etdim ǝsǝl şǝrabın
Ölǝn vaxta tamam ixtiyar idim.
Aldı Kǝrǝm:
Dǝrdli Kǝrǝm ah-zarın artırsın,
Sümlǝ müşkül işlǝrini bitirsin,
Nǝ zamandan bǝri burda yatırsan?
Bu dünyada ölmǝm dermidin, qafa?!
Aldı kǝllǝ:
Mǝn quru kǝllǝyǝm, burda oturdum,
Sǝnin müşkül işlǝrini bitirdim,
Yüz on ildi mǝn bu yerdǝ yatırdım,
Mǝn dǝ sǝnin kimi aşikar idim.
Kǝllǝ sözünü tamam eylǝyǝn kimi dığırlana-dığırlana gedib yenǝ girdi
qǝbrǝ, yox oldu. Kǝrǝmgil yollarına davam elǝdilǝr. Qǝbristandan çıxmağa az
qalmış Kǝrǝm gördü ki, bir savan qız bir qǝbrin yanında oturub ağlayır. Arabir
durub qǝbrin dörd tǝrǝfinǝ dolanır, yenǝ oturub başlayır ağlamağa.
Kǝrǝm sazını sinǝsinǝ basıb, görǝk qıza nǝ deyǝsǝk:
Aldı Kǝrǝm:
Qaşları mehrabı, gözlǝri yağı,
Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!
Aşığı bǝnd edǝr zülfü, dodağı,
Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!
Əsli Kərəm dastanı
Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ qız qalxıb, dal gǝrdǝninǝ tökülmüş qulas saçından üç
tel ayırıb, görǝk Kǝrǝmǝ nesǝ savab verǝsǝk:
Aldı qız:
Aşıq, nǝ sorursan mǝnim halımı,
Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!
Nǝ müddǝtdi yandım firqǝt oduna,
Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!
Aldı Kǝrǝm:
Qaralar geyibsǝn, yasdadı başın,
Qüdrǝtdǝn çǝkilib, qaradı qaşın,
Atanmı ölübdü, yoxsa qardaşın,
Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!
Aldı qız:
Qaralar geymişǝm, yasdadı başım,
Qüdrǝtdǝn çǝkilib, qaradı qaşım,
Nǝ atam ölübdü, nǝ dǝ qardaşım,
Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!
Aldı Kǝrǝm:
Gün görmǝdim bu dünyaya gǝlǝli,
Ağlayıban gözüm yaşın silǝli,
Neçǝ ildi sǝnin yarın ölǝli?
Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!
Aldı qız:
Əsli Kərəm dastanı
Payız olsaq bağçalarda gül solar,
Ağlayıban gözüm yaşı sel olar,
Sevdisiyim ölǝn yeddi il olar,
Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!
Aldı Kǝrǝm:
Qalxışıb sonalar, göllǝr quruyub,
Ətrafını çayır-çǝmǝn bürüyüb,
Yeddi ilsǝ, indi yarın çürüyüb,
Ahu gözlük, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!
Aldı qız:
Əlimdǝn aldılar gül üzlü yarı,
Artdı ürǝyimin qǝmi, qubarı,
Ürǝyimdǝ sönmür eşqimin narı,
Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı.
Aldı Kǝrǝm:
Yeri hey, yeri hey, gözü harami,
Ürǝyimdǝ qoydun dǝrdi, vǝrǝmi,
Xan Əslimdǝn betǝr etdin Kǝrǝmi,
Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!
Aldı qız:
Nazlı deyǝr: belǝ qoyduq ilqarı,
Ağlamaqdan ömrüm olubmu yarı,
Açın mǝzarını, bir görüm yarı,
Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!
Əsli Kərəm dastanı
Söz tamam oldu. Qız başladı ağlamağa. Kǝrǝm başa düşdü ki, qǝbirdǝki
qızın nişanlısıdı, onu zorgüs ilǝ qanlı fǝlǝk ǝlindǝn alıb. Kǝrǝm qıza tǝskinlik
verǝndǝn sonra dedi:
- Gözǝl qız, bu tǝrǝflǝrdǝ köç-külfǝtli bir keşiş görmǝdin?
Qız savab vermǝdi. Kǝrǝm nǝ qǝdǝr dedisǝ qızdan savab ala bilmǝdi. Baxdı
ki, hǝr nǝ deyirsǝ qız heç birisini eşitmir. Onun fikri elǝ qǝbirdǝdi. Çar-naçar
ondan ayrıldılar. Qǝbristanlıqdan keçib, az getdilǝr, çox getdilǝr, gǝlib yenǝ dǝ bir
usa dağın ǝtǝyinǝ çatdılar. Kǝrǝm dedi:
- Sofi qardaş, dayan, bundan söz xǝbǝr alım.
Aldı Kǝrǝm, görǝk dağa nǝ dedi:
Başın üstǝ şahin, şonqar sǝslǝnǝr,
Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.
Ətǝyindǝ tuti, qumru bǝslǝnǝr,
Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.
Tipi, boran olur, yağış ǝlǝyir,
Meşǝndǝ dolanır maral, mǝlǝyir,
Kollarında tülkü, çaqqal ulayır,
Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.
Sinǝndǝ xarlanmış nǝmli qar olur,
Alt yanında bağça olur, bar olur,
Alma olur, heyva olur, nar olur,
Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.
Belindǝ otlayır qoyunun, malın,
Hindǝ, Hindustana bǝllidi halın,
Karvanın, köçqonun, sahın, salalın,
Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.
Usa-usa qayan, yastı daşın var,
Şirin-şirin ötǝn min bir quşun var,
Əsli Kərəm dastanı
Kǝrǝm kimi nǝ bǝlalı başın var,
Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.
Kǝrǝm sözün tamam edǝn kimi Alvız dağı bunlara yol verdi. Buradan keçib,
günǝ bir mǝnzil gedib, yenǝ dǝ bir bulaq başına çatdılar. Kǝrǝm baxdı ki, burada
bir dǝstǝ qız zarafatlaşa-zarafatlaşa paltar yuyur. Qızlar Kǝrǝmi görǝn kimi
tutdular yaxasından ki:
- Aşıq, bizǝ bir-iki kǝlmǝ söz de!
Aldı Kǝrǝm, qızlara görǝk nǝ dedi:
Bulaq kǝnarında paltar yuyanlar,
Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.
Yuyub-yuyub gül dalına sǝrǝnlǝr,
Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.
Əyrisǝ qaşı var, usu ǝymǝli,
Kǝtan köynǝk geyib, köksü düymǝli.
O da sizin kimi gözǝl, öymǝli,
Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.
Kǝtan köynǝk geyib, güldǝn tazasǝk.
Bülbül sitǝm eylǝr gülǝ yazasǝk.
O da sizin kimi bǝyaz, nazisǝk,
Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.
Kǝrǝmǝm, dolandım, buraya gǝldim,
Sizi görǝn kimi şad oldum, güldüm,
Darılmayın, qızlar, mǝn Əsli bildim,
Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.
Qızlar, gǝlinlǝr hamısı Kǝrǝmǝ afǝrin dedilǝr.
Kǝrǝmlǝ Sofi burada bir az dinsǝlib qalxdılar. Günǝ bir mǝnzil gǝlib,
Ərzrumun gǝdiyinǝ çatdılar. Kǝrǝm baxdı ki, hava qaralır, dedi:
Əsli Kərəm dastanı
- Sofi, dayan, bu dağa bir-iki söz deyim, yoxsa bizǝ yol vermǝyǝsǝk.
Sofi hirslǝnib dedi:
- Xeyir, lazım deyil. Heç nǝ demǝ! Elǝ hǝr dağa-daşa söz deyǝsǝksǝn?
Kǝrǝm bir söz demǝdi. Yavaş-yavaş dağın başına çıxmağa başladılar. Elǝ
aşırıma az qalmışdılar ki, bir boran başladı, qar başladı, gǝl görǝsǝn. Kǝrǝm dedi:
- Qoymadın dağa bir-iki söz deyǝm, bizǝ yol versin, indi ölüb burada
qalasağıq.
Sofi işi belǝ görǝndǝ başladı Kǝrǝmǝ yalvarmağa:
- Aman, Kǝrǝm, nǝ sözün var de, bǝlkǝ nisat tapaq.
Kǝrǝm aldı sazı, dedi:
Ərzrumun gǝdiyinǝ varanda,
Onda gördüm burum-burum qar gǝlir.
Lǝlǝ dedi: gǝl bu yoldan qayıdaq,
Dedim: dönmǝk namusuma ar gǝlir.
Əzǝldǝn mayılam o ala gözǝ,
Darayıb zülfünü töküb gül üzǝ,
Xosalar yük tutub çıxdılar düzǝ,
Elǝ bildim karvan ilǝ yar gǝlir.
Kǝrǝmǝm, qürbǝtǝ saldım yerimi,
Tǝrk elǝdim namusumu, arımı,
Boran, alma ǝldǝn nazlı yarımı,
Gen dünya başıma yenǝ dar gǝlir.
Söz tamam oldu. Amma ki, çovğun, boran getdiksǝ artdı. Duman, qar hǝr
tǝrǝfi elǝ aldı ki, elǝ bil gesǝ oldu. Kǝrǝm aldı, bu hala münasib dedi:
Ərzrumun gǝdiyinǝ varanda,
Onda dedim, qǝdir mövlam, aman hey!
Hǝr tǝrǝfdǝn çovğun, boran, bad ǝsǝr,
Tutmuş hǝr yanımı çiskin, duman hey!
Əsli Kərəm dastanı
Bülbül qonar, yırğaladar dalını,
Ördǝk üzǝr dalğaladar gölünü,
Xudam qırsın bǝdxahların belini,
İndǝn belǝ görüşǝ yox güman hey!
Su duran yerlǝri sonam göl eylǝr,
Çeşmim yaşı giribandan sel eylǝr,
Bǝzirganlar üstümüzdǝn yol eylǝr,
Onda mǝnim halım olar yaman hey!
İgid gǝrǝk sǝr meydanda oynada,
Eşq atǝşin sinǝsindǝ qaynada,
Hǝr kǝs üçün ölüm haqdı dünyada,
Tapılmaya üstlǝrindǝ sahan hey!
Kǝrǝm deyǝr: eşq qazanın qaynadan,
Geniş ovalarda köhlǝn oynadan,
Fǝryad edib, çox analar ağladan,
Mǝn ağlayım yana-yana, aman hey!
Kǝrǝm baxdı ki, dağ yol vermǝk istǝmir. Ölüm gǝldi durdu onun gözünün
qabağında. Dedi:
Bu dünyada üçsǝ şeydǝn qorxum var;
Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!
Heç birindǝn ǝsla könlüm şad deyil-
Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!
Bağrım başın fǝlǝk nǝ çaldı daşa,
Yazılanlar gǝlir bu qǝrib başa,
Hǝsrǝt qaldım elǝ, qohum-qardaşa.
Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!
Əsli Kərəm dastanı
Çox süleymanları taxtdan endirdi,
Neçǝlǝrin gül rǝngini soldurdu,
Neçǝlǝrin gǝlmǝz yola göndǝrdi.
Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!
Qǝribin boyuna kǝfǝn biçilmǝz,
Əsǝl samı çox asıdı, içilmǝz,
Üç dǝrdim var bir-birindǝn seçilmǝz-
Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!
Neçǝlǝrin qalasına od atdı,
Neçǝnin aşına zǝhrimar qatdı,
Neçǝlǝrin savan ikǝn qosaltdı
Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!
Kǝrǝm yar yolunda sanından keçdi,
Qürbǝt eldǝ ǝsǝl badǝsin içdi,
Gül bağından bülbül qürbǝtǝ uçdu,
Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!
Başladılar dağın döşü ilǝ yuxarı çıxmağa. Buran, çovğun daha da bǝrkidi.
Sofi başladı ağlamağa.
Kǝrǝm ondan xǝbǝr aldı:
- Lǝlǝ, nǝ üçün ağlayırsan?
Sofi dedi:
- Ağlamayım neylǝyim? Ölüb bu dağda qalasağıq, bǝdǝnimiz qurd-quşa
yem olasaq. Gǝl qayıdaq geri.
Kǝrǝm dedi:
- Lǝlǝ, öldü var, döndü yoxdu. İstǝyirsǝn sǝn qayıt, mǝn tǝk gedǝsǝyǝm.
Ölǝrǝm, ölǝrǝm, qalaram, qalaram.
Sofi dedi:
Əsli Kərəm dastanı
- Mǝn sǝni tǝk hara buraxım? İndi ki, belǝ oldu yeri gedǝk, görǝk başımıza
nǝ gǝlir. Başladılar dağa çıxmağa. Yuxarılarda boran daha da şiddǝtlǝndi. Sofi
Kǝrǝmin sazını alıb dedi:
Ərzrumun gǝdiyinǝ varanda
Onda gördüm burum-burum qar gǝlir.
Dedim: Kǝrǝm, gǝl bu yoldan qayıdaq,
Gördüm xan oğludu, ona ar gǝlir.
Duman, çiskin hǝr tǝrǝfi bürüyüb,
Bǝdǝnimdǝ sismi-sanım ǝriyib,
Dedim: Kǝrǝm, kim bu yolda yarıyıb?
Gördüm ki, gen dünya sana dar gǝlir.
Mǝn Sofiyǝm, neylǝmişǝm, neylǝrǝm...
Dǝrd ǝlindǝn qara bağrım teylǝrǝm;
Loğman yoxdu, dǝrdim kimǝ söylǝrǝm?
Hayıf, tǝrlan oylağına sar gǝlir.
Sofi elǝ zor-güs sözü qurtarıb yıxıldı. Kǝrǝm gördü ki, Sofi gedǝ bilmir.
Onu qusağına götürüb, bir tǝhǝr yalın başına çatdırdı, bir balasa qayanın dibindǝ
yerǝ qoydu, üstünǝ xursundan-zaddan örtdü, özü dǝ dili tutulmuş bir halda
büzüşüb, bir tǝrǝfdǝ oturdu. Birdǝn qayanın üstündǝki qar yığımı uçub, Kǝrǝmin
başına töküldü. Bir tǝhǝr ki, qarın altından çıxdı, üzün Ərzrum dağlarına tutub
dedi:
Ərzrumun alçaq-usa dağları,
Yaşılbaş sonalar uçsun gölündǝn.
Ağzım açıb sǝnǝ qarğış eylǝrǝm,
Qǝbul olsun hǝr nǝ çıxar dilimdǝn.
Duman, çiskin heç başasan getmǝsin!
Ağır ellǝr ǝtǝyini tutmasın!
Əsli Kərəm dastanı
Yaz olanda gül-çiçǝyin bitmǝsin!
Heç gözǝllǝr iylǝmǝsin gülündǝn!
Düşmǝn oldun, düşmǝnliyin bildirdin,
Bais olub, sǝn Sofini öldürdün,
Kǝrǝm deyǝr: göz yaşımı sildirdin,
Aşdı Qara keşiş qarlı belindǝn.
Söz qurtaran kimi, Sofi ayağa qalxdı, dizlǝrinǝ taqǝt gǝldi. Kǝrǝmgil day heç
bilmǝdilǝr ki, qardı, borandı, ya nǝdi. Heç bilmǝdilǝr haraya gedirlǝr. Elǝ üzlǝrini
bir tǝrǝfǝ tutub getmǝyǝ başladılar. Ta ki, gedib-gedib, Ərzruma çatdılar. Burada
da heç bir şey öyrǝnǝ bilmǝyib, düşdülǝr yolun ağına. Elǝ şǝhǝrdǝn tǝzǝsǝ
çıxmışdılar ki, yol qabaqlarında üçlǝdi. Qaldılar mat-mǝǝttǝl, bilmǝdilǝr bu
yolların hansı ilǝ getsinlǝr. Kǝrǝm sazı döşünǝ basıb bu hala münasib görǝk nǝ
dedi:
Ərzrumnan çıxdım, üç oldu yolum,
Mǝn bu yolun hankısına gedǝyim?
Gesǝ-gündüz çağırıram yaradan,
Mǝn bu yolun hankısına gedǝyim?
Aman lǝlǝ, nesǝ oldu halımız,
Harda qaldı vǝtǝnimiz, elimiz,
Ördǝk uçdu, viran qaldı gölümüz,
Mǝn bu yolun hankısına gedǝyim?
Kǝrǝm çǝkǝr sǝfa mǝrdi-mǝrdana,
Bivǝfa ǝlindǝn gǝlmişǝm sana,
Bir kimsǝ yoxdu ki, yalvaram ona,
Mǝn bu yolun hankısına gedǝyim?
Kǝrǝmgil burada yol axtarmaqda olsunlar, eşit Əslidǝn. Bir az ǝzǝl dedik ki,
Keşiş Qeysǝridǝ Süleyman paşanın yanına gedib, başına gǝlǝnlǝrin üstünǝ bir az
Əsli Kərəm dastanı
da yalandan qondarıb, Kǝrǝmi çox pislǝmişdi. Süleyman paşa da keşişin
dediklǝrinǝ inanıb, onunla dostlaşmışdı. Hǝr yerǝ dǝ adam qoymuşdu ki,
Qeysǝriyǝ Kǝrǝm adlı aşıq gǝlsǝ ona xǝbǝr versinlǝr. İndi keşiş burada yaşamaqda
olsun, eşit Qeysǝri qızlarından.
Yaz fǝsli idi deyin Qeysǝri qızlarından bir dǝstǝ seyrǝ çıxmışdı. Qızlardan
biri dedi:
- Qızlar, burada Əsli adında qǝrib bir qız var, gǝlin onu da özümüzlǝ
aparaq, yazıqdı.
Yoldaşları razı oldular. Qızlar Əsli xanın yanına gǝlib dedilǝr:
- Əsli bası, gǝl sǝn dǝ qoşul bizǝ, seyrǝ çıxaq.
Əsli qızların könlün sındırmaq istǝmǝdi. Amma ki, Qara keşiş
bağçalarından bayıra çıxmağı Əsliyǝ qadağan elǝmişdi. Odu ki, Əsli başqa bir
yerǝ gedǝ bilmǝyib, qızlardan xahiş elǝdi ki, elǝ onların bağçalarında gǝzsinlǝr.
Qızlar razı oldular. İndi qızlar Əsligilin bağçalarında gǝzmǝkdǝ olsunlar, eşit
Kǝrǝmdǝn.
Kǝrǝm bir müddǝt yol gedib, Qeysǝri şǝhǝrinǝ çatdı. Üst-başı elǝ sırımsındır
idi ki, heç bilmirdi hara getsin. Yolu düşdü Əsligilin hǝmin bağçasının
yanından. Gördü ki, burada bir dǝstǝ qız çalıb, oxuyub, oynayır. Dǝrǝm keçib
getmǝk istǝyǝndǝ bir dǝ gördü, budu, bağçadakı evdǝn bir qız çıxıb, yüz nazqǝmzǝ
ilǝ qızlara tǝrǝf gedir. Diqqǝtlǝ baxanda Əslini tanıdı. Daha heç bir söz
deyǝ bilmǝdi. Sazınız döşünǝ basdı, götürdü, görǝk nǝ dedi:
Sallana-sallama çıxdı xanadan,
Ay hǝzǝrat, gedǝn seyran mǝnimdi!
Qana-qana öyüd alıb anadan,
Ay hǝzǝrat, gedǝn seyran mǝnimdi!
Mǝn nǝ deyim çarxı dönmüş fǝlǝyǝ,
Axır salı mǝni olmaz kǝlǝyǝ,
Əslim bǝnzǝr behiştdǝki mǝlǝyǝ,
Ay hǝzǝrat, gedǝn seyran mǝnimdi!
Gah ağladar, gahdan mǝni güldülǝr,
Əsli Kərəm dastanı
Dǝsmal alıb, göz yaşımı sildirǝr,
Kǝrǝm deyǝr: bu dǝrd mǝni öldürǝr,
Ay hǝzǝrat, gedǝn seyran mǝnimdi!
Qızlardan biri onu görüb, qaçdı Əslinin yanına ki:
- Əsli bası, bir yanşaq dayanıb bağçanın ağzında, elǝ yanıqlı-yanıqlı oxuyur
ki...
Əsli dedi:
- Çağır gǝlsin, bir az çalsın, oxusun, bǝlkǝ ürǝyimiz açıla.
Qız gedib Kǝrǝmi gǝtirdi. Kǝrǝm Əsliyǝ tanış gǝldi. Amma nǝ qǝdǝr baxdısa
anşırda bilmǝdi. Ona görǝ anşırda bilmǝdi ki, Kǝrǝmin üzünü-gözünü tük
basmışdı, saçları uzanıb çiyninǝ tökülmüşdü. Özü dǝ elǝ arıqlamışdı ki, bir dǝri
qalmışdı, bir sümük. Üstü-başı da lap tökülüb sındırlaşmışdı.
Kǝrǝm başa düşmüşdü ki, Əsli onu tanıya bilmir. Odu ki, onu bir dǝ
sınamaq üçün aldı, görǝk nǝ dedi:
Yenǝ gördüm nazlı yarın üzünü,
Köhnǝ dǝrdin tǝzǝlǝndi yarası.
Nǝlǝr çǝkdim sevdiyimin ǝlindǝn,
Bilmǝm nǝdi möhnǝtimin çarası?
Kǝtan köynǝk geyib lalǝdǝn nǝzik,
Qonça sövr elǝyir bülbülǝ yazıq.
Dǝrdü qǝm çǝkirǝm, üzüyǝm, üzük,
Qıyma mǝnǝ, ay sigǝrim parası.
Kǝrǝmǝm, qürbǝtǝ düşübdü yolum,
Dağları bürüyüb yağışım, dolum,
Könül ki, dönmǝyir, mǝn nesǝ dönüm?
Bǝndǝ salıb başlarının qarası.
Söz tamama yetdi. Qızlar Kǝrǝmǝ afǝrin söylǝdilǝr Qızlardan biri dedi:
Əsli Kərəm dastanı
- Bu yanşaq çox yaralı-yaralı oxuyur. Deyǝsǝn, çox böyük dǝrdi var. Özü
dǝ dǝrib adama oxşayır.
Əsli soruşdu:
- Aşıq, haralısan?
Kǝrǝm gördü yox, Əsli doğrudan da onu tanıya bilmir. Bir ah çǝkib dedi:
- Qarabağdanam.
Qarabağ sözünü eşidǝn kimi Əslinin gözlǝri yaşardı. Kǝrǝmin üst-başına,
üz-gözünǝ baxıb, bir ovus pul çıxartdı ki:
- Aşıq, mǝn dǝ Qarabağdanam. Al bu pulu, özünǝ pal-paltar al, belǝ
gǝzmǝ.
Əslinin sözlǝri Kǝrǝmǝ güllǝ kimi dǝydi. Dedi:
Xǝyyat mǝnǝ zǝri-ziba biçǝrdi,
İndi çılpaq qaldım, Əslim, gül mǝnǝ!...
Bir zaman daş-qaşnan oynardı ǝlim,
İndi çılpaq qaldım, Əslim, gül mǝnǝ!
Yar ǝlindǝn düyünlüyǝm, dağlıyam,
Qürbǝt eldǝ dǝrdim kimǝ ağlıyam?
Alǝm bilir mǝn bir xanın oğluyam,
Baş ǝyǝrdi nökǝr, naib, qul mǝnǝ!
Quru yerdǝ üryan qaldı bǝdǝnim,
Mǝn ölǝndǝ kimlǝr tikǝr kǝfǝnim?
Kǝrǝm deyǝr: yada düşdü vǝtǝnim,
Bǝlǝd yoxdu, göstǝrǝydi yol mǝnǝ!
Əsli dediyinǝ dǝ peşiman oldu. Onun ürǝyin almaq üçün bir gül qoparıb
dedi:
- Aşıq, heç olmazsa, bu gülü al mǝndǝn.
Kǝrǝm dedi:
- Xanım, qulaq as, gör nǝ deyirǝm?
Aldı Kǝrǝm:
Əsli Kərəm dastanı
Mǝn yazığı ağlar qoyan bivǝfa,
Ağlayan kimsǝyǝ gül nǝyǝ lazım?
Gülǝ-gülǝ yıxdın atam evini,
Düşmǝnlikdǝ şirin dil nǝyǝ lazım?
Əsli xan Kǝrǝmin sözünü kǝsib dedi:
- Aşıq, sǝn qǝrib olduğun kimi, mǝn dǝ qǝribǝm. Vǝtǝndǝ mǝnim dǝ gözü
yaşlı bir mǝ`şuqum qalıb. Sözüm onda deyil. Bura yanşaqlarının geyimi başqa sür
olur. Sǝn gǝl bu pulu mǝndǝn al! İndi ki, paltar istǝmirsǝn, yolda xǝrslǝrsǝn.
Kǝrǝm aldı sözün o biri bǝndini:
Hǝsrǝtindǝn yandım, yandım kül oldum,
Alışdım, alışdım, muma dil oldum,
Xan oğluydum, özüm döndüm qul oldum,
Qul olan kimsǝyǝ qul nǝyǝ lazım?
Kǝrǝmin ömrünü sǝn verdin zaya,
Münkür oldun, üz tutmadın xudaya,
Oldum xarabatı, düşdüm sǝhraya,
Xarabat ǝhlinǝ yol nǝyǝ lazım?
Toplaşanlar Kǝrǝmǝ afǝrin söylǝdilǝr, keşişin Tiflisdǝ olduğunu ona xǝbǝr
verdilǝr. Kǝrǝmgil samaatla xudahafizlǝşib, yola düşdülǝr. Az getdilǝr, çox
getdilǝr, Kür çayının kǝnarına çıxdılar. Kǝrǝm baxdı ki, iki gözǝl Kür çayının
kǝnarında sǝyahǝt edir. Kǝrǝm sazı sinǝsinǝ mindirdi, görǝk bu iki gözǝlǝ nǝ dedi:
Silvǝlǝnǝ- silvǝlǝnǝ
Nǝ gedirsiz qoşa, dilbǝr?!
Tanrı ayrılıq vermǝsin
Havadakı quşa, dilbǝr!
Xoşladım xǝsyat, halını,
Ağ üzdǝ qara xalını,
Görǝndǝ gül samalını,
Könül gǝldi soşa, dilbǝr!
Sevdim sǝn kimi sonanı,
Qafil oxladın sinǝmi,
Gözlǝrin qanlı haramı,
Qadağa ver qaşa, dilbǝr!
Bir ox atdım zǝrnişana,
O da getdi pǝrişana,
Dedim bǝlkǝ bir yumşana,
Bağrı dönmüş daşa, dilbǝr!
Heyranıyam Əsli xanın,
Kǝrǝm dǝ olsun qurbanın
Sǝnin bu dǝli dövranın,
Varmaz hǝrgiz başa, dilbǝr!
Kǝrǝm sözünü tamama yetirib, qızlardan ayrıldı. Tiflis böyük, bunlar
nabǝlǝd. Az gǝzdilǝr, çox gǝzdilǝr, gǝlib bir qǝhvǝxanaya çatdılar. Qǝhvǝxanada
Əsli Kərəm dastanı
olanlar ondan xahiş elǝdilǝr ki, Gürsüstanı tǝ`rif elǝsin. Kǝrǝm onların sözünü
yerǝ salmayıb, aldı görǝk nǝ dedi:
Seyr elǝdim Gürsüstanın elini,
Ellǝri var-bizim elǝ bǝnzǝmǝz.
Barlı bağçaları, qarlı dağları,
Güllǝri var-bizim gülǝ bǝnzǝmǝz.
Alimlǝri yazı yazar, mǝ`nadı,
Güllǝri var-min dǝrdlǝrǝ davadı,
Gözǝllǝri, mǝhbubları ǝ`ladı,
Malları var-bizim mala bǝnzǝmǝz.
Başlarına keçǝ papaq qoyallar,
Çağıranda «modi, modi» deyǝllǝr,
Gǝlin, qızlar al-yaşılı geyǝllǝr,
Dillǝri var-bizim dilǝ bǝnzǝmǝz.
Soşqun-soşqun çaylarını keçmişǝm,
Sǝrin-sǝrin sularını içmişǝm,
Kǝrǝm deyǝr: dilbǝrlǝrin seçmişǝm,
Halları var-bizim hala bǝnzǝmǝz.
Bǝli, oradan-buradan bir qǝdǝr çalıb oxuyannan sonra, elǝ ki, gesǝ aralığa
gǝldi, mǝslis dağıldı, çayçı Kǝrǝmdǝn xǝbǝr aldı:
- Aşıq tayfası gǝzǝri olar. Deyin görüm, haradan gǝlib, haraya getmǝk
istǝyirsiniz?
Sofi dedi:
- Biz sǝnin bildiyin aşıqlardan deyilik. Bu aşıq Ziyad xanın oğludu. Atasının
vǝziri Qara keşişin qızına aşiq olub. Keşiş dǝ qızını götürüb qaçıb. İndi biz diyarqürbǝtǝ
düşüb, keşişi axtarırıq.
Çayçı dedi:
- Siz axtardığınız keşiş küflǝtiynǝn bizim qonşuluğumuzda olur.
Əsli Kərəm dastanı
Kǝrǝm çayçıdan bu xǝbǝri eşidǝndǝ çox şad oldu. Ayağa qalxdı ki, o saat
gedib Əslini görsün, ansaq gesǝ olduğuna görǝ Sofigil onu qoymadılar. Çayçı
onlara yer saldı. Sofi yerǝ girǝn kimi yuxuya keçdi. Amma Kǝrǝm yata bilmǝdi. Elǝ
bil ki, yorğan-döşǝyinǝ birǝ doldurmuşdular. Sǝhǝrǝ kimi gözlǝrinǝ çimir dǝ
gǝlmǝdi. Elǝ ki, sǝhǝr açıldı, Sofini dümsümlǝyib dedi:
- Sofi lǝlǝ, sǝhǝrdi, dur!
Bǝli, hǝr ikisi durub şǝhǝrǝ çıxdılar. Çayçının verdiyi salıq ilǝ gǝlib keşişin
evini tapdılar. Sofi keşişin qapısını döydü. Keşiş qapını açdı. Kǝrǝmi görǝn kimi
dil-dodağı qurudu. Sofi dedi:
- Keşiş, sǝn özün bilirsǝn ki, Kǝrǝm sǝnin qızına, qızın da Kǝrǝmǝ aşıqdı.
Gǝl sǝn bizi çox insitmǝ, Əslini ver Kǝrǝmǝ. Keşiş ǝvvǝl istǝdi çığır-bağır salsın.
Gördü ki, hay-küy salsa yaxşı olmayasaq, yumuşaqlıqnan dedi:
- Sofi, elǝdiyim işǝ mǝn özüm dǝ peşiman olmuşam. Bir işdi düşüb. Gǝlin
içǝri. Mǝn qızımı verdim Kǝrǝmǝ. Ansaq bu gün bizdǝ qalın, sǝhǝr tezdǝn elǝ
burada toyu elǝrik, qızı apararsız.
Keşiş qolunu Kǝrǝmin boynuna salıb, üzündǝn öpdü. Onlara bir otaq verib
rahatladı. Özü evdǝn çıxıb, şǝhǝrin baş keşişinin yanına mǝslǝhǝtǝ gǝldi. Baş keşiş
onun başına gǝlǝnlǝrǝ qulaq asıb dedi:
- Sǝn bu yerlǝrdǝ qalma! Elǝ bu gesǝ qaç, get!
Keşiş burada qalsın, sizǝ xǝbǝri verim Kǝrǝmdǝn. O biri tǝrǝfdǝn Kǝrǝm
axşamı saldı, düşdü keşişin ayin hǝyǝtinǝ. Elǝ hǝyǝtǝ ayağını qoyan kimi Əsli çıxdı
onun qabağına. Kǝrǝmin eşqi soşǝ gǝldi, aldı, görǝk vǝ dedi:
Sallana-sallana çıxdı qarşıma,
Boyu sǝrv, yanaqları al Əsli!
Huridǝ, mǝlǝkdǝ tayı tapılmaz,
Dili şǝkǝr, dodaqları bal Əsli!
Mǝsmǝni çǝgibdi qǝlǝm qaşına,
Ağ ipǝk çalmanı salıb başına.
Sinǝ bǝnzǝr ahu, seyran döşünǝ,
Aç qolların, gǝl boynuma sal, Əsli!
Əsli Kərəm dastanı
Kǝrǝm deyǝr, yüz il sǝnǝ qul olum,
İzn ver qapında rǝnsbǝr durum,
Qismǝt olsun sǝndǝn muradım alım,
Sǝn dǝ mǝnnǝn muradını al, Əsli!
İki hǝsrǝt bir-birinǝ sarmaşdılar. Əsli öz başına gǝlǝnlǝri Kǝrǝmǝ, Kǝrǝm dǝ
öz başına gǝlǝnlǝri Əsliyǝ danışdı. Elǝ ki, söz gǝldi Qara keşişin bu gün Kǝrǝmǝ
verdiyi vǝ`dǝyǝ, Əsli başladı ağlamağa. Kǝrǝm onnan soruşdu:
- Bǝs nǝ üçün ağlayırsan?
Əsli dedi:
- Kǝrǝm san, atam sǝni aldadır. O mǝni sǝnǝ verǝn deyil. Qorxum budu, o
bu gesǝ mǝni burdan qaçırda.
Kǝrǝm dedi:
- Yox, Əsli, o daha verdiyi bu sözdǝn qalmaz.
Hǝr iki hǝsrǝtkeş görüşüb, bir-birindǝn ayrıldılar. Kǝrǝm ilǝ Sofi ürǝklǝri
arxayın gesǝni yatmaqda olsunlar, sǝnǝ deyim namǝrd keşişdǝn.
Keşiş gesǝni araya salıb, köç-külfǝtini yığışdırdı, Ərzruma yola düşdü.
Yazıq Əsli nǝ qǝdǝr vurnuxdusa, nǝ keşişin qorxusundan dad-fǝryad elǝyǝ bildi,
nǝ dǝ Kǝrǝmǝ xǝbǝr çatdıra bildi.
Sǝhǝr açıldı. Kǝrǝmlǝ Sofi gördülǝr ki, lǝlǝ köçüb, yurdu boş, Keşiş yenǝ dǝ
qaçıb. Kǝrǝmin ürǝyi qubar elǝdi, aldı sazı, görǝk nǝ dedi:
Dolansın ǝyyamın, dönsün dövranın,
Qoymadın yetişim murada, fǝlǝk!
Qurumaz göz yaşım, açılmaz könlüm.
Düşmüsǝn mǝninǝn inada, fǝlǝk!
Sǝbrinǝ siz baxın çǝrxi-qǝhharın,
Zülmünü artırdı mǝn dil-ǝfkarın.
Sǝfasın mǝn çǝkdim gül üzlü yarın.
Axır nǝsib etdin xoryada fǝlǝk!
Əlimdǝn almısan huri, mǝlǝyim,
Əsli Kərəm dastanı
Eşq oduna yandırmısan ürǝyim.
Axırda sǝninlǝ düşǝr gileyim,
Tökülǝr nahaq qan arada, fǝlǝk.
Kǝrǝm deyǝr: yarsız burda neylǝrǝm,
Əbǝsdi kim bu sözlǝri söylǝrǝm,
Mǝhşǝrdǝ ǝlinnǝn şükuh eylǝrǝm,
Onsuz deyil, yetǝr imdada, fǝlǝk!
Söz tamama yetdi. Sofi dedi:
- Kǝrǝm, ağlamaqdan bir şey çıxmaz. Dur, gedǝk, xursunlarımızı götürǝk,
keşişin dalınsa yollanaq.
Durub bir baş düşdüklǝri qǝhvǝxanaya gǝldilǝr. Samaat onları belǝ görüb,
sǝbǝbini soruşdu. Sofi keşişin onları nesǝ aldadıb qaçdığınnan danışdı. Kǝrǝmin
dǝrdi tǝzǝlǝndi, aldı, dedi:
Bir od düşdü, ürǝyimi teylǝdi,
Od tutuban sismim, yandım, ağlaram.
Zalım keşiş yenǝ hiylǝ eylǝdi,
Murdar hiylǝlǝrin qandım, ağlaram
Könlüm istǝr gözǝllǝrin mǝrdinnǝn,
Qurtarmadım mǝn bu zülmün dǝrdinnǝn
Aman lǝlǝ, Əsli köçüb yurdunnan
İndi ona mǝn inandım, ağlaram.
Hǝkim yox, loğman yox dǝrdimi qana
Əriyibdi bağrım, dönübdü qana,
Az qalıbdı Kǝrǝm oddana, yana
Od tutdu bǝdǝnim, yandım, ağlaram.
Samaat yerbǝyerdǝn keşişǝ söymǝyǝ başladı. Dedilǝr:
Əsli Kərəm dastanı
- Sǝn gǝl qal bizim bu yerlǝrdǝ. Sǝnǝ bǝyǝndiyin qızı alaq, toyunu elǝyǝk. O
qızda nǝ görübsǝn ki, ǝl sǝmǝ bilmirsǝn?
Kǝrǝm sazı döşünǝ basıb dedi:
Əslim getdi Gürsüstanın elinnǝn
Mǝnim burda qalışıma nǝ dersiz?
İki dilli hǝrsayının ǝlinnǝn
Saralıban soluşuma nǝ dersiz?
Bayram gǝlǝ, xına yaxam dǝstimǝ,
Salam verǝm yaranıma, dostuma;
Xǝstǝ olsam, Əsli gǝlmǝz üstümǝ,
Qǝrib-qǝrib ölüşümǝ nǝ dersiz?
Mǝsnun Leyla üçün çǝkdi sǝfanı,
Qǝrib Şahsǝnǝmlǝ sürdü sǝfanı,
Arayıb da tapdım mǝn bivǝfanı,
İndi dǝ ayrılışıma nǝ dersiz?
Bir zülfünǝ asılayım dar deyǝ,
Qonma gülǝ sarılayım xar deyǝ,
Mǝnim burda tuti dillim var deyǝ,
Gedib-gedib gǝlişimǝ nǝ dersiz?
Sǝhǝr ilǝ ikindinin arası,
Aldı mǝni qaşlarının qarası,
Kimsǝ bilmǝz nǝdi dǝrdim çarası,
Mǝlul-mǝlul baxışıma nǝ dersiz?
Mǝn Kǝrǝmǝm, Kǝrǝmliyim bildirdim,
Dostu ağladıb, düşmǝnimi güldürdüm,
Uzun boylu, xan Əslimi aldırdım,
Arsız-arsız gülüşümǝ nǝ dersiz?
Əsli Kərəm dastanı
Söz tamam oldu. Kǝrǝm sazla, sözlǝ dediyi kimi dillǝ dǝ dedi ki:
- Sağ olun, qardaşlar! Ansaq mǝn öz Əslimi tapmalıyam.
Sofi xursunu götürdü, samaatla halal-hümmǝt elǝyib yola düşdülǝr.
Şǝhǝrdǝn çıxıb bir az getmişdilǝr ki, Gürsüstanın ǝyri-üyrü sığırları, yolları
başlandı. Kǝrǝm dedi:
- Sofi, dayan, xan Əslimi bu yollardan xǝbǝr alım.
Sofi dayandı, Kǝrǝm alıb sazını görǝk Əsli xanı yollardan nesǝ xǝbǝr aldı.
Əyrim-üyrüm gedǝn yollar,
Yollar, Əslimi gördüzmü?
Düşmüşǝm yarım izinǝ,
İzlǝr, Əslimi gördüzmü?
Əyninǝ geyibdi saya,
Yanında var bir süt maya,
Sǝnnǝn xǝbǝr alım, qaya,
Qaya, Əslimi gördüzmü?
Əslimin keçdiyi yurdlar,
Kǝrǝmin çǝkdiyi dǝrdlǝr,
Qoyunları yeyǝn qurdlar,
Qurdlar, Əslimi gördüzmü?
Az getdilǝr, üz getdilǝr, dǝrǝ, tǝpǝ düz getdilǝr, günlǝrin birindǝ bir usa
dağın ǝtǝyinǝ çıxdılar. Baxdılar ki, bu dağın başı qar, ǝtǝklǝri isǝ çǝmǝnlik, bağbağçadı.
Tǝzǝsǝ dağın gǝdiyindǝn aşmaq istǝyirdilǝr, duman, çǝn bunları elǝ
qapladı ki, yolu itirdilǝr, bilmǝdilǝr hara getsinlǝr. Kǝrǝm gördü çovğun bunları
öldürǝsǝk, dedi:
- Amandı, Sofi qardaş, mǝnim sazımı ver. Bura da ölüb, qurd-quşa yem
olasağıq. Yarıma çatmayasağam.
Sofi sazı verdi. Aldı Kǝrǝm, görǝk nǝ dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Sǝnǝ deyim, Soltan dağı,
Nǝ dumandı başın sǝnin?!.
Çiskin tökǝr, duman çökǝr,
Heç getmǝzmi qışın sǝnin?!
Dörd bir yannan bǝst olmusan,
Dǝrdǝmi tǝk mǝst olmusan?!
Sümlǝ dağdan üst olmusan,
Nǝ usadı başın sǝnin?!
Əskik olmaz qarın, yağar,
Buludlar bir-birin qovar,
Sabah günǝş sǝnǝ doğar,
Sǝvahirdi daşın sǝnin.
Alt yanın bağ ilǝ bostan,
O bir yanın gül-gülüstan,
Ayırdılar mǝni dostdan,
Ötǝr qǝrib quşun sǝnin.
Kǝrǝm deyǝr: öldüm, itdir,
Bu fani dünyadan getdim;
Qosalardan sual etdim,
Kimsǝ bilmǝz yaşın sǝnin.
Kǝrǝm sözünü tamama yetirdi. Dağın başındakı duman çǝkilib getdi,
çovğun yatdı. Kǝrǝmgil yola davam edib, dǝrǝlǝrdǝn sel kimi, tǝpǝlǝrdǝn yel kimi
gedib, bir çobana rast oldular. Kǝrǝm çobannan soruşdu:
- Burdan bir keşiş keçdimi?
Çoban dedi:
- Aşıq, haman keşiş Xob vilayǝtinǝ tǝrǝf getmǝyin binasın qoydu.
Kǝrǝm baxdı ki, öz dağları uzaqdan görünür, ürǝyi qubar elǝdi, aldı, görǝk
nǝ dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Gǝlib bahar, yaz ayları,
Sular axar indǝn belǝ.
Hǝr tǝrǝfdǝn tuti, qumrü
Soşur, oxur indǝn belǝ.
Bülbül ötǝr hǝzin-hǝzin,
Sǝnnǝtǝ bǝnzǝr ilk yazın,
Bǝnövşǝ, çiçǝk yer üzün
Əlvan elǝr indǝn belǝ.
Ağaslar geyǝr donunu,
Haqqa çevirǝr yönünü,
Dǝrdli Kǝrǝm vǝtǝnini
Anar, sızlar indǝn belǝ.
Söz tamama yetdi. Kǝrǝmgil yola düşdülǝr. Gesǝ-gündüz yol getdilǝr. Bir
say kǝnarına çatdılar, gördülǝr qız-gǝlinlǝr paltar yuyurlar. Bunların içǝrisindǝ bir
gözǝl gǝlin var, gün kimi işıq verir. Kǝrǝmin eşqi sövşǝ gǝldi, aldı, görǝk gǝlinǝ nǝ
dedi:
Gedǝrikǝn bir gǝlinǝ tuş oldum,
Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.
Görsǝk, niqabını atdı üzünnǝn,
Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.
Mǝnim Əslim sǝnnǝtdǝki huridi,
Bir ah çǝksǝm dağı, daşı ǝridi;
Gözǝllikdǝ huri, mǝlǝk, pǝridi,
Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.
Bir ah çǝksǝm dağlar, daşlar ǝriyǝr,
Nǝdi bu sǝndǝki o siyah tellǝr,
Əsli Kərəm dastanı
Xınalı barmaqlar, o nazik ǝllǝr,
Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.
Kǝrǝm çǝkǝr yar usundan zillǝti,
Bivǝfa dost heç eylǝmǝz mürvǝti,
Üzün görǝn neylǝr dünya lǝzzǝti?
Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.
Bǝnzǝr Əslim sǝnnǝtdǝki huriyǝ,
Ah çǝkǝndǝ dağlar, daşlar ǝriyǝ,
Dǝrdli Kǝrǝm bu yollarda çürüyǝ,
Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.
Keşişi qız-gǝlinlǝrdǝn soruşdular. Qızlar keşişin köç-küflǝtlǝ çaydan keçib
getdiyini ona xǝbǝr verdilǝr. Kǝrǝm ayrılıb getmǝyǝ başladı.
Az getmişdilǝr, çox getmişdilǝr. Kǝrǝmin halı dǝyişildi, ürǝyi döyünmǝyǝ
başladı, gözlǝri qaraldı. Ürǝyindǝ dedi: “Əslimǝ çatmayasağam, ölüb, qürbǝt
ellǝrdǝ qalasağam”. Aldı, halına münasib görǝk nǝ dedi:
Haldan hala düşǝn viran könlümün
Hǝr mǝhlǝsindǝ bir sahan ǝylǝşmiş.
Gah şah, gǝda olur, gah dana, nadan,
Gah hǝr mǝhlǝsindǝ zindan ǝylǝşmiş
Bir mǝhǝllǝsindǝ yeddilǝr, beşlǝr,
Bir mǝhǝllǝsindǝ bǝzirgan işlǝr,
Bir mǝhǝllǝsindǝ doqquz dǝrvişlǝr,
Bir mǝhǝllǝsindǝ piran ǝylǝşmiş.
Bir mǝhǝllǝsindǝ sanan san eylǝr,
Bir mǝhǝllǝsindǝ gül fǝğan eylǝr,
Bir mǝhǝllǝsindǝ bülbül qan eylǝr,
Bir mǝhǝllǝsindǝ gülşǝn ǝylǝşmiş.
Əsli Kərəm dastanı
Bir mǝhǝllǝsindǝ sǝmalın görǝm,
Bir mǝhǝllǝsindǝ güllǝrin dǝrǝm,
Bir mǝhǝllǝsindǝ biçarǝ Kǝrǝm,
Bir mǝhǝllǝsindǝ sanan ǝylǝşmiş.
Söz tamama yetdi. Yola düşüb, gesǝni gündüzǝ qatıb, Ballısaya gǝldilǝr.
Onların yanına çox adam toplandı. Sofi adamlardan keşişi soruşdu. Bir nǝfǝr dedi:
- Ay sanım, sizǝ nǝ olub ki, bir qızın dalına düşübsünüz? Mǝgǝr dünyada
qız yoxdu? O olmasın, başqası olsun.
Aldı Kǝrǝm, dedi:
Ay ağalar, xan Əslimdǝn ayrıldım,
Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!
Gesǝ-gündüz ah edibǝn yanaram,
Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!
Birsǝ dǝfǝ xatirini sormadım,
Keçdi ömrüm, muradına irmǝdim,
Fürsǝt ǝldǝ ikǝn dǝmlǝr sürmǝdim,
Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!
Əlimnǝn aldırdım gözü alanı,
Onun üçün tǝrk eylǝdim silǝni,
Başıma salmışam bunsa bǝlanı,
Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!
Mǝn Kǝrǝmǝm, eşq badǝsin içirdim,
Bu sevdanı öz başımdan keçirdim,
Hayıf ki, Əslimi ǝldǝn uçurdum,
Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!
Əsli Kərəm dastanı
Kǝrǝm sözünü tamama yetirdi. Baxdılar ki, bu doğrudan haqq aşığıdı.
Keşişgilin getdiyi yolu onlara göstǝrdilǝr. Kǝrǝmgil gesǝni orada qalıb, sǝhǝr
tezdǝn yola düşdülǝr.
Bir az getmişdilǝr, sǝrin bir meh başladı. Meh qabaq tǝrǝfdǝn ǝsirdi. Lap
onların üzünǝ vururdu.
Kǝrǝm dedi:
- Sofi, dayan, mǝn xan Əslimi bu badi-sǝbadǝn xǝbǝr alasağam.
Sazı köynǝyindǝn çıxarıb, basdı bağrına, dedi:
Əylǝnmir ki, yardan xǝbǝr sorayım,
Əsib-ǝsib gedǝn badi-sǝba hey!..
Qırılsın baisin qolu, qanadı,
Heç kimsǝ düşmǝsin yardan sida hey!..
Yudum dolbǝndimi, bǝyaz eylǝdim,
Sildim könül pasın, ayaz eylǝdim,
Mǝn qanlı fǝlǝyǝ niyaz eylǝdim,
Fǝlǝk mǝnǝ verdi çoxlu sǝfa hey!..
Durmayuban axır çeşmimin yaşı,
Axdığı yerlǝrdǝ ǝridir daşı,
Belǝ imiş qanlı fǝlǝyin işi,
Nǝ şah bilir, nǝ xan, nǝ dǝ gǝda hey!..
Mǝn Kǝrǝmǝm, xoryatlara tay oldum,
Bivǝfa yar sevdim, ǝsǝb bay oldum,
Ömür üzdüm, gün çürütdüm, zay oldum,
Mǝni boşaltdılar qabdan qaba hey!..
Bir az oturdular. Dinslǝrini alıb, yorğunluqlarını çıxartdıqdan sonra durub
getmǝyin binasına qoydular. Az getdilǝr, çox getdilǝr, bir şǝhǝr xarabalığına
çıxdılar. Kǝrǝm dayanıb dedi:
Əsli Kərəm dastanı
- Sofi lǝlǝ, bir zaman varımış ki, bu şǝhǝrdǝ adamlar dövran sürürmüş.
Dayan, soruşum, görüm bu şǝhǝr niyǝ xaraba qalıb? Adamları nesǝ olub?
Aldı Kǝrǝm görǝk xaraba şǝhǝrǝ nǝ dedi:
Sǝyyah olub bu alǝmi gǝzǝrkǝn
Rast gǝlmişǝm bu viranın daşına.
Söylǝ viran, nǝ zamannan bǝrisǝn?
Nǝ gǝlmişdi, nǝ gǝlǝsǝk başına?
Kǝrǝmin sözlǝrindǝn viran dilǝ gǝlib dedi:
Hǝzrǝt Nuhun zamanınnan bǝriyǝm,
Əmr-haqla nǝlǝr gǝldi başıma...
Başıma gǝlǝni söylǝyim sǝnǝ
Gör nǝ zǝhǝr qatılıbdı aşıma.
Aldı Kǝrǝm:
Kim eşitsǝ sǝnin ah ilǝ zarın,
Tǝrk elǝyǝr ǝldǝ olanın, varın,
Nöçün xarab oldu çarsı-bazarın,
Ağıl irmǝz o xudanın işinǝ.
Aldı viran:
Üç yüz altmış çeşmǝlǝrim axardı,
Gözǝllǝrim seyrgaha çıxardı,
Xanımlarım lǝ`lü gövhǝr taxardı,
Baxmazmısan xan yerindǝ daşıma.
Aldı Kǝrǝm:
Əsli Kərəm dastanı
Dǝrdli Kǝrǝm sǝnǝ viran söylǝdi,
Söylǝ, iyidlǝrin fǝlǝk neylǝdi?
Kimlǝr gǝlib sǝni viran eylǝdi?
Fǝlǝk niyǝ daşın saldı başına?
Aldı viran:
Çoxlu iyidlǝrim vardı burada,
Kimi saz çalardı, gǝzib orada,
İndi viran olub, qaldım arada,
Viranam, onları çǝkdim döşümǝ.
Kǝrǝm sözünü-tamam elǝyib, getmǝyin binasın qoydu. Gedib, gedib,
axşam çağı Çaloba deyilǝn bir yerǝ çıxdılar. Kǝrǝm hǝr sür ağasdan, gülnǝn dolu,
lalǝ zar bir bağa girdi. Bağın içindǝ bir dǝstǝ qız çalıb, oxuyub, oynayırdı. Kǝrǝm
bu qızların içindǝ -Əsliyǝ bǝnzǝr bir qız gördü, dedi:
- Sofi, dayan bir qatar söz deyim, bu qız mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝyir.
Kǝrǝm ürǝyi dǝmirçi kürǝsi kimi alışıb yana-yana bu qıza dedi:
Gözǝllǝr çıxıblar seyrǝ,
Birisi Əslimǝ bǝnzǝr.
Al geyibǝn sallanışı,
Yerişi Əslimǝ bǝnzǝr.
Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ haman qız qulas saçlarını sinǝ sazı elǝyib, görǝk
Kǝrǝmin bu sözünün müqabilindǝ nǝ dedi:
Uzaq eldǝn gǝlǝn, aşıq,
Sǝnin Əslin mǝn deyilǝm,
Çoxun dǝrdǝ salan, aşıq,
Sǝnin Əslin mǝn deyilǝm.
Aldı Kǝrǝm:
Əsli Kərəm dastanı
Eşqin badǝsini içdim,
Bulanıq çaylardan keçdim,
Bir qız gördüm, dǝrdǝ düşdüm.
Duruşu Əslimǝ bǝnzǝr.
Aldı qız:
Sözünü qanmışam ǝzǝl,
Bağıma dǝymǝyib xǝzǝl,
Hayıstana getdi gözǝl,
Sǝnin Əslin mǝn deyilǝm.
Aldı Kǝrǝm:
Mǝnǝ müştaq qürbǝt ellǝr,
Göz yaşımı kimlǝr silǝr?
Kǝrǝm ağlar, rǝqib gülǝr,
Gülüşü Əslimǝ bǝnzǝr.
Aldı qız:
Sǝnin axtardığın Əsli,
Qara qaşlı, qara gözlü,
Mǝnim adım Xanımnazdı,
Sǝnin Əslin mǝn deyilǝm.
Söz tamam oldu, Kǝrǝm keşişi ondan xǝbǝr aldı qız dedi:
- Sǝnin axtardığın keşiş bu gün köç-külfǝtinǝn buradan köçüb, günçıxan
tǝrǝfǝ getdi.
Kǝrǝm bu sözü qızdan eşidǝn kimi sazı sinǝsinǝ basıb, görǝk Sofiyǝ nǝ
dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Durma, gedǝk, Sofi lǝlǝ,
Yenǝ Əslim köç eylǝyib.
Qan ağlaram bunnan belǝ
Yenǝ Əslim köç eylǝyib.
Əslim elindǝn köçübdü,
Almalı dağdan keçibdi,
Daşbulaxdan su içibdi,
Yenǝ Əslim köç eylǝyib.
Yardan mǝnǝ yara dǝymiş,
Heç düzǝlmǝz bu müşkül iş,
Onla belǝ Qara keşiş,
Yenǝ Əslim köç eylǝyib.
Sofi, gǝl eylǝ söylǝmǝ,
Bağrımın başın teylǝmǝ,
Gedirǝm, yoldan eylǝmǝ,
Yenǝ Əslim köç eylǝyib.
Qarşımızda qarlı dağlar,
Könül mǝhǝbbǝti çağlar,
Əsli köçüb, Kǝrǝm ağlar,
Yenǝ Əslim köç eylǝyib.
Kǝrǝmgil oradan da qalxıb, bir nesǝ gün yol gǝldikdǝn sonra gǝlib bir
kǝndǝ çıxdılar. Baxdılar ki, burada toy var. Kǝrǝmin rǝngi gül yarpağı kimi soldu.
Sofi xǝbǝr aldı:
- Kǝrǝm, sǝnǝ nǝ oldu?
Kǝrǝm dedi:
- Zalım keşiş Əslini ǝrǝ verib, bu toy da onun toyudu.
Sofi dedi:
- Gǝl dalımsan, allah kǝrimdi.
Əsli Kərəm dastanı
Sofi Kǝrǝmi toy mǝslisinǝ apardı. Mǝslis Kǝrǝmi keçirdi yuxarı başa. Xörǝk
yeyǝnnǝn sonra dedilǝr:
- Aşıq, bir az oxu, ürǝyimiz açılsın.
Kǝrǝm sazını ǝlinǝ aldı, ayağa qalxıb çalmaq istǝyǝndǝ gözü o biri otağa
sataşdı, gördü bir gǝlin oturub taxt üstǝ, qızlar da ona zinǝt verir, yǝqin elǝdi ki,
bu Əslidi. Dedi:
Çıxar taxta, divan eylǝr,
Əsli, qaşların, gözlǝrin.
Gözümdǝn qan rǝvan eylǝr,
Əsli, qaşların, gözlǝrin.
Şah gimi mǝtlǝb bitirǝr
Hökmün yerinǝ yetirǝr,
Dilsizi dilǝ gǝtirǝr,
Əsli, qaşların, gözlǝrin.
Firqǝtin mǝni yandırar,
Dağı, daşı dolandırar.
Qapı-qapı dilǝndirǝr,
Əsli, qaşların, gözlǝrin.
Havada şahinǝ bǝnzǝr
Yerdǝki laçına bǝnzǝr,
Göydǝ göyǝrçinǝ bǝnzǝr,
Əsli, qaşların, gözlǝrin.
Gah ağladar, gah güldürǝr,
Gah gözǝlliyin bildirǝr;
Axır Kǝrǝmi öldürǝr,
Əsli, daşların, gözlǝrin.
Əsli Kərəm dastanı
Söz tamama yetdi. Hamı Kǝrǝmin bu xoş avazına ǝhsǝn söylǝdi. Bir nǝfǝr
Kǝrǝmǝ dedi:
- Ey aşıq, gǝl qal bizim eldǝ, aşıqlıq elǝ, ev-eşik sahibi ol. Bizim ellǝr qǝrib
sevǝndi.
Kǝrǝm belǝ eşidǝndǝ dedi:
- Ağalar, qulaq asın, bir qatar da sözüm var, deyim.
Dedilǝr:
- Buyur!
Kǝrǝm dedi:
Tǝk birsǝ yarımı mǝnǝ versǝlǝr,
Bu fani dünyada malı neylǝrǝm?
Bir imdad olursa mövladan olsun,
Qeyrinin verdiyi malı neylǝrǝm?
Usa dağ başında tǝrlanlar süzǝr,
Göllǝrdǝ yaşılbaş zonalar üzǝr,
Əslinin yanağın bir süt xal bǝzǝr,
Qeyrinin verdiyi xalı neylǝrǝm?
Kǝrǝm deyǝr: mǝn nǝ idim, nǝ oldum.
Əslimin eşqindǝn saraldım, soldum,
Sismim tük gǝtirdi, Mǝsnuna döndüm,
Əslisiz mǝn sah-sǝlalı neylǝrǝm?
Söz tamam oldu. Kǝrǝmin dediyinnǝn mǝslis ǝhli bir şey başa düşmǝdi. Sofi
işi belǝ görǝndǝ dedi:
- Qardaşlar, bu Ziyad xanın oğludu. Öz vǝzirlǝri Qara keşişin qızına aşıq
olub. Qız da buna aşıqdı. Keşiş qızını buna vermǝk istǝmǝyib, götürüb qaçıb. Bizǝ
dedilǝr ki, keşiş burada olur. Biz dǝ buraya gǝlmişik. Kǝrǝm elǝ bildi ki, toy onun
sövgülüsünün toyudu.
Toybǝyi dedi:
Əsli Kərəm dastanı
- Aşıq, bu başqa adamın toyudu. Sǝnin axtardığın keşiş dünǝn buradan
keçib getdi.
Kǝrǝmlǝ Sofi gesǝni burada qalıb, sǝhǝr tezdǝn durub yola düşdülǝr. Onlar
getmǝkdǝ olsunlar, bu tǝrǝfdǝn göydǝ bir qatar durna göründü.
Kǝrǝm aldı sazını, görǝk durnalara nǝ dedi:
Durna, gedǝrsiz haraya,
Mǝnnǝn yara salam deyin!
Görsǝz ǝgǝr butam ağlar,
Dönüb yara salam deyin!
Yolunuz gedir Ağdaşa,
Qarlı dağlar aşa-aşa,
Hǝm qohuma, hǝm qardaşa,
Hǝm diyara salam deyin!
Durna, telin şana-şana,
Hǝm o yana, hǝm bu yana;
Alın sizǝ bir nişana
Verim, yara salam deyin!
Dad seyrağıbın ǝlinnǝn,
Aşıq dağların belinnǝn,
Dǝrdli Kǝrǝmin dilinnǝn,
Durnam, yara salam deyin!
Kǝrǝm sözünü müxtǝsǝr eylǝdi, yola davam elǝdilǝr. Bir müddǝt yol gedib,
bir obaya çatdılar. Kǝrǝm obanın kǝnarında bir gözǝl qız gördü. Bu qız o qǝdǝr
gözǝl idi ki, gün kimi hǝr tǝrǝfǝ işıq salırdı. Qız keçib getdi. Bir dǝstǝ ahıl-sahıl
Kǝrǝmin ǝtrafına toplandı. Kǝrǝm sazı sinǝsinǝ basıb dedi:
Sizin eldǝ mǝn bir gözǝl görmüşǝm,
Yoxu düşüb Gürsüstanın elinǝ.
Əsli Kərəm dastanı
Bülbül kimi şirin-şirin danışır,
Bal tökülür dǝhanından dilinǝ.
Qǝdir mövlam verib xub samalını,
Onu sevǝn neynǝr dünya malını,
Qurşayıb kǝmǝrlǝ insǝ belini,
Boyu bǝnzǝr usa sǝrvin dalına.
Kǝrǝm deyǝr mǝnim yarım insǝdi,
Dodaqları yarı açmış qonçadı,
Sünbül teli topuğundan usadı,
Bir telin vermǝrǝm dünya malına.
İnsidi, mirvarı, sǝdǝf dişlǝri;
Qüdrǝtdǝn çǝkilib kaman qaşları,
Dal gǝrdǝndǝ qulas-qulas saçları
Sarmaşır, dolanır insǝ belinǝ.
Mǝn Kǝrǝmǝm, gesǝ qıllam zarımı,
Haqq sanım almasın, çǝkim çörini,
Yuxarıdan xǝbǝr aldım yarımı,
Dedilǝr köçübdü Bayan elinǝ.
Kǝrǝm sözü tamam elǝdi. Sofi adamlardan keşişi xǝbǝr aldı. Savanlar
keşişin Qarsa getdiyini ona xǝbǝr verdilǝr. Kǝrǝm yola rǝvan olub, Qarsa tǝrǝf
getmǝyin binasını qoydu. Yolda yenǝ-gördülǝr bir qatar da durna gedir. Kǝrǝm
Sofiyǝ dedi:
- Sofi lǝlǝ, qoy bu durnalardan da bir söz soruşum.
Aldı Kǝrǝm, görǝk durnalara nǝ dedi:
Göy üzündǝ bölük-bölük durnalar,
Nǝdi sizin ǝhvalınız, halınız?
Bir ǝrzi-hal yazım, yara yetirin,
Əsli Kərəm dastanı
Dost yanına düşǝr isǝ yolunuz.
Göydǝ şahin, şonqar, görüb çaşarsız,
Ol usa dağları nǝ sür aşarsız?
Ovçu görǝn kimi qanad açarsız,
Qışda qaramandı sizin eliniz.
Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: uğradım dǝrdǝ,
Sanım qurban olsun mǝrd oğlu mǝrdǝ,
Yazıq durna, nǝ gǝzǝrsǝn bu yerdǝ?
Yoxmu sizin vǝtǝniniz, eliniz?
Az getdilǝr, çox getdilǝr, günlǝrin birindǝ gedib Qars şǝhǝrinǝ çatdılar.
Burada bir qarıya qonaq oldular. Adamlar hǝr tǝrǝfdǝn tökülüb gǝldilǝr. Qonağa
xoş gǝlmisiz dedilǝr, onların ǝhvalını sordular. Aldı Kǝrǝm, toplaşanların sualların
belǝ savab verdi:
Hey ağalar, nesǝ olur
Halı yardan ayrılanın?
Axır düşǝr qürbǝt elǝ
Yolu yardan ayrılanın.
Qǝrǝnfillǝr tutmaz imiş,
Gül tikǝnsiz bitmǝz imiş,
İşǝ, güsǝ getmǝz imiş
Əli yardan ayrılanın.
Şahinlǝr göyǝ çǝkilir,
Durnalar gölǝ tökülür,
On beş yaşında bükülür
Beli yardan ayrılanın.
Kǝrǝm qosalar, deyǝrlǝr,
Əsli Kərəm dastanı
Bu yerdǝ ölǝr, deyǝrlǝr,
Dinmǝz, lal olar deyǝrlǝr-
Dili yardan ayrılanın.
Adamlar Kǝrǝmǝ dedilǝr:
- Aşıq, arzun nǝdi? Bizdǝn nǝ xǝlǝt istǝyirsǝn?
Kǝrǝm dedi:
- Mǝn xǝlǝt alan aşıqlardan deyilǝm. Sizǝ bir qatar söz oxuyasağam,
könlünüz şad olsun.
Aldı Kǝrǝm, dedi:
Qǝdir mövlam, budu sǝndǝn dilǝyim,
Bu gǝlǝn qışımız bahar, yaz ola.
Gündǝ otuz iki dövran eylǝyǝ,
Əksinǝ çevrilib boran, tez ola.
Gündǝ min toyuğum yumurta sala,
Yaxşı katib gǝrǝk hesabın ala,
Min bir qara qarğa göyǝrçin ola,
Bir dam dolu ördǝk ilǝ qaz ola.
Min sǝfinǝm dǝryalarda qışlaya,
Qırx qulunlu min qısrağım kişnǝyǝ,
Yanında iki yüz çoban işlǝyǝ,
Hǝr bir sürüsündǝ min beş yüz ola.
Dǝli könlüm eşq oduna qalana,
Hey ağalar, sözüm yadda saxlana,
Doqquz tövlǝ atım hazır bağlana,
Bir-iki tovla da xam yağız ola.
Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: dünyanın işi,
Gözümnǝn axıtdım hey qanlı yaşı,
Əsli Kərəm dastanı
Ta bu qǝdǝr mala maliksǝ kişi,
Bir ǝli İranda safi üz ola.
Sofi bunlardan da keşişi soruşdu. Dedilǝr:
- Keşiş buradan keçib, Bayazıda getdi.
Kǝrǝmlǝ Sofi gesǝni orada qaldılar, sǝhǝr tezdǝn yola düşüb getmǝyǝ
başladılar. Kǝrǝm dağ ǝtǝyi ilǝ gedirdi. Gördü bu yerdǝ o qǝdǝr turas, kǝhlik var
ki, o tǝrǝfǝ-bu tǝrǝfǝ uçuşurlar. Birdǝn birǝ Kǝrǝmi halı pǝrişan oldu. Sazı sinǝsinǝ
basıb, halına münasib görǝk nǝ dedi:
Aman fǝlǝk, kömǝk eylǝ bu gündǝ,
Nagah yerdǝ gǝldi aldı dǝrd mǝni!
Gesǝ-gündüz oda yandım, alışdım,
Tutdu, yolum-yolum yoldu dǝrd mǝni!
Qürbǝt eldǝ usa dağlar aşalı,
Ah etdiksǝ qara bağrım deşǝli,
Mǝn Əslimdǝn ayrı düşdüm, düşǝli,
Dǝlik-dǝlik etdi, dǝldi dǝrd mǝni.
Fǝlǝk mǝnim ilǝ inad eylǝdi
Qǝm ilǝ hisrandı töhfǝn, söylǝdi,
Kǝskin qılısıyla bağrım teylǝdi,
Bölük-bölük etdi, böldü dǝrd mǝni.
Gesǝ gündüz kǝsmǝz gözümün yaşı,
Saldı qanlı fǝlǝk başıma daşı,
Ərzrum dağında keçirdim qışı,
Axır çöldǝn çölǝ saldı dǝrd mǝni.
Bilmǝm xiyalımdı, yoxsa duş kimi,
Gǝldi keçdi boran kimi, qış kimi,
Dǝrdli Kǝrǝm yuvasında quş kimi,
Əsli Kərəm dastanı
Tutdu, yolum-yolum yoldu dǝrd mǝni.
Söz tamam oldu, yollarına davam edib, mǝnzilbǝmǝnzil axırda gedib, Altuya
çıxdılar. Burada da xǝbǝr tutdular ki, keşiş Bayazıda gedib. Bir qǝdǝr çörǝkdǝnzaddan
yeyib, Bayazıda tǝrǝf getmǝyin binasın qoydular.
Az getdilǝr, çox getdilǝr, Bayazıdın yanından bir dǝstǝ qıza rast gǝldilǝr.
Kǝrǝm baxdı, qızların içindǝ bir qız var ki, misli, bǝrabǝri yoxdu. Kǝrǝmin ağlı
başından çıxdı, aldı sazı, görǝk nǝ dedi:
Sofi lǝlǝm, bu gün bir gözǝl gördüm,
Qüdrǝtdǝn çǝkilib qara qaşları.
İstǝdim ki, nazlı yarı dindirǝm,
Aşıq öldürmǝkdi, bildim, işlǝri.
Nǝ gözǝl bǝzǝnib könül sonası,
Taxtı-Süleymandı yarın sinǝsi,
Min naz ilǝ bǝslǝyibdi anası,
Dal gǝrdǝni bürüyübdü saçları.
Kǝrǝm deyǝr: dürlü-dürlü halı var,
Yanağında dǝnǝ-dǝnǝ xalı var,
Ağzı şǝkǝr, dodağında balı var,
İnsǝ sǝdǝf düzülübdü dişlǝri.
Söz tamama yetdi. Yola düşüb bir mǝnzil getib Bayazıda çatdılar. Kǝrǝm
şǝhǝrin kǝnarında dayandı. Dönüb bir gǝldiyi yola baxdı, sazı döşünǝ basıb dedi:
Sofi qardaş, üç mǝmlǝkǝt keçirdik,
Biri İran, biri Turan, bir Gilan.
İgidin başına üç dövlǝt qonar,
Biri ağıl, biri gǝnslik, biri şan.
Keşişin etdiyi belǝ dǝ qalmaz,
Əsli Kərəm dastanı
İki mǝhbub qǝlbin o saya salmaz,
Bu dünya üzündǝ üç şey zay olmaz:
Bir yaxşılıq, biri elm, biri nan.
Dǝrd, qǝm ǝlindǝn mǝn dǝ bezaram,
Bu dǝrdlǝri qǝlǝm alıb yazaram,
Çox yerlǝri innǝn sora gǝzǝrǝm,
Biri Tiflis, biri Bayazıd, biri Van.
Kaş ki, Kǝrǝm muradına irǝydi,
Qismǝt olub, yarın üzün görǝydi,
Qǝdir mövlam mǝnǝ üç dǝrd verǝydi:
Biri alış, biri tutuş, biri yan.
Kǝrǝm sözünü tamam elǝyib, yol başladı. Gǝlib, gǝlib, Van şǝhǝrinǝ
çatdılar. Şǝhǝrin kǝnarında Kǝrǝm dayandı. Adamlardan keşişin Ərdahana
getdiyini bilib, yola düşdülǝr, uzaq yolu yaxın edib Ərdahana çatdılar. Əsli
Kǝrǝmin yadına düşdü, aldı, görǝk nǝ dedi:
Bizim eldǝn sürdüm, bura gǝtirdim,
Bu dağlardan aşan bir sonam tǝkdi.
Çiskin oldu, boran oldu, itirdim,
Bu dağlardan aşan bir sonam tǝkdi.
Enǝr yerdǝ duman çiskini bǝslǝr,
Aşıq olan öz mǝ`şuqunu sǝslǝr,
Pis gündǝ dostunu atmaz mǝrd kǝslǝr,
Bu dağlardan aşan bir sonam tǝkdi.
İtirdim Əslimi durmaz, araram,
Kǝsildi sǝbirim, hǝm yoxdu çaram,
Mǝn Kǝrǝmǝm, eşq oduna yanaram,
Bu dağlardan aşan bir sonam tǝkdi.
Əsli Kərəm dastanı
Kǝrǝm adamlardan keşişi soruşdu. Adamlar keşişin dünǝn keçdiyini xǝbǝr
verdilǝr. Bunlar yola düşüb, bir müddǝt yol getdilǝr. Bir dağın ǝtǝyindǝ bunların
qabağına qırx haramı çıxdı, onları hǝr tǝrǝfdǝn araya aldılar. Kǝrǝm ǝhvalı belǝ
görǝndǝ sazı götürüb dedi:
Gesǝ-gündüz zarı-zarı ağlaram,
Mǝni vǝtǝnimǝ göndǝr, ya rǝbbi!
Bu dünyaya gǝlǝn getmǝk üçündü,
Buradan qulunu qurtar, ya rǝbbi!
Ya rǝbbi, sǝn saxla könlümü qǝmdǝn,
İtirdim ağlımı, san çıxmaz tǝndǝn,
Öldürǝrlǝr mǝni, yar gedǝr ǝldǝn,
Mǝnim halım sǝnǝ yetǝr, ya rǝbbi!
Bu Kǝrǝmi eşq oduna yandırman,
Sevdiyim qonçayı mǝndǝn saldırman,
Hey ağalar, ellǝri dǝ güldürmǝn,
Qǝlbinǝ mǝrhǝmǝt yendir, ya rǝbbi!
Haramılar onları öldürmǝyib, soruşdular:
- Siz kimsiniz, hara gedirsiniz?
Kǝrǝm dedi:
- Mǝn Ziyad xanın oğluyam. Qara keşişin qızına aşıq olmuşam. Keşiş qızını
götürüb qaçıb. Onun dalına düşmüşǝm.
Haramılar bir-birinin üzünǝ baxıb dedilǝr:
- Bu haqq aşığıdı. Var get, aşıq, allah sǝni muradına çatdırsın.
Kǝrǝmlǝ Sofi bir qǝdǝr getdilǝr, bir şǝhǝrǝ yaxınlaşanda Kǝrǝm dayandı.
Sofi dedi:
- Niyǝ dayanmısan?
Kǝrǝm dedi:
- Bilirǝm, keşiş burda da yoxdu.
Əsli Kərəm dastanı
Sofi çox dedi, Kǝrǝm az eşitdi, yerindǝn tǝrpǝnmǝdi. Sofi naǝlas Kǝrǝmi
orada qoydu, özü xǝbǝr tutmaq üçün şǝhǝrǝ getdi. Kǝrǝm qaldı tǝk, qǝm-qüssǝ
onu suğladı, sazı döşünǝ basıb dedi:
Qǝlbi havaynan uçarsan,
Endirǝydim, könül, sǝni.
Budaq-budaq gül dalına
Qonduraydım, könül, sǝni.
Usa dağlar usa olur,
Gündüz keçǝr, gesǝ olur,
Gör ayrılıq nesǝ olur,
Qandıraydım, könül, sǝni.
Usa dağdan aşıraydım,
Vǝtǝninnǝn köçürǝydim,
Qürbǝt elǝ düşürǝydim,
Yandıraydım, könül, sǝni.
Ördǝyi ovlarlar göldǝ,
Şahini bǝslǝrlǝr qolda,
Bǝzirgan keçdiyi yolda
Endirǝydim, könül, sǝni.
Dǝrdli Kǝrǝm qan ağlıyar,
Ürǝyin çarpaz dağlıyar,
Yaz, baharı yas saxlıyar,
Güldürǝydim, könül, sǝni.
Söz tǝzǝsǝ tamam olmuşdu ki, Sofi gǝldi, keşişin orada olmadığını xǝbǝr
verdi. Kǝrǝmin ürǝyi dǝmirçi kürǝsi kimi yanmağa başladı. Sazı döşünǝ basdı,
üzünü yollara tutub dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Qasid yardan yaman xǝbǝr gǝtirdi,
Mǝnǝ nǝ ǝsayib hal oldu bu gün.
Bir olan dǝrdimi yüzǝ yetirdi,
Yandı qara bağrım, kül oldu bu gün.
Mǝsnun kimi gǝzdim sǝhranı, dağı,
Fǝlǝk şǝrbǝtimi eylǝdi ağı,
Əydi qamǝtimi Əsli fǝrağı,
Tutuldu dillǝrim, lal oldu bu gün.
Mǝn Kǝrǝmǝm, neylǝmişǝm, neylǝyim,
Xǝnsǝr alıb, bağrım başın teylǝyim.
Üz tutub qürbǝtǝ sǝfǝr eylǝyim,
Qarlı dağlar mǝnǝ yol oldu bu gün.
Sofi gördü ki, Kǝrǝmin halı çox pǝrişandı. İstǝdi ona tǝsǝlli versin, dedi:
- Əzizim, gǝnǝ nǝ oldu sǝnǝ?
Kǝrǝm sazı basdı döşünǝ:
Sofi, nǝ sorursan mǝnim halımı?
Yardan ayrılanda şad olmaz könül.
Leylisin itirmiş Mǝsnuna döndüm,
Hǝr gesǝ papağı tas olmaz könül.
Bir dǝm sǝyyah olur, qılıns qurşanır,
Bir dǝm turab olub, yerǝ döşǝnir,
Bir dǝm haqdan qorxu çǝkir, üşǝnir,
Bir dǝm padşahnan bas olur könül.
Bir dǝm göldǝ bitǝn qarğı, qamışdı,
Bir dǝm bağçalarda dürlü yemişdi,
Bir dǝm qızıl olur, bir dǝm gümüşdü,
Bir dǝm paslanır da, tuns olur könül.
Əsli Kərəm dastanı
Bir dǝm piyadadı, bir dǝm atlanır,
Bir dǝm şǝkǝr olur, bir dǝm dadlanır,
Bir dǝm olur hǝr sǝfaya qatlanır,
Bir dǝm zǝhǝrdǝn dǝ ası olur könül.
Bir dǝm abdal olur, girir şallara,
Bir dǝm dǝllal olur, düşür dillǝrǝ,
Bir dǝm yolçu olur, gedir yollara,
Bir dǝm keçǝnlǝrdǝn bas alır könül.
Kǝrǝm deyǝr: axırına irilmǝz,
Ərǝb at yorulur, könül yorulmaz,
Könül bir saraydı sınar, hörülmǝz,
Əzǝli, sorası köç olur könül.
Kǝrǝm sözü qurtarıb, ayağa qalxdı, yenǝ dǝ getmǝyǝ başladılar. Gethaget,
bir axşam gözǝl bir kǝndǝ gǝlib çıxdılar. Elǝ Kǝrǝmi çiynindǝ saz görsǝk kǝnd ǝhli
töküldü, onları hörmǝtnǝn, izzǝtnǝn bir evǝ apardılar. Bǝli, qonaqlar yedilǝr,
içdilǝr, oradan-buradan söhbǝt elǝdilǝr. Kǝrǝmdǝn bir neçǝsi oxumağını xahiş
elǝdi. Kǝrǝm ayağa qalxdı, sazı döşünǝ basdı, dedi:
Ay hǝzarat, Əslim getdi ǝlimdǝn,
Qaldım burda ahu-zarın içindǝ.
Bağı tutdu şeyda bülbül nalǝsi,
Bülbül bağrı yandı xarın içindǝ.
Seyrağıbın fitnǝsinǝ inandım,
Firqǝt nǝ olduğun sonradan qandım.
Yarın hǝsrǝtinnǝn alışdım, yandım,
Piltǝtǝk qovruldum narın içindǝ.
Kǝrǝmǝm, nesoldu ulusum, elim,
Əsli Kərəm dastanı
Yar, yar söylǝmǝkdǝn lal oldu dilim,
Xan Əslimdǝn ayrı büküldü belim,
Qaldım namus ilǝ arın içindǝ.
Mǝslis ǝhli Kǝrǝmin belǝ yanıqlı-yanıqlı oxumağından pǝrişan olub,
Sofidǝn soruşdular:
- Bu aşıq haralıdı? Niyǝ qǝmli-qǝmli oxuyur?
Sofi bütün ǝhvalatı ǝvvǝldǝn axıra mǝslis ǝhlinǝ danışdı. Sofinin bu
danışmağından Kǝrǝmin ürǝyi bir azda od tutub yanmağa başladı. Sazı döşünǝ
mindirib dedi:
Ay ariflǝr, gǝlin sizǝ söylǝyim,
İstǝkli dost mǝnnǝn aralı düşdü.
İllǝr hǝsrǝtiyǝm, aylar ayrısı,
Sinǝm bayğu kimi yaralı düşdü.
Yeniyetmǝ, on üç, on dörd yaşında,
Eybi yoxdu kipriyindǝ, qaşında,
Axşam, sabah bulaxların başında,
Yadıma dağların maralı düşdü.
Kǝrǝmǝm, yollarım toz, qubar oldu,
Boran oldu, çoğun oldu, qar oldu,
Dost bağında heyva oldu, nar oldu,
Bu il bizim bağlar qoralı düşdü.
Əsli Kərəm dastanı
1
Ə S L İ V Ə K Ə R Ə M
U S T A D N A M Ə.
Dǝli könül, mǝndǝn sǝnǝ ǝmanǝt,
Demǝ bu dünyada qalım - yaxşıdı.
Bir gün olar qohum-qardaş yad olu,
Demǝ ulusum var, elim yaxşıdı.
Mǝslisǝ varanda özünü öymǝ,
Şeytana bas verib, kimsǝyǝ söymǝ,
Qüvvǝtli olsan da yoxsulu döymǝ,
Demǝ ki, zorluyam, qolum yaxşıdı.
Qoçaqdan olubsan, qoçaq olgunan,
Qadadan, baladan qaçaq olgunan,
Sǝn açıq ol, mǝrd ol, alçaq olgunan,
Demǝ varım çoxdu, pulum yaxşıdı.
Xǝstǝ Qasım kimǝ qılsın dadını?
Sanı çıxsın, özü çǝksin odunu,
Yaxşı igid yaman etmǝz adını,
Çünki yaman addan ölüm yaxşıdı.
Ustadlar ustadnamǝni bir yox, iki deyǝr, biz dǝ deyǝk iki olsun.
Vaxt olar qalxarsan ǝrşǝ, asmana,
Vaxt olar havadan enǝrsǝn, könül!
Vaxt olar düşǝrsǝn çǝnǝ, dumana,
Vaxt olar, hǝr işi qanarsan, könül!
Vaxt olar çıxarsan Mǝsnun dağına,
Əsli Kərəm dastanı
Vaxt olar düşǝrsǝn qǝm yığnağına,
Vaxt olar yüz atǝş kar etmǝz sana,
Vaxt olar alışıb yanarsan, könül!
Vaxt olar Mǝhǝmmǝd tez gǝlǝr soşa,
Vaxt olar heç ǝlin getmǝz bir işǝ,
Vaxt olar dönǝrsǝn dǝmirǝ, daşa,
Vaxt olar şişǝ tǝk sınarsan, könül!
Ustadlar ustadnamǝni iki yox, üç deyǝr, biz dǝ deyǝk üç olsun.
Salam verib bir mǝslisǝ varanda
Yaxşı ǝylǝş, yaxşı otur, yaxşı dur.
Dindirǝndǝ kǝlmǝ-kǝlmǝ savab ver,
Görǝn desin: barakallah, yaxşıdır.
Mǝnǝm deyǝnlǝri tanı elindǝ,
İgidin saxası gǝrǝk felindǝ,
Pis övladlar yaxşı ata yerindǝ
Qalmağından qalmamağı yaxşıdır.
Ay Ululu Kǝrim, söz yerdǝ qalmaz,
Nakǝs tǝkǝbbürlǝr dost qǝdri bilmǝz,
Dayan demǝk ilǝ namǝrd ǝylǝnmǝz,
Hǝr kǝstǝnin özü bilǝn yaxşıdır.
Sizǝ haradan danışım, Gǝnsǝ şǝhǝrindǝn. Gǝnsǝ şǝhǝrindǝ kimdǝn. Ziyad
xandan.
Ziyad xanın övladı yox idi. Hǝmişǝ övlad dǝrdi çǝkirdi. Övladsızlıqdan qǝlbi
açılmırdı, üzü gülmürdü. Vǝziri Qara keşiş dǝ o gündǝ idi. Lap su çuxuru
tapmışdı. Bir gün xan Qara keşişlǝ bağda oturmuşdu. Keçmişdǝn, gǝlǝsǝkdǝn
söhbǝt elǝyirdilǝr, dǝrdlǝşirdilǝr.
Ziyad xan dedi:
Əsli Kərəm dastanı
- Keşiş, nǝ sǝnin övladın var, nǝ mǝnim. Ölǝndǝn sonra bizim çırağımızı
kim yandırasaq? Gǝl fağır-füğǝranın qarnını doyduraq, nǝzir-niyaz verǝk, bǝlkǝ
allah bizǝ bir övlad verdi. Özü dǝ indidǝn arada şǝrt qoyaq.
Keşiş dedi:
- Nǝ kimi şǝrt desǝn razıyam, tǝki övladımız olsun.
Ziyad xan dedi:
- Əyǝr mǝnim qızım, sǝnin oğlun oldu, mǝn qızımı sǝnin oğluna verim;
yox, sǝnin qızın, mǝnim oğlum oldu, sǝn qızını mǝnim oğluma ver.
Keşiş razı oldu. Kağız yazıb, qol qoyduqdan sonra hǝrǝ öz otağına getdi.
Sǝhǝrisi gün Ziyad xan Gǝnsǝ ǝhlini, fağır-sǝğirǝn hǝr nǝ ki var, bir yerǝ
sǝm elǝdi, qarınların doydurdu, ǝyinlǝrin geyindirdi, ǝlsiz-ayaqsızlara pul verib,
yola saldı.
Doqquz ay, doqquz gün, doqquz saat, doqquz dǝqiqǝ, doqquz saniyǝ
keçǝndǝn sonra Ziyad xanın bir oğlu, Qara keşişin dǝ bir qızı dünyaya gǝldi. Ziyad
xan ǝ`yan–ǝşrǝfi toplayıb, şadyanalıq keçirtdi, oğlanın adını Mahmud, qızın adını
Mǝryam qoydular. Uşaqları tapşırdılar dayalara. Nesǝ deyǝrlǝr, nağıl dili yüyrǝk
olar. Uşaqlar böyüyüb sǝkkiz yaşa çatdılar. Ziyad xan oğlunu molla yanına qoydu.
Qara keşiş dǝ qızını özü oxutmağa başladı.
Ay dolandı, il keçdi, Mahmudla Mǝryam on beş yaşına çatdılar; amma bu on
beş ilin ǝrzindǝ nǝ qız oğlanı görmüşdü, nǝ dǝ oğlan qızı. Mahmud gününü lǝlǝsi
Sofiyǝ dedi:
- Sofi, get atamdan izn al, mǝn ova çıxmaq istǝyirǝm.
Sofi gedib, Mahmudun sözünü Ziyad xana yetirdi. Ziyad xan izn verdi.
Mahmud at mindi, tǝrlanını da qolunun üstünǝ alıb, şǝhǝrdǝn çıxdı. Bir qǝdǝr yol
getdikdǝn sonra Mahmudun tǝrlanı qolunun üstündǝn qalxdı, bir qǝşǝng quşu
qabağına qatıb, özünü vurdu ağasların arasına.
Mahmud dedi:
- Sofi, sǝn atımı saxla, mǝn tǝrlanın dalısınsa gedim, görüm hara qondu?
Sofi atların yanında qaldı. Mahmud düşdü quşun dalınsa. Mahmud tǝrlanını
axtarmaqda olsun, sizǝ deyim keşiş qızı Mǝryamdan.
Mǝryam bağa seyrǝ çıxmışdı. Sǝrv ağasının yanına çatar-çatmaz gördü ki,
bir tǝrlan gözǝl bir quşu qabağına qatıb qovur. Quş özünü yetirib, soxuldu
Əsli Kərəm dastanı
Mǝryamın qusağına. Mǝryam tez quşu tutdu. Tǝrlan özünü yetirdi, istǝdi quşu
Mǝryamın ǝlindǝn alsın, Mǝryam tǝrlanı da tutdu.
O biri tǝrǝfdǝn Mahmud ağasların arasıynan gǝlib, bu bağa çıxdı. Baxdı ki,
bağ nǝ bağ?.. Gül bülbülü, bülbül gülü çağırır. Ağaslar çiçǝklǝyib, nǝrgizlǝr baş
qaldırıb. Mahmud bir qǝdǝr irǝli gedib gördü ki, sǝrv ağasının altında maral misal
bir qız yüz naz-qǝmzǝ ilǝ dayanıb. Qaşlar kaman, gözlǝr qara, burun hind fındığı,
sinǝ Sǝmǝrqǝnd kağızı. Mahmud gördü tǝrlanı da bu qızın ǝlindǝdi. Mahmud
irǝlilǝmǝk istǝyǝndǝ Mǝryam geri dönüb onu gördü. Kaman qaşlarını çatıb,
qǝzǝbli-qǝzǝbli dedi:
- Oğlan, kimsǝn? İznsiz bu bağa niyǝ girmisǝn?
Mahmud aldı sinǝ sazını, görǝk tǝrlanını qızdan nesǝ istǝyir.
Aldı Mahmud:
Ay gözǝl qız, sǝd afǝrin ǝslinǝ,
Ala gözlüm, tǝrlanımı gǝtir ver!
Mǝnǝm o tǝrlanın ovçu sǝyyadı,
Ala gözlüm, tǝrlanımı gǝtir ver!
Mahmud belǝ deyǝndǝ qız bildi ki, tǝrlan bunun kudu. Qara saçlarından üç
tel ayırıb, sinǝsaz ǝvǝzindǝ sinǝsinǝ basdı, görǝk ona nǝ savab verdi.
Aldı Mǝryam:
Mǝn bilirǝm bu tǝrlanın işini,
Kǝrǝm eylǝ, tǝrlanını gǝl apar!
Tǝrlan gǝrǝk yesin ovun döşünü,
Kǝrǝm eylǝ, tǝrlanını gǝl apar!
Aldı Mahmud:
Əyninǝ geyirsǝn gözǝl darayı,
Şana alıb tellǝrini darayı;
Sǝyyad olan tǝrlanını arayı,
Ala gözlüm, tǝrlanımı gǝtir ver!
Əsli Kərəm dastanı
Aldı Mǝryǝm:
Ovun olub bǝdǝnindǝn yaralı,
Bülbül olan gül görmǝsǝ, saralı;
Nǝ üçün durursan mǝndǝn aralı?
Kǝrǝm eylǝ, tǝrlanını gǝl apar!
Aldı Mahmud:
Mahmud deyǝr, nǝlǝr Gǝldi başıma,
Gedim söylǝyimmi tayı-tuşuma?..
Ovum sǝnsǝn, gözǝl, çıxdın qarşıma,
Ala gözlüm, tǝrlanımı gǝtir ver!
Aldı Mǝryam:
Əsli dedin, gözǝllǝrin gözüyǝm,
Aşıqların söhbǝtiyǝm, sözüyǝm,
Adım Mǝryam, Qara Keşiş qızıyam,
Kǝrǝm eylǝ, tǝrlanını gǝl apar!
Söz tamama yetdi, qız dedi:
- Oğlan, kǝrǝm elǝ, tez çıx buradan get, keşiş babam gǝlib bizi görmǝsin.
Mahmud dedi:
- Bu gündǝn mǝnim adım Kǝrǝm olsun, sǝnin adın Əsli. İndi quşumu ver,
varım gedim.
Aldı Əsli savabında görǝk nǝ dedi:
Kǝrǝm, quşun uçdu qondu budağa,
Kǝrǝm oğlan, kǝrǝm eylǝ, quşun al!
Gözlǝrinǝ verrǝm qurban, sadağa,
Kǝrǝm oğlan, kǝrǝm eylǝ, quşun al!
Əsli Kərəm dastanı
Mǝnimlǝ durubsan qabaq-qabağa,
Olum qamǝtinǝ qurban, sadağa,
Ziyad xan oğluna olmaz qadağa,
Kǝrǝm oğlan, kǝrǝm eylǝ, quşun al!
Bülbüllǝr oxuyur baharın fǝsli,
Gözlǝrin olubdu sanımın qǝsdi,
Adım Mǝryam idi, sǝn qoydun Əsli,
Kǝrǝm oğlan, kǝrǝm eylǝ, quşun al!
Söz tamama yetdi. Kǝrǝm qıza, qız da Kǝrǝmǝ aşıq oldu, ǝhd-peyman
elǝdilǝr.
Kǝrǝm barmağındakı üzüyü qıza, qız da ipǝk dǝsmalını Kǝrǝmǝ verdi.
Kǝrǝm Əslinin gözlǝrindǝn öpmǝk istǝyǝndǝ Əsli geri çǝkildi. Saçlarından iki tel
ayırıb, sinǝsaz elǝdi, aldı, görǝk nǝ dedi:
Nǝ gǝzirsǝn mǝlul-mǝlul bu yerdǝ?
Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Sǝni mǝnǝ qismǝt eylǝyib xuda,
Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Kǝrǝm qızın yalvarmağına baxmayıb, onu qusaqladı. Əsli bir tǝhǝr onun
ǝlindǝn qurtarıb dedi:
Heç olurmu bu yerlǝrdǝ belǝ iş?
Keşiş babam duyub eylǝyǝr tǝftiş,
Öpdün dǝ, qusdun da, artıq var, sovuş,
Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Kǝrǝm özünü saxlaya bilmǝyib, ǝl atdı qızın insǝ belinǝ.
Əsli dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Doymamışam şǝkǝr kimi dilindǝn,
Qorxum yoxdu mǝnim heç dǝ ölümdǝn,
Sarılıbsan insǝ miyan belimdǝn,
Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Ağam Kǝrǝm, paşam dǝrǝm, xan Kǝrǝm!
Alış Kǝrǝm, tutuş Kǝrǝm, yan Kǝrǝm!
Əslin olsun sǝnǝ qurban, san Kǝrǝm,
Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!
Söz tamam oldu. Kǝrǝm onunla halal-hümmǝt elǝdi, Sofinin yanına qayıtdı,
atını minib şǝhǝrǝ gǝldi. Öz mǝnzilindǝ Əsli deyib gizli-gizli ağlamaqda olsun,
sizǝ deyim Ziyad xandan.
Ziyad xana xǝbǝr çatdı ki, oğlun xǝstǝlǝ__________nib, neçǝ gündü ki, mǝnzilinnǝn
bayıra çıxmır. Haman saat Ziyad xan qalxıb, oğlunun yanına gǝldi, xǝbǝr aldı:
- Oğlum, dǝrdin nǝdi?
Kǝrǝm dedi:
- Ata, izn ver, dǝrdimi saz ilǝ deyim, dilnǝn desǝm dilim alışıb yanar.
Ziyad xan izn verdi.
Aldı Kǝrǝm, görǝk atasına nǝ dedi:
Keşiş bağçasında bir gözǝl gördüm,
Ağlımı başımnan aldı, nǝ çarǝ?
Darayıb zülfünü, töküb üzünǝ,
Sǝrimi sövdaya saldı, nǝ çarǝ?
Mǝn dǝ bildim bu bir tǝrsa qızıdı,
Sǝhǝrdǝn parlamış dan ulduzudu,
Yaşılbaş sonadı, göllǝr qazıdı,
Ağlımı başımdan aldı, nǝ çarǝ?
Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr fürqǝtim qatı,
Kǝskindi qılınsı, yüyrǝkdi atı,
Əsli Kərəm dastanı
O, İsǝvi, mǝn Mǝhǝmmǝd hümmǝti,
Atǝşi sǝrimdǝ qaldı, nǝ çarǝ?
Söz tamam oldu, Ziyad xan dedi:
- Oğul, sǝnin dediklǝrindǝn mǝn bir şey başa düşmǝdim. Əyǝr aşıqsan, de
görüm kimi istǝyirsǝn, sǝnin üçün alım.
Kǝrǝm üç yaşında uşaq kimi başladı ağlamağa. Ziyad xan oğlunun
yanından çıxıb, bir baş divana gǝldi, taxtına çıxıb ǝmr verdi ki, hǝr kim mǝnim
oğlumun dǝrdini bilǝ, mǝn onu dünya malından qǝni elǝrǝm.
Şǝhǝrdǝ tǝbib qalmadı gǝlmǝmiş ola, amma heç kim Kǝrǝmin dǝrdindǝn
bir şey anlaya bilmǝdi.
Bir gün Kǝrǝm oturmuşdu bağda, özü dǝ çox damaqsızdı. Bir qarı eşitdi ki,
Ziyad xanın oğlu xǝstǝdi, heç kim dǝ onun dǝrdini tapa bilmir, dedi:
- Hǝr nǝ olur-olsun gǝrǝk mǝn Kǝrǝmin dǝrdini tapam, bǝlkǝ Ziyad xan
mǝnǝ bir qırmızı donluq verǝ.
Qarı ǝsasın ǝlinǝ alıb, özün yetirdi Ziyad xanın bağına, gördü Kǝrǝm çox
qǝmgin oturub, gözlǝri yol çǝkir, dedi:
- Oğul, şǝhǝrin gǝlinlǝri, qızları, oğlanları Gülşǝn bağına seyrǝ çıxıblar,
sǝn nǝ üçün burada tǝk-tǝnha oturubsan?
Kǝrǝm dedi:
- Qarı nǝnǝ, sǝnnǝn bir söz soruşasağam. Ansaq bu söz ikimizin arasında
qalmalıdı.
Qarı dedi:
- Oğul, qarı ki var, bir ovus darıdı. Hara sǝpǝlǝ sǝn, elǝ oradasa qalar. Sǝn
sözünü de!
Kǝrǝm dedi:
- Nǝnǝ, o qızların içindǝ keşişin qızı da olasaqmı!
Qarı dedi:
- Olasaq.
Kǝrǝm dǝrindǝn bir ah çǝkdi. Qarı işi başa düşdü, bildi ki, Kǝrǝm Mǝryama
aşıqdı. Balağını qatlayıb, özünü Ziyad xana yetirdi, dedi:
- Ziyad xan, oğluvun dǝrdini bilmişǝm.
Ziyad xan soruşdu:
Əsli Kərəm dastanı
- Oğlumun dǝrdi nǝdi?
Qarı dedi:
- Oğlun keşiş qızı Mǝryama aşıq olub.
Ziyad xan işi yǝqin elǝyǝndǝn sonra qarıya pul verib yola saldı, haman saat
keşiş üçün adam göndǝrib, hüzuruna çağırtdırdı. Keşiş Ziyad xanın hüzuruna
gǝlib, ǝdǝb-salamını yerinǝ yetirdi. Ziyad xan ona oturmağa yer göstǝrdi. Keşiş
oturdu, Ziyad xan dedi:
- Keşiş, mǝnim oğlum sǝnin qızına aşıqdı, bu gün-sabah gǝrǝk toylarını
elǝyǝk.
Keşiş dedi:
- Mǝnim gözüm üstǝ! Ansaq mǝnǝ üç ay möhlǝt ver, tǝdarük görüm.
Ziyad xan razı olur, üstǝlik ona bir üzük verdi ki, qıza versin. Keşiş üzüyü
alannan sonra bir baş evinǝ gǝldi, arvadını çağırıb dedi:
- Arvad, Ziyad xan qızı ǝlimizdǝn alasaq. Gǝl qaçaq!
Arvad razı oldu, haman gün evdǝ olan hǝr nǝ şeylǝri vardısa satdılar, sǝhǝr
asılmamış köç-külfǝtnǝn şǝhǝrdǝn çıxıb qaçdılar. Onlar qaçmaqda olsun, sǝnǝ
kimnǝn deyim, Sofidǝn.
Sofi işdǝn xǝbǝrdar olan kimi Kǝrǝmin yanına gǝlib dedi:
- Anan keşişin qızını sǝnǝ aldı, nişan da taxdılar. Kǝrǝm bunu eşidǝn kimi
sazını sinǝsinǝ alıb dedi:
Vǝ`dǝsi çatınsa, süsǝn, sünbülün,
Sǝfasın çǝkmǝyǝ dal gǝlsin, getsin!
Sürǝyin dünyanın zövq-sǝfasın,
Boyna dolanmağa qol gǝlsin, getsin!
Süsǝn nǝdi, sünbül nǝdi, gül nǝdi,
Ağ üzündǝ qoşa-qoşa xal nǝdi,
Şǝkǝr nǝdi, şǝrbǝt nǝdi, bal nǝdi,
Ver, ağzım içindǝ dil gǝlsin, getsin!
Dost bağında süsǝn, sünbül mǝnimdi,
Əsli Kərəm dastanı
Budağında ötǝn bülbül mǝnimdi,
Bağçada xar görmǝyǝn gül mǝnimdi,
Öpmǝkçün dodağa xal gǝlsin, getsin!
Şah gǝlib fǝth etdi bu kǝrǝm kanı.
Kǝrǝmin aşığı, mǝ`şuqu hanı?
Qorxuram qaçırda Əsli sananı,
Qoyma üstǝ qeyr ǝl gǝlsin, getsin!
Söz tamam oldu. Kǝrǝm yarı şad, yarı naşad mǝnzilinǝ keçib, düz üç ay
gözlǝdi.
Bir gün butası yadına düşüb, sazını ǝlinǝ alıb, atasının yanına gǝldi.
Ziyad xan xǝbǝr aldı:
- Oğul, belǝ gǝlmǝyinin sǝbǝbi nǝdir?
Kǝrǝm sazını alıb, görǝk atasına nǝ dedi:
Aşdı getdi qarlı dağın ardına,
Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.
Heç tǝbiblǝr çarǝ etmǝz dǝrdimǝ,
Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.
Dağların burçusu mǝnǝ yurd oldu,
Meşǝsindǝ aslan oldu, qurd oldu,
Bu üç ay mǝnǝ bir böyük dǝrd oldu,
Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.
Usa dağ başında ötüşür quşlar,
Maralım qaçıbdı, kimlǝr görmüşlǝr?
Dǝrdimi anlamaz qara keşişlǝr
Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.
Hey ağalar, budu sözün ǝzǝli,
Əsli Kərəm dastanı
Payız olar, bağlar tökǝr xǝzǝli,
Dǝrd anlamaz bu yerlǝrin gözǝli,
Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.
Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr, bu dǝrdim bitmǝz,
Yarımın sövdası sǝrimdǝn getmǝz,
Yüz min öyüd versǝz, biri kar etmǝz,
Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.
Söz tamam oldu, Ziyad xan dedi:
- Oğlum, bu gün sǝbr elǝ, sabah keşişin qoyduğu iğrar tamamdı, yığışıb,
birlikdǝ gedǝrik sǝnin butavu gǝtirmǝyǝ.
Ertǝsi gün Ziyad xan böyük sah-sǝlalnan yığışıb, keşişin evinǝ gǝlmǝyǝ
bina qoydular. Bir qǝdǝr yol gedǝndǝn sonra Kǝrǝm dedi:
- Siz yavaş gǝlin, mǝn atımı çatıb, sizdǝn qabaq gedǝsǝyǝm.
Ziyad xan razı oldu. Kǝrǝm atını çapıb, bir qǝdǝr getmişdi ki, yolda iki nǝfǝr
piyadaya rast gǝldi. Kǝrǝm onlardan xǝbǝr aldı:
- Hardan gǝlib, haralara gedirsiniz?
Dedilǝr:
- Kǝnddǝ bir keşiş var, onun yanına getmişdik ki, kitaba baxdıraq, gedib
gördük köç-külfǝtiynǝn köçüb gedib.
Kǝrǝm belǝ eşidǝndǝ az qala ağlı başınnan çıxdı. Bir qǝdǝr atını sürdü,
gördü ki, qarşıdakı dağların başını duman bürüyüb. Atını saxlayıb, görǝk dağlara
nǝ dedi:
Xan Əslim Zǝngidǝn fǝrar elǝyib,
Yol vermǝyin, başı dumanlı dağlar!
Belǝ getmiş atası ilǝ anası,
Yol vermǝyin, başı dumanlı dağlar!
Qalxışdılar xanlar, ağalar toya,
Zǝnginin adamı batıbdı loya;
Uçubdu ǝlimdǝn bir ağsa maya,
Əsli Kərəm dastanı
Yol vermǝyin, başı dumanlı dağlar.
Dǝrdli Kǝrǝm bu eşq ilǝ bişmişdi,
Sevda üçün san-başından keçmişdi;
Əsli, keşiş Xoy üstünǝ köçmüşdü,
Yol vermǝyin, başı dumanlı dağlar!
Kǝrǝm atını çapıb, özünü keşişin bağına saldı. Atdan düşüb, hǝr tǝrǝfi
gǝzdi. Əslidǝn bir iz tapmadı; gördü ki, doğru deyirmişlǝr, lǝlǝ köçüb, yurdu boş.
Kǝrǝmin dǝrdi tuğyan elǝdi. Aldı, görǝk nǝ dedi:
Gǝldim dost bağına, eylǝdim nǝzǝr,
Gördüm yarın bağçasında gül yeri.
Ağ buxağa dǝnǝ-dǝnǝ düzülmüş,
Ağlımı başımdan aldı xal yeri.
Çağırıram gesǝ-gündüz mǝn Sǝlil,
Üstümüzdǝ qadir mövlam hǝm dǝlil;
Ağ kǝfǝni qǝmli, iynǝsi mǝlul,
Bǝlli yarın kǝfǝnindǝ ǝl yeri.
Ərz-halım yazdım mǝn Əsli dosta,
Onun üçün oldu könül şikǝstǝ,
Yasdığı qan ağlar, yorğanı yasda,
Döşǝk savab verǝr mǝndǝ yol, yeri!
Kǝrǝmini atmış, yadları tutmuş,
Dǝrdini toplayıb, dǝrdimǝ qatmış,
Ala gözdǝn çağlayıban yol etmiş,
Vǝfalı dost otağında sel yeri.
Əsli Kərəm dastanı
Kǝrǝm sözünü tamama çatdırıb, özünü yetirdi hǝmişǝ Əsli kölgǝsindǝ
oturan sǝrv ağasına. Ürǝyinnǝn qara qan axa-axa sǝrv ağasını qusaqlayıb, görǝk
Əslini onnan nesǝ xǝbǝr aldı:
Dur, sǝrv, dur, sǝnnǝn xǝbǝr sorayım,
Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?
Gözümdǝn axıtma qanlı yaşları,
Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?
Alçaqlı-usalı qarşıda dağlar,
Könlüm intizardı, gözüm qan ağlar,
Xǝstǝnin halınnan nǝ bilǝr dağlar?
Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?
Doğru söylǝmǝsǝn, qǝddin ǝyilsin,
Qarğaram mövladan, belin bükülsün,
Bir ah çǝkim yarpaqların tökülsün,
Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?
Kǝrǝm deyǝr, göz yaşları tökǝrǝm,
Viran bağda bülbül olub ötǝrǝm,
Yarımın yolunda başdan keçǝrǝm,
Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?
Kǝrǝm, sǝrv ağasınnan heç bir savab ala bilmǝdi, dönüb keşişin evinǝ tǝrǝf
gǝldi. Gördü ki, keşişin evi uçulub, viran olub. Kǝrǝmin daha da dǝrdi artdı. Sinǝ
sazını alıb, görǝk nǝ dedi:
Keşiş bağçasına gǝldim,
Gördüm nazlı yarım getmiş.
Bağ gözümǝ xor göründü,
Sallanıb gǝzǝnim getmiş.
Əsli Kərəm dastanı
Sanım hǝsrǝtdi gözünǝ,
Şǝkǝrdǝn şirin sözünǝ;
Siyah zülfün ağ üzünǝ
Darayıb tökǝnim getmiş.
Boyu bǝnzǝrdi fidana,
Odlar saldı şirin sana,
Mǝni qoyub yana-yana,
Sallanıb gǝzǝnim getmiş.
Gülsüz bağa bülbül gǝlmǝz,
Güllü bağlar viran olmaz,-
Kǝrǝm sǝnsiz burda qalmaz,
Haray Əsli xanım getmiş.
Kǝrǝm Əslini axtara-axtara bağı gǝzirdi, baxdı ki, kǝnardaki gül bağında
bir qız seyr edir. Kǝrǝm elǝ bildi ki, bu Əsli xandı. Öz-özünǝ dedi: ax, bivǝfa yar!
Mǝni ağlar qoyub, özü bağda seyr edir. Aldı sazı görǝk nǝ dedi:
Ala gözlü, nazlı dilbǝr,
Gülünmü oldun, gülünmü oldun?
Əzǝl mǝnim idin ǝnbǝr,
Elinmi oldun, elinmi oldun?
Pǝnsǝrǝyǝ çǝkib pǝrdǝ,
Sǝn uğratdın mǝni dǝrdǝ;
Mǝn gedirǝm, sǝn bu yerdǝ
Qalanmı oldun, qalanmı oldun?
Evimizin dalı iydǝ,
İydǝnin usları göydǝ,
Döşǝmǝli eyvan öydǝ
Gǝlinmi oldun, gǝlinmi oldun?
Əsli Kərəm dastanı
Aynanı aldın dizinǝ.
Sürmǝni çǝkdin gözünǝ,
Sǝn bǝzǝk verib özünǝ.
Xanımmı oldun, xanımmı oldun?
Gǝrdǝnǝ tökdün telini,
İşlǝtdin fitnǝ-fe`lini,
Bükdün Kǝrǝmin belini,
Qǝnimmi oldun, qǝnimmi oldun?
Qız Kǝrǝmǝ tǝrǝf gǝlib dedi:
- Oğlan, mǝn Əsli deyilǝm. Sǝnin aradığı Əslini, nǝ müddǝtdi ki, atası
götürüb getdi. Hara apardığını da bilmirǝm.
Kǝrǝm dönüb ağlaya-ağlaya sǝrv ağasına tǝrǝf getdi.
Ziyad xan nesǝ-nesǝ adamlarnan keşişin bağına daxil olub gördülǝr ki, lǝlǝ
köçüb, yurdu boş. Buralarda keşiş nǝ gǝzir.
Ziyad xan adam göndǝrdi keşişdǝn bir xǝbǝr bilsin, özü dǝ Sofini alıb
yanına, Kǝrǝmǝ axtarmağa başladı. Gǝlib haman sǝrv ağasının dibindǝ Kǝrǝmi
ağlar bir halda tapdılar. Sofi Kǝrǝmi yerdǝn qalxızdı. Ziyad xan xǝbǝr aldı:
- Oğlum, bu nǝ haldı düşübsǝn? Bǝs keşiş haradadı?
Kǝrǝm dedi:
- Ata, izn ver dǝrdimi sazla deyim. Dil ilǝ desǝm, dilim alışıb yanar.
Ziyad xan izn verdi, Kǝrǝm alıb sinǝ sazını, görǝk atasına nǝ deyǝsǝk:
Fǝlǝk mǝni bağa bağman eylǝdi,
Dost bağına heç girmǝdim, ağlaram.
Alǝm dǝrdi bǝslǝdiyim güllǝri.
Bir gül dǝrib iylǝmǝdim ağlaram.
Görünmür heç bu yerlǝrin soltanı,
Bu xǝstǝ könlümün tǝbibi hanı?
Əzǝldǝn sevmişdim mǝn Əsli xanı,
Əsli Kərəm dastanı
Qol boynuna heç dǝymǝdi, ağlaram.
Görünmǝz, görünmǝz mǝnim maralım,
Kǝsildi, qalmadı sǝbrim, qǝrarım;
Qara keşiş qızı Əslidi yarım,
Yar halımı heç bilmǝdi, ağlaram.
Kǝrǝm deyǝr, zalım fǝlǝk neylǝdi,
Xǝnsǝr ilǝ bağrım başın teylǝdi,
Əsli xanım mǝnǝ nǝlǝr eylǝdi,
İlqarında düz olmadı, ağlaram.
Söz tamam oldu, Kǝrǝm başladı ağlamağa, belǝ ki, gözünnǝn bahar
buludu kimi yaş axırdı.
Ziyad xanın keşişin dalınsa göndǝrdiyi adamlar geri qayıtdılar, keşişin
qaçdığını xǝbǝr verdilǝr. Ziyad xan kor-peşman oğlunu yanına alıb, evinǝ qayıtdı.
Kǝrǝm öz mǝnzilindǝ saralıb-solmağa başladı. Ziyad xana xǝbǝr getdi ki,
bǝs oğlun pis haldadı. Ziyad xan haman saat bir neçǝ mö`tǝbǝr şǝxslǝri oğlunun
yanına göndǝrdi ki, ǝhval-pürsanlıq elǝsinlǝr.
Ziyad xanın adamları getdilǝr Kǝrǝmin yanına. Kǝrǝmnǝn hǝr nǝ
soruşdularsa, savab vermǝdi. Ona öyüd-nǝsihǝt verdilǝr, könlünü aldılar.
Axırda Kǝrǝm sazı sinǝsinǝ basıb dedi:
Ala gözlü, qǝlǝm qaşlı,
Mǝnim sonam göldǝn uşdu,
Mǝni qoydu intizarda,
Varıb, qeyri gölǝ düşdü.
Bizim ellǝr gül bağıdı,
Könül eşqin bulağıdı;
Yel ǝsǝr, zülfün dağıdı,
İndi fürsǝt belǝ düşdü.
Əsli Kərəm dastanı
Hǝr zaman çǝkǝrǝm yası,
Silinmǝz könlümün pası;
Sǝrimin getmǝz sevdası,
Altun kǝmǝr belǝ düşdü.
Hanı sevdisiyim, hanı?
Yolunda qoymuşam sanı,
Kǝrǝm sevdi Əsli xanı,
O da qürbǝt elǝ düşdü.
Söz tamam oldu. Kǝrǝm üzüquylu yıxılıb, ağlamağa başladı. Adamlar geri
qayıdıb, ǝhvalatı Ziyad xana xǝbǝr verdilǝr.
Ziyad xan bu dǝfǝ özü Sofini dǝ götürüb, Kǝrǝmin yanına gǝldi. Gördü ki,
oğlu o oğul deyil, payız yarpağı kimi saralıb solub.
Kǝrǝm atasını görǝndǝ sazı sinǝsinǝ basıb dedi:
Əslim köç elǝdi vǝtǝn elindǝn,
Rǝqiblǝrin xatir evi xoş olsun!
Bu ayrılıq bizǝ gǝldi mövladan,
Ağlayalım, gözlǝrimiz yaş olsun!
Əsǝb ayrı düşdüm nazlı yarımdan,
Yolunda keçdiyim sanü sǝrimdǝn,
Yazıldı bizimçin Mövla Kǝrimdǝn,
Aşiq gǝrǝk min bǝlayǝ tuş olsun!
Üzümǝ gülǝrdi, bilmǝzdim fǝndin,
Qeyriyǝ açasaq köksünün bǝndin,
Mǝn ǝmǝ bilmǝdim lǝbinin qǝndin,
Yağı rǝqiblǝrin könlü xoş olsun.
Oğrun-oğrun dost bağına girmǝdim,
Əl uzadıb qonça gülün dǝrmǝdim,
Əsli Kərəm dastanı
Yarı otağında tǝnha görmǝdim,
Gündüz xǝyal, gesǝlǝri duş olsun!
Bǝylǝr oynar şǝtrǝnsini, nǝrdini,
Kimsǝ bilmǝz ürǝyimin dǝrdini,
Çox çǝkmişǝm bu dǝrdlǝrin dördünü,
Qoy çǝkǝyim, bunun ilǝ beş olsun!
Siyah zülfü ağ üzünǝ yayılan,
Dal gǝrdǝndǝ hǝr hörüyü bir ilan,
Yarı mǝnnǝn mǝni yardan ayıran
Görüm onu bitmǝz dǝrdǝ tuş olsun!
Ərisin, dağların qarı ǝrisin,
Sel oluban yer üzünü bürüsün
Sürahilǝr dolsun, saqi yürüsün,
İçǝk badǝ, içǝk, bizǝ nuş olsun!
Kǝrǝm gedǝr oldu bu el-obadan,
Yaran, yoldaş, unutmayın duadan,
İgid şahin uçurmuşam yuvadan,
Mǝn gedirǝm, xatiriniz xoş olsun!
Söz tamam oldu, Ziyad xan dedi:
- Oğul, sǝn mǝni bu qosa vaxtımda dağa-daşa salma. Açıq söylǝ görüm,
nǝ elǝmǝk istǝyirsǝn?
Elǝ bu yerdǝ Kǝrǝmin bir nesǝ dostları ǝhval-pürsanlığa gǝldilǝr. Kǝrǝm
bunları görǝn kimi ürǝyi kövrǝklǝndi, görǝk nǝ dedi:
Gedǝr oldum, yar-yoldaşım sağ olsun,
Bol olsun çörǝyi, aşı dünyanın!
Bundan sonra dǝrdlǝriniz vurulsun,
Sürmǝlǝnsin gözü, qaşı dünyanın!
Əsli Kərəm dastanı
Ərǝnlǝr qoyduğu yolları seçdim,
Dolduruban, eşqin badǝsin içdim,
Bir belǝ sevdaçın sǝrimnǝn keçdim,
Lǝ`l, gövhǝr olsun daşı dünyanın!
Bağla bostan olsun çöllǝr, sǝhralar,
Bal ilǝ yağ olsun yeddi dǝryalar,
Meyvǝ versin bütün dağlar, ovalar,
İstǝrǝm yaz olsun qışı dünyanın!
Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr; dünya fanidi,
Neçǝlǝrin elǝr abdal, yürüdü.
Kimsǝ bilmǝz nǝ zamandan bǝridi,
Heç hesaba gǝlmǝz yaşı dünyanın!
Söz tamam oldu. Kǝrǝm dedi:
- Ata, mǝnim dǝrdim Keşiş qızı Əsli xanın dǝrdidi.
Ziyad xan dedi:
- Oğul, sǝn gǝl o qızın eşqini ürǝyindǝn sil! Mǝn burada könlün istǝdiyi bir
qızı sǝnǝ alaram.
Kǝrǝm dedi:
- Ata, mǝnǝ Əslidǝn qeyr-ǝz gözǝl lazım deyil. Mǝn gǝrǝk onu axtaram
tapam.
Ziyad xan dedi:
- Oğul, gǝl sǝn bir keşişin qızınnan ötrü diyar-qürbǝtǝ düşmǝ!
Kǝrǝm dedi:
- Ata, izn ver mǝn gedim. Qürbǝt mǝnǝ xoşdu. Bǝlkǝ qismǝt ola, yarıma
yetişǝm.
Ziyad xan dedi:
- Oğul, sǝn ki, bu sevdadan ǝl çǝkmirsǝn, get, allah sǝnǝ yar olsun!
Kǝrǝm atasının ǝlindǝn öpdü, Sofi ilǝ birlikdǝ anasının yanına getdi.
Anası bunu belǝ görǝndǝ xǝbǝr aldı:
Əsli Kərəm dastanı
- Oğlum, belǝ gǝlmǝyinin ǝsli nǝdi?
Kǝrǝm dedi:
- Ana san, izn ver saznan deyim.
Aldı Kǝrǝm, görǝk anasına nǝ dedi:
Qǝm, qǝzavǝt bu gün başa verildi,
Ağla. ana, ayrılığın günüdü!
Bizǝ qismǝt qǝrib ellǝr yazıldı,
Ağla, ana, ayrılığın günüdü!
Mǝni xar elǝdi elin dillǝri,
Mǝn gedirǝm, gözlǝmǝyin yolları;
Varıban gǝzǝrǝm qürbǝt ellǝri,
Ağla, ana, ayrılığın günüdü!
Fǝlǝk bizi daşa çalıb nǝ üzlǝr,
Ana, intizarda qalmasın gözlǝr; -
Kǝrǝm deyǝr: Əslim yolumu gözlǝr,
Ağla, ana, ayrılığın günüdü!
Söz tamam oldu, Kǝrǝm anasınnan halallıq alıb, Sofi ilǝ bǝrabǝr gǝlib
yoldaşlarının yanına, görǝk bunlar ilǝ nesǝ halallaşasaq.
Aldı Kǝrǝm:
Yeni bir sevdadı, gǝldi başıma,
Gǝlin halallaşaq, mǝn gedǝr oldum.
Gǝlib ya gǝlmǝyib, sizi görmǝrǝm,
Gǝlin halallaşaq, mǝn gedǝr oldum.
Ürǝyimdǝ vardı sönmǝz atǝşlǝr,
Yar ǝlinnǝn dǝrin yaralar işlǝr,
Gülüb danışdığım dostlar, sirdaşlar,
Gǝlin halallaşaq, mǝn gedǝr oldum.
Əsli Kərəm dastanı
Seyrağıba sirrinizi vermǝyin,
Keşiş gǝlsǝ bu yerlǝrǝ qoymayın,
Əsli gǝlsǝ Kǝrǝm getdi, söylǝyin,
Gǝlin halallaşaq, mǝn gedǝr oldum.
Söz tamam oldu, Kǝrǝm öz dostları ilǝ görüşüb ayrıldı. Sofi ilǝ birlikdǝ yola
düşdü. Nǝ gesǝ bildilǝr, nǝ gündüz bildilǝr, az getdilǝr, çox getdilǝr, bulaq
başında bir dǝstǝ qıza rast gǝldilǝr. Bunların içindǝ Əsli xana bǝnzǝr bir qız var
idi. Kǝrǝm görǝn kimi sazı siyǝrinǝ basıb dedi:
Sallana-sallana yolun üstünǝ
Çıxan dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin,
Quba qaz yerişli, şahin baxışlı,
Baxan dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin.
Şahin kimi gör nǝ gǝlir üstümǝ,
Xub yaraşır qızıl güllǝr dǝstinǝ,
Baxışları durub sanım qǝsdinǝ,
Baxan dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin.
Tǝrlan görsǝ hürküşǝsǝk sonalar,
Qorxum budu - qeyri gölǝ qonalar;
Ağ ǝllǝrǝ, ǝlvan-ǝlvan hǝnalar
Yaxan dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin.
Kǝrǝmin dǝrdinǝ ağlayar göylǝr,
Gǝlib gedǝnlǝrǝ dǝrdini söylǝr,
Könül Əsli xandan qeyrisin neylǝr?!
Duran dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin.
Kǝrǝmin belǝ oxumağını görǝn qızlar yoldan çıxıb kǝnarla getmǝk
istǝyǝndǝ Kǝrǝm sazını alıb, görǝk bu dǝfǝ qızlara nǝ dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Mǝndǝn küsǝn nazlı, nazlı basılar,
Mǝn kǝnardan keçim, yol sizin olsun!
Ürǝyimdǝ çoxdu qǝmlǝr, asılar,
Ağular mǝnimki, bal sizin olsun!
Mǝn yolçuyam, yollar keçib gedirǝm,
Eşqin qatarını çǝkib gedirǝm,
Yanıqlıyam, su var, içib gedirǝm,
Bir sam verin içim, dol sizin olsun!
Sinǝm düyünlüdü, siyǝrim qara,
Əslisiz qalmışam qǝmgin, avara,
Baş götürüb getdim çölǝ, diyara,
Viranǝlǝr mǝnim, el sizin olsun!
Mey içib mǝst olmaq yaraşmaz bizǝ,
Yarı gǝrǝk tapam mǝn gǝzǝ-gǝzǝ,
Bir qonça gülüm var, tǝzǝ, tǝr-tǝzǝ,
Yengidǝ açılan gül sizin olsun!
Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: gözǝlim Əsli,
Gözlǝrim yaşlıdı, ürǝyim paslı;
Ondan ayrılalı yaslıyam, yaslı,
Mǝn qara geyinim, al sizin olsun!
Söz tamam oldu, qızlar Kǝrǝmǝ su verdilǝr. Kǝrǝm su içdikdǝn sonra Sofi
ilǝ birlikdǝ yola rǝvan oldu. Bir müddǝt yol gǝldikdǝn sonra kiçik bir karvana rast
gǝldilǝr. Kǝrǝm karvanı görǝndǝ Əsli yadına düşdü, aldı sazı, sinǝsinǝ basdı, dedi:
Ay ağalar, könül quşu
Havaya qalxır, ǝylǝnir.
Qürbǝt elǝ düşǝn adam
Əsli Kərəm dastanı
Göz yaşın silir, ǝylǝnir.
Bumu qürbǝt elin halı,
Müşkül olur yar vüsalı,
Sevdiyim yarın xiyalı
Ağlıma gǝlir, ǝylǝnir.
Mǝlǝşir qoyun, quzular,
Hǝrǝ öz elin arzular;
Uzaq olanda mǝnzillǝr
Bir zaman qalır, ǝylǝnir.
Sözüm ağızlarda, dildǝ,
Gözüm qalıb qonça güldǝ;
Dǝrdli Kǝrǝm qürbǝt eldǝ
Ahu zar edir ǝylǝnir.
- Söz tamam oldu. Hamı Kǝrǝmin qǝmli-qǝmli oxumasına tǝǝssüb elǝdi.
Karvanbaşı soruşdu:
- Aşıq, sǝnǝ nǝ olub ki, belǝ yanıqlı-yanıqlı oxuyursan? Ürǝyimizi lap qana
döndǝrdin.
Sofi masǝranı bunlara nağıl elǝdi. Karvanbaşı dedi:
- Aşıq, biz keşiş görmǝmişik. Ansaq bu yaxında bir oba var, gedin oraya,
soruşun. Bǝlkǝ onlar bilǝrlǝr.
Kǝrǝmgil onlarla xudahafizlǝşib, yola rǝvan oldular. Bir qǝdǝr gǝlib, özlǝrini
haman obaya yetirdilǝr. Onların başına çox adam toplandı. Kǝrǝm sazı alıb, Əsli
xanı görǝk bu adamlardan nesǝ xǝbǝr aldı:
Nazlı yarımı qaçırtdım,
Ellǝr, xan Əslim gördüzmü?
Bülbülü bağdan uçurtdum,
Güllǝr, xan Əslim gördüzmü?
Əsli Kərəm dastanı
Bu gün bizim ellǝr köçǝr,
Ayağı bu yoldan keçǝr,
Çox gözǝl bu sudan içǝr,
Göllǝr, xan Əslim gördüzmü?
Əsli huridi bilǝnǝ,
Qoynu sǝnnǝtdi girǝnǝ;
Gözlǝri bǝnzǝr seyrana,
Çöllǝr, xan Əslim gördüzmü?
Obaları oymaq-oymaq,
Olmaz imiş yardan doymaq,
Ağız süddü, dodaq qaymaq,
Dillǝr, xan Əslim gördüzmü?
Zülfüdü hazar, sǝd hazar,
Nǝ gözǝl darayıb düzǝr,
Qürbǝt elǝ düşmüş, gǝzǝr,
Yollar, xan Əslim gördüzmü?
Gǝldim, gördüm Əsli köçüb,
Atın sürüb burdan keçib,
Əyilib suyundan içib,
Sular, xan Əslim gördüzmü?
Kǝrǝm deyǝr; sanım kimi,
Atlas geyǝr xanım kimi,
Mǝn sevirǝm sanım kimi,
Ellǝr, xan Əslim gördüzmü?
Sofi gördü ki, Kǝrǝmin oxumağından bunlar bir şey başa düşmǝdilǝr, dillǝ
xǝbǝr aldı:
Əsli Kərəm dastanı
- Qardaş, bu tǝrǝflǝrdǝ köç-külfǝtnǝn belǝ varıb gedǝn bir keşiş
görmǝdinizmi?
Bunlardan bir neçǝsi keşişin Gürsüstana tǝrǝf getdiyini söylǝdilǝr. Kǝrǝmgil
elǝ haman günü Gürsüstana tǝrǝf getmǝyin binasın qoydular. Bir müddǝt yol
getdilǝr, bir çölün düzündǝ göynǝn gedǝn bir qatar durna gördülǝr. Kǝrǝm
durnaları görǝn kimi sazını sinǝyǝ basıb, görǝk durnalardan nǝ xǝbǝr aldı:
Qatar-qatar göy üzündǝ süzürsüz,
Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.
Bizim yurddan nǝ xǝbǝrlǝr bilirsiz?
Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.
Bizim yerdǝ sǝrin bulaq axarmı?
Yaz gǝlǝndǝ bǝnövşǝlǝr qoxarmı?
Ala gözlüm seyrǝngaha çıxarmı?
Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.
Bitmǝzmi ağası bizim bağların,
Əskik deyil hǝr sür gülü dağların,
Heç olurmu sǝnin gözǝl çağların,
Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.
Xan Əslimin seyrǝngahı harada?
Haqq çatdırsın aşıqları murada;
Sanım durna, nǝ gǝzirsǝn burada?
Əylǝn, durnam, ǝylǝn xǝbǝr sorayım.
Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: hardan gǝlǝrsiz?
Xan Əslimin yerin, yurdun bilǝrsiz,
Görsǝz, ona mǝndǝn salam deyǝrsiz,
Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.
Əsli Kərəm dastanı
Kǝrǝm sözün tamam elǝdi. Baxdı ki, durnalar hey dalbadal gedir, Sofiyǝ
dedi:
- Sofi lǝlǝ, görürsǝnmi, bu durnalar bizim el gedirlǝr. Qoy bunlarnan
elimizǝ bir xǝbǝr göndǝrim.
Kǝrǝm bunu deyib, sazını basdı sinǝsinǝ, tellǝri dillǝndirdi, aldı, görǝk nǝ
dedi:
Durnam, gedǝr olsan bizim ellǝrǝ,
Yaxşı söylǝ başdan keçǝn halları.
Qohum-qardaş, dost, müsahib olanlar
Bundan sonra gözlǝmǝsin yolları.
Bir çıxaydım eyvanına, köşkünǝ,
Bir bataydım ǝnbǝrinǝ, müşkünǝ,
Adı bǝlli Əsli xanım eşqinǝ,
Öldürǝrlǝr, durna, töksǝn tellǝri.
Kǝrǝm deyǝr, heç kǝs yarın öymǝsin,
Əl uzadıb açam yaxa düymǝsin,
Heç iyidin oxu daşa dǝymǝsin,
Yad olmasın mǝnim kimi ellǝri.
Söz tamam oldu, yollarına davam elǝdilǝr. Bir müddǝt gedib, günlǝrin
birindǝ Gürsüstan sǝrhǝddinǝ çatdılar. Baxdılar ki, burada böyük bir oba var.
Obanın ahıl-sahılı qabağa çıxdı, salam-kalamdan sora kim olduqlarını, haradan
gǝlib, hara getdiklǝrini soruşdular. Kǝrǝm sazı sinǝsinǝ basıb, özünü belǝ nişan
verdi:
Fǝlǝk mǝni bağa bağman eylǝdi,
Bağman ağlar, bağça ağlar, gül ağlar.
Dost bağına axmaz oldu sularım,
Süsǝn ağlar, sünbül ağlar, sel ağlar.
Əsli Kərəm dastanı
Yarı tapam, xına yaxam ǝlinǝ,
Alıb gedǝm vǝtǝninǝ, elinǝ.
Nǝ olar ki, sarılaydım belinǝ,
Kǝmǝr ağlar, qaytan ağlar, bel ağlar.
Tǝrk eylǝdim vǝtǝnimi, elimi,
Əlimdǝn aldılar qonça gülümü,
Onunçun qürbǝtǝ saldım yolumu,
Oba ağlar, vǝtǝn ağlar, el ağlar.
Ördǝk kimi uçdum göldǝn-göllǝrǝ,
Seyran kimi qaçdım çöldǝn-çöllǝrǝ,
Kǝrǝm deyǝr: düşdüm bǝdnam dillǝrǝ,
Gǝlǝn ağlar, gedǝn ağlar, yol ağlar.
Söz tamam oldu. Hamı Kǝrǝmǝ afǝrin dedi. Sofi yığılanlardan keşişi xǝbǝr
aldı, dedilǝr:
- Axtardığınız keşiş Tiflisdǝ olur.
Kǝrǝm oradan qalxıb, bir baş Tiflisǝ gǝlmǝkdǝ olsun, eşit keşişdǝn.
Keşiş Gǝnsǝdǝn çıxıb, obaları, ölkǝlǝri dolana-dolana gǝlib çatmışdı Tiflisǝ.
Buranın knyazının yanına gǝlib dedi:
- Mǝn qızımı bir müsǝlman oğlunun ǝlindǝn götürüb qaçmışam. İzn ver,
sǝnin ölkǝndǝ yaşayım.
Knyaz keşişǝ bir ev verdi. Keşiş köç-külfǝtinǝn burada qalmaqda oldu. İndi
eşit Kǝrǝmdǝn.
Kǝrǝm gǝlib lap şǝhǝrin kǝnarına çatdı, gördü ki, bir dǝstǝ savan oğlan
yaşıl çǝmǝngahda çalıb, oxuyur, oynayır. Bunlar Kǝrǝmi görǝn kimi ǝtrafını aldılar.
- Aşıq, gǝl bizim üçün bir ağız oxu. Nǝ qǝdǝr pul istǝsǝn verǝrik.
Kǝrǝm dedi:
- Oxumağına oxuyaram, ansaq biz pul aşığı deyilik. Əgǝr mǝnǝ kömǝk
elǝmǝk istǝyirsinizsǝ soruşduğuma savab verin.
Kǝrǝm aldı, görǝk nǝ dedi:
Əsli Kərəm dastanı
Ey ağalar, gǝlin sizǝ söylǝyim,
İtirdim Əslimi, görǝn olmadı.
Pǝrvanǝlǝr kimi alışdım, yandım,
Mǝn tǝk bu çöllǝrdǝ qalan olmadı.
Kim görmüşdü Fǝrhad ilǝ Şirini,
Olar da sevdilǝr biri-birini,
Atdı külüngünü, yardı sǝrini,
Fǝrhad kimi yarçun ölǝn olmadı.
Xürşid öz Mahının dizinǝ yatdı,
Qǝnbǝr Arzusunun tozuna batdı,
Dünyada Şahsǝnǝm murada çatdı.
Aşıq Qǝrib kimi gülǝn olmadı.
Ağ Qovaq qız Yürü bǝyinin dǝngi,
Şah İsmayılın yarı Ərǝbzǝngi,
Leyla da bir zaman Mǝsnunun dǝngi
Onlara da imdad olan olmadı
Kǝrǝm deyǝr: dağ döşündǝ oturdum,
Dǝrdim ǝlli ikǝn yüzǝ yetirdim,
Loğman hǝkim kimi sǝrrah gǝtirdim,
Mǝnim dǝrdlǝrimi bilǝn olmadı.
Hamı yerbǝyerdǝn Kǝrǝmi alqışladılar. Sofi bunlardan da Keşişi xǝbǝr aldı,
dedilǝr:
- Aşıq, bizǝ bir mǝzǝli dastan söylǝ. Elǝ dastan olsun ki, ǝsli olmasın,
yalandan düzǝlsin. Sonra Keşişin yerini sǝnǝ deyǝk.
Kǝrǝm alıb, görǝk nǝ dedi:
Gǝzǝ-gǝzǝ bir milçǝyǝ tuş oldum,
Xǝnsǝr ilǝ tutub kǝsdim başını.
Əsli Kərəm dastanı
Güsüm çatmadı ki, çǝkib aparam,
Yeddi dağın üstǝ sǝrdim leşini.
Milçǝk vızıldadı, uçdu havaya,
Yağın süzdüm üç yüz altmış tavaya,
Yüklǝdim ǝtini doxsan dǝvǝyǝ,
Xodkar üçün göndǝrdim mǝn leşini.
Alıb onu bir meydana atdılar,
Ətin yüz min tümǝn deyib, satdılar,
Sümüklǝrin yığıb, körpü çatdılar,
Hesab etdik, iki min il yaşını.
Ölçüb gördüm yeddi qarış dizi var,
Otuz xırmandan da böyük gözü var,
Dǝrisindǝ yeddi qarış tozu var,
Hesablamaq olmur onun dişini.
Dǝrisindǝn çadır qurub oturduq,
Ətin kǝsib, on küçǝyǝ yetirdik.
İsfahandan bir minǝxor gǝtirdik,
Açıban ağzını, saydı dişini.
Dırnaqların qırıb, tökdüm dǝriyǝ,
Budlarını yığdıq ǝlli kisǝyǝ,
Qanadını yelkǝn çǝkdik gǝmiyǝ,
Fil burnundan uzun gördüm qaşını.
Mǝn görürǝm qaranlıqda gǝlǝni,
Gǝlibǝni şirin sanım alanı,
Dǝrdli Kǝrǝm söylǝr belǝ yalanı,
Belǝ gördüm gözǝllǝrin işini.
Əsli Kərəm dastanı
اصلی سؤزونو موختصر ائله ییب دئدی: - کرم، بوردا اوتوروب آغلاماقدان بیر شئی چیخماز. یا بودو کی، سن دور تک گئت، یا دا کی، هر ایکیمیز گئدک پاشانین یانینا، اؤز عرضیمیزی اونا یئتیرک. کرم دئدی: - پاشادان منیم عاغلیم هئچ بیر شئی کسمیر. اینانمیرام او آتانی قویوب، بیزه قولاق آسا. اصلی دئدی: اول باشدان سنین عاغلیق اولسایدی. قاچیرتمازدین بدویلاری، قوشلاری. اویماز ایدین سن کئشیشین فعلینه، اغلار قویماز ایدین تای-توشلاری.
سن خان اوغلو اؤز یئرینده قالسایدین، گنجهگؤزه لی نین بیرین آلسایدین، اونون قاداسینی جانا سالسایدین، ایندی چکدیرمزدین اینجه دیشلری.
اصلی دئیر: من آغلارام اورکدن، قورتارمادیق کئشیش قوران کلکدن، شیکایت ائیلرم قانلی فلکدن، یازی یازان یازیب، بئله ایشلری.
اصلی سؤزونو قورتاردی، تله سیک او بیری اوتاغا کئچمک ایسته ییردی کی، کرم اونو گئدن گؤروب دئدی:
دؤن برییه حالاللاشاق، آیریلاق، بیر بری دؤن، قوربان یارا، اصلی خان! مئهتر اوللام، سیلووونو چکرم، وارا-وارا هر دییارا، اصلی خان! مجنون کیمی بو چؤللره وارماسام،
جفاکئش باغبانام، گولون درمه سه م،
اخشام-صاباح گول اوزونو گؤرمه سه م، اولاجاقدی گونوم قارا، اصلی خان! کرم دئیر: مننن سئیره وارمازلار، بننا اولوب، سینیق کؤنلوم هؤرمزلر، یقیندی کی، سنی منه وئرمزلر، کیم ائیلر دردیمه چارا، اصلی خان! اصلی خان بیر کاغیذ یازیب، کرمه وئردی، دئدی: - پاشانین بیر وزیری وار. چوخ عدالتلی، عاغیللی بیر آدامدی. آل، بو کاغیذی ساخلا، ایشدی، اگر سنی توتوب ائلسه لر، وئررسن هامان وزیره. کرم کاغیذی آلیب چؤله چیخان کیمی گؤردو کی، صوفی اونو گؤزله ییر. گؤروشدولر، اؤپوشدولر، قارانلیق قوووشوردو دئیین داها پاشانین یانینا گئتمه دیلر. صوفی اونو گؤتوروب گلدی منزیلینه. گئجه کرم نه قدر ائله دیسه یاتا بیلمه دی. آخیردا دوروب چیخدی باییرا. باخدی کی، کاروانقیران اولدوزا گؤیون اورتاسینا قالخیب، ائله بیل سحردی. الدی، گؤرک کاروانقیران اولدوزا نه دئدی: صوبح اولدو، دردلیلر یاتماز، دؤنه، کاروانقیران دؤنه! عشق آتشی سردن گئتمز، دؤنه، کاروانقیران دؤنه! بارماغیندا قیزیل اوزوک، قولوندا قیزیل بیلرزیک، بوینون اَیمیش قیزا یازیق، دؤنه، کاروانقیران دؤنه! سنه کاروانقیران دئرلر، یارا ایلقار وئرن دئرلر، منه دردلی کرم دئرلر، دؤنه، کاروانقیران دؤنه! بو دمده صوفی چیخدی چؤله. کرم صوفییه دئدی:
- صوفی له له، گل گئدک، اصلی خانین اولدوغو ائوین باجاسینا چیخاق، گؤرک اصلی خان نه ائله ییر. هئچ اولماسا اونون اوزونو گؤروم. هر ایکیسی بیر-بیرینه قوشولوب، اصلی خانین یاتدیغی ائوین باجاسینا گلدیلر. کرم باجادان باخیب، گؤردو کی، اصلی خان یاتیب. اورگی قوبار ائله دی، آلدی سازی: گاه گئدیرم، گاه گلیرم باجایا، اویان، اصلیم، اوزده خالین سئودیگیم! کاروانقیران گلدی چیخدی اوجایا، اویان، اصلیم، اوزده خالین سئودیگیم!
من گزمیشم آلچاق ایله اوجانی، یار یولوندا فدا قیللام بو جانی، نئجه دؤزوم من بو اوزون گئجه نی؟ اویان، اصلیم، اوزده خالین سئودیگیم!
سحر اولدو، قالاخ بوردا نه ائدک؟ خنجرالیب، باغریم باشین بیز دیدک، صوفی له له منه دئییر، دور گئدک، اویان، اصلیم، اوزده خالین سئودیگیم!
کسدیرئیدیم یاسدیغی نین یانینی، بیر توتایدیم کیپریگی نین سانینی، نه تاپیبسان کور یوخونون کانینی؟ اویان، اصلیم، اوزده خالین سئودیگیم!
کرمم، ماییلم آلا گؤزونه، شکر صؤحبتینه، شیرین سؤزونه، ساتینمی آلدین سن یوخونو اؤزونه؟ اویان، اصلیم، اوزده خالین سئودیگیم! دئمه فرراشلار اونلاری پوسورموشلار. او ساعات هر طرفدن تؤکولوب اونلاری توتدولار، قوللارینی برک-برک باغلاییب، پاشانین یانینا آپاردیلار. کرم احوالی بئله گؤروب، آلدی، گؤرک نه دئدی:
مدد، مدد اصلیم، سنین الیننن، اؤلدورمکدن غئیری کار بیزه نئیلر؟! بیز کی، تا کئچمیشیک جان ایله سردن، ایندی ناموس ایله آر بیزه نئیلر؟!
اصلی خانین آتشیله سؤیلرم، ائنیب عشقین دریاسینی بویلارام، گئجه-گوندوز قمله، آهلا اوینارام، ایندی بوران، چووغون، قار بیزه نئیلر؟! شاهینی گزدیرر بیلر قولوندا، قوشلاری سییردر ساغی-سولوندا، روزی-شب دورموشام حاقین یولوندا، کمنددیر بوینومدا، دار بیزه نئیلر؟! عشقه اویوب اسل-نسبی دانمیشام، سئیراغیبین حیله سینی قانمیشام. من کرمم، عشق اودونا یانمیشام، جهننمه گیرسک، نار بیزه نئیلر؟! پاشا کرمدن سوروشدو: - سن نییه کئشیشین قیزی نین باجاسینا چیخمیشدین؟ کرم آلدی سازی، گؤرک اونا نئجه جاواب وئردی: آی جاماات، منیم دردیم- بیر قم، بیر فیرقت، بیر هیجران. گؤزومو آچاندان گؤردوم بیر قم، بیر فیرقت، بیر هیجران. ایتیردیم اصلی خانیمی، موخننس ایچدی قانیمی، هر زامان عوذور جانیمی
بیر قم، بیر فیرقت، بیر هیجران. سسه دیمده یانان ناردی، منی عشقه سالان یاردی، چکدیجگیم آهو-زاردی، بیر قم، بیر فیرقت، بیر هیجران. سؤیله مکله دردیم بیتمز، نازلی یاریم موروت ائتمز، یارالی سینمدن گئتمز بیر قم، بیر فیرقت، بیر هیجران. کرم دئیر: قان-یاش تؤکوم، یار، قاپیندا بوینوم بوکوم، بزیرگانام، منیم یوکوم بیر قم، بیر فیرقت، بیر هیجران. پاشا دئدی: - آشیق، سن بیر موسلمان آدامسان، اصلی ائرمنی، اؤزو ده کئشیش قیزی. بیزیم دونیادا آیری بیر قیز سنین باشینا قحطدی؟ گل سن اوندان ال چک، آیری بیر قیز آل! پاشانین سؤزلریندن کرمین اورگی جؤوشه گلدی، سازی سینه سینه باسیب دئدی؛
آی هزرات، نئجه دئییم، من دؤنرم، کؤنول دؤنمز... بیر گؤزله دوشدو مئیلیم، من دؤنرم، کؤنول دؤنمز...
کهلیک کیمی چکیشلیدن، کؤکسو الوان ناخیشلیدان، بیر هارامی باخیشلیدان من دؤنرم، کؤنول دؤنمز... منه قاش اوینادیر نادان،
اؤلدوم گؤزوننن، قاشیننان، اصلی تک کئشیش قیزیننان من دؤنرم، کؤنول دؤنمز... یولوندا قویموشام سانی، دیدمنن آخیتدیم قانی، کرم سئودی اصلی خانی، من دؤنرم، کؤنول دؤنمز... پاشانین وزیری صوفینی چاغیریب، کرمین احوالاتینی اوندان سوروشدو. صوفی آلدی، گؤرک وزیره نه جاواب وئردی:
هئی آغالار، اوچ درد منی قوجالدیر:
زولف دردی، خال دردی، بیر ده تئل دردی.
من یازیغین مین گونونو بیر ائلر نادان دردی، خوریات دردی، فئعل دردی. ترک ائیله دی وطنینی، ائلینی، الیندن آلدیردی قونچا گولونو، کیمسه بیلمز بو قوربتده حالینی، باغچا دردی، وطن دردی، ائل دردی.
اچ کؤکسونو اوستونه بیر باغ تیکگیم، الوان-الوان چیچکلردن اکگیم، من بو دردین هانسی بیرین چکگیم؟- سوسن دردی، سونبول دردی، گول دردی.
جوشقون دردیم سولار کیمی بولاندی،
واردی گئتدی، قارلی داغلار دولاندی، درد باغلاییب قاپی-قاپی دیلندی، پالتار دردی، ابا دردی، شال دردی. یازیق اولدو، دوشدو دیلدن دیللره،
بولبول قونماز اولدو قونچا گوللره، اغلایا-آغلایا دوشدوک یوللارا، گلن دردی، کئچن دردی، یول دردی، صوفی دئیر: کرم اوزومه باخار، بو جانیمی عشقین اودونا یاخار، من بیلیرم، بو درد منی تئز ییخار،- اصلی دردی، کرم دردی، دیل دردی.
صوفی ساز ایله دئدیگی کیمی، سؤز ایله ده کرمین بوتون احوالاتینی دانیشدی. اوسته لیک اصلینین یازدیغی کاغیذی دا کرمدن آلیب، وئردی وزیره. وزیر باخدی کی، اصلی یازیب:
«کرمه رحمین گلسین. او منه عاشیقدی، من ده اونا. آتام بیزه ظولم ائله ییر». وزیر
ایشی بئله گؤرنده پاشایا دئدی: - پاشام، کرم حاق آشیغیدی. بیز گرک اصلینی کئشیشدن آلیب اونا وئرک. کئشیش داد-فریاد ائله دی کی: - کرم حاق آشیغی-زاد دئییل. پاشا دئدی: - بیز اونون حاق آشیغی اولوب-اولمادیغینی یوخلاریق. پاشانین هوسنییه آدلی چوخ عاغیللی بیر باجیسی وار ایدی. چاغیریب احوالاتی اونا سؤیله دی. هوسنییه دئدی:
- من بو ساعات اونو یوخلارام. هوسنییه خانیم بیر دسته قیزین هامیسینا بیر جوره پالتار گئییندیریب، یاز باغچاسینا گتیردی. اصلینی ده بو قیزلارین ایچینه سالیب، کرمدن سوروشدو: - دئ گؤروم، اصلی بو ساعات هارادادی؟ - کرمه بیان اولدو کی، اصلی باغدادی، اؤزو ده قیزلاردان خئیلی آرالی، ملول- محزون دایانیب. آلدی، گؤرک هوسنییه خانیما نه جاواب وئردی:
خان اصلیم باغچا ایچینده گزر زاواللی، زاواللی... قارشیمیزدا آلا گؤزون سوزر زاواللی، زاواللی... قاشلاری بنزر کامانا،
اشیغین ائیلر دیوانا،
زولفلرینی یانا-یانا
چؤزر زاواللی، زاواللی...
هئی آغالار، هئی بیلر، کرم غئیری یاری نئیلر؟! گؤرن بیزدن نئچون ائیلر هزر زاواللی، زاواللی؟
کرمدی عشقینه یانان، اولموشوق دیللرده داستان؛ اشیغین قتلینه فرمان یازار زاواللی، زاواللی...
هوسنییه خانیم دئدی: - اصلینین هارادا اولدوغونو بیلدین. ایندی سنین گؤزلرینی باغلایاجاغام، آلتی قیز گتیریب قاباغیندان کئچیرجیم. هامیسی بیر بویدا، بیر لیباسدا، اوزلری ده اؤرتولو. اگر اونلاری دا تانیسان دوغرودان دا حاق آشیغیسان. بیر بویدا، بیر بوخوندا، بیر گئییمده آلتی اوزو بوروکلو قیز گتیردیلر. کرم الدی، گؤرک قیزلاری نه جور نیشان وئردی: التی قیزین بیری بانی، التی قیزلار، آلتی قیزلار! بیزه محبتین هانی؟ التی قیزلار، آلتی قیزلار! التی قیزین بیری اینجی، گؤزللیکده لاپ بیرینجی، قوینوندا ایکی تورونجو، التی قیزلار، آلتی قیزلار! التی قیزین بیری پوسته، دردیننن اولموشام خسته؛
قوی قدمین سینم اوسته، التی قیزلار، آلتی قیزلار! التی قیزین بیری جئیران، اولوم گؤزلرینه هئیران؛ سیزله کاش سوریدیم دؤوران. التی قیزلار، آلتی قیزلار! التی قیزین بیری خدجه، قددی الیف، بئلی اینجه، گؤزل گؤرمه میشم سنجه، التی قیزلار، آلتی قیزلار! التی قیزین بیری بسدی، گؤزلری جانیمین قصدی، بو دردلر کرمه بسدی، التی قیزلار، آلتی قیزلار! هوسنییه خانیم دئدی: - آفرین! سن دوغرودان دا حاق آشیغی ایمیشسن. ایندی قیزین اوزونده اولان نیشانلاری دئ، سندن ال چکیم. الدی کرم، گؤرک اصلینین اوزونده اولان خاللارا نئجه قییمت وئردی: ای هزرات، بیلین، اصلی خانیمین اوزونده خاللاری نازینان گلیر. بیر خالی الیفدی، بیر خالی بئیدی، بیر خالی دفتره یازینان گلیر. بیر خالی هئیوادی، گلمز ایرنگه، بیر خالی ایرانی سالیبدی لنگه، بیر خالی ائلچیدی، گئدر فیرنگه، بیر خالی صؤحبتو سازینان گلیر.
بیر خالی یاخشیدی، بیر خالی یامان، بیر خالی کؤنلومه سالیبدی گومان، بیر خالی بولوددو، بیر خالی دومان، بیر خالی داغلارا آیازنان گلیر. بیر خالی بززازدی، رومون قئیصری، بیر خالی ایچیبدی آبی-کؤوسری، بیر خالی عاغلیمی ائدیب سرسری، بیر خالی آغ اوزه دوزولن گلیر. کرمه گلیبدی تمیزلیک، پاکلیق، تانرییا گلیبدی یالنیزلیق، تکلیک؛ قاتاردان آیریلمیش آی گؤزل ککلیک، خان اوغلو اوستونه بازینان گلیر . کرم سؤزونو قورتاردی، دوز گلیب دایاندی اصلینین قاباغیندا. هوسنییه خانیم دئدی: - آشیق، قیز تانیماقدا ماهیرسن. ایندی بیر ایشی میز قالیب. بو گون سحر بورادا بیر قریب اؤلوب. یویوبلار، کفنلیگیبلر، قالیب باسدیرماغی. گئدک اونا بیر ناماز قیل، تورپاغا تاپشیراق، سونرا سنین تویونو ائلیک. کرم دئدی: - باش اوسته! هوسنییه خانیم فرراشلارا امر ائله دی کی، کرمی قبریستانا آپارسینلار. ائله کی، کره می آپاردیلار، هوسنییه خانیم پاشایا دئدی: - اؤلوب ائله ین یوخدو. بو منیم آخیرینجی سیناغیمدی. بیر دیری آدامی کفنه توتدوروب، تابوتا قویدورموشام. دورون، سیز ده گئدک. اگر بو بیلسه کی، کفنده کی اؤلو دئییل، تای حاق آشیغی اولماغینا هئچ کسین سؤزو اولا بیلمز. هامی هوسنییه خانیمین بو تدبیرینه آفرین دئییب، آیاغا قالخدیلار، قبریستانا طرف یولا دوشدولر. ائله کی، گلیب چاتدیلار، کرم جنازه یه باخیب سوروشدو: - دئییرسینیز کی، من ناماز قیلمالییام. آنجاق بیلمیرم اؤلو نامازی قیلیم، یا دیری نامازی؟ پاشا قصدن اؤزونو غضبلی گؤستریب دئدی:
- بو نه سؤزدو؟ کرم دئدی: - بو او دئین سؤزدو کی، کفنده کیهله اؤلمه ییب، دیریدی. هوسنییه خانیم یئریندن دیک قالخیب دئدی: - آفرین سنه، آشیق! داها منیم سنه سؤزوم یوخدو. سن دوغرودان دا حاق آشیغی ایمیشسن. قوی هامی بیلسین کی، کفنده کیدوغرودان دا اؤلو دئییل، دیریدی. پاشا کئشیشه دئدی: - کئشیش، گؤرورسن کی، بو دوغرودان دا حاق آشیغیدی. سن گل قیزی وئر بونا. کئشیش دئدی: - منیم اونا وئریله سی قیزیم یوخدو. کئشیش بئله دئینده وزیر ایره لی یئریگیب دئدی: - کئشیش، بودو، قیزین اؤزو ده منه یازیب کی، اونلار بیر-بیرینی سئویرلر. اگر قیز گلیب سنین اوزونه دورسا، نتیجه سی چوخ پیس اولاجاق. سن گل، قیزی وئر کرمه. کئشیش چار-ناچار راضی اولوب دئدی: - یاخشی، آنجاق منه اوچ گون مؤهلت وئرین کی، حاضیرلیق گؤروم. پاشا راضیلاشیب، کئشیشه اوچ گون مؤهلت وئردی. ایندی جاماات هامی تویو گؤزله مکده، کرمله صوفی ده سئوینمکده اولسونلار، ائشیت کئشیشدن. کئشیش ائوینه گلیب، هامینی یوخویا وئردی، گئجه یاری آغیردان، یونگولدن گؤتوروب یولا دوشدو، آستا قاچان نامرددی. سحر آچیلدی، گؤردولر کئشیش قاچیب. پاشا اونون دالینسا آتلی سالدی. چوخ گزیب دولاندیلار، تاپمادیلار کی، تاپمادیلار. کرم حالال-هوممت ائلیگیب، صوفی ایله یولا دوشدو. سحر یئلی اسیردی. کرم آلدی سازی، سحر یئلیننن گؤرک نه سیفاریش ائلیگیر: اگر گئدر اولسان بیزیم ائللره، سنه بیر سؤزوم وار، دور، سحر یئلی! منیم سالامیمی تئز یئتیر یارا، بو گون خان اصلیمی گؤر، سحر یئلی! قاباق گئدیب اسمه زولفون تئلینه، نظر قیل رویینده بیر جوفت خالینا، محبت نامه سین اؤزون الینه،
بیر تنها یئرده تاپ، وئر سحر یئلی! کرم دئیر: بوردا قویساق سازلاری، خاطیریمه دوشدو شیرین سؤزلری، قارادی قاشلاری، آلا گؤزلری، سن ده مورادینا ایر، سحر یئلی! شهرلر، کندلر کئچدیلر، سالیم-سوراق ائله دیلر، اؤیرندیلر کی، کئشیش حلب شهرینه گئدیب. گونه بیر منزیل، طئییی-معنازیل، آز گئتدیلر، چوخ دایاندیلار، چوخ گئتدیلر، آز دایاندیلار، گونلرین بیرینده گلیب حلب شهرینه چاتدیلار. شهر بؤیوک، بونلار نابلد. اؤزلری ده یورولوب الدن دوشموشدولر. بیر باغین کناریندا اوتوردولار. کرمین عشقی یئنه ده سؤوشه گلدی. سازی کؤینکدن چیخاریب سینه سینه باسدی، آهسته-آهسته دئمه یه باشلادی: گیزلی سئودا چکیب، عشقه دوشنلر، بیر گون اولار هلبت عیانا چیخار. چکه لیم مؤحنتی صبر ایله، کؤنول، گؤرک بونون سونو نه یانا چیخار. فرهاد شیرین اوچون دلدی قایانی، مجنون لئیلی اوچون گزدی سهرانی، کرم اصلی دئییب گزر دونیانی، اشیق اؤز عشقینه مردانا چیخار. قارادی قاشلاری، گؤزو دولایی، یاخشی طبیب گرک وئرسین داوایی، اختارسالار هر طرفدن دونیایی، بئله آشیق آنجاق بیر دنه چیخار. بیزه بئله ایمیش تقدیرین ایشی. اخیتدی گؤزومدن قان ایله یاشی، الدی بو کرمی عشقین آتشی، بو سئودانین سونو عوریانا چیخار.
بو باغ کیمین اولا، کیمین اولمایا؟ هلب پاشاسی نین دارغاسی گولخانین. دئمه کرم اوخویاندا گولخان بیر کناردا دایانیب قولاق آسیرمیش. کرمین اوخوماغی اونون چوخ خوشونا گلدی. یاخینا گئدیب باخدی کی، بو آشیق کیمدیسه چوخ دردلی آداما اوخشاییر. سوروشدو: - آشیق، کیمسن، هارالیسان، دردین ندی؟ صوفی کرمین باشینا گله نی گولخانا ناغیل ائله دی. گولخان دئدی: - آشیق، فیکیر ائلمه، هامان کئشیش عاییلهسی ایله برابر بورادادی. من سنی سئوگیلینه چاتدیرارام. گولخان بونو دئییب، بیر قاری چاغیردی. قارییا چوخلو پول وئریب دئدی: - گئدرسن فیلان ائوه. اورایا تزه بیر کئشیش گلیب. او کئشیشین اصلی آدیندا بیر قیزی وار... قاری دئدی: - تانیییرام، سن سؤزونو دئ! گولخان دئدی: - باخ، بو اوغلانی کی، گؤرورسن، هامان قیزین بوتاسیدی. آتاسی قیزی بونا وئرمک ایستمه ییب، قاچیب بورا گلیب. بو دا قیزی آختارا-آختارا گلیب چیخیب بورایا. ایندی سن گرک بونون گلمگینی قیزا خبر وئره سن. قاری پولو آلدی. «باش اوست»، - دئییب دوزلدی یولا. بو قاری ایمانلی ایپک قاری ایدی. یولدا فیکیرلشدی کی، بلکه بوردا حیله -مییله وار. یاخشیسی بودو کی، قوی قاباقسا اؤیره نیم، گؤروم قیز دوغرودان دا اوغلانی سئویر، یا یوخ.
غرض قاری گئدیب چاتدی اصلی اولان ائوه. باخدی کی، اصلی پنجره نین قاباغیندا
اوتوروب، باهار بولودو کیمی گؤزلریننن یاش آخیدیر. قاری سالام وئریب، علئیک آلاندان سونرا اوتوردو، باشلادی اوردان-بوردان صؤحبته. یاواش-یاواش گلیب چیخدی مطلب اوستونه. اصلی آچیب بوتون احوالاتی قارییا دانیشدی. قاری اونو سیناماق اوچون قصدن باشلادی اؤیود-نصیحت ائلمه یه کی: - نه ایسته ییرسن اوننان؟ او، موسلمان، سن ائرمنی. اوندان ال چک، گل سنی گؤزل بیر اوغلانا وئریم. اصلی قاریدان بو سؤزلری ائشیتجک ساچلاریننان اوچ تئل آییریب، سینه ساز ائله دی، آلدی، گؤرک نه دئدی: قاری ننه، گل ائیله مه مذمت،
بولبولوم وار، گولشه نیم وار، گولوم وار.
زالیم فلک وئریب دردین بولوننان،
گؤیدن یئره اولوب، یامان زولوم وار. اغ اوستوننن باغلامیشام قارامی،
طبیب سنسن، گل تئز باغلا یارامی،
گؤزو یاشلی قویوب گلدیم کره می، یار یانیندا کاساد اولان دیلیم وار.
اصلییم، امگیم گئتدی بادلارا، الیشدیم، توتوشدوم، یاندیم اودلارا، قورخوم بودو، ملیک وئرسین یادلارا، سئوگیلیمدن آیری دوشن الیم وار.
قاری دئدی: - قیزیم، من سنی سیناییردیم. ایندی سنی کرمله باغچادا گؤروشدورسم راضی اولارسانمی؟ اصلی خان بو سؤزو ائشیدن کیمی گؤز یاشینی تؤکوب دئدی: - آمان ننه، دئ گؤروم، کرم هارادادی؟ قاری کرمین یئرینی اونا سؤیله ییب گئری قاییتدی، بو سؤزلری گولخانا سؤیله دی. گولخانلا کرم باغچایا گئتدیلر. قاری دا قاییدیب اصلی خانا خبر وئردی. اصلی خان اناسی نین یانینا گلیب دئدی: - آنا، اورگیم داریخیر، ایذن وئر، باغا چیخیم. اناسی اونا ایذن وئریب دئدی: - قیزیم، آنجاق چوخ لنگیمه، آتان گه لر، داعوا ائدر. قاری اصلی ایله وعده یئرینه گلمکده اولسون، ائشیت کرمدن. کرم بیر ده باخدی کی، اصلی قاری ایله گلیر. او، کرمی گؤردو، آما اونو باغبانا اوخشاتدی. چونکی کرم باغبانین بئلینه سؤیکه نیب دایانمیشدی. اصلی دؤنوب، باغین او بیری طرفینه گئتمک ایسته ینده کرم دئدی: ایلار، ایللر هسرتینی چکدیگیم، اوزو دؤنموش بیوفا یار، بئله باخ! گؤزللره سرخوش گزمک آر دئییل،
اسیلیبدی گوموش کمر بئله، باخ! اوخودوم الیفی، یئتدیم یاسینه، شوخ ممه لر خوب یاراشیر یا سینه، کامیل اووچو بره سینه یا سینه،
رنجبرینم، دایانمیشام بئله، باخ!
کرم دئیر؛ کام آلمادیم دونیادا، صفا چکدیم، عؤمور وئردیم من بادا. مجنون کیمی دولانیرام دونیادا، قوجالمیشام، پیران اولدوم بئله، باخ! اصلی دؤنوب کرمی گؤردو. سئویندیگیننن دونوب یئریندسه قالدی. کرم باخدی کی، اصلی باشدان-آیاغا قارا گئیینیب. سازی دؤشونه باسیب دئدی: اول باهار، یاز آیلاری گلنده الایدیم، گئدیدیم باغلارا سنی. جومله قوشلار مورادینی آلاندا قالدیرایدیم یاشیل داغلارا سنی. جامالین خوبلوغو مات ائلر ماهی، گؤیلره دایانیر آشیغین آهی، گئیین آل-یاشیلی، گئیمه سییاهی، حاق نصیب ائیله سین آغلارا سنی. دردلی کرم دئیر: گئرچکدی سؤزوم، بو ملول کؤنلومو شاد ائلر اوزون، قیزاریب آلمالار، دینده اوزوم ائندیریدیم یاشیل باغلارا سنی. سن دئمه بو گون هلب پاشاسی گزمه یه چیخیبمیش. یولو بورادان دوشدو. باخدی کی، دارغانین باغیندا بیر جاوان اوغلان دردلی-دردلی اوخویور، بیر قیز دا قولاق
اسیر. بو، پاشایا توخوندو. آتینی سوردو دوز باغین ایچینه. اصلی آدام گلدیگینی گؤرجک، ایشین اوستو آچیلماسین دئیه، قاچیب گئتدی. پاشا آلدی کرمین باشی نین اوستونو، دئدی: - دئ گؤروم کیمسن؟ بورادا نه قاییریرسان؟ کرم دینمه دی. پاشا بیر ده سوروشدو. کرم یئنه ده جاواب وئرمه دی. پاشا بیر ده غضبله سوروشاندا سازی سینه سینه میندیریب دئدی: شیکایتیم واردی چرخی-فلکدن،
زالیم فلک اَیدی، بوکدو بئلیمی.
ازل بولبول کیمی فریاد ائدرکن، ایندی لال ائیله دی شیرین دیلیمی.
یاندی جیگریم، دؤندو بوریانا، اخدی چئشمیم یاشی، دؤندو عوممانا، گتیردیلر منی اولو دیوانا، باغلادیلار آیاغیمی، الیمی.
دردلی کرم قویدو باشی قادایا، یار ایله گئتمه دی خلوت اودایا، چوخ شوکورلر اولسون باری-خودایا، گؤزوم ایله گؤردوم اصلی یاریمی.
پاشا دیقتله قولاق آسیب گؤردو، یوخ، بوردا نه ایسه دئیه سن باشقا بیر مثله وار. دئدی: - آشیق، دئ گؤروم کیمسن؟ دردین ندی؟ کرم دینمه میش صوفی دئدی: - پاشا ساغ اولسون، بو، گنجهلی ضیاد خانین اوغلودو. نئچه ایلدی کی، کئشیشین قیزینا آشیقدی. اونون دالینجا دییار-دییار گزیر. آخیردا گلیب بوردا سئوگیلیسینی تاپیب. سئوگیلیسی ایله گؤروشمک ایسته ییردی کی، سیز گلیب چیخدینیز. پاشا سوروشدو: - قیز دا بونو ایسته ییرمی؟ صوفی دئدی: - بلی، سوروشا بیلرسینیز.
پاشا او ساعات بیر عدالت دیوانی قوروب، کئشیشی ده، قیزینی دا چاغیرتدیردی. قیزا دئدی: - قیزیم، سن بو اوغلانی سئویرسنمی؟ اصلی خان پاشانین آیاقلارینا ییخیلیب دئدی: - سنه قوربان اولوم، پاشا، بو منیم سئوگیلیمدی. آتام منی اونا وئرمه ییب، بیزی فراق اودونا یاندیریر. پاشا اوزونو کئشیشه توتوب دئدی: - نییه قیزینی اونا وئرمیرسن؟ کئشیش دئدی: - اولا، من ائرمنییم، او موسلمان. ایکینجی ده منیم قیزیم نیشانلیدی. پاشا دؤندو، اصلیدن سوروشدو کی: - قیزیم، سن نیشانلیمیسان؟ اصلی دئدی: - پاشا، منی بورادا اؤزلری گوجله بیر اوغلانا نیشان قویوبلار. آنجاق من کرمدن باشقاسینا گئتمه یه جیم. پاشا دئدی: - کئشیش، بونلارا ظولم ائتدیگین بسدی. گرک قیزی وئره سن اونا. کئشیش گؤردو آیری یول یوخدو، دئدی: - باش اوسته! منه اوچ گون مؤهلت وئر، حاضیرلیق گؤروم. جاماات یئربیئردن قیشقیردی کی: - مؤهلت وئرمه، یئنه ده قاچاجاق. پاشا دئدی: - یوخ، قاچماز. سونرا اوزونو کئشیشه توتوب دئدی: - اوچ گون اصلینی بورادا، اؤز قیزلاریمین یانیندا ساخلایاجاغام. گئت، حاضیرلاش. اوچ گوندن سونرا تویلو. هامی پاشانین بو تدبیرینی بیندی. حاضیرلیق باشلاندی. ایندی هامی تویا حاضیرلاشماقدا اولسون، ائشیت کئشیشدن. کئشیش چوخ حیله گر، اؤزو ده سِحریکار ایدی. تئز قیزا قیرمیزی خارادان بیر دون حاضیرلاتدی. دؤشونه تیلسیملی بند دویمه لر تیکدیردی. اوچونجو گون اصلینین یانینا گلیب، اؤز الیله دونو اونا گئیدیردی، سونرا دا دئدی:
- قیزیم، من چوخ شادام کی، سن اؤز مورادینا چاتدین. خوشباخت اول! آنجاق سننن آخیرینجی بیر خواهیشیم وار. بابالیم بوینونا، اگر بو دویمه لری اؤزون آچسان، قوی دویمه لری کرم آچسین. بلی، پاشانین امری ایله توی باشلاندی. قیرخ گون قیرخ گئجه چالدیلار، اوینادیلار، مجلیس کئچیردیلر، اصلینی کرمه وئردیلر. کرم گلین اوتاغینا گیریب گؤردو کی، اصلی خان آل خارایا بورونوب، اؤزونه ده یئتمیش یئددی قلم ایله بزک ووروب. کرم بو گؤزللیگی اصلی خاندا گؤرن کیم سازینی آلیب، گؤرک نه دئدی:
سئودیگیم باشدان آیاغا ال قیرمیزی گئیینیبدی. یاراشیر قددی-دالینا شال، قیرمیزی، گئیینیبدی. اتالیدی، آنالیدی، اؤردکلیدی، سونالیدی، قولاقلاری تانالیدی، لعل قیرمیزی گئیینیبدی. باده دولودو ایچمه یه، گول، فیدان، آغاج اکمه یه، واختی گلیبدی آچماغا، گول قیرمیزی گئیینیبدی. یاشا، سئودیجیگیم، یاشا، نه یازیلسا گه لر باشا، ال یاناقدا قوشا-قوشا، خال قیرمیزی گئیینیبدی. کرم دده گلدی سیزه، قدم باسدی ائوینیزه، مایل اولدو آلا گؤزه، ال قیرمیزی گئیینیبدی.
کرم سؤزونو تامام ائله ییب، اصلینین بوینونو قوجاقلادی. ایکی آشیق گؤروشوب، اؤپوشدولر. اصلی دئدی: - سان کرم، شوکور اولسون، چوخ صفادان سونرا آخیردا بیر-بیریمیزه چاتدیق. بلی آداملار داغیلیب گئتدیلر. اوتاقدا تکجه کرمله اصلی قالدی. اصلی دئدی: - کرم جان، آتام بابال سالیب کی، دونومون دویمه لرینی سن آچاسان. کرم ایره لی گلدی. نه قدر ائله دی دویمه لری آچا بیلمه دی. اصلی ده نه قدر چالیشدیسا دویمه لری آچا بیلمه دی. آلدی کرم، گؤرک دویمه لره نه دئدی: امان فلک، داد ائیلرم الیننن، اچیلسین اصلیدن دویمه، من اؤلدوم. اصلی خان عاغلییار، کرم آلیشار، اچیلسین اصلیدن دویمه، من اؤلدوم. اغالار آغاسی، شاهلارین شاهی، منه کؤمک اولسون گؤیلرین ماهی، ایمانسیز کئشیشین بودو متاهی، اچیلسین اصلیدن دویمه، من اؤلدوم. کرم بئله اوخویاندا اصلی نین یاخاسینداکی دویمه سی نین بیری آچیلدی. الدی کرم: کئشیش قاباغیمدا بیر قارا دومان، چاغیررام مؤولانی حالیمدی یامان. موشکوللری آچان پئیغمبر، ایمام، اچیلسین اصلیدن دویمه، من اؤلدوم. کرم بئله دئینده دویمه نین بیری ده آچیلدی. آما او بیری دویمه او ساعات باغلاندی. کرم آغلایا-آغلایا دئدی: اتان کئشیش، کیلسه لردن کندی وار. حیله گردی، بیلمک اولمور، فندی وار. بیر دویمه نین هشتاد سککیز بندی وار.
اچیلسین اصلیدن دویمه، من اؤلدوم. بئله دئینده دویمه لر آخیرا کیمی آچیلدی. بیر دویمه قالاندا یئنه باشا کیمی دویملندی. آلدی کرم، دئدی: باهار اولجاق، داغلار، قارین اریسین! کرم، عؤمرون بو قوربتده چوروسون! دویمه کسن زرگار، الین قوروسون! اچیلسین اصلیدن دویمه، من اؤلدوم. دویمه لر یئنه ده بیر دویمه قالاناجان آچیلدی. کرم بیر بند ده اوخودو کی، اخیرینجی بند آچیلسین. ایش ترسینه اولدو. سؤز قورتاران کیمی یئنه دویمه لر باشا قدر دویملندی. بئله-بئله دویمه لر آچیلدی، باغلاندی، آخیرینجی دویمه آچیلاندا بیر اود چیخیب کرمین سینه سینه دوشدو. کرم باشلادی یانماغا. اصلی داد فغان ائله ییب اغلاماغا، اؤزونو یئییب تؤکمه یه باشلادی. کرم اصلینی بئله گؤرنده آلدی، گؤرک یانا-یانا نه دئدی: گل، اصلیم، گل، گل آغلاما! یانیرام، اصلیم، یانیرام!..
جییریم اوددا داغلاما،
یانیرام، اصلیم، یانیرام!.. بیر آتش دوشدو جانیما، انام یوخ، گلسین یانیما، ائللر آغلاسین حالیما، یانیرام، اصلیم، یانیرام!.. چکدیجگیم دردله الم، مننن عیبرت آلسین عالم، بئله چالینیبدی قلم، یانیرام، اصلیم، یانیرام!.. کرمم، سؤیله نیر آدیم،
عرشه چیخیبدی فریادیم، الیمنن گئتدی مورادیم، یانیرام، اصلیم، یانیرام!.. الوو تپه دن دیرناغا کرمی بورودو. اصلینین داد فریادینا جاماات تؤکولوب گلدی. هامیدان قاباق اصلینین تای-توشلاری ایچرییه دولوشدولار. آنجاق کرمین آلووونو سؤندورمک مومکون اولمادی. تامام یانیب کول اولدو. اصلی پریشان ساچلارینی سینه ساز ائله ییب، گؤز یاشینی تؤکه-تؤکه گؤرک قیزلارا نه دئدی: باخین، قیزلار، منیم موشکول حالیما، یاندی کرم، سالدی منی بو درده. ایدی قامتیمی بوکدو بئلیمی یاندی کرم، سالدی منی بو درده... بیزه هاقدان بیر عینایت اولورمو. ماجرامیز خوش روایت اولورمو؟ محشرده گؤروشمک قیسمت اولورمو؟ یاندی کرم، سالدی منی بو درده... من اصلییم، ایتیرمیشم مردیمی، بولبول اوچوب، خار آلیبدی یوردومو، اچین مزارینی، گؤروم اوزونو، یاندی کرم، سالدی منی بو درده... سؤز تامام اولدو. قیزلار پاشایا خبره قاچماقدا اولسونلار، اصلی ده تک- تنها آغلاماقدا، ائشیت کئشیشدن. کئشیش آروادینی چاغیریب دئدی: - گئت، کرمدن بیر خبر بیل. گرک او، یانیب کول اولا. کئشیشین آروادی قاچا-قاچا اؤزونو یئتیریب، بیر تهر پنجره دن اصلینی سسله دی. اصلی گؤردو گلن آناسیدی، گلدی پنجره یه. آناسی خبر آلدی - قیزیم، نییه آغلاییرسان؟ یوخسا کرم سنی آلدادیب قاچیب؟ اناسی بئله دئینده اصلی کرمین سازینی گؤتوروب، گؤرک آناسینا نه جاواب وئرجک:
اللاه سیزه وئرسین بلالار، آنا، انا، کرم یاندی دئیین آغلارام! قان آغلاییر باغدا گوللر، لاله لر، انا، کرم یاندی دئیین آغلارام! منی آغلار قویدوز جاوان واختیمدا، قارالار یازدینیز منیم باختیمدا، اتام تارمار اولسون تاجی-تاختیندا انا، کرم یاندی دئیین آغلارام! گؤدک ائتدیز سیز اصلینین دیلینی، بولبول اولان بوراخارمی گولونو گؤزومله گؤرورم کرم کولونو، انا، کرم یاندی دئیین آغلارام! اصلی بونو دئییب، کرمین کولونو اوووجلاییب، باشینا تؤکدو. سن دئمه کولون ایچینده هله قور قالیبمیش اصلینین ساچی اود آلدی. آناسی اونو سؤندورمک اوچون قاپییا قاچدی کی، ایچری گیرسین. اصلی تئز قاپینی دالدان باغلادی. کئشیشین آروادی قیشقیردی. هامی تؤکولدو گلدی. نه قدر ائله دیلر قاپینی آچا بیلمه دیلر اصلی ده یانیب کول اولدو، کرمین کولونه قاریشدی. پاشا کئشیشین ده، آروادی نین دا تقصیرینی اوزوندن اوخویاندان سونرا هر ایکیسی نین بوینونو ووردوردو. کرم ایله اصلی نین کولونو ساندیغا ییغدیلار. قیرخ گون، قیرخ گئجه یاس ساخلاییب، کولو بیر قبیرده باسدیردیلار، اوستونده ده بیر گونبز تیکدیردیلر. صوفی ده اؤلونجه بو گونبزده موس
چیخار تاختا، دیوان ائیلر،
اصلی، قاشلارین، گؤزلرین.
گؤزومدن قان روان ائیلر،
اصلی، قاشلارین، گؤزلرین.
شاه گیمی مطلب بیتیرر
حؤکمون یئرینه یئتیرر،
دیلسیزی دیله گتیرر،
اصلی، قاشلارین، گؤزلرین.
فیرقتین منی یاندیرار،
داغی، داشی دولاندیرار.
قاپی-قاپی دیلندیرر،
اصلی، قاشلارین، گؤزلرین.
هاوادا شاهینه بنزر
یئرده کیلاچینا بنزر،
گؤیده گؤیرچینه بنزر،
اصلی، قاشلارین، گؤزلرین.
گاه آغلادار، گاه گولدورر،
گاه گؤزللیگین بیلدیرر؛
اخیر کرمی اؤلدورر،
اصلی، داشلارین، گؤزلرین.
سؤز تاماما یئتدی. هامی کرمین بو خوش آوازینا احسن سؤیله دی. بیر نفر کرمه دئدی:
- ائی آشیق، گل قال بیزیم ائلده، آشیقلیق ائله، ائو-ائشیک صاحیبی اول. بیزیم ائللر قریب سئوندی. کرم بئله ائشیدنده دئدی: - آغالار، قولاق آسین، بیر قاتار دا سؤزوم وار، دئییم. دئدیلر:
- بویور! کرم دئدی:
تک بیرجه یاریمی منه وئرسه لر، بو فانی دونیادا مالی نئیلرم؟ بیر ایمداد اولورسا مؤولادان اولسون، غئیری نین وئردیگی مالی نئیلرم؟
اوجا داغ باشیندا ترلانلار سوزر، گؤللرده یاشیلباش زونالار اوزر، اصلینین یاناغین بیر سوت خال بزر، غئیری نین وئردیگی خالی نئیلرم؟
کرم دئیر: من نه ایدیم، نه اولدوم. اصلیمین عشقیندن سارالدیم، سولدوم، سیسمیم توک گتیردی، مسنونا دؤندوم، اصلیسیز من ساه-سلالی نئیلرم؟
سؤز تامام اولدو. کرمین دئدیگیننن مجلیس اهلی بیر شئی باشا دوشمه دی. صوفی ایشی بئله گؤرنده دئدی: - قارداشلار، بو ضیاد خانین اوغلودو. اؤز وزیرلری قارا کئشیشین قیزینا آشیق اولوب. قیز دا بونا آشیقدی. کئشیش قیزینی بونا وئرمک ایستمه ییب، گؤتوروب قاچیب. بیزه دئدیلر کی، کئشیش بورادا اولور. بیز ده بورایا گلمیشیک. کرم ائله بیلدی کی، توی اونون سؤوگولوسونون تویودو. تویبگی دئدی:
- آشیق، بو باشقا آدامین تویودو. سنین آختاردیغین کئشیش دونن بورادان کئچیب گئتدی. کرمله صوفی گئجه نی بورادا قالیب، سحر تئزدن دوروب یولا دوشدولر. اونلار گئتمکده اولسونلار، بو طرفدن گؤیده بیر قاتار دورنا گؤروندو. کرم آلدی سازینی، گؤرک دورنالارا نه دئدی:
دورنا، گئدرسیز هارایا، مننن یارا سالام دئیین! گؤرسز اگر بوتام آغلار، دؤنوب یارا سالام دئیین! یولونوز گئدیر آغداشا، قارلی داغلار آشا-آشا، هم قوهوما، هم قارداشا، هم دییارا سالام دئیین! دورنا، تئلین شانا-شانا، هم او یانا، هم بو یانا؛ الین سیزه بیر نیشانا وئریم، یارا سالام دئیین! داد سئیراغیبین الیننن، اشیق داغلارین بئلیننن، دردلی کرمین دیلیننن، دورنام، یارا سالام دئیین! کرم سؤزونو موختصر ائیله دی، یولا داعوام ائله دیلر. بیر مودت یول گئدیب، بیر اوبایا چاتدیلار. کرم اوبانین کناریندا بیر گؤزل قیز گؤردو. بو قیز او قدر گؤزل ایدی کی، گون کیمی هر طرفه ایشیق سالیردی. قیز کئچیب گئتدی. بیر دسته آهیل-ساهیل کرمین اطرافینا توپلاندی. کرم سازی سینه سینه باسیب دئدی: سیزین ائلده من بیر گؤزل گؤرموشم، یوخو دوشوب گورجوستانین ائلینه.
بولبول کیمی شیرین-شیرین دانیشیر، بال تؤکولور دهانیندان دیلینه. قدیر مؤولام وئریب خوب سامالینی، اونو سئون نئینر دونیا مالینی، قورشاییب کمرله اینجه بئلینی، بویو بنزر اوسا سروین دالینا. کرم دئیر منیم یاریم اینجه دی، دوداقلاری یاری آچمیش قونچادی، سونبول تئلی توپوغوندان اوجادی، بیر تئلین وئرمرم دونیا مالینا. اینجیدی، میرواری، صدف دیشلری؛ قودرتدن چکیلیب کامان قاشلاری، دال گردنده قولاج-قولاج ساچلاری سارماشیر، دولانیر اینجه بئلینه. من کرمم، گئجه قیللام زاریمی، حاق جانیم آلماسین، چکیم چؤرینی، یوخاریدان خبر آلدیم یاریمی، دئدیلر کؤچوبدو بایان ائلینه. کرم سؤزو تامام ائله دی. صوفی آداملاردان کئشیشی خبر آلدی. جاوانلار کئشیشین قارصا گئتدیگینی اونا خبر وئردیلر. کرم یولا روان اولوب، قارصا طرف گئتمگین بیناسینی قویدو. یولدا یئنه-گؤردولر بیر قاتار دا دورنا گئدیر. کرم صوفییه دئدی: - صوفی له له، قوی بو دورنالاردان دا بیر سؤز سوروشوم. الدی کرم، گؤرک دورنالارا نه دئدی: گؤی اوزونده بؤلوک-بؤلوک دورنالار، ندی سیزین احوالینیز، حالینیز؟ بیر عرضی-حال یازیم، یارا یئتیرین،
دوست یانینا دوشر ایسه یولونوز. گؤیده شاهین، شونقار، گؤروب چاشارسیز، اول اوجا داغلاری نه جور آشارسیز؟ اووچو گؤرن کیمی قاناد آچارسیز، قیشدا قاراماندی سیزین ائلینیز. دردلی کرم دئیر: اوغرادیم درده،
جانیم قوربان اولسون مرد اوغلو مرده،
یازیق دورنا، نه گزرسن بو یئرده؟ یوخمو سیزین وطنینیز، ائلینیز؟ از گئتدیلر، چوخ گئتدیلر، گونلرین بیرینده گئدیب قارص شهرینه چاتدیلار. بورادا بیر قارییا قوناق اولدولار. آداملار هر طرفدن تؤکولوب گلدیلر. قوناغا خوش گلمیسیز دئدیلر، اونلارین احوالینی سوردولار. آلدی کرم، توپلاشانلارین سواللارین بئله جاواب وئردی: هئی آغالار، نئجه اولور حالی یاردان آیریلانین؟ اخیر دوشر قوربت ائله یولو یاردان آیریلانین. قرنفیللر توتماز ایمیش، گول تیکانسیز بیتمز ایمیش، ایشه، گوجه گئتمز ایمیش الی یاردان آیریلانین. شاهینلر گؤیه چکیلیر، دورنالار گؤله تؤکولور، اون بئش یاشیندا بوکولور بئلی یاردان آیریلانین. کرم قوجالار، دئیرلر،
بو یئرده اؤلر، دئیرلر، دینمز، لال اولار دئیرلر- دیلی یاردان آیریلانین. اداملار کرمه دئدیلر: - آشیق، آرزون ندی؟ بیزدن نه خلت ایسته ییرسن؟ کرم دئدی: - من خلت آلان آشیقلاردان دئییلم. سیزه بیر قاتار سؤز اوخویاساغام، کؤنلونوز شاد اولسون. الدی کرم، دئدی: قدیر مؤولام، بودو سندن دیلگیم، بو گلن قیشیمیز باهار، یاز اولا. گونده اوتوز ایکی دؤوران ائیله یه، عکسینه چئوریلیب بوران، تئز اولا. گونده مین تویوغوم یومورتا سالا، یاخشی کاتیب گرک حسابین آلا، مین بیر قارا قارغا گؤیرچین اولا، بیر دام دولو اؤردک ایله قاز اولا. مین سفینم دریالاردا قیشلایا، قیرخ قولونلو مین قیسراغیم کیشنه یه، یانیندا ایکی یوز چوبان ایشله یه، هر بیر سوروسونده مین بئش یوز اولا. دلی کؤنلوم عشق اودونا قالانا، هئی آغالار، سؤزوم یاددا ساخلانا، دوققوز تؤوله آتیم حاضیر باغلانا، بیر-ایکی توولا دا خام یاغیز اولا. دردلی کرم دئیر: دونیانین ایشی، گؤزومنن آخیتدیم هئی قانلی یاشی،
تا بو قدر مالا مالیکسه کیشی، بیر الی ایراندا صافی اوز اولا. صوفی بونلاردان دا کئشیشی سوروشدو. دئدیلر: - کئشیش بورادان کئچیب، بایازیدا گئتدی. کرمله صوفی گئجه نی اورادا قالدیلار، سحر تئزدن یولا دوشوب گئتمه یه باشلادیلار. کرم داغ اتگی ایله گئدیردی. گؤردو بو یئرده او قدر توراس، کهلیک وار کی، او طرفه-بو طرفه اوچوشورلار. بیردن بیره کرمی حالی پریشان اولدو. سازی سینه سینه باسیب، حالینا موناسیب گؤرک نه دئدی: امان فلک، کؤمک ائیله بو گونده، ناگاه یئرده گلدی آلدی درد منی! گئجه-گوندوز اودا یاندیم، آلیشدیم، توتدو، یولوم-یولوم یولدو درد منی! قوربت ائلده اوسا داغلار آشالی، اه ائتدیکسه قارا باغریم دئشه لی، من اصلیمدن آیری دوشدوم، دوشه لی، دلیک-دلیک ائتدی، دلدی درد منی. فلک منیم ایله عیناد ائیله دی قم ایله هیجراندی تؤهفن، سؤیله دی، کسکین قیلیسییلا باغریم تئیله دی، بؤلوک-بؤلوک ائتدی، بؤلدو درد منی. گئجه گوندوز کسمز گؤزومون یاشی، سالدی قانلی فلک باشیما داشی، ارضروم داغیندا کئچیردیم قیشی، اخیر چؤلدن چؤله سالدی درد منی. بیلمم خییالیمدی، یوخسا دوش کیمی، گلدی کئچدی بوران کیمی، قیش کیمی، دردلی کرم یوواسیندا قوش کیمی،
توتدو، یولوم-یولوم یولدو درد منی. سؤز تامام اولدو، یوللارینا داعوام ائدیب، منزیلبمنزیل آخیردا گئدیب، آلتویا چیخدیلار. بورادا دا خبر توتدولار کی، کئشیش بایازیدا گئدیب. بیر قدر چؤرکدن-
زاددان یئییب، بایازیدا طرف گئتمگین بیناسین قویدولار.
از گئتدیلر، چوخ گئتدیلر، بایازیدین یانیندان بیر دسته قیزا راست گلدیلر. کرم باخدی، قیزلارین ایچینده بیر قیز وار کی، میثلی، برابری یوخدو. کرمین عاغلی باشیندان چیخدی، آلدی سازی، گؤرک نه دئدی: صوفی لعلم، بو گون بیر گؤزل گؤردوم، قودرتدن چکیلیب قارا قاشلاری. ایسته دیم کی، نازلی یاری دیندیرم، اشیق اؤلدورمکدی، بیلدیم، ایشلری. نه گؤزل بزه نیب کؤنول سوناسی، تاختی-سولئیماندی یارین سینه سی، مین ناز ایله بسله ییبدی آناسی، دال گردنی بورویوبدو ساچلاری. کرم دئیر: دورلو-دورلو حالی وار، یاناغیندا دنه-دنه خالی وار، اغزی شکر، دوداغیندا بالی وار، اینسه صدف دوزولوبدو دیشلری. سؤز تاماما یئتدی. یولا دوشوب بیر منزیل گئتیب بایازیدا چاتدیلار. کرم شهرین کناریندا دایاندی. دؤنوب بیر گلدیگی یولا باخدی، سازی دؤشونه باسیب دئدی: صوفی قارداش، اوچ مملکت کئچیردیک، بیری ایران، بیری توران، بیر گیلان. ایگیدین باشینا اوچ دؤولت قونار، بیری عاغیل، بیری گنسلیک، بیری شان. کئشیشین ائتدیگی بئله ده قالماز،
ایکی محبوب قلبین او سایا سالماز، بو دونیا اوزونده اوچ شئی زای اولماز: بیر یاخشیلیق، بیری ائلم، بیری نان. درد، قم الیندن من ده بئزارام، بو دردلری قلم آلیب یازارام، چوخ یئرلری ایننن سورا گزرم، بیری طیفلیس، بیری بایازید، بیری وان. کاش کی، کرم مورادینا ایریدی، قیسمت اولوب، یارین اوزون گؤریدی، قدیر مؤولام منه اوچ درد وئریدی: بیری آلیش، بیری توتوش، بیری یان. کرم سؤزونو تامام ائله ییب، یول باشلادی. گلیب، گلیب، وان شهرینه چاتدیلار. شهرین کناریندا کرم دایاندی. آداملاردان کئشیشین ارداهانا گئتدیگینی بیلیب، یولا دوشدولر، اوزاق یولو یاخین ائدیب ارداهانا چاتدیلار. اصلی کرمین یادینا دوشدو، آلدی، گؤرک نه دئدی: بیزیم ائلدن سوردوم، بورا گتیردیم، بو داغلاردان آشان بیر سونام تکدی. چیسکین اولدو، بوران اولدو، ایتیردیم، بو داغلاردان آشان بیر سونام تکدی. ائنر یئرده دومان چیسکینی بسلر، اشیق اولان اؤز م`شوقونو سسلر، پیس گونده دوستونو آتماز مرد کسلر، بو داغلاردان آشان بیر سونام تکدی. ایتیردیم اصلیمی دورماز، آرارام، کسیلدی صبیریم، هم یوخدو چارام، من کرمم، عشق اودونا یانارام، بو داغلاردان آشان بیر سونام تکدی.
کرم آداملاردان کئشیشی سوروشدو. آداملار کئشیشین دونن کئچدیگینی خبر وئردیلر. بونلار یولا دوشوب، بیر مودت یول گئتدیلر. بیر داغین اتگینده بونلارین قاباغینا قیرخ هارامی چیخدی، اونلاری هر طرفدن آرایا آلدیلار. کرم احوالی بئله گؤرنده سازی گؤتوروب دئدی: گئجه-گوندوز زاری-زاری آغلارام، منی وطنیمه گؤندر، یا رببی! بو دونیایا گلن گئتمک اوچوندو، بورادان قولونو قورتار، یا رببی! یا رببی، سن ساخلا کؤنلومو قمدن، ایتیردیم عاغلیمی، سان چیخماز تندن، اؤلدوررلر منی، یار گئدر الدن، منیم حالیم سنه یئتر، یا رببی! بو کرمی عشق اودونا یاندیرمان، سئودیگیم قونچایی مندن سالدیرمان، هئی آغالار، ائللری ده گولدورمن، قلبینه مرحمت یئندیر، یا رببی! هارامیلار اونلاری اؤلدورمه ییب، سوروشدولار: - سیز کیمسینیز، هارا گئدیرسینیز؟ کرم دئدی: - من ضیاد خانین اوغلویام. قارا کئشیشین قیزینا آشیق اولموشام. کئشیش قیزینی گؤتوروب قاچیب. اونون دالینا دوشموشم. هارامیلار بیر-بیری نین اوزونه باخیب دئدیلر: - بو حاق آشیغیدی. وار گئت، آشیق، آللاه سنی مورادینا چاتدیرسین. کرمله صوفی بیر قدر گئتدیلر، بیر شهره یاخینلاشاندا کرم دایاندی. صوفی دئدی: - نییه دایانمیسان؟ کرم دئدی: - بیلیرم، کئشیش بوردا دا یوخدو.
صوفی چوخ دئدی، کرم آز ائشیتدی، یئریندن ترپنمه دی. صوفی نالاس کرمی اورادا قویدو، اؤزو خبر توتماق اوچون شهره گئتدی. کرم قالدی تک، قم-غوصه اونو سوغلادی، سازی دؤشونه باسیب دئدی: قلبی هاواینان اوچارسان، ائندیریدیم، کؤنول، سنی. بوداق-بوداق گول دالینا قوندورایدیم، کؤنول، سنی. اوسا داغلار اوسا اولور، گوندوز کئچر، گئجه اولور، گؤر آیریلیق نئجه اولور، قاندیرایدیم، کؤنول، سنی. اوسا داغدان آشیرایدیم، وطنیننن کؤچوریدیم، قوربت ائله دوشوریدیم، یاندیرایدیم، کؤنول، سنی. اؤردگی اوولارلار گؤلده، شاهینی بسلرلر قولدا، بعضیرگان کئچدیگی یولدا ائندیریدیم، کؤنول، سنی. دردلی کرم قان عاغلییار، اورگین چارپاز داغلییار، یاز، باهاری یاس ساخلییار، گولدوریدیم، کؤنول، سنی. سؤز تزسه تامام اولموشدو کی، صوفی گلدی، کئشیشین اورادا اولمادیغینی خبر وئردی. کرمین اورگی دمیرچی کوره سی کیمی یانماغا باشلادی. سازی دؤشونه باسدی، اوزونو یوللارا توتوب دئدی:
قاسید یاردان یامان خبر گتیردی، منه نه عصاییب حال اولدو بو گون. بیر اولان دردیمی یوزه یئتیردی، یاندی قارا باغریم، کول اولدو بو گون. مسنون کیمی گزدیم سهرانی، داغی، فلک شربتیمی ائیله دی آغی، ایدی قامتیمی اصلی فراغی، توتولدو دیللریم، لال اولدو بو گون. من کرمم، نئیله میشم، نئیلگیم، خنجرالیب، باغریم باشین تئیلگیم. اوز توتوب قوربته سفر ائیلگیم، قارلی داغلار منه یول اولدو بو گون. صوفی گؤردو کی، کرمین حالی چوخ پریشاندی. ایسته دی اونا تسللی وئرسین، دئدی: - عزیزیم، گنه نه اولدو سنه؟ کرم سازی باسدی دؤشون: صوفی، نه سورورسان منیم حالیمی؟ یاردان آیریلاندا شاد اولماز کؤنول. لئیلیسین ایتیرمیش مسنونا دؤندوم، هر گئجه پاپاغی تاس اولماز کؤنول. بیر دم سیاح اولور، قیلینس قورشانیر، بیر دم توراب اولوب، یئره دؤشه نیر، بیر دم هاقدان قورخو چکیر، اوشنیر، بیر دم پادشاهنان باس اولور کؤنول. بیر دم گؤلده بیتن قارغی، قامیشدی، بیر دم باغچالاردا دورلو یئمیشدی، بیر دم قیزیل اولور، بیر دم گوموشدو، بیر دم پاسلانیر دا، تونس اولور کؤنول.
بیر دم پییادادی، بیر دم آتلانیر، بیر دم شکر اولور، بیر دم دادلانیر، بیر دم اولور هر صفایا قاتلانیر، بیر دم زهردن ده آسی اولور کؤنول. بیر دم آبدال اولور، گیریر شاللارا، بیر دم دللال اولور، دوشور دیللره، بیر دم یولچو اولور، گئدیر یوللارا، بیر دم کئچنلردن باس آلیر کؤنول. کرم دئیر: آخیرینا ایریلمز، عرب آت یورولور، کؤنول یورولماز، کؤنول بیر سارایدی سینار، هؤرولمز، ازه لی، سوراسی کؤچ اولور کؤنول. کرم سؤزو قورتاریب، آیاغا قالخدی، یئنه ده گئتمه یه باشلادیلار. گئتهاگئت، بیر آخشام گؤزل بیر کنده گلیب چیخدیلار. ائله کرمی چیینینده ساز گؤرسک کند اهلی تؤکولدو، اونلاری حؤرمتنن، ایززتنن بیر ائوه آپاردیلار. بلی، قوناقلار یئدیلر، ایچدیلر، اورادان-بورادان صؤحبت ائله دیلر. کرمدن بیر نئچه سی اوخوماغینی خواهیش ائله دی. کرم آیاغا قالخدی، سازی دؤشونه باسدی، دئدی: ای هزارات، اصلیم گئتدی الیمدن، قالدیم بوردا آهو-زارین ایچینده. باغی توتدو شئیدا بولبول ناله سی، بولبول باغری یاندی خارین ایچینده. سئیراغیبین فیتنه سینه ایناندیم، فیرقت نه اولدوغون سونرادان قاندیم. یارین هسرتیننن آلیشدیم، یاندیم، پیلتتک قوورولدوم نارین ایچینده. کرمم، نئسولدو اولوسوم، ائلیم،
یار، یار سؤیله مکدن لال اولدو دیلیم، خان اصلیمدن آیری بوکولدو بئلیم، قالدیم ناموس ایله آرین ایچینده. مجلیس اهلی کرمین بئله یانیقلی-یانیقلی اوخوماغیندان پریشان اولوب، صوفیدن سوروشدولار: - بو آشیق هارالیدی؟ نییه قملی-قملی اوخویور؟ صوفی بوتون احوالاتی اولدن آخیرا مجلیس اهلینه دانیشدی. صوفی نین بو دانیشماغیندان کرمین اورگی بیر آزدا اود توتوب یانماغا باشلادی. سازی دؤشونه میندیریب دئدی: ای عاریفلر، گلین سیزه سؤیلگیم، ایستکلی دوست مننن آرالی دوشدو. ایللر هسرتییم، آیلار آیریسی، سینم بایغو کیمی یارالی دوشدو. یئنییئتمه، اون اوچ، اون دؤرد یاشیندا، عئیبی یوخدو کیپریگینده، قاشیندا، اخشام، صاباح بولاخلارین باشیندا، یادیما داغلارین مارالی دوشدو. کرمم، یوللاریم توز، قوبار اولدو، بوران اولدو، چوغون اولدو، قار اولدو، دوست باغیندا هئیوا اولدو، نار اولدو، بو ایل بیزیم باغلار قورالی دوشدو. کرم سؤزو قورتاریب یولا دوشدو، صوفی ده اونون دالینسا. آز گئتدیلر، اوز گئتدیلر، گئدیب بیر چایین کنارینا چاتدیلار. کرم باخدی کی، ساغ طرف قایا، سول مئشه ، قاباق دا چایدی. دایانیب، صوفییا دئدی: - صوفی له له، اَیلن بو یئرلردن اصلی خانی سوروشوم، بلکه بونلار بیزه اونون یئرینی دئدیلر. صوفی دایاندی. آلدی کرم گؤرک قایادان، مئشه دن، چایدان اصلینی نه سور سوروشدو:
سندن خبر آلیم، آی ساری قایا، منیم اصلیم بورالاردان کئچدیمی؟ موبارک کؤلگنله سالیرسان سایا، منیم اصلیم بورالاردان کئچدیمی؟ ساری قایا دیله گلیب، آلدی، گؤرک ثاوابیندا نه دئدی: سنه خبر وئریم آشیقلار خاصی، سنین اصلین بوردان گلدی ده گئتدی. یانیندا ایدی آتاسی ایله آناسی، لپیرین اوزومه سالدی دا گئتدی. الدی کرم: سندن خبر آلیم، آی قارا مئشه ، قلمی قودرتدن چکیلمیش قاشا، بوروموسن داغا، داشا بنؤوشه، منیم اصلیم بودالاردان کئچدیمی؟ مئشهده دیله گلیب، کرمین ثاوابیندا دئدی: یارین سالدی سنی اولمازین قمه، دایانمازمی یاخشی یگید بو دمه؟ گونش کیمی قوندو منیم سینمه، اصلی مندن بیر گول آلدی دا گئتدی. کرم اوزونو توتدو چایا، دئدی: ابی-حیات کیمی دایم آخارسان، حاقین سامالینا هردن باخارسان، دولانا-دولانا ائولر ییخارسان، منیم اصلیم بورالاردان کئچدیمی؟
سای دا دیله گلیب، کرمه بئله ثاواب وئردی: کرم ساخلار اونون همیشه یاسین، یانینا آلمیشدی آتا-آناسین، هم ایچیب هه می ده دولدوردو تاسین، اتلارین سویوما سالدی دا گئتدی. سؤز تاماما یئتدی. کرم او یانا، بو یانا باخیب، گؤردو چایین اوستونده بیر کؤرپو وار. گلدی کؤرپونون یانینا. سازی دؤشونه باسدی، اوزون توتدو کؤرپویه، آلدی، گؤرک نه دئدی: یولوم گلدی سنه چیخدی، کؤرپو، اصلیمی گؤردونمو؟ سئیراغیبلار منی ییخدی، کؤرپو، اصلیمی گؤردونمو؟ قارا قایاداندی داشین، بللی دئییل سنین یاشین، اسکیک اولماز تر ساواشین، کؤرپو، اصلیمی گؤردونمو؟ دردلی کرم گلیب دورار، قول کیمی بوینونو بورار، اصلی خانی سندن سورار، کؤرپو، اصلیمی گؤردونمو؟ کرم سؤزونو موختصر ائله ییب، گئتمک ایسته ییردی کی، بیردن قاباقلارینا بیر
جئیران چیخدی. کرم جئیرانی گؤرن کیمی سازینی میندیردی سینه سینه، گؤرک جئیراندان
اصلینی نه سور خبر آلدی: سندن خبر آلیم، آی گؤزل جئیران، اصلی، کئشیش بورالاردان کئچدیمی؟
مینیب عشق سمندین، اولموشام روان، چوبان کؤرپوسوندن بیر سو ایچدیمی؟ کرم بئله دئینده جئیران دیله گلیب، گؤرک کرمه نه ثاواب وئردی: سنه خبر وئریم، آی ساوان اوغلان، اصلی آناسیله دوشدولر یولا. بیر سحر واختیندا گؤردوم کی، بوردان یانیندا آتاسی کئچدیلر سولا. الدی کرم: بو آیریلیق اَیدی منیم قددیمی، اغیر ائلده بدنام ائتدی آدیمی، کرم گلسین، منی تاپسین دئدیمی؟ گیزلی-گیزلی سیررین سنه آچدیمی؟
جئیران:
مورادا یئتیرسین سنی یارادان، سئیراغیبلار گؤروم چیخسین آرادان، سئودیسیگین کؤچله کئچدی بورادان، باخمادی اصلی خان نه ساغ، نه سولا. الدی کرم: نه زاماندی بو یئرلرده دوروبسان، سینیق کؤنلوم قارا داشا ووروبسان، اصلی خانی سن آغلارمی گؤروبسن؟ یوخسا گولوب بو داغلاری آشدیمی؟
جئیران:
قدیر مؤولام هئچدن یاراتمیش بیزی، گئجه یه قاتدیلار گونلو گوندوزو، کرم، اصلی خانین آخیرکی سؤزو: ارضروما وارسا کؤنلوم خوش اولا، الدی کرم: کرم دئیر: کیمه دئییم دردیمی؟ سیراغیبلار قونچا گولو دردیمی؟ وارسام ارضروما گؤررم اصلیمی، یوخسا کئشیش آلیب یئنه قاچدیمی؟
جئیران:
مؤولام سنه کؤمک اولسون بو ایشده،
جئیران دئیر: چاپ سمندین یئریشده،
ارضروما واردی زالیم کئشیش ده، خبر وئردیم قیسمت سنه توش اولا. کرم اصلی خانی جئیراندان دیلله ده خبر آلدی. جئیران دئدی: - سنین آختاردیغین کئشیش ارضروما طرف گئتدی. کرم جئیراننان آیریلیب، یولا دوشدو. گئدیب، گئدیب، بیر اوبایا چاتدیلار. بورانین آداملاری یامان قوناق سئومه یه ن آداملار ایدیلر. کرمگیل بورادا بیر قدر گزیب دولاندیلار، بونلارا هئچ کیم یاخین گلمه دی. کرم باخدی کی، ائله اداملار او طرف، بو طرفه کئچیر، آما هئچ کیم اونلارین حالینی سوروشمور. کرمین اورگی قوبارلاندی، سازینی دردلی سینه سینه میندیردی، زیلینی زیل، بمینی بم ائله دی، آلدی، گؤرک نه دئدی: قوربت ائلده قریب-قریب آغلارام، موشکول حالیم بیلدیرن یوخ، بیلن یوخ! گئجه-گوندوز فغان قیلیب یانارام، اغلادان یوخ، گولدورن یوخ، گولن یوخ!
ترک ائله دیم من آتامی، آنامی، گؤلومدن اوچوردوم تئللی سونامی، خنجر آلیب درد اویلاغی سینه می، تئیله ین یوخ، دیندیرن یوخ، دیلن یوخ! دردلی سینم دویونلرم، داغلارام، اغ گئیمرم، قارالاری باغلارام، درد الیندن آه چکرم، آغلارام، گؤزوم یاشین سیلدیرن یوخ، سیلن یوخ! کرم، یئتمه دیم من اصلی خانا، شای بیلدیم اؤلومو بو یازیق سانا، گئجه گوندوز قفله ایشلر هر یانا، اوز چئویریب بو ویرانا گلن یوخ! سؤز تاماما یئتدی. هاچاننان هاچانا بیر قوجا کیشی گلیب بونلارا سالام وئردی. صوفی قوجایا دئدی: - آی قوجا، بورا نئجه یئردی؟ بورادا هئچ قوناغا-زادا باخان یوخدو. قوجا کیشی دئدی: - ائلدی، اوغلوم، من ده بورالی دئییلم. پیرانی کرمین کیم اولدوغونو بیلیب دئدی: - آشیق، سنین آختاردیغین کئشیش دونن بورادان کئچیب گئتدی. گئت، آللاه سنه یار اولسون! کرم اورادان چیخیب گئتمگین بیناسین قویدو. ائله بیر قدر گئتمیشدیلر، بیر ده گؤردولر کی، گؤی اوزونده بیر دورنا تک-تنها سوزوب گئدیر. کرم صوفینی ساخلاییب، گؤرک دورنایا نه دئدی: گؤی اوزونده سوزوب گئدن تک دورنا، قملی-قملی اؤتمه، کؤنول شاد دئییل. سن ده منیم تکی یاردان آیریلدین، قملی-قملی اؤتمه، کؤنول شاد دئییل. ملول-ملول گؤی اوزونده سوزرسن،
سیاح اولوب اؤلکهلری گزرسن، سوزوشونده خان اصلیمه بنزرسن، قملی-قملی اؤتمه، کؤنول شاد دئییل. دردلی کرم آتدی ناموس، آرینی، یولوندا صرف ائتدی بوتون وارینی، هئی آختاریر، تاپمیر اصلی یارینی، قملی-قملی اؤتمه، کؤنول شاد دئییل. سؤز تامام اولدو، بیر گون یول گلدیکدن سونرا بیر بولاق باشیندا بیر دسته گلین-قیزا توش اولدولار. کرم بو قیزلارین ایچینده اصلییه بنزر بیر قیز گؤروب، سازینی الیب سینه سینه، گؤرک نه دئیسک. الدی کرم: سو باشیندا دوران گلینلر، قیزلار، اللی گلین، خان اصلیمه بنزرسن. دوغروسون سؤیلرلر حاقی سئونلر، خاللی گلین، خان اصلیمه بنزرسن. کرم بئله دئینده، هامان قیز قولاج ساچلارینی سینه سازی ائدیب، گؤرک کرمه نه جواب وئرجک. الدی قیز: اشیب، آشیب قارلی داغلار گلیبسن، وار گئت بوردان، سنین یارین دئییلم. ایتیردین عاغلینی، دوشدون چؤللره، وار گئت بوردان، سنین یارین دئییلم. الدی کرم: خان اصلی تک یاناغیندا خالین وار، اینجه دن لاپ اینجه عجب بئلین وار،
دهانیندا بالدان شیرین دیلین وار، اللی گلین، خان اصلیمه بنزرسن. الدی قیز: دینمه، آشیق، سنی چکرلر دارا، سالدیررام زیندانا، ووردوررام یارا، اوزوش بیزلردن، قیل باشینا چارا، وار گئت بوردان، سنین یارین دئییلم. الدی کرم: دردلی کرم اوجا-اوجا داغ آشدی، اشیبان دا قوربت ائللره دوشدو، اوچورتدوم ترلانی، سارا ایلیشدی، اللی گلین، خان اصلیمه بنزرسن. الدی قیز: گوللو خانیم گول رنگینی سولدورار، اشیق اولان معشوقونو گولدورر، بیر نیشانلیم واردی، سنی اؤلدورر، وار گئت بوردان، سنین یارین دئییلم. سؤز تامام اولدو. صوفی قیزلاردان کئشیشی خبر آلدی. قیزلار دئدیلر: - کئشیشگیل دونن بورادا ایدیلر، ائله بو گون چیخیب گئتدیلر. صوفی کرمی آلیب، بیر باش قیزلارین گؤستردیکلری طرفه گئتمکده اولسونلار، سیزه دئییم کئشیشدن. کئشیش بورادان چیخیب، گونه بیر منزیل، گوندوزو گئجه یه قاتدی، گئجه نی گوندوزه، گلیب چاتدی قئیصرییه، بیر باش اؤزونو پاشانین یانینا یئتیریب دئدی: - من بیر موسلمان آشیغی نین الیندن قیزیمی گؤتوروب قاچمیشام. اونون الیننن منه دینجلیک یوخدو. ایندی سیزه پناه گتیرمیشم. ایذن وئر. مملکتینده
یاشاییم. آنجاق بیر شرطله کی، هامان آشیق گلیب بورالارا چیخسا، سنین رعیتین منیم ائویمی اونا گؤسترمه سین. پاشا راضی اولوب، کئشیشه خلوت یئرده بیر ائو وئردیکدن سونرا، امر ائله دی کی، باشقا تورپاقدان بورا کرم آدیندا آشیق گلسه، توتسونلار، هر کیم ده کئشیشین ائوینی هامان کرمه گؤسترسه، دار آغاجیندان آسیلاساق. بئله بیر امردن سونرا کئشیش پاشادان چوخ راضی قالدی. شهر اهلی ده گؤز- قولاق اولدو کی، عوثمانلی تورپاغینا کرم آدیندا کیم گلسه توتوب پاشایا وئرسینلر. ایندی کئچک اسل مطلبه. کرم صوفیینن نئچه گون، نئچه گئجه یول گلیب، بیر قارلی داغین اتگینه چاتدیلار. بو داغلار گنجهداغلارینا یامان اوخشاییردی. کرمین اورگی سوشا گلدی، الدی، گؤرک نه دئدی: قارشی دوران قارلی داغلار، داغلار بیزیم داغلارمولا... اغ بیرچکلی قوجا آنام اوغول دئییب، آغلارمولا... مککه دن گلن هاسیلار، اورگیمده وار آسیلار، ائومیزده کیسوت باسیلار قارداش دئییب، آغلارمولا... فلک، ندی منیم خاتام، نه ملولام، نه ده شادام؛ اغ ساققاللی قوجا آتام کرم دئییب، آغلارمولا... سؤز تامام اولدو. ائله بونلار گئتمک ایسته ییردیلر کی، بیردن هاوا پوزولدو، هر یئری دومان-چیسکین بورودو شیددتلی قار یاغدی. صوفی حالی بئله گؤروب دئدی: - آمان کرم، اؤلوب بورادا قالاساغیق. گل گئری دؤنک. قیش قورتارار، سونرا گه لریک. کرم اونون ثاوابیندا آلدی، گؤرک نه دئدی:
دلی کؤنول قالخدی، فغان ائیله دی، گئدممزسن، کرم، قیشدی، گئری دؤن! قالمادی ماسالیم بوراندان، قیشدان، گئدممزسن، کرم، قیشدی، گئری دؤن! یاغیش یاغار، یئرین اوزو یاش اولار، چیسکین اولار، بوران اولار، قیش اولار، هاوا بئله قالماز، یئنه خوش اولار، گئدممزسن، کرم، قیشدی، گئری دؤن! گئدر قیش اَییامی، گؤرریک یازی، گولوستانا دؤنر داغلارین اوزو، ائی فلک، نه اولار، آغلاتما بیزی، گئدممزسن، کرم، قیشدی، گئری دؤن! هاوا آچیلمادی، داها دا پیسلشدی. یولو ایتیردیلر. آلدی کرم: بورانلی داغلاردا یولوم ایتیردیم، چاغیریرام آمان فلک، آمان هئی!.. بیر یانیمدا یاغیش یاغار، قار سپر، بیر یانیمدا چیسکین بولود، دومان هئی!.. اخشام اولدو، گؤرممه دیم یولومو، سویوق آلدی آیاغیمی، الیمی، گؤزوم آلتدا آلدیم یئنه اؤلومو، داها یوخدو ساغلیغیما گومان هئی!.. داغلار، هوممت ائدین بوردا قالماییم، قالیرسان دا قوربت ائلده اؤلمگیم، قاری دوشمنلره مؤهتاس اولماییم، امان فلک، منیم حالیم یامان هئی!.. قوردلار، قوشلار ییغیلارلار لئشیمه،
باخمازلار گؤزومدن آخان یاشیما، قوربت ائلده بلا گه لر باشیما، دوغرو دؤنمز چرخ-فلک، آمان هئی!.. دار گونومده کیمسه یئتمز فریادا، چووغونون الیننن گلمیشم دادا، کرم دئیر: اؤلوم هاقدی دونیادا، اخیرتده قارشی گلسین ایمان هئی!.. کرم سؤزونو قورتاران کیمی شاققیلتی، گورولتو قوپدو. ایلدیریم چاخدی. کرم سازی دؤشونه باسیب دئدی: امان فلک، بودو سننن دیلگیم، قویما منی یاری یولدا قیش گونو. کرم ائیله، بیرجه یاپیش الیمنن، یئتیر مورادینا سن بو دوشکونو. چووغون، بوران آلیب دؤرد بیر یانیمی، سویوق کسیر ایلیگیمی، قانیمی، وعدم تامامدیسا گل آل جانیمی، فلک، منه میننت ائتمه بئش گونو. کرمم، بیر کیمسه یئتمه دی دادا، اصلی بیوفادی، هئچ سالماز یادا، عؤمروم کئچدی آهو-زارلا دونیادا، چوخ آختاردیم، بیر گؤرمه دیم خوش گونو. سؤز قورتاران کیمی بیر ده گؤردولر کی، بیر نورانی کیشی ظاهیر اولدو، دئدی: - قم ائلمگین، داردا قالمازسینیز. سیزی داردان قورتاران تاپیلار. یومون گؤزونوزو! کرمله صوفی گؤزلرینی یومدولار. نه قدر کئچدی بیلمیرم، بیر ده نورانی کیشی دئدی: - آچین گؤزلرینیزی!
گؤزلرینی آچیب گؤردولر کی، بیر باشقا یئرده دیلر. نورانی کیشی-زاد دا یوخدو. اما یئر نه یئر... ائلدی کی، گول گولو چاغیریر، بولبول بولبولو. کرم گؤز دولاندیریب گؤردو کی، اووچولار ایکی قوزولو بیر جئیران ووروبلار. جئیران بالالاری نین یانیندا اینیلده ییر. قیزیل قانی گوللری قیپ-قیرمیزی قیزاردیب. کرمین اورگی قانا دؤندو، آلدی سازی، گؤرک نه دئدی: من، آی صوفی له له، نئجه یانماییم؟ اصلی خانین جئیرانیدی بو جئیران، اینصافدیمی احوالینی بیلمگیم؟ اصلی خانین جئیرانیدی بو جئیران. گولله دییب بو جئیرانین اوزونه، قان تؤکولوب توپوغونا، دیزینه، گؤزو بنزر خان اصلینین گؤزونه، اصلی خانین جئیرانیدی بو جئیران.
زالیم اووچو بونو الدن سالیبدی،
دؤرد یانینی قارا قانلار آلیبدی، کیمسه سی یوخ، ملول، موشکول قالیبدی، اصلی خانین جئیرانیدی بو جئیران. یارالاری کؤهنه دئییل، تزه دی، سییاه سورمه آلا گؤزه مزه دی، بو جئیرانی کیم آل قانا بزه دی؟ اصلی خانین جئیرانیدی بو جئیران. کرمم، دوشموشم من قوربت ائله،
جئیرانا چیخمیشدی جئیرانی چؤله،
اغلارام، سیزلارام من بوندان بئله، اصلی خانین جئیرانیدی بو جئیران.
ائله بو دمده بیر ده گؤردولر کی، اووچولار داغدان ائنیب گلیرلر. کرم بونلاری گؤرن کیمی سازی گؤتوروب، گؤرک اووچولارین گلمگینی جئیرانا نه جور خبر وئردی: سوره-سوره اووچو داغدان ائندیرن قاچ، قوزولو جئیران، یاد اووچو گلدی. اوخو ایله ووروب تورپاغا سرن، قاچ، قوزولو جئیران، یاد اووچو گلدی. گؤزل چمنلیکده جئیران سوروسو، سورودن آیریلمیش اونون بیریسی، قانا بویانیبدی گؤزل دریسی، قاچ، قوزولو جئیران، یاد اووچو گلدی.
زالیم اووچو دوشموش، گلیر ایزینه،
ال قانی آخیتمیش ایکی دیزینه، میلچکلر قونوبدو قانلی اوزونه، قاچ، قوزولو جئیران، یاد اووچو گلدی. بئله می اولور اووچولارین بره سی، قولتوغوندان ووروب، سیزلار یاراسی، حکیمه گؤستریب، یوخدو چاراسی، قاچ، قوزولو جئیران، یاد اووچو گلدی. قووا-قووا ائندیردیلر یازییا، توش ائتدیلر ایتی دیشلی تازییا، ایش موشکولدو، گل باخما سن قوزویا، قاچ، قوزولو جئیران، یاد اووچو گلدی. سوره-سوره یئندیردیلر داغلاردان، ال سوسنلی باغچالاردان، باغلاردان، کرم دئیر گئچدیجگیم یوللاردان، قاچ، قوزولو جئیران، یاد اووچو گلدی.
یارالی جئیران نه قدر ائله دیسه، بالالارینی چکیب بیر یانا گئده بیلمه دی. اؤزو ده بالالاریندان آیریلماق ایستمیردی. کرم احوالی بئله گؤرنده اووچولارین قاباغینا گئتدی. اووچو اوندان سوروشدو: - بورالاردا بیر یارالی جئیران گؤرمه دینیزمی؟ کرم باشقا بیر اوچوروم دره گؤستریب دئدی: - جئیران قاچیب او دره یه گئتدی. اووچولار دره طرفه یؤنلدیلر. کرم گلیب جئیرانین یارالارینی باغلادی، اپاریب یاخینداکی ماغارایا قویدو. سونرا سازینی دیللندیریب، دردلی-دردلی اوخوماغا باشلادی: بو سفر آیی نین ییرمی بئشینده بو داغدا بیر جئیران آغلار، اینیلدر! ایکی کؤرپه قوزو واردی دؤشونده، بو داغدا بیر جئیران آغلار، اینیلدر! اوخلار دییب اونو جاندان سالمیشدی، دؤرد یانینی قیزیل قانلار آلمیشدی، قوزولاری ملول، محزون قالمیشدی، بو داغدا بیر جئیران آغلار، اینیلدر! اینسان عجب زالیم اولدو، قازیلار، سینه سینده یارالاری سیزیلار، کرم کیمی اؤز یوردونو آرزولار، بو داغدا بیر جئیران آغلار، اینیلدر! چوخلو اوخ یاراسی واردی جانیندا، بیر جوت بالالاری آغلار یانیندا، کرم دئیر: آناسی یوخ یانیندا، بو داغدا بیر جئیران آغلار، اینیلدر!
صوفی کرمی قالدیریب گؤتوردو. گلیب، گلیب بیر اوبایا چیخدیلار. کرم برک خستلنمیشدی. اوبانین لاپ کنارینا چاتاندا گؤیده بیر دسته دورنا گؤروندو. کرم سازی گؤتوروب، دورنالارنان اؤز ائللرینه گؤرک نه سیفاریش ائله دی: دورنا، گئدر اولساز بیزیم ائللره، قوربتده بیر خسته گؤردوم دئیرسیز. اگر سیزدن سوال ائدن اولارسا، قوربتده بیر خسته گؤردوم دئیرسیز. من اوچاردیم، قانادلاریم یورولدو، قوربت ائلده قارا باغریم قوورولدو، خسته دوشدوم، ایندی بئلیم قیریلدی، قوربتده بیر خسته گؤردوم دئیرسیز. قوربت ائلده ملول، محزون اولموشام، عشقینه دوشه لی مجنون اولموشام، بیر ساچی لئیلایه مفتون اولموشام، قوربتده بیر خسته گؤردوم دئیرسیز. خسته دوشدوم، کیمسه بیلمز حالیمی، الیمدن آلدیردیم قونچا گولومو، نه دییاره توتوم گئدیم یولومو؟ قوربتده بیر خسته گؤردوم دئیرسیز. دردلی کرم خسته دوشوب، اینیلدر، اه ائتدیکسه قولاقلاری جینگیلدر، بلکه مؤولام بیزه ایمداده گه لر، قوربتده بیر خسته گؤردوم دئیرسیز. سؤز تامام اولدو. خسته لیگه باخماییب، قالخیب، یئنه ده یولا دوشدولر. بیر قدر گئدیب، بیر قبریستانا چاتدیلار. قبریستانی گؤرن کیمی کرم بیر تهر اولدو. سازی دؤشونه باسیب آلدی، گؤرک نه دئدی:
یئنه وطنیمدن اولدوم دیدرگین، خسته دوشدوم، قوربت ائللرده قالدیم. سئیراغیبلار آرالیخدا چوخالدی، ارتدی یامانلاریم، چوللرده قالدیم. یانارام، یانارام، توتونوم توتمز، اه چکرم، آهیم کیمسه یه یئتمز، اصلیمین سئوداسی سریمدن گئتمز، عجب روسوای اولوب، دیللرده قالدیم. کرم ایندی ساتین گزیر اؤلومو، فلک قیردی قانادیمی، قولومو، دومان گلدی، آزدیم ایندی یولومو، چیسکینلی، بورانلی چؤللرده قالدیم. ائله سؤز تازاجا تامام اولموشدو کی، کرمین گؤزو یئره ساتاشدی. گؤردو اوچولوب-داغیلمیش کؤهنه بیر قبرین ایچینده بیر قورو کلله وار. کرم اَییلیب کلله نی گؤتوردو، توزونو سیلیب تمیزله دی، او طرف-بو طرفینه باخیب دئدی: - صوفی له له، بو قورو کلله نی گؤرورسنمی؟ بیر زامان بو دا بیزیم کیمی اینسان ایمیش. بیر زامان اولاجاق بیز ده بئله اولاجاغیق. قوی بوندان بیر نئجه سؤز خبر آلیم. الدی کرم، گؤرک کلله دن نه سوروشدو: بیر سووال سوراییم، خبر وئر منه، سن ده بو دونیادا واردینمی، قافا؟! هئیوانمیدین، اینسانمیدین، نه ایدین؟ تورلو مئیوه لردن یئردینمی، قافا؟! ایریلمیش چنه سی، تؤکولموش دیشی، پوزولموش کیرپیگی، سوزولموش قاشی، همیشه بئله دی فلگین ایشی، بئش واخت نامازینی قیلدینمی، قافا؟! باخمازمیسان آلنینداکی یازینا،
تورپاق دولموش قولاغینا، گؤزونه، هئچ اویدونمو کور شئیتانین سؤزونه، حالال دئیه هارام یئدینمی، قافا؟! کرم سؤزونو قورتاران کیمی کلله دیله گلدی، دئدی: دینله دئییم گلن-کئچن حالیمی، بیر زامان دونیادا من ده وار ایدیم. بیر شاه ایدیم، بلا گلدی باشیما، بوتون عسرلره یادیگار ایدیم. الدی کرم: قافا، بو دونیادا، بیر دئ مردمیدین؟ دونیا مالی اوچون یوخسا قوردمودون؟ اون، اون بئش یاشیندا بیر یگیدمیدین؟ یوخسا آغ ساققاللی پیرمیدین، قافا؟ الدی کلل: من بیر گولدوم، باغچالاردا بیتردیم، لوغمان ایدیم، ائلملره یئتردیم، التمیش ایل یاشادیم، یوز ایل یئتیردیم، شوجاعتلی، آدلی نامیدار ایدیم. الدی کرم: قافا، بو دونیادا یاخشی خاصمیدین؟! دونیا مالی اوچون قارا یاسمیدین؟! یئدیرمز، ایچیرمز بیر ناکسمیدین؟! سوفره سی مئیداندا ارمیدین، قافا؟! الدی کلله:
بیلمز ایدیم من مالیمین حسابین، دوشونمزدیم هئچ آخیرت عذابین، عاقیبت نوش ائتدیم اجل شرابین اؤلن واختا تامام ایختییار ایدیم. الدی کرم: دردلی کرم آه-زارین آرتیرسین،
جومله موشکول ایشلرینی بیتیرسین،
نه زاماندان بری بوردا یاتیرسان؟ بو دونیادا اؤلمم دئرمیدین، قافا؟! الدی کلل: من قورو کلله یه م، بوردا اوتوردوم، سنین موشکول ایشلرینی بیتیردیم، یوز اون ایلدی من بو یئرده یاتیردیم، من ده سنین کیمی آشیکار ایدیم. کلله سؤزونو تامام ائیله ین کیمی دیغیرلانا-دیغیرلانا گئدیب یئنه گیردی قبره، یوخ اولدو. کرمگیل یوللارینا داعوام ائله دیلر. قبریستاندان چیخماغا آز قالمیش کرم گؤردو کی، بیر جاوان قیز بیر قبرین یانیندا اوتوروب آغلاییر. آرابیر دوروب قبرین دؤرد طرفینه دولانیر، یئنه اوتوروب باشلاییر آغلاماغا. کرم سازینی سینه سینه باسیب، گؤرک قیزا نه دئیجک: الدی کرم: قاشلاری محرابی، گؤزلری یاغی، اهو گؤزلوم، نه دؤنورسن مزاری؟! اشیغی بند ائدر زولفو، دوداغی، اهو گؤزلوم، نه دؤنورسن مزاری؟!
کرم بئله دئینده قیز قالخیب، دال گردنینه تؤکولموش قولاج ساچیندان اوچ تئل آییریب، گؤرک کرمه نئجه جاواب وئرجک: الدی قیز: اشیق، نه سورورسان منیم حالیمی، یار عشقیله دولانیرام مزاری! نه مودتدی یاندیم فیرقت اودونا، یار عشقیله دولانیرام مزاری! الدی کرم: قارالار گئییبسن، یاسدادی باشین، قودرتدن چکیلیب، قارادی قاشین، اتانمی اؤلوبدو، یوخسا قارداشین، اهو گؤزلوم، نه دؤنورسن مزاری؟! الدی قیز: قارالار گئیمیشم، یاسدادی باشیم، قودرتدن چکیلیب، قارادی قاشیم، نه آتام اؤلوبدو، نه ده قارداشیم، یار عشقیله دولانیرام مزاری! الدی کرم: گون گؤرمه دیم بو دونیایا گله لی، اغلاییبان گؤزوم یاشین سیله لی، نئچه ایلدی سنین یارین اؤله لی؟ اهو گؤزلوم، نه دؤنورسن مزاری؟! الدی قیز:
پاییز اولساق باغچالاردا گول سولار، اغلاییبان گؤزوم یاشی سئل اولار، سئودیسیگیم اؤلن یئددی ایل اولار، یار عشقیله دولانیرام مزاری! الدی کرم: قالخیشیب سونالار، گؤللر قورویوب، اطرافینی چاییر-چمن بورویوب، یئددی ایلسه، ایندی یارین چورویوب، اهو گؤزلو، نه دؤنورسن مزاری؟! الدی قیز: الیمدن آلدیلار گول اوزلو یاری، ارتدی اورگیمین قه می، قوباری، اورگیمده سؤنمور عشقیمین ناری، یار عشقیله دولانیرام مزاری. الدی کرم: یئری هئی، یئری هئی، گؤزو هارامی، اورگیمده قویدون دردی، وره می، خان اصلیمدن بئتر ائتدین کره می، اهو گؤزلوم، نه دؤنورسن مزاری؟! الدی قیز: نازلی دئیر: بئله قویدوق ایلقاری، اغلاماقدان عؤمروم اولوبمو یاری، اچین مزارینی، بیر گؤروم یاری، یار عشقیله دولانیرام مزاری!
سؤز تامام اولدو. قیز باشلادی آغلاماغا. کرم باشا دوشدو کی، قبیرده کی قیزین نیشانلیسیدی، اونو زورگوج ایله قانلی فلک الیندن آلیب. کرم قیزا تسکینلیک وئرندن سونرا دئدی: - گؤزل قیز، بو طرفلرده کؤچ-کولفتلی بیر کئشیش گؤرمه دین؟ قیز جاواب وئرمه دی. کرم نه قدر دئدیسه قیزدان جواب آلا بیلمه دی. باخدی کی، هر نه دئییرسه قیز هئچ بیریسینی ائشیتمیر. اونون فیکری ائله قبیرده دی. چار-ناچار اوندان آیریلدیلار. قبریستانلیقدان کئچیب، آز گئتدیلر، چوخ گئتدیلر، گلیب یئنه ده بیر اوجا داغین اتگینه چاتدیلار. کرم دئدی: - صوفی قارداش، دایان، بوندان سؤز خبر آلیم. الدی کرم، گؤرک داغا نه دئدی:
باشین اوسته شاهین، شونقار سسلنر، الویز داغی، هئچ اسکیلمز دومانین. اتگینده توتی، قومرو بسلنر، الویز داغی، هئچ اسکیلمز دومانین.
تیپی، بوران اولور، یاغیش اله ییر، مئشه نده دولانیر مارال، مله ییر، کوللاریندا تولکو، چاققال اولاییر، الویز داغی، هئچ اسکیلمز دومانین.
سیننده خارلانمیش نملی قار اولور، الت یانیندا باغچا اولور، بار اولور، الما اولور، هئیوا اولور، نار اولور، الویز داغی، هئچ اسکیلمز دومانین.
بئلینده اوتلاییر قویونون، مالین، هینده، هیندوستانا بللیدی حالین، کاروانین، کؤچقونون، ساهین، سالالین، الویز داغی، هئچ اسکیلمز دومانین.
اوجا-اوجا قایان، یاستی داشین وار، شیرین-شیرین اؤتن مین بیر قوشون وار،
کرم کیمی نه بلالی باشین وار، الویز داغی، هئچ اسکیلمز دومانین. کرم سؤزون تامام ائدن کیمی آلویز داغی بونلارا یول وئردی. بورادان کئچیب، گونه بیر منزیل گئدیب، یئنه ده بیر بولاق باشینا چاتدیلار. کرم باخدی کی، بورادا بیر دسته قیز ظارافاتلاشا-ظارافاتلاشا پالتار یویور. قیزلار کرمی گؤرن کیمی توتدولار یاخاجیندان کی: - آشیق، بیزه بیر-ایکی کلمه سؤز دئ! الدی کرم، قیزلارا گؤرک نه دئدی:
بولاق کناریندا پالتار یویانلار، عئینی منیم خان اصلیمه بنزرسیز. یویوب-یویوب گول دالینا سرنلر، عئینی منیم خان اصلیمه بنزرسیز.
ایریسه قاشی وار، اوجو اَیمه لی، کتان کؤینک گئییب، کؤکسو دویمه لی. او دا سیزین کیمی گؤزل، اؤیمه لی، عئینی منیم خان اصلیمه بنزرسیز.
کتان کؤینک گئییب، گولدن تازاجیک. بولبول سیتم ائیلر گوله یازاجیک. او دا سیزین کیمی بیاض، نازاجیک، عئینی منیم خان اصلیمه بنزرسیز.
کرمم، دولاندیم، بورایا گلدیم، سیزی گؤرن کیمی شاد اولدوم، گولدوم، داریلمایین، قیزلار، من اصلی بیلدیم، عئینی منیم خان اصلیمه بنزرسیز. قیزلار، گلینلر هامیسی کرمه آفرین دئدیلر. کرمله صوفی بورادا بیر آز دینجه لیب قالخدیلار. گونه بیر منزیل گلیب، ارضرومون گه دیگینه چاتدیلار. کرم باخدی کی، هاوا قارالیر، دئدی:
- صوفی، دایان، بو داغا بیر-ایکی سؤز دئییم، یوخسا بیزه یول وئرمه یهجک. صوفی حیرصله نیب دئدی: - خئییر، لازیم دئییل. هئچ نه دئمه! ائله هر داغا-داشا سؤز دئیجکسن؟ کرم بیر سؤز دئمه دی. یاواش-یاواش داغین باشینا چیخماغا باشلادیلار. ائله اشیریما آز قالمیشدیلار کی، بیر بوران باشلادی، قار باشلادی، گل گؤره سن. کرم دئدی: - قویمادین داغا بیر-ایکی سؤز دئیم، بیزه یول وئرسین، ایندی اؤلوب بورادا قالاجاغیق. صوفی ایشی بئله گؤرنده باشلادی کرمه یالوارماغا: - آمان، کرم، نه سؤزون وار دئ، بلکه نیجات تاپاق. کرم آلدی سازی، دئدی: ارضرومون گه دیگینه واراندا، اوندا گؤردوم بوروم-بوروم قار گلیر. له له دئدی: گل بو یولدان قاییداق، دئدیم: دؤنمک ناموسوما آر گلیر. ازلدن ماییلام او آلا گؤزه، داراییب زولفونو تؤکوب گول اوزه، خوجالار یوک توتوب چیخدیلار دوزه، ائله بیلدیم کاروان ایله یار گلیر. کرمم، قوربته سالدیم یئریمی، ترک ائله دیم ناموسومو، آریمی، بوران، آلما الدن نازلی یاریمی، گئن دونیا باشیما یئنه دار گلیر. سؤز تامام اولدو. آما کی، چووغون، بوران گئتدیکجه آرتدی. دومان، قار هر
طرفی ائله آلدی کی، ائله بیل گئجه اولدو. کرم آلدی، بو حالا موناسیب دئدی:
ارضرومون گه دیگینه واراندا، اوندا دئدیم، قدیر مؤولام، آمان هئی! هر طرفدن چووغون، بوران، باد اثر، توتموش هر یانیمی چیسکین، دومان هئی!
بولبول قونار، ییرغالادار دالینی، اؤردک اوزر دالغالادار گؤلونو، خودام قیـرسین بدخاهلارین بئلینی، ایندن بئله گؤروشه یوخ گومان هئی! سو دوران یئرلری سونام گؤل ائیلر، چئشمیم یاشی گیریباندان سئل ائیلر، بزیرگانلار اوستوموزدن یول ائیلر، اوندا منیم حالیم اولار یامان هئی! ایگید گرک سر مئیداندا اوینادا، عشق آتشین سینه سینده قاینادا، هر کس اوچون اؤلوم هاقدی دونیادا، تاپیلمایا اوستلرینده جاهان هئی! کرم دئیر: عشق قازانین قاینادان، گئنیش اووالاردا کؤهلن اوینادان، فریاد ائدیب، چوخ آنالار آغلادان، من آغلاییم یانا-یانا، آمان هئی! کرم باخدی کی، داغ یول وئرمک ایستمیر. اؤلوم گلدی دوردو اونون گؤزونون قاباغیندا. دئدی: بو دونیادا اوچجه شئیدن قورخوم وار؛ بیر آیریلیق، بیر یوخسوللوق، بیر اؤلوم! هئچ بیریندن اصلا کؤنلوم شاد دئییل- بیر آیریلیق، بیر یوخسوللوق، بیر اؤلوم! باغریم باشین فلک نه چالدی داشا، یازیلانلار گلیر بو قریب باشا، حسرت قالدیم ائله، قوهوم-قارداشا. بیر آیریلیق، بیر یوخسوللوق، بیر اؤلوم!
چوخ سولئیمانلاری تاختدان ائندیردی، نئچه لرین گول رنگینی سولدوردو، نئچه لرین گلمز یولا گؤندردی. بیر آیریلیق، بیر یوخسوللوق، بیر اؤلوم! قریبین بویونا کفن بیچیلمز، اجل جامی چوخ آجیدی، ایچیلمز، اوچ دردیم وار بیر-بیریندن سئچیلمز- بیر آیریلیق، بیر یوخسوللوق، بیر اؤلوم! نئچه لرین قالاسینا اود آتدی، نئچه سینین آشینا زهریمار قاتدی، نئچه لرین جاوان ایکن قوجالتدی بیر آیریلیق، بیر یوخسوللوق، بیر اؤلوم! کرم یار یولوندا جانیندان کئچدی، قوربت ائلده اجل باده سین ایچدی، گول باغیندان بولبول قوربته اوچدو، بیر آیریلیق، بیر یوخسوللوق، بیر اؤلوم! باشلادیلار داغین دؤشو ایله یوخاری چیخماغا. بوران، چووغون داها دا برکیدی. صوفی باشلادی آغلاماغا. کرم اوندان خبر آلدی: - له له، نه اوچون آغلاییرسان؟ صوفی دئدی: - آغلاماییم نئیلگیم؟ اؤلوب بو داغدا قالاجاغیق، بدنیمیز قورد-قوشا یئم اولاجاق. گل قاییداق گئری. کرم دئدی: - له له، اؤلدو وار، دؤندو یوخدو. ایسته ییرسن سن قاییت، من تک گئدجیم. اؤلرم، اؤلرم، قالارام، قالارام. صوفی دئدی:
- من سنی تک هارا بوراخیم؟ ایندی کی، بئله اولدو یئری گئدک، گؤرک باشیمیزا نه گلیر. باشلادیلار داغا چیخماغا. یوخاریلاردا بوران داها دا شیددتلندی. صوفی کرمین سازینی آلیب دئدی:
ارضرومون گه دیگینه واراندا
اوندا گؤردوم بوروم-بوروم قار گلیر.
دئدیم: کرم، گل بو یولدان قاییداق، گؤردوم خان اوغلودو، اونا آر گلیر. دومان، چیسکین هر طرفی بورویوب، بدنیمده جیسمی-جانیم اریگیب، دئدیم: کرم، کیم بو یولدا یاریییب؟ گؤردوم کی، گئن دونیا جانا دار گلیر. من صوفییم، نئیله میشم، نئیلرم... درد الیندن قارا باغریم تئیلرم؛ لوغمان یوخدو، دردیم کیمه سؤیلرم؟ هاییف، ترلان اویلاغینا سار گلیر. صوفی ائله زور-گوج سؤزو قورتاریب ییخیلدی. کرم گؤردو کی، صوفی گئده بیلمیر. اونو قوجاغینا گؤتوروب، بیر تهر یالین باشینا چاتدیردی، بیر بالاجا قایانین دیبینده یئره قویدو، اوستونه خورجوندان-زاددان اؤرتدو، اؤزو ده دیلی توتولموش بیر حالدا بوزوشوب، بیر طرفده اوتوردو. بیردن قایانین اوستونده کیقار ییغیمی اوچوب، کرمین باشینا تؤکولدو. بیر تهر کی، قارین آلتیندان چیخدی، اوزون ارضروم داغلارینا توتوب دئدی: ارضرومون آلچاق-اوسا داغلاری، یاشیلباش سونالار اوچسون گؤلوندن. اغزیم آچیب سنه قارغیش ائیلرم، قبول اولسون هر نه چیخار دیلیمدن. دومان، چیسکین هئچ باشاجان گئتمه سین! اغیر ائللر اتگینی توتماسین!
یاز اولاندا گول-چیچگین بیتمه سین! هئچ گؤزللر اییله مه سین گولوندن! دوشمن اولدون، دوشمنلیگین بیلدیردین، بایس اولوب، سن صوفینی اؤلدوردون، کرم دئیر: گؤز یاشیمی سیلدیردین، اشدی قارا کئشیش(قاراملیک) قارلی بئلیندن. سؤز قورتاران کیمی، صوفی آیاغا قالخدی، دیزلرینه طاقت گلدی. کرمگیل دای هئچ بیلمه دیلر کی، قاردی، بوراندی، یا ندی. هئچ بیلمه دیلر هارایا گئدیرلر. ائله اوزلرینی بیر طرفه توتوب گئتمه یه باشلادیلار. تا کی، گئدیب-گئدیب، ارضروما چاتدیلار. بورادا دا هئچ بیر شئی اؤیرنه بیلمه ییب، دوشدولر یولون آغینا. ائله شهردن تزجه چیخمیشدیلار کی، یول قاباقلاریندا اوچله دی. قالدیلار مات-متتل، بیلمه دیلر بو یوللارین هانسی ایله گئتسینلر. کرم سازی دؤشونه باسیب بو حالا موناسیب گؤرک نه دئدی: ارضرومنان چیخدیم، اوچ اولدو یولوم، من بو یولون هانکیسینا گئدگیم؟ گئجه-گوندوز چاغیریرام یارادان، من بو یولون هانکیسینا گئدگیم؟ امان له له، نئجه اولدو حالیمیز، هاردا قالدی وطنیمیز، ائلیمیز، اؤردک اوچدو، ویران قالدی گؤلوموز، من بو یولون هانکیسینا گئدگیم؟ کرم چکر صفا مردی-مردانا، بیوفا الیندن گلمیشم جانا، بیر کیمسه یوخدو کی، یالوارام اونا، من بو یولون هانکیسینا گئدگیم؟ کرمگیل بورادا یول آختارماقدا اولسونلار، ائشیت اصلیدن. بیر آز اول دئدیک کی، کئشیش قئیصریده سولئیمان پاشانین یانینا گئدیب، باشینا گلنلرین اوستونه بیر آزدا یالاندان قونداریب، کرمی چوخ پیسله میشدی. سولئیمان پاشا دا کئشیشین دئدیکلرینه اینانیب، اونونلا دوستلاشمیشدی. هر یئره ده آدام قویموشدو کی، قئیصرییه کرم آدلی آشیق گلسه اونا خبر وئرسینلر. ایندی کئشیش بورادا یاشاماقدا اولسون، ائشیت قئیصری قیزلاریندان. یاز فصلی ایدی دئیین قئیصری قیزلاریندان بیر دسته سئیره چیخمیشدی. قیزلاردان بیری دئدی: - قیزلار، بورادا اصلی آدیندا قریب بیر قیز وار، گلین اونو دا اؤزوموزله اپاراق، یازیقدی. یولداشلاری راضی اولدولار. قیزلار اصلی خانین یانینا گلیب دئدیلر: - اصلی باجی، گل سن ده قوشول بیزه، سئیره چیخاق. اصلی قیزلارین کؤنلون سیندیرماق ایستمه دی. آما کی، قارا کئشیش(قاراملیک) باغچالاریندان باییرا چیخماغی اصلییه قاداغان ائلمیشدی. اودو کی، اصلی باشقا بیر یئره گئده بیلمه ییب، قیزلاردان خواهیش ائله دی کی، ائله اونلارین باغچالاریندا گزسینلر. قیزلار راضی اولدولار. ایندی قیزلار اصلیگیلین باغچالاریندا گزمکده اولسونلار، ائشیت کرمدن. کرم بیر مودت یول گئدیب، قئیصری شهرینه چاتدی. اوست-باشی ائله جیریم-
جیندیر ایدی کی، هئچ بیلمیردی هارا گئتسین. یولو دوشدو اصلیگیلین همین باغچاسی نین
یانیندان. گؤردو کی، بورادا بیر دسته قیز چالیب، اوخویوب، اویناییر. کرم کئچیب گئتمک ایسته ینده بیر ده گؤردو، بودو، باغچاداکی ائودن بیر قیز چیخیب، یوز ناز- قمزه ایله قیزلارا طرف گئدیر. دیقتله باخاندا اصلینی تانیدی. داها هئچ بیر سؤز دئیه بیلمه دی. سازینیز دؤشونه باسدی، گؤتوردو، گؤرک نه دئدی: ساللانا-ساللاما چیخدی خانادان، ای هزرات، گئدن جئیران منیمدی! قانا-قانا اؤیود آلیب آنادان، ای هزرات، گئدن جئیران منیمدی! من نه دئییم چارخی دؤنموش فله یه، اخیر سالی منی اولماز کله یه، اصلیم بنزر بئهیشتده کیمله یه، ای هزرات، گئدن جئیران منیمدی! گاه آغلادار، گاهدان منی گولدورر،
دسمال آلیب، گؤز یاشیمی سیلدیرر، کرم دئیر: بو درد منی اؤلدورر، ای هزرات، گئدن جئیران منیمدی! قیزلاردان بیری اونو گؤروب، قاچدی اصلینین یانینا کی: - اصلی باجی، بیر آشیق دایانیب باغچانین آغزیندا، ائله یانیقلی-یانیقلی اوخویور کی... اصلی دئدی: - چاغیر گلسین، بیر آز چالسین، اوخوسون، بلکه اورگیمیز آچیلا. قیز گئدیب کرمی گتیردی. کرم اصلییه تانیش گلدی. آما نه قدر باخدیسا انشیردا بیلمه دی. اونا گؤره آنشیردا بیلمه دی کی، کرمین اوزونو-گؤزونو توک باسمیشدی، ساچلاری اوزانیب چیینینه تؤکولموشدو. اؤزو ده ائله آریقلامیشدی کی، بیر دری قالمیشدی، بیر سوموک. اوستو-باشی دا لاپ تؤکولوب جیندیرلاشمیشدی. کرم باشا دوشموشدو کی، اصلی اونو تانییا بیلمیر. اودو کی، اونو بیر ده سیناماق اوچون آلدی، گؤرک نه دئدی: یئنه گؤردوم نازلی یارین اوزونو، کؤهنه دردین تزلندی یاراسی. نه لر چکدیم سئودیگیمین الیندن، بیلمم ندی مؤحنتیمین چاراسی؟ کتان کؤینک گئییب لاله دن نزیک، قونچا سؤور ائله ییر بولبوله یازیق. دردو قم چکیرم، اوزویم، اوزوک، قییما منه، آی صیغه ریم پاراسی. کرمم، قوربته دوشوبدو یولوم، داغلاری بورویوب یاغیشیم، دولوم، کؤنول کی، دؤنمه ییر، من نئجه دؤنوم؟ بنده سالیب باشلاری نین قاراسی. سؤز تاماما یئتدی. قیزلار کرمه آفرین سؤیله دیلر قیزلاردان بیری دئدی:
- بو یانشاق چوخ یارالی-یارالی اوخویور. دئیه سن، چوخ بؤیوک دردی وار. اؤزو ده دریب آداما اوخشاییر. اصلی سوروشدو: - آشیق، هارالیسان؟ کرم گؤردو یوخ، اصلی دوغرودان دا اونو تانییا بیلمیر. بیر آه چکیب دئدی: - قاراباغدانام. قاراباغ سؤزونو ائشیدن کیمی اصلینین گؤزلری یاشاردی. کرمین اوست-باشینا، اوز-گؤزونه باخیب، بیر اوووج پول چیخارتدی کی: - آشیق، من ده قاراباغدانام. آل بو پولو، اؤزونه پال-پالتار آل، بئله گزمه. اصلینین سؤزلری کرمه گولله کیمی دیدی. دئدی: خییات منه زری-زیبا بیچردی، ایندی چیلپاق قالدیم، اصلیم، گول منه!... بیر زامان داش-قاشنان اویناردی الیم، ایندی چیلپاق قالدیم، اصلیم، گول منه! یار الیندن دویونلویم، داغلییام، قوربت ائلده دردیم کیمه عاغلییام؟ عالم بیلیر من بیر خانین اوغلویام، باش اَیردی نؤکر، نایب، قول منه!
قورو یئرده اوریان قالدی بدنیم، من اؤلنده کیملر تیکر کفه نیم؟ کرم دئیر: یادا دوشدو وطنیم، بلد یوخدو، گؤستریدی یول منه!
اصلی دئدیگینه ده پئشیمان اولدو. اونون اورگین آلماق اوچون بیر گول قوپاریب دئدی: - آشیق، هئچ اولمازسا، بو گولو آل مندن. کرم دئدی: - خانیم، قولاق آس، گؤر نه دئییرم؟ الدی کرم:
من یازیغی آغلار قویان بیوفا، اغلایان کیمسه یه گول نه یه لازیم؟ گوله-گوله ییخدین آتام ائوینی، دوشمنلیکده شیرین دیل نه یه لازیم؟
اصلی خان کرمین سؤزونو کسیب دئدی: - آشیق، سن قریب اولدوغون کیمی، من ده غریبه م. وطنده منیم ده گؤزو یاشلی بیر معشوقوم قالیب. سؤزوم اوندا دئییل. بورا یانشاقلاری نین گئییمی باشقا جور اولور. سن گل بو پولو مندن آل! ایندی کی، پالتار ایستمیرسن، یولدا خرجلرسن. کرم آلدی سؤزون او بیری بندینی: هسرتیندن یاندیم، یاندیم کول اولدوم، الیشدیم، آلیشدیم، موما دیل اولدوم، خان اوغلویدوم، اؤزوم دؤندوم قول اولدوم، قول اولان کیمسه یه قول نه یه لازیم؟ کرمین عؤمرونو سن وئردین زایا، مونکور اولدون، اوز توتمادین خودایا، اولدوم خاراباتی، دوشدوم سهرایا، خارابات اهلینه یول نه یه لازیم؟ اصلی کرمی تانیدی. اورگی تاب گتیرمه دی، ییخیلیب اؤزوندن گئتدی. قیزلار کرمی قوووب، باغدان چیخارتدیلار کی، سن بیزیم قریب قوناغا نه دئدین کی، او بئله اولدو. سونرا توپلاشدیلار اصلینین یانینا. اصلی آییلان کیمی قیزلاردان سوروشدو: - قیزلار، یانشاق نئجه اولدو؟ دئدیلر: - قوودوق، گئتدی. اصلی دوروب او طرف-بو طرفه بویلاندیم، گؤردو کرم بیر آز آرالی دایانیب، هسرت-هسرت اونا باخیر. قیزلار دا کرمی گؤردولر، ایسته دیلر سؤیوب-یامانلاییب قووالاسینلار، اصلی قویمادی. دوردو کی: - من ائوه گئدیرم. قیزلار دوشدولر اونون یانینا.
ایندی اونلار گلیب کئچمکده اولسونلار، سنه دئییم کرمدن. اصلی کی، اؤزوندن گئتمیشدی، قیزلار اونون دؤشونو-باشینی آچمیشدیلار. ایندی گلیب کئچنده کرم سازینی آلیب، گؤرک اصلییه نئجه ایشاره ائله دی کی، دؤشونو باغلاسین. ساللانیبان گلن دیلبر، یاخان دویمله، دویمله!.. منی درده سالان دیلبر، یاخان دویمله، دویمله!.. کرم بئله اوخویاندا اصلی خان قاییدیب قیزلارا دئدی: - یانشاق طایفاسی سؤزسول اولور. باخین، سیزلردن کیمین دؤشو آچیقدی؟ قیزلار دئدیلر: - بیزلردن دؤشو آچیق اولان یوخدو. کرم بو دفعهایشاره نی وورماق اوچون اصلی خانین پالتاری نین آدینی چکدی، بلکه اصلی باشا دوشه کی، آچیق دؤش اونونکودو: ال گئییب، یاشیل بورونر،
زولفلری یانا هؤرولر،
یئل وورار، ممن گؤرونر، یاخان دویمله، دویمله!.. یاخان چارپاز ایلیشمه سین، هئچ کیم دینیب دانیشماسین، یادلار گؤروب گولوشمه سین، یاخان دویمله، دویمله!.. اصلی یئنه دؤشونون آچیق اولدوغونو باشا دوشمه دی. کرم بو دفعهگؤرک اصلی خانا نه کیمی ایشاره لر ائله دی: کؤینگی نین گولو یاشیل، سوسن سونبوله دولاشیر، گؤزللیک سنه یاراشیر، یاخان دویمله، دویمله!..
اینینه گئیینیب شیله، بیزی توتوب شیرین دیله،
زر کمر چک اینجه بئله،
یاخان دویمله، دویمله!.. کالایاغین اوجو ساری، اچیلیر کؤنلوم قوباری، سؤیله گؤروم کیمین یاری، یاخان دویمله، دویمله!.. اصلی یئنه ده بیر شئی باشا دوشمه ینده کرم آلیب، آخیر سؤزونو نئجه تاماملادی: کرم سنه نه لر دئمیش، دیلین، دوداغینی یئمیش، کتان کؤینک، بندی گوموش، یاخان دویمله، دویمله!.. کرم بونو دئینده اصلی اوست-باشینا باخیب گؤردو کی، کرمین دئدیگی نیشانلار بوندادی. یاخاسی دا آچیقدی. تئز دؤشونو دویمله دی، کرمه گیزلی ایشاره وئریب، یولادوزلدی.
کرم او ساعات اؤزونو بازارا وئردی، بیر دست فاخیر لیباس آلیب گئییندی، بیر باش اصلینین باغچاسینا گئتدی. اصلینین آناسی کرمی گؤردو، دئدی: - آی اوغلان، کیمی ایسته ییرسن؟ کرم دئدی: - آنا، دیشیم آغریییر. دیشیمی چکدیرمک ایسته ییرم. ارواد دئدی: - گل بری چکیم. کرم ائوه گیریب اوتوردو. آرواد اونون آغزینی آچیب دئدی: - هانسی دیشین آغریییر؟ کرم دئدی: - آزی دیشیم.
ارواد کلبتینی اونون آغزینا سالدی، چکمک ایسته ینده کرم ترپندی. ارواد اصلینی چاغیریب دئدی: - قیزیم، بو اوغلان کلبتی نین آلتیندا فاراغات دورا بیلمیر. گل، بونون باشینی دیزینین اوستونه قوی، قریبدی، یازیقدی، دیشینی چکیم. اصلی کرمی تانیدی. آما قورخوسوندان دینه بیلمه دی. یاواشجا کرمین باشینی آلیب سینه سینه دایادی. کئشیشین آروادی کرمین آزی دیشینی چکدی. کرم دئدی: - وای، صاف دیشیمی چکمیسن. آغرییان او بیری دیشیمدی. ارواد او بیری دیشینی ده چکدی. اصلی داوام گتیره بیلمه ییب، آغلاماغا باشلادی. ارواد سوروشدو: - قیزیم، بو نه ایشدی؟ من بو اوغلانین دیشینی چکیرم، سن نییه آغلاییرسان؟ اصلی دئدی: - قریب اوغلاندی، یازیغیم گلیر. کرم دئدی: - آرواد، سن یئنه ده صاف دیشیمی چکمیسن. آغرییان او بیری دیشیمدی. بئله-بئله، آرواد کرمین اوتوز ایکی دیشینی تامام چکدی. کرم یئریندن قالخدی. آما ائله قالخدی کی، ائله بیل هئچ دیشی چکیلمه میشدی. ارواد کرمین اصلییه چوخ حصرتنن باخماغیندان شوبهله نیب، ایشاره ائله دی کی، کئچسین او بیری اوتاغا. اصلی چار-ناچار اوزونو چئویریب گئتمک ایسته ینده، کرم سازی باسدی دؤشونه، دئدی:
اؤلدوم، اؤلدوم، اصلی، سنین الیندن، یاندی سینم، بیر ده گؤستر یارا اوز. همیشه اوستونده تیترردی جانیم، سینه دردلی، کؤنول دردلی، یارا اوز.
باش قویوم دیزینه، بلکه ساغالام، ساغ قولوملا یار یولوندا ساغ اولام، چتین، چتین بو یارادان ساغالام، هیجران تکدی، دردیم تکدی، یارا یوز. دردلی کرم دئیر: قوربان یار اوچون، کس سییریم، دوغرا باغریم، یار ایچیم، یار اودو کی، یار یولوندا، یار اوچون درد-قم چکه، یاش آخیدا، یارا اوز.
سؤز تاماما یئتن کیمی اصلی خانین آناسی کرمی تانیییب، برکدن قیشقیردی کی: - اوی، آمان، بو کرم ایمیش!.. ارواد کرمین دیشلرینی ده گؤتوروب، باشی آلوولو کئشیشین یانینا خبره گئتمکده اولسون، اوتاقدا اصلی ایله کرم تک قالدیلار. کرم بیر تهر آغزی نین قانینی تمیزله ییب، اصلییه طرف گلدی. ایکی عاشیق، معشوق بیر-بیری نین بوینونا ساریلدیلار. اما اصلی بیلیردی کی، آناسی خبره گئدیب، ایندی هارادا اولسا آتاسینی تاپیب گتیرسک. اودو کی، ساچیندان ایکی تئل آییریب، سینه سینه باسدی، آلدی، گؤرک نه دئدی: یئنه دوشدوم آتشینه، یانارام، یاندیم، کرم، منی روسوای ائیله مه! منی سالدین سن بو عشقین اودونا، یاندیم، کرم، منی روسوای ائیله مه! الدی کرم، دئدی: بیزیم ائلدن سورا-سورا گلمیشم، نه لر چکدیم، اصلی، سنین الیننن؟! درین-درین دریالارا قالمیشام، نه لر چکدیم، اصلی، سنین الیننن؟! الدی اصلی: اوغرون-اوغرون دوست باغینا گیرمه دیم، ال اوزادیب، قونچا گولون درمه دیم، ایریلالی بیرجه دفعهگولمه دیم، یاندیم، کرم، منی روسوای ائیله مه! الدی کرم: اخیتمیشام گؤزلریمنن یاشیمی، قوربت ائله سالدیم قریب باشیمی،
انان چکدی اوتوز ایکی دیشیمی، نه لر چکدیم، اصلی، سنین الیننن؟! الدی اصلی: قووا-قووا قریب ائله گتیردین، بیر اولان دردیمی یوزه یئتیردین، نه من اؤلدوم، نه ده سن ال گؤتوردون، یاندیم، کرم، منی روسوای ائیله مه! الدی کرم: دوشدوم داغا، داشا، چؤله، سهرایا، بو سریمی سالدین اولماز سئودایا، محشر گونو سؤزوم واردی مؤولایا نه لر چکدیم، اصلی، سنین الیننن؟! الدی اصلی: امان، کرم، پاشام کرم، خان کرم! الیش، کرم، توتوش، کرم، یان، کرم! اصلین اولسون سنه قوربان، سان کرم! یاندیم، کرم، منی روسوای ائیله مه! الدی کرم: بیلمیرم من بو ساغلیغی نئیله یهم؟ خنجر آلیب باغریم باشین تئیله یهم. درد الیننن بو سؤزلری سؤیله یهم، نه لر چکدیم، اصلی، سنین الیننن؟! الدی اصلی:
نئچه ایلدی من گزیرم داغلاری، بو سینمه چکدین یامان داغلاری، اصلی سنه کرم دئییب یالواری، امان، کرم، منی روسوای ائیله مه!
کرم دئیر: دوست باغینا گیرمه دیم، ال اوزادیب قونچا گولون درمه دیم، من یاریمدان هئچ بیر وفا گؤرمه دیم، نه لر چکدیم، اصلی، سنین الیننن؟!
سؤز تامام اولدو، اصلی دئدی: - کرم، آتام سنی سولئیمان پاشایا برک چوغوللاییب. ایر او ایندی سنین بورادا اولدوغونو بیلسه، یقیندی کی، توتوب زیندانا سالدیراجاق. آما سن قورخما. من بیر کاغیذ یازیم وئریم سنه، آپار وئر سولئیمان پاشایا. اؤز دردینی آچ، دیلنن ده اونا دئ. بلکه پاشا رحمه گلیب، منی آتامدان آلیب، سنه وئره. کرم اوشاق کیمی آغلاماغا باشلادی. اصلی کرمین آغلاماغینا صبر ائله یه بیلمه ییب دئدی:
اغلاما، آغلاما، باغریم قان اولو، قوی قوشوم یانینا قوللاری، کرم! بیر عریضه یازیم سولئیمان خانا، اؤزون دانیش دردی-دیللری، کرم!
نه قدر آتام وار، من اونا پسم، ایلقاریمنان دؤنسم کسسین کیلیسم، دئمه کی، غریبه م، من ده بیکسم، چیخارت خیالیندان اونلاری، کرم!
اصلی دئیر: کرم قوووه لی، سانلی، اؤلونجه آتاملا اولاجام قانلی، ایسته سن آتلانسین عجم، عوثمانلی، ویرانا قویارام یوللاری، کرم!
اصلی کرم داستانی
دلی کؤنول، مندن سنه امانت،
دئمه بو دونیادا قالیم - یاخشیدی.
بیر گون اولار قوهوم-قارداش یاد اولو،
دئمه اولوسوم وار، ائلیم یاخشیدی.
مجلیسه واراندا اؤزونو اؤیمه،
شئیتانا باش وئریب، کیمسه یه سؤیمه،
قوووتلی اولسان دا یوخسولو دؤیمه،
دئمه کی، زورلویام، قولوم یاخشیدی.
قوچاقدان اولوبسان، قوچاق اولگونان،
قادادان، بالادان قاچاق اولگونان،
سن آچیق اول، مرد اول، آلچاق اولگونان،
دئمه واریم چوخدو، پولوم یاخشیدی.
خسته قاسیم کیمه قیلسین دادینی؟
سانی چیخسین، اؤزو چکسین اودونو،
یاخشی ایگید یامان ائتمز آدینی،
چونکی یامان آددان اؤلوم یاخشیدی.
اوستادلار اوستادنامه نی بیر یوخ، ایکی دئیر، بیز ده دئیک ایکی اولسون.
واخت اولار قالخارسان عرشه، آسمانا،
واخت اولار هاوادان ائنرسن، کؤنول!
واخت اولار دوشرسن چنه، دومانا،
واخت اولار، هر ایشی قانارسان، کؤنول!
واخت اولار چیخارسان مجنون داغینا،
واخت اولار دوشرسن غم ییغناغینا،
واخت اولار یوز آتش کار ائتمز سانا،
واخت اولار آلیشیب یانارسان، کؤنول!
واخت اولار محممد تئز گه لر جوشا،
واخت اولار هئچ الین گئتمز بیر ایشه،
واخت اولار دؤنرسن دمیره، داشا،
واخت اولار شیشه تک سینارسان، کؤنول!
اوستادلار اوستادنامه نی ایکی یوخ، اوچ دئیر، بیز ده دئیک اوچ اولسون.
سالام وئریب بیر مجلیسه واراندا
یاخشی اَیلش، یاخشی اوتور، یاخشی دور.
دیندیرنده کلمه-کلمه جاواب وئر،
گؤرن دئسین: باراکاللاه، یاخشیدیر.
منم دئینلری تانی ائلینده،
ایگیدین ساخاسی گرک فعلینده،
پیس اؤولادلار یاخشی آتا یئرینده
قالماغیندان قالماماغی یاخشیدیر.
ای اولولو کریم، سؤز یئرده قالماز،
ناکس تکببورلر دوست قدری بیلمز،
دایان دئمک ایله نامرد اَیلنمز،
هر کسته نین اؤزو بیلن یاخشیدیر.
سیزه هارادان دانیشیم، گنجه شهریندن. گنجه شهرینده کیمدن. ضیاد خاندان. ضیاد خانین اؤولادی یوخ ایدی. همیشه اؤولاد دردی چکیردی. اؤولادسیزلیقدان قلبی آچیلمیردی، اوزو گولموردو. وزیری قارا کئشیش ده(قاراملیک) او گونده ایدی. لاپ سو چوخورو تاپمیشدی. بیر گون خان قارا کئشیشله(قاراملیک) باغدا اوتورموشدو، کئچمیشدن، گلجکدن صؤحبت ائله ییردیلر، دردلشیردیلر.
ضیاد خان دئدی:
- کئشیش، نه سنین اؤولادین وار، نه منیم. اؤلندن سونرا بیزیم چیراغیمیزی
کیم یاندیراجاق؟ گل فاغیر-فوغرانین قارنینی دویدوراق، نذیر-نییاز وئرک، بلکه
اللاه بیزه بیر اؤولاد وئردی. اؤزوده ایندیدن آرادا شرط قویاق.
کئشیش دئدی:
- نه کیمی شرط دئسن راضییام، تکی اؤولادیمیز اولسون.
ضیاد خان دئدی:
- ایر منیم قیزیم، سنین اوغلون اولدو، من قیزیمی سنین اوغلونا وئریم؛ یوخ، سنین قیزین، منیم اوغلوم اولدو، سن قیزینی منیم اوغلوما وئر. کئشیش راضی اولدو. کاغیذ یازیب، قول قویدوقدان سونرا هره اؤز اوتاغینا گئتدی. سحریسی گون ضیاد خان گنجه اهلینی، فاغیر-صغیرن هر نه کی وار، بیر یئره جم ائله دی، قارینلارین دویدوردو، اَیینلرین گئییندیردی، اَلسیز-آیاقسیزلارا پول وئریب، یولا سالدی.
دوققوز آی، دوققوز گون، دوققوز ساعات، دوققوز دقیقه ، دوققوز ثانیه کئچندن سونرا ضیاد خانین بیر اوغلو، قارا کئشیشین(قاراملیک) ده بیر قیزی دونیایا گلدی. ضیاد خان اعیان-اشرفی توپلاییب، شادیانالیق کئچیرتدی، اوغلانین آدینی ماحمود، قیزین آدینیمریم قویدولار. اوشاقلاری تاپشیردیلار دایه لارا. نئجه دئیرلر، ناغیل دیلی یویرک اولار. اوشاقلار بؤیویوب سککیز یاشا چاتدیلار. ضیاد خان اوغلونو موللا یانینا قویدو. قارا کئشیش(قاراملیک) ده قیزینی اؤزو اوخوتماغا باشلادی. ای دولاندی، ایل کئچدی، ماحمودلا مریم اون بئش یاشینا چاتدیلار؛ آما بو اون بئش ایلین عرضینده نه قیز اوغلانی گؤرموشدو، نه ده اوغلان قیزی.
ماحمود گونونو له له سی صوفییه دئدی:
- صوفی، گئت آتامدان ایذن آل، من اووا چیخماق ایسته ییرم. صوفی گئدیب، ماحمودون سؤزونو ضیاد خانا یئتیردی. ضیاد خان ایذن وئردی. ماحمود آت میندی، ترلانینی دا قولونون اوستونه آلیب، شهردن چیخدی. بیر قدر یول گئتدیکدن سونرا ماحمودون ترلانی قولونون اوستوندن قالخدی، بیر قشنگ قوشو قاباغینا قاتیب، اؤزونو ووردو آغاجلارین آراسینا. ماحمود دئدی:
- صوفی، سن آتیمی ساخلا، من ترلانین دالیسینجا گئدیم، گؤروم هارا قوندو؟ صوفی آتلارین یانیندا قالدی. ماحمود دوشدو قوشون دالینجا. ماحمود ترلانینی اختارماقدا اولسون، سیزه دئییم کئشیش قیزی مریمدان.
مریم باغا سئیره چیخمیشدی. سرو آغاجی نین یانینا چاتار-چاتماز گؤردو کی، بیر ترلان گؤزل بیر قوشو قاباغینا قاتیب قووور. قوش اؤزونو یئتیریب، سوخولدو
مریمین قوجاغینا. مریم تئز قوشو توتدو. ترلان اؤزونو یئتیردی، ایسته دی قوشو مریمین الیندن آلسین، مریم ترلانی دا توتدو.
او بیری طرفدن ماحمود آغاجلارین آراسیینان گلیب، بو باغا چیخدی. باخدی کی، باغ نه باغ؟.. گول بولبولو، بولبول گولو چاغیریر. آغاجلار چیچکله ییب، نرگیزلر باش قالدیریب. ماحمود بیر قدر ایره لی گئدیب گؤردو کی، سرو آغاسی نین آلتیندا مارال میثال بیر قیز یوز ناز-قمزه ایله دایانیب. قاشلار کامان، گؤزلر قارا، بورون هیند فیندیغی، سینه سمرقند کاغیذی. ماحمود گؤردو ترلانی دا بو قیزین الینده دی. ماحمود ایره لیله مک ایسته ینده مریم گئری دؤنوب اونو گؤردو. کامان قاشلارینی چاتیب، غضبلی-غضبلی دئدی:
- اوغلان، کیمسن؟ ایذنسیز بو باغا نییه گیرمیسن؟
- ماحمود آلدی سینه سازینی، گؤرک ترلانینی قیزدان نئجه ایسته ییر. الدی ماحمود:
ای گؤزل قیز، سد آفرین اصلینه،
الا گؤزلوم، ترلانیمی گتیر وئر!
منم او ترلانین اووچو صیادی،
الا گؤزلوم، ترلانیمی گتیر وئر!
ماحمود بئله دئینده قیز بیلدی کی، ترلان بونون کودو. قارا ساچلاریندان اوچ
تئل آییریب، سینه ساز عوضینده سینه سینه باسدی، گؤرک اونا نه جاواب وئردی.
الدی مریم:
من بیلیرم بو ترلانین ایشینی،
کرم ائیله، ترلانینی گل آپار!
ترلان گرک یئسین اووون دؤشونو،
کرم ائیله، ترلانینی گل آپار!
الدی ماحمود:
اینینه گئییرسن گؤزل دارایی،
شانا آلیب تئللرینی دارایی؛
صیاد اولان ترلانینی آرایی،
الا گؤزلوم، ترلانیمی گتیر وئر!
الدی مریم:
اووون اولوب بدنیندن یارالی،
بولبول اولان گول گؤرمه سه ، سارالی؛
نه اوچون دورورسان مندن آرالی؟
کرم ائیله، ترلانینی گل آپار!
الدی ماحمود:
ماحمود دئیر، نه لر گلدی باشیما،
گئدیم سؤیلگیممی تایی-توشوما؟..
اوووم سنسن، گؤزل، چیخدین قارشیما،
الا گؤزلوم، ترلانیمی گتیر وئر!
الدی مریم:
اصلی دئدین، گؤزللرین گؤزویم،
اشیقلارین صؤحبتییم، سؤزویم،
ادیم مریم، قارا کئشیش(قاراملیک) قیزییام،
کرم ائیله، ترلانینی گل آپار!
سؤز تاماما یئتدی، قیز دئدی:
- اوغلان، کرم ائله، تئز چیخ بورادان گئت، کئشیش بابام گلیب بیزی گؤرمه سین.
ماحمود دئدی:
- بو گوندن منیم آدیم کرم اولسون، سنین آدین اصلی. ایندی قوشومو وئر، واریم گئدیم.
الدی اصلی جاوابیندا گؤرک نه دئدی:
کرم، قوشون اوچدو قوندو بوداغا،
کرم اوغلان، کرم ائیله، قوشون آل!
گؤزلرینه وئررم قوربان، ساداغا،
کرم اوغلان، کرم ائیله، قوشون آل!
منیمله دوروبسان قاباق-قاباغا،
اولوم قامتینه قوربان، ساداغا،
ضیاد خان اوغلونا اولماز قاداغا،
کرم اوغلان، کرم ائیله، قوشون آل!
بولبوللر اوخویور باهارین فصلی،
گؤزلرین اولوبدو جانیمین قصدی،
ادیم مریم ایدی، سن قویدون اصلی،
کرم اوغلان، کرم ائیله، قوشون آل!
سؤز تاماما یئتدی. کرم قیزا، قیز دا کرمه آشیق اولدو، عهد-پئیمان ائله دیلر.
کرم بارماغینداکی اوزویو قیزا، قیز دا ایپک دسمالینی کرمه وئردی.
کرم اصلینین گؤزلریندن اؤپمک ایسته ینده اصلی گئری چکیلدی. ساچلاریندان ایکی تئل اییریب، سینه ساز ائله دی، آلدی، گؤرک نه دئدی:
نه گزیرسن ملول-ملول بو یئرده؟
امان کرم، منی روسوای ائیله مه!
سنی منه قیسمت ائیله ییب خودا،
امان کرم، منی روسوای ائیله مه!
کرم قیزین یالوارماغینا باخماییب، اونو قوجاقلادی. اصلی بیر تهر اونون الیندن قورتاریب دئدی:
هئچ اولورمو بو یئرلرده بئله ایش؟
کئشیش بابام دویوب ائیله یر تفتیش،
اؤپدون ده، قوجدون دا، آرتیق وار، سوووش،
امان کرم، منی روسوای ائیله مه!
کرم اؤزونو ساخلایا بیلمه ییب، ال آتدی قیزین اینجه بئلینه.
اصلی دئدی:
دویمامیشام شکر کیمی دیلیندن، قورخوم یوخدو منیم هئچ ده اؤلومدن، ساریلیبسان اینجهمییان بئلیمدن، امان کرم، منی روسوای ائیله مه! اغام کرم، پاشام کرم، خان کرم! الیش کرم، توتوش کرم، یان کرم! اصلین اولسون سنه قوربان، سان کرم، امان کرم، منی روسوای ائیله مه!
سؤز تامام اولدو. کرم اونونلا حالال-هوممت ائله دی، صوفی نین یانینا قاییتدی، اتینی مینیب شهره گلدی. اؤز منزیلینده اصلی دئییب گیزلی-گیزلی آغلاماقدا اولسون، سیزه دئییم ضیاد خاندان. ضیاد خانا خبر چاتدی کی، اوغلون خستله نیب، نئچه گوندو کی، منزیلیندن باییرا چیخمیر. هامان ساعات ضیاد خان قالخیب، اوغلونون یانینا گلدی، خبر آلدی: - اوغلوم، دردین ندی؟
کرم دئدی: - آتا، ایذن وئر، دردیمی ساز ایله دئییم، دیلنن دئسم دیلیم آلیشیب یانار. ضیاد خان ایذن وئردی.
ایذن وئردی.
الدی کرم، گؤرک آتاسینا نه دئدی:
کئشیش باغچاسیندا بیر گؤزل گؤردوم، عاغلیمی باشیمنان آلدی، نه چاره؟ داراییب زولفونو، تؤکوب اوزونه، سریمی سؤودایا سالدی، نه چاره؟
من ده بیلدیم بو بیر ترسا قیزیدی، سحردن پارلامیش دان اولدوزودو، یاشیل باش سونادی، گؤللر قازیدی، عاغلیمی باشیمدان آلدی، نه چاره؟
دردلی کرم دئیر فورقتیم قاتی، کسکیندی قیلینجی، یویرکدی آتی، او، عیسوی، من محممد هوممتی، اتشی سریمده قالدی، نه چاره؟
سؤز تامام اولدو، ضیاد خان دئدی: - اوغول، سنین دئدیکلریندن من بیر شئی باشا دوشمه دیم. ایر آشیقسان، دئ گؤروم کیمی ایسته ییرسن، سنین اوچون آلیم.
کرم اوچ یاشیندا اوشاق کیمی باشلادی آغلاماغا. ضیاد خان اوغلونون یانیندان چیخیب، بیر باش دیواناگلدی، تاختینا چیخیب امر وئردی کی، هر کیم منیم اوغلومون دردینی بیله، من اونو دونیا مالیندان قنی ائلرم. شهرده طبیب قالمادی گلمه میش اولا، آما هئچ کیم کرمین دردیندن بیر شئی آنلایا بیلمه دی. بیر گون کرم اوتورموشدو باغدا، اؤزو ده چوخ داماقسیزدی. بیر قاری ائشیتدی کی، ضیاد خانین اوغلو خسته دی، هئچ کیم ده اونون دردینی تاپا بیلمیر، دئدی: - هر نه اولور-اولسون گرک من کرمین دردینی تاپام، بلکه ضیاد خان منه بیر قیرمیزی دونلوق وئره.
قاری عصاسین الینه آلیب، اؤزون یئتیردی ضیاد خانین باغینا، گؤردو کرم چوخ قمگین اوتوروب، گؤزلری یول چکیر، دئدی: - اوغول، شهرین گلینلری، قیزلاری، اوغلانلاری گولشن باغینا سئیره چیخیبلار، سن نه اوچون بورادا تک-تنها اوتوروبسان؟ کرم دئدی: - قاری ننه، سننن بیر سؤز سوروشاجاغام. آنجاق بو سؤز ایکیمیزین آراسیندا قالمالیدی.
قاری دئدی: - اوغول، قاری کی وار، بیر اوووج داریدی. هارا سپله سن، ائله اوراداسا قالار. سن سؤزونو دئ! کرم دئدی: - ننه، او قیزلارین ایچینده کئشیشین قیزی دا اولاجاقمی! قاری دئدی: - اولاجاق. کرم دریندن بیر آه چکدی. قاری ایشی باشا دوشدو، بیلدی کی، کرم مریمه اشیقدی. بالاغینی قاتلاییب، اؤزونو ضیاد خانا یئتیردی، دئدی: - ضیاد خان، اوغلووون دردینی بیلمیشم. ضیاد خان سوروشدو:
- اوغلومون دردی ندی؟ قاری دئدی: - اوغلون کئشیش قیزی مریما آشیق اولوب. ضیاد خان ایشی یقین ائله یندن سونرا قارییا پول وئریب یولا سالدی، هامان ساعات کئشیش اوچون آدام گؤندریب، حوضورونا چاغیرتدیردی. کئشیش ضیاد خانین هوزورونا گلیب، ادب-سالامینی یئرینه یئتیردی. ضیاد خان اونا اوتورماغا یئر گؤستردی. کئشیش اوتوردو، ضیاد خان دئدی: - کئشیش، منیم اوغلوم سنین قیزینا آشیقدی، بو گون-صاباح گرک تویلارینی ائلیک. کئشیش دئدی: - منیم گؤزوم اوسته! آنجاق منه اوچ آی مؤهلت وئر، تداروک گؤروم. ضیاد خان راضی اولور، اوسته لیک اونا بیر اوزوک وئردی کی، قیزا وئرسین. کئشیش اوزویو الاندان سونرا بیر باش ائوینه گلدی، آروادینی چاغیریب دئدی: - آرواد، ضیاد خان قیزی الیمیزدن آلاجاق. گل قاچاق! ارواد راضی اولدو، هامان گون ائوده اولان هر نه شئیلری واردیسا ساتدیلار، سحر اچیلمامیش کؤچ-کولفتنن شهردن چیخیب قاچدیلار. اونلار قاچماقدا اولسون، سنه کیمنن دئییم، صوفیدن. صوفی ایشدن خبردار اولان کیمی کرمین یانینا گلیب دئدی: - آتان کئشیشین قیزینی سنه آلدی، نیشان دا تاخدیلار. کرم بونو ائشیدن کیمی سازینی سینه سینه آلیب دئدی: وعده سی چاتینجا، سوسن، سونبولون، صفاسین چکمه یه دال گلسین، گئتسین! سورگین دونیانین ذؤوق-صفاسین، بوینا دولانماغا قول گلسین، گئتسین!
سوسن ندی، سونبول ندی، گول ندی، اغ اوزونده قوشا-قوشا خال ندی، شکر ندی، شربت ندی، بال ندی، وئر، آغزیم ایچینده دیل گلسین، گئتسین!
دوست باغیندا سوسن، سونبول منیمدی، بوداغیندا اؤتن بولبول منیمدی، باغچادا خار گؤرمه ین گول منیمدی، اؤپمک چون دوداغا خال گلسین، گئتسین! شاه گلیب فتح ائتدی بو کرم کانی. کرمین آشیغی، معشوقو هانی؟ قورخورام قاچیردا اصلی سونانی، قویما اوسته غئیر ال گلسین، گئتسین!
سؤز تامام اولدو. کرم یاری شاد، یاری ناشاد منزیلینه کئچیب، دوز اوچ آی گؤزله دی. بیر گون بوتاسی یادینا دوشوب، سازینی الینه آلیب، آتاسی نین یانینا گلدی. ضیاد خان خبر آلدی:
- اوغول، بئله گلمگی نین سببی ندیر؟ کرم سازینی آلیب، گؤرک آتاسینا نه دئدی:
اشدی گئتدی قارلی داغین آردینا، خان اصلیم یادیما دوشدو، آغلارام. هئچ طبیبلر چاره ائتمز دردیمه، خان اصلیم یادیما دوشدو، آغلارام. داغلارین بورچوسو منه یورد اولدو، مئشه سینده آسلان اولدو، قورد اولدو، بو اوچ آی منه بیر بؤیوک درد اولدو، خان اصلیم یادیما دوشدو، آغلارام. اوجا داغ باشیندا اؤتوشور قوشلار، مارالیم قاچیبدی، کیملر گؤرموشلر؟ دردیمی آنلاماز قارا کئشیشلر خان اصلیم یادیما دوشدو، آغلارام. هئی آغالار، بودو سؤزون ازه لی،
پاییز اولار، باغلار تؤکر خزه لی، درد آنلاماز بو یئرلرین گؤزه لی، خان اصلیم یادیما دوشدو، آغلارام.
دردلی کرم دئیر، بو دردیم بیتمز، یاریمین سؤوداسی سریمدن گئتمز، یوز مین اؤیود وئرسز، بیری کار ائتمز، خان اصلیم یادیما دوشدو، آغلارام.
سؤز تامام اولدو، ضیاد خان دئدی: - اوغلوم، بو گون صبر ائله، صاباح کئشیشین قویدوغو ایغرار تامامدی، ییغیشیب، بیرلیکده گئدریک سنین بوتاوو گتیرمه یه.
ائرته سی گون ضیاد خان بؤیوک جاه-جلالنان ییغیشیب، کئشیشین ائوینه گلمه یه بینا قویدولار. بیر قدر یول گئدندن سونرا کرم دئدی: - سیز یاواش گلین، من آتیمی چاتیب، سیزدن قاباق گئدجیم. ضیاد خان راضی اولدو. کرم آتینی چاپیب، بیر قدر گئتمیشدی کی، یولدا ایکی نفر پییادایا راست گلدی. کرم اونلاردان خبر آلدی: - هاردان گلیب، هارالارا گئدیرسینیز؟ دئدیلر: - کندده بیر کئشیش وار، اونون یانینا گئتمیشدیک کی، کیتابا باخدیراق، گئدیب گؤردوک کؤچ-کولفتیینن کؤچوب گئدیب. کرم بئله ائشیدنده آز قالا عاغلی باشیننان چیخدی. بیر قدر آتینی سوردو، گؤردو کی، قارشیداکی داغلارین باشینی دومان بورویوب. آتینی ساخلاییب، گؤرک داغلارا نه دئدی: خان اصلیم زنگیدن فرار ائله ییب، یول وئرمگین، باشی دومانلی داغلار! بئله گئتمیش آتاسی ایله آناسی، یول وئرمگین، باشی دومانلی داغلار! قالخیشدیلار خانلار، آغالار تویا،
زنگی نین آدامی باتیبدی لویا؛
اوچوبدو الیمدن بیر آغسا مایا،
یول وئرمگین، باشی دومانلی داغلار. دردلی کرم بو عشق ایله بیشمیشدی، سئودا اوچون جان-باشیندان کئچمیشدی؛ اصلی، کئشیش خوی اوستونه کؤچموشدو، یول وئرمگین، باشی دومانلی داغلار!
کرم آتینی چاپیب، اؤزونو کئشیشین باغینا سالدی. آتدان دوشوب، هر طرفی گزدی. اصلیدن بیر ایز تاپمادی؛ گؤردو کی، دوغرو دئییرمیشلر، له له کؤچوب، یوردو بوش.
کرمین دردی توغیان ائله دی.
آلدی، گؤرک نه دئدی:
گلدیم دوست باغینا، ائیله دیم نظر، گؤردوم یارین باغچاسیندا گول یئری. اغ بوخاغا دنه-دنه دوزولموش، عاغلیمی باشیمدان آلدی خال یئری
چاغیریرام گئجه-گوندوز من جلیل، اوستوموزده قادیر مؤولام هم دلیل؛ اغ کفه نی قملی، ایینه سی ملول، بللی یارین کفه نینده ال یئری.
عرض-حالیم یازدیم من اصلی دوستا، اونون اوچون اولدو کؤنول شیکسته، یاسدیغی قان آغلار، یورغانی یاسدا، دؤشک جاواب وئرر منده یول، یئری!
کرمینی آتمیش، یادلاری توتموش، دردینی توپلاییب، دردیمه قاتمیش، الا گؤزدن چاغلاییبان یول ائتمیش، وفالی دوست اوتاغیندا سئل یئری.
کرم سؤزونو تاماما چاتدیریب، اؤزونو یئتیردی همیشه اصلی کؤلگه سینده اوتوران سرو آغاجینا. اورگیننن قارا قان آخا-آخا سرو آغاجینی قوجاقلاییب، گؤرک اصلینی اوننان نئجه خبر آلدی: دور، سرو، دور، سننن خبر سوراییم، سرو آغاجی، سنین مارالین هانی؟ گؤزومدن آخیتما قانلی یاشلاری، سرو آغاجی، سنین مارالین هانی؟
الچاقلی-اوجالی قارشیدا داغلار، کؤنلوم اینتیظاردی، گؤزوم قان آغلار، خسته نین حالیننان نه بیلر داغلار؟ سرو آغاجی، سنین مارالین هانی؟
دوغرو سؤیله مه سن، قددین اَییلسین، قارغارام مؤولادان، بئلین بوکولسون، بیر آه چکیم یارپاقلارین تؤکولسون، سرو آغاجی، سنین مارالین هانی؟
کرم دئیر، گؤز یاشلاری تؤکرم، ویران باغدا بولبول اولوب اؤترم، یاریمین یولوندا باشدان کئچرم، سرو آغاجی، سنین مارالین هانی؟
کرم، سرو آغاجیننان هئچ بیر جاواب آلا بیلمه دی، دؤنوب کئشیشین ائوینه طرف گلدی. گؤردو کی، کئشیشین ائوی اوچولوب، ویران اولوب. کرمین داها دا دردی آرتدی. سینه سازینی آلیب، گؤرک نه دئدی:
کئشیش باغچاسینا گلدیم، گؤردوم نازلی یاریم گئتمیش. باغ گؤزومه خور گؤروندو، ساللانیب گزه نیم گئتمیش.
جانیم هسرتدی گؤزونه، شکردن شیرین سؤزونه؛ سییاه زولفون آغ اوزونه داراییب تؤکه نیم گئتمیش.
بویو بنزردی فیدانا، اودلار سالدی شیرین جانا، منی قویوب یانا-یانا، ساللانیب گزه نیم گئتمیش.
گولسوز باغا بولبول گلمز، گوللو باغلار ویران اولماز،- کرم سنسیز بوردا قالماز، هارای اصلی خانیم گئتمیش.
کرم اصلینی آختارا-آختارا باغی گزیردی، باخدی کی، کنارداکی گول باغیندا بیر قیز سئیر ائدیر. کرم ائله بیلدی کی، بو اصلی خاندی.
اؤز-اؤزونه دئدی: آخ، بیوفا یار!
منی آغلار قویوب، اؤزو باغدا سئیر ائدیر. آلدی سازی گؤرک نه دئدی:
آلا گؤزلو، نازلی دیلبر، گولونمو اولدون، گولونمو اولدون؟ ازل منیم ایدین عنبر، ائلینمی اولدون، ائلینمی اولدون؟
پنجره یه چکیب پرده، سن اوغراتدین منی درده؛ من گئدیرم، سن بو یئرده قالانمی اولدون، قالانمی اولدون؟
ائویمیزین دالی اییده، اییدنین اوجلاری گؤیده، دؤشمه لی ائیوان اؤیده گلینمی اولدون، گلینمی اولدون؟
آینانی آلدین دیزینه. سورمه نی چکدین گؤزونه، سن بزک وئریب اؤزونه. خانیممی اولدون، خانیممی اولدون؟
گردنه تؤکدون تئلینی، ایشلتدین فیتنه-فئعلینی، بوکدون کرمین بئلینی، قنیممی اولدون، قنیممی اولدون؟
قیز کرمه طرف گلیب دئدی: - اوغلان، من اصلی دئییلم. سنین آرادیغی اصلینی، نه مودتدی کی، آتاسی گؤتوروب گئتدی. هارا آپاردیغینی دا بیلمیرم.
کرم دؤنوب آغلایا-آغلایا سرو آغجینا طرف گئتدی. ضیاد خان نئچه-نئچه آداملارنان کئشیشین باغینا داخیل اولوب گؤردولر کی، له له کؤچوب، یوردو بوش. بورالاردا کئشیش نه گزیر.
ضیاد خان آدام گؤندردی کئشیشدن بیر خبر بیلسین، اؤزو ده صوفینی آلیب یانینا، کرمه آختارماغا باشلادی. گلیب هامان سرو آغاجی نین دیبینده کرمی اغلار بیر حالدا تاپدیلار. صوفی کرمی یئردن قالخیزدی. ضیاد خان خبر آلدی: - اوغلوم، بو نه حالدی دوشوبسن؟ بس کئشیش هارادادی؟ کرم دئدی:
- آتا، ایذن وئر دردیمی سازلا دئییم. دیل ایله دئسم، دیلیم آلیشیب یانار. ضیاد خان ایذن وئردی، کرم آلیب سینه سازینی، گؤرک آتاسینا نه دئیجک: فلک منی باغا باغبان ائیله دی، دوست باغینا هئچ گیرمه دیم، آغلارام. عالم دردی بسله دیگیم گوللری. بیر گول دریب اییله مه دیم آغلارام.
گؤرونمور هئچ بو یئرلرین سولتانی،
بو خسته کؤنلومون طبیبی هانی؟ ازلدن سئومیشدیم من اصلی خانی،
قول بوینونا هئچ دیمه دی، آغلارام. گؤرونمز، گؤرونمز منیم مارالیم، کسیلدی، قالمادی صبریم، قراریم؛ قارا کئشیش(قاراملیک) قیزی اصلیدی یاریم، یار حالیمی هئچ بیلمه دی، آغلارام.
کرم دئیر، زالیم فلک نئیله دی، خنجر ایله باغریم باشین تــئیله دی، اصلی خانیم منه نه لر ائیله دی، ایلقاریندا دوز اولمادی، آغلارام.
سؤز تامام اولدو، کرم باشلادی آغلاماغا، بئله کی، گؤزوننن باهار بولودو کیمی یاش آخیردی.
ضیاد خانین کئشیشین دالینجا گؤندردیگی آداملار گئری قاییتدیلار، کئشیشین قاچدیغینی خبر وئردیلر. ضیاد خان کور-پئشمان اوغلونو یانینا آلیب، ائوینه قاییتدی. کرم اؤز منزیلینده سارالیب-سولماغا باشلادی. ضیاد خانا خبر گئتدی کی، بس اوغلون پیس حالدادی. ضیاد خان هامان ساعات بیر نئچه مؤعتبر شخصلری اوغلونون یانینا گؤندردی کی، احوال-پورسانلیق ائلسینلر. ضیاد خانین آداملاری گئتدیلر کرمین یانینا. کرمنن هر نه سوروشدولارسا، جاواب وئرمه دی. اونا اؤیود-نصیحت وئردیلر، کؤنلونو آلدیلار. اخیردا کرم سازی سینه سینه باسیب دئدی:
الا گؤزلو، قلم قاشلی، منیم سونام گؤلدن اوشدو، منی قویدو اینتیظاردا، واریب، غئیری گؤله دوشدو.
بیزیم ائللر گول باغیدی، کؤنول عشقین بولاغیدی؛ یئل اثر، زولفون داغیدی، ایندی فورصت بئله دوشدو.
هر زامان چکرم یاسی، سیلینمز کؤنلومون پاسی؛ سریمین گئتمز سئوداسی، التون کمر بئله دوشدو.
هانی سئودیسیگیم، هانی؟ یولوندا قویموشام جانی، کرم سئودی اصلی خانی، او دا قوربت ائله دوشدو.
سؤز تامام اولدو. کرم اوزوقویلو ییخیلیب، آغلاماغا باشلادی. آداملار گئری قاییدیب، احوالاتی ضیاد خانا خبر وئردیلر.
ضیاد خان بو دفعه اؤزو صوفینی ده گؤتوروب، کرمین یانینا گلدی. گؤردو کی، اوغلو او اوغول دئییل، پاییز یارپاغی کیمی سارالیب سولوب. کرم آتاسینی گؤرنده سازی سینه سینه باسیب دئدی:
اصلیم کؤچ ائله دی وطن ائلیندن، رقیبلرین خاطیر ائوی خوش اولسون! بو آیریلیق بیزه گلدی مؤولادان، اغلایالیم، گؤزلریمیز یاش اولسون!
عجب آیری دوشدوم نازلی یاریمدان، یولوندا کئچدیگیم سانو سریمدن، یازیلدی بیزیمچین مؤولا کریمدن، عاشیق گرک مین بلایه توش اولسون!
اوزومه گولردی، بیلمزدیم فندین، غئیرییه آچاجاق کؤکسونون بندین، من امه بیلمه دیم لبی نین قندین، یاغی رقیبلرین کؤنلو خوش اولسون.
اوغرون-اوغرون دوست باغینا گیرمه دیم، ال اوزادیب قونچا گولون درمه دیم، یاری اوتاغیندا تنها گؤرمه دیم، گوندوز خیال، گئجه لری دوش اولسون!
بیلر اوینار شترنجینی، نردینی، کیمسه بیلمز اورگیمین دردینی، چوخ چکمیشم بو دردلرین دؤردونو، قوی چکگیم، بونون ایله بئش اولسون!
سییاه زولفو آغ اوزونه یاییلان، دال گردنده هر هؤرویو بیر ایلان، یاری مندن منی یاردان آییران گؤروم اونو بیتمز درده توش اولسون!
اریسین، داغلارین قاری اریسین، سئل اولوبان یئر اوزونو بوروسون سوراهیلر دولسون، ساقی یوروسون، ایچک باده، ایچک، بیزه نوش اولسون!
کرم گئدر اولدو بو ائل-اوبادان، یاران، یولداش، اونوتمایین دوعادان، ایگید شاهین اوچورموشام یووادان، من گئدیرم، خاطیرینیز خوش اولسون!
سؤز تامام اولدو، ضیاد خان دئدی: - اوغول، سن منی بو قوجا واختیمدا داغا-داشا سالما. آچیق سؤیله گؤروم، نه ائلمک ایسته ییرسن؟ ائله بو یئرده کرمین بیر نئچه دوستلاری احوال-پورسانلیغا گلدیلر. کرم بونلاری گؤرن کیمی اورگی کؤورکلندی، گؤرک نه دئدی:
گئدر اولدوم، یار-یولداشیم ساغ اولسون، بول اولسون چؤرگی، آشی دونیانین! بوندان سونرا دردلرینیز وورولسون، سورمه لنسین گؤزو، قاشی دونیانین!
ارنلر قویدوغو یوللاری سئچدیم، دولدوروبان، عشقین باده سین ایچدیم، بیر بئله سئوداچین سریمنن کئچدیم،
لعل، گؤوهر اولسون داشی دونیانین!
باغلا بوستان اولسون چؤللر، صحرالار، بال ایله یاغ اولسون یئددی دریالار، مئیوه وئرسین بوتون داغلار، اووالار، ایسترم یاز اولسون قیشی دونیانین!
دردلی کرم دئیر؛ دونیا فانیدی، نئچه لرین ائلر آبدال، یورودو. کیمسه بیلمز نه زاماندان بریدی، هئچ حسابا گلمز یاشی دونیانین!
سؤز تامام اولدو. کرم دئدی: - آتا، منیم دردیم کئشیش قیزی اصلی خانین دردیدی. ضیاد خان دئدی: - اوغول، سن گل او قیزین عشقینی اورگیندن سیل! من بورادا کؤنلون ایسته دیگی بیر قیزی سنه آلارام. کرم دئدی: - آتا، منه اصلیدن غئیر-از گؤزل لازیم دئییل. من گرک اونو آختارام تاپام. ضیاد خان دئدی: - اوغول، گل سن بیر کئشیشین قیزیندان اؤترو دییار-قوربته دوشمه! کرم دئدی: - آتا، ایذن وئر من گئدیم. قوربت منه خوشدو. بلکه قیسمت اولا، یاریما یئتیشم. ضیاد خان دئدی: - اوغول، سن کی، بو سئودادان ال چکمیرسن، گئت، آللاه سنه یار اولسون! کرم آتاسی نین الیندن اؤپدو، صوفی ایله بیرلیکده آناسی نین یانینا گئتدی.
آناسی بونو بئله گؤرنده خبر آلدی:
- اوغلوم، بئله گلمگی نین اصلی ندی؟ کرم دئدی:
- آنا سن، ایذن وئر سازنان دئییم.
الدی کرم، گؤرک آناسینا نه دئدی:
قم، قضاوت بو گون باشا وئریلدی،
اغلا. آنا، آیریلیغین گونودو!
بیزه قیسمت قریب ائللر یازیلدی،
اغلا، آنا، آیریلیغین گونودو!
منی خار ائله دی ائلین دیللری،
من گئدیرم، گؤزله مگین یوللاری؛
واریبان گزرم قوربت ائللری،
اغلا، آنا، آیریلیغین گونودو!
فلک بیزی داشا چالیب نه اوزلر،
انا، اینتیظاردا قالماسین گؤزلر؛ -
کرم دئیر: اصلیم یولومو گؤزلر،
اغلا، آنا، آیریلیغین گونودو!
سؤز تامام اولدو، کرم آناسیننان حالاللیق آلیب، صوفی ایله برابر گلیب یولداشلاری نین یانینا، گؤرک بونلار ایله نئجه حالاللاشاجاق. الدی کرم:
یئنی بیر سئودادی، گلدی باشیما،
گلین حالاللاشاق، من گئدر اولدوم.
گلیب یا گلمه ییب، سیزی گؤرمرم،
گلین حالاللاشاق، من گئدر اولدوم.
اورگیمده واردی سؤنمز آتشلر،
یار الیننن درین یارالار ایشلر،
گولوب دانیشدیغیم دوستلار، سیرداشلار،
گلین حالاللاشاق، من گئدر اولدوم.
سئیراغیباسیررینیزیوئرمگین،
کئشیش گلسه بو یئرلره قویمایین،
اصلی گلسه کرم گئتدی، سؤیلگین،
گلین حالاللاشاق، من گئدر اولدوم.
سؤز تامام اولدو، کرم اؤز دوستلاری ایله گؤروشوب آیریلدی. صوفی ایله بیرلیکده یولا دوشدو. نه گئجه بیلدیلر، نه گوندوز بیلدیلر، آز گئتدیلر، چوخ گئتدیلر، بولاق باشیندا بیر دسته قیزا راست گلدیلر. بونلارین ایچینده اصلی خانا بنزر بیر قیز وار ایدی. کرم گؤرن کیمی سازی سییرینه باسیب دئدی:
ساللانا-ساللانا یولون اوستونه
چیخان دیلبر، منی ساننان ائیله دین،
قوبا قاز یئریشلی، شاهین باخیشلی،
باخان دیلبر، منی ساننان ائیله دین.
شاهین کیمی گؤر نه گلیر اوستومه،
خوب یاراشیر قیزیل گوللر دستینه،
باخیشلاری دوروب سانیم قصدینه،
باخان دیلبر، منی ساننان ائیله دین.
ترلان گؤرسه هورکوشسک سونالار،
قورخوم بودو - غئیری گؤله قونالار؛
اغ اللره، الوان-الوان حنالار
یاخان دیلبر، منی ساننان ائیله دین.
کرمین دردینه آغلایار گؤیلر،
گلیب گئدنلره دردینی سؤیلر،
کؤنول اصلی خاندان غئیریسین نئیلر؟!
دوران دیلبر، منی ساننان ائیله دین.
کرمین بئله اوخوماغینی گؤرن قیزلار یولدان چیخیب کنارلا گئتمک ایسته ینده کرم سازینی آلیب، گؤرک بو دفعه قیزلارا نه دئدی:
مندن کوسن نازلی، نازلی باجیلار،
من کناردان کئچیم، یول سیزین اولسون!
اورگیمده چوخدو قملر، آسیلار،
اغولار منیمکی، بال سیزین اولسون!
من یولچویام، یوللار کئچیب گئدیرم،
عشقین قاتارینی چکیب گئدیرم،
یانیقلییام، سو وار، ایچیب گئدیرم،
بیر جام وئرین ایچیم، دول سیزین اولسون!
سینم دویونلودوجییریم قارا،
اصلیسیز قالمیشام قمگین، آوارا،
باش گؤتوروب گئتدیم چؤله، دییارا،
ویرانه لر منیم، ائل سیزین اولسون!
مئی ایچیب مست اولماق یاراشماز بیزه،
یاری گرک تاپام من گزه-گزه،
بیر قونچا گولوم وار، تزه، تر-تزه،
یئنگیده آچیلان گول سیزین اولسون!
دردلی کرم دئیر: گؤزه لیم اصلی،
گؤزلریم یاشلیدی، اورگیم پاسلی؛
اوندان آیریلالی یاسلییام، یاسلی،
من قارا گئیینیم، آل سیزین اولسون!
سؤز تامام اولدو، قیزلار کرمه سو وئردیلر. کرم سو ایچدیکدن سونرا صوفی ایله بیرلیکده یولا روان اولدو. بیر مودت یول گلدیکدن سونرا کیچیک بیر کاروانا راست گلدیلر. کرم کاروانی گؤرنده اصلی یادینا دوشدو، آلدی سازی، سینه سینه باسدی، دئدی:
ای آغالار، کؤنول قوشو
هاوایا قالخیر، اَیله نیر.
قوربت ائله دوشن آدام
گؤز یاشین سیلیر، اَیله نیر.
بومو قوربت ائلین حالی،
موشکول اولور یار ووصالی،
سئودیگیم یارین خییالی
عاغلیما گلیر، اَیله نیر.
ملشیر قویون، قوزولار،
هره اؤز ائلین آرزولار؛
اوزاق اولاندا منزیللر
بیر زامان قالیر، اَیله نیر.
سؤزوم آغیزلاردا، دیلده،
گؤزوم قالیب قونچا گولده؛
دردلی کرم قوربت ائلده
اهو زار ائدیر اَیله نیر.
- سؤز تامام اولدو. هامی کرمین قملی-قملی اوخوماسینا تعججوب ائله دی. کاروانباشی سوروشدو: - آشیق، سنه نه اولوب کی، بئله یانیقلی-یانیقلی اوخویورسان؟ اورگیمیزی لاپ قانا دؤندردین. صوفی ماجرانی بونلارا ناغیل ائله دی. کاروانباشی دئدی: - آشیق، بیز کئشیش گؤرمه میشیک. آنجاق بو یاخیندا بیر اوبا وار، گئدین اورایا، سوروشون. بلکه اونلار بیلرلر. کرمگیل اونلارلا خوداهافیزلشیب، یولا روان اولدولار. بیر قدر گلیب، اؤزلرینی هامان اوبایا یئتیردیلر. اونلارین باشینا چوخ آدام توپلاندی. کرم سازی آلیب، اصلی خانی گؤرک بو آداملاردان نئجه خبر آلدی:
نازلی یاریمی قاچیرتدیم، ائللر، خان اصلیم گؤردوزمو؟ بولبولو باغدان اوچورتدوم، گوللر، خان اصلیم گؤردوزمو؟
بو گون بیزیم ائللر کؤچر، ایاغی بو یولدان کئچر، چوخ گؤزل بو سودان ایچر، گؤللر، خان اصلیم گؤردوزمو؟
اصلی حورئیدی بیلَنه، قوینو جننتدی گیرنه؛ گؤزلری بنزر جئیرانا، چؤللر، خان اصلیم گؤردوزمو؟
اوبالاری اویماق-اویماق، اولماز ایمیش یاردان دویماق، اغیز سوددو، دوداق قایماق، دیللر، خان اصلیم گؤردوزمو؟
زولفودوهازار، سد هازار،
نه گؤزل داراییب دوزر، قوربت ائله دوشموش، گزر، یوللار، خان اصلیم گؤردوزمو؟
گلدیم، گؤردوم اصلی کؤچوب، اتین سوروب بوردان کئچیب، اییلیب سویوندان ایچیب، سولار، خان اصلیم گؤردوزمو؟
کرم دئیر؛ سانیم کیمی، اتلاس گئیر خانیم کیمی، من سئویرم سانیم کیمی، ائللر، خان اصلیم گؤردوزمو؟
صوفی گؤردو کی، کرمین اوخوماغیندان بونلار بیر شئی باشا دوشمه دیلر، دیلله خبر آلدی:
- قارداش، بو طرفلرده کؤچ-کولفتنن بئله واریب گئدن بیر کئشیش گؤرمه دینیزمی؟ بونلاردان بیر نئچه سی کئشیشین گورجوستانا طرف گئتدیگینی سؤیله دیلر. کرمگیل ائله هامان گونو گورجوستانا طرف گئتمگین بیناسین قویدولار. بیر مودت یول گئتدیلر، بیر چؤلون دوزونده گؤینن گئدن بیر قاتار دورنا گؤردولر. کرم دورنالاری گؤرن کیمی سازینی سینه یه باسیب، گؤرک دورنالاردان نه خبر آلدی:
قاتار-قاتار گؤی اوزونده سوزورسوز، ایلن، دورنام، اَیلن، خبر سوراییم. بیزیم یورددان نه خبرلر بیلیرسیز؟ ایلن، دورنام، اَیلن، خبر سوراییم.
بیزیم یئرده سرین بولاق آخارمی؟ یاز گلنده بنؤوشه لر قوخارمی؟ الا گؤزلوم جئیرانگاها چیخارمی؟ ایلن، دورنام، اَیلن، خبر سوراییم.
بیتمزمی آغاجی بیزیم باغلارین، اسکیک دئییل هر جور گولو داغلارین، هئچ اولورمو سنین گؤزل چاغلارین، ایلن، دورنام، اَیلن، خبر سوراییم. خان اصلیمین جئیرانگاهی هارادا؟ حاق چاتدیرسین آشیقلاری مورادا؛ سانیم دورنا، نه گزیرسن بورادا؟ ایلن، دورنام، اَیلن خبر سوراییم. دردلی کرم دئیر: هاردان گه لرسیز؟ خان اصلیمین یئرین، یوردون بیلرسیز، گؤرسز، اونا مندن سالام دئیرسیز، ایلن، دورنام، اَیلن، خبر سوراییم.
کرم سؤزون تامام ائله دی. باخدی کی، دورنالار هئی دالبادال گئدیر، صوفییه دئدی: - صوفی له له، گؤرورسنمی، بو دورنالار بیزیم ائله گئدیرلر. قوی بونلارنان ائلیمیزه بیر خبر گؤندریم. کرم بونو دئییب، سازینی باسدی سینه سینه، تئللری دیللندیردی، آلدی، گؤرک نه دئدی:
دورنام، گئدر اولسان بیزیم ائللره، یاخشی سؤیله باشدان کئچن حاللاری. قوهوم-قارداش، دوست، موصاحیب اولانلار بوندان سونرا گؤزله مه سین یوللاری.
بیر چیخایدیم ائیوانینا، کؤشکونه، بیر باتایدیم عنبرینه، موشکونه، ادی بللی اصلی خانیم عشقینه، اؤلدوررلر، دورنا، تؤکسن تئللری.
کرم دئیر، هئچ کس یارین اؤیمه سین، ال اوزادیب آچام یاخا دویمه سین، هئچ یگیدین اوخو داشا دیمه سین، یاد اولماسین منیم کیمی ائللری.
سؤز تامام اولدو، یوللارینا داوام ائله دیلر. بیر مودت گئدیب، گونلرین بیرینده گورجوستان سرحددینه چاتدیلار. باخدیلار کی، بورادا بؤیوک بیر اوبا وار. اوبانین آهیل-ساهیلی قاباغا چیخدی، سالام-کالامدان سورا کیم اولدوقلارینی، هارادان گلیب، هارا گئتدیکلرینی سوروشدولار. کرم سازی سینه سینه باسیب، اؤزونو بئله نیشان وئردی: فلک منی باغا باغبان ائیله دی، باغبان آغلار، باغچا آغلار، گول آغلار. دوست باغینا آخماز اولدو سولاریم، سوسن آغلار، سونبول آغلار، سئل آغلار.
یاری تاپام، خینا یاخام الینه، الیب گئدم وطنینه، ائلینه. نه اولار کی، ساریلایدیم بئلینه، کمر آغلار، قایتان آغلار، بئل آغلار.
ترک ائیله دیم وطنیمی، ائلیمی، الیمدن آلدیلار قونچا گولومو، اونونچون قوربته سالدیم یولومو، اوبا آغلار، وطن آغلار، ائل آغلار.
اؤردک کیمی اوچدوم گؤلدن-گؤللره،
جئیران کیمی قاچدیم چؤلدن-چؤللره،
کرم دئیر: دوشدوم بدنام دیللره، گلن آغلار، گئدن آغلار، یول آغلار.
سؤز تامام اولدو. هامی کرمه آفرین دئدی. صوفی ییغیلانلاردان کئشیشی خبر الدی، دئدیلر: - آختاردیغینیز کئشیش تیفلیسده اولور. کرم اورادان قالخیب، بیر باش تیفلیسه گلمکده اولسون، ائشیت کئشیشدن. کئشیش گنجهدن چیخیب، اوبالاری، اؤلکه لری دولانا-دولانا گلیب چاتمیشدی تیفلیسه. بورانین کنیازی نین یانینا گلیب دئدی: - من قیزیمی بیر موسلمان اوغلونون الیندن گؤتوروب قاچمیشام. ایذن وئر، سنین اؤلکهنده یاشاییم. کنیاز کئشیشه بیر ائو وئردی. کئشیش کؤچ-کولفتینن بورادا قالماقدا اولدو. ایندی ائشیت کرمدن. کرم گلیب لاپ شهرین کنارینا چاتدی، گؤردو کی، بیر دسته جاوان اوغلان یاشیل چمنگاهدا چالیب، اوخویور، اویناییر. بونلار کرمی گؤرن کیمی اطرافینی آلدیلار. - آشیق، گل بیزیم اوچون بیر آغیز اوخو. نه قدر پول ایسته سن وئرریک. کرم دئدی: - اوخوماغینا اوخویارام، آنجاق بیز پول آشیغی دئییلیک. اگر منه کؤمک ائلمک ایسته ییرسینیزسه سوروشدوغوما جاواب وئرین. کرم آلدی، گؤرک نه دئدی:
ائی آغالار، گلین سیزه سؤیلگیم، ایتیردیم اصلیمی، گؤرن اولمادی. پروانه لر کیمی آلیشدیم، یاندیم، من تک بو چؤللرده قالان اولمادی.
کیم گؤرموشدو فرهاد ایله شیرینی، اولار دا سئودیلر بیری-بیرینی، اتدی کولونگونو، یاردی سرینی، فرهاد کیمی یارچون اؤلن اولمادی.
خورشید اؤز ماهی نین دیزینه یاتدی، قنبر آرزوسونون توزونا باتدی، دونیادا شاهسنم مورادا چاتدی. اشیق قریب کیمی گولن اولمادی.
اغ قوواق قیزیورو بیی نین دنگی، شاه ایسماییلین یاری عرب زنگی، لئیلا دا بیر زامان مجنونون دنگی اونلارا دا ایمداد اولان اولمادی
کرم دئیر: داغ دؤشونده اوتوردوم، دردیم اللی ایکن یوزه یئتیردیم، لوغمان حکیم کیمی سرراه گتیردیم، منیم دردلریمی بیلن اولمادی.
هامی یئربیئردن کرمی آلقیشلادیلار. صوفی بونلاردان دا کئشیشی خبر آلدی، دئدیلر: - آشیق، بیزه بیر مزه لی داستان سؤیله. ائله داستان اولسون کی، اصلی اولماسین، یالاندان دوزلسین. سونرا کئشیشین یئرینی سنه دئیک. کرم آلیب، گؤرک نه دئدی: گزه-گزه بیر میلچه یه توش اولدوم، خنجر ایله توتوب کسدیم باشینی.
گوجوم چاتمادی کی، چکیب آپارام، یئددی داغین اوسته سردیم لئشینی.
میلچک ویزیلدادی، اوچدو هاوایا، یاغین سوزدوم اوچ یوز آلتمیش تاوایا، یوکله دیم اتینی دوخسان دوه یه، خودکار اوچون گؤندردیم من لئشینی.
الیب اونو بیر مئیدانا آتدیلار، اتین یوز مین تومن دئییب، ساتدیلار، سوموکلرین ییغیب، کؤرپو چاتدیلار، حساب ائتدیک، ایکی مین ایل یاشینی.
اؤلچوب گؤردوم یئددی قاریش دیزی وار، اوتوز خیرماندان دا بؤیوک گؤزو وار، دریسینده یئددی قاریش توزو وار، حسابلاماق اولمور اونون دیشینی.
دریسیندن چادیر قوروب اوتوردوق، اتین کسیب، اون کوچه یه یئتیردیک. ایسفاهاندان بیر مینخور گتیردیک، اچیبان آغزینی، سایدی دیشینی.
دیرناقلارین قیریب، تؤکدوم درییه، بودلارینی ییغدیق اللی کیسه یه، قانادینی یئلکن چکدیک گمییه، فیل بورنوندان اوزون گؤردوم قاشینی.
من گؤرورم قارانلیقدا گله نی، گلیبه نی شیرین سانیم آلانی، دردلی کرم سؤیلر بئله یالانی، بئله گؤردوم گؤزللرین ایشینی.
توپلاشانلار کرمه آفرین سؤیله دیلر، کئشیشین تیفلیسده اولدوغونو اونا خبر وئردیلر. کرمگیل جامااتلا خوداحافیظ لشیب، یولا دوشدولر. آز گئتدیلر، چوخ گئتدیلر، کور چایی نین کنارینا چیخدیلار. کرم باخدی کی، ایکی گؤزل کور چایی نین کناریندا سیاحت ائدیر. کرم سازی سینه سینه میندیردی، گؤرک بو ایکی گؤزله نه دئدی:
جیلولنه- جیلولنه
نه گئدیرسیز قوشا، دیلبر؟! تانری آیریلیق وئرمه سین هاواداکی قوشا، دیلبر!
خوشلادیم خسیات، حالینی، اغ اوزده قارا خالینی، گؤرنده گول جامالینی، کؤنول گلدی جوشا، دیلبر!
سئودیم سن کیمی سونانی، قافیل اوخلادین سینه می، گؤزلرین قانلی حارامی، قاداغا وئر قاشا، دیلبر!
بیر اوخ آتدیم زرنیشانا، او دا گئتدی پریشانا، دئدیم بلکه بیر یومشانا، باغری دؤنموش داشا، دیلبر!
حئیرانییام اصلی خانین، کرم ده اولسون قوربانین سنین بو دلی دؤورانین، وارماز هرگیز باشا، دیلبر! کرم سؤزونو تاماما یئتیریب، قیزلاردان آیریلدی. تیفلیس بؤیوک، بونلار نابلد. آز گزدیلر، چوخ گزدیلر، گلیب بیر قهوخانایا چاتدیلار. قهوخانادا اولانلار اوندان خواهیش ائله دیلر کی، گورجوستانی تعریف ائلسین. کرم اونلارین سؤزونو یئره سالماییب، آلدی گؤرک نه دئدی: سئیر ائله دیم گورجوستانین ائلینی، ائللری وار-بیزیم ائله بنزه مز. بارلی باغچالاری، قارلی داغلاری، گوللری وار-بیزیم گوله بنزه مز. عالیملری یازی یازار، معنادی، گوللری وار-مین دردلره داعوادی، گؤزللری، محبوبلاری اعلادی، ماللاری وار-بیزیم مالا بنزه مز. باشلارینا کئچه پاپاق قویاللار، چاغیراندا «مودی، مودی» دئیللر، گلین، قیزلار آل-یاشیلی گئیللر، دیللری وار-بیزیم دیله بنزه مز.
جوشقون-جوشقون چایلارینی کئچمیشم،
سرین-سرین سولارینی ایچمیشم،
کرم دئیر: دیلبرلرین سئچمیشم،
حاللاری وار-بیزیم حالا بنزه مز.
بلی، اورادان-بورادان بیر قدر چالیب اوخویاننان سونرا، ائله کی، گئجه آرالیغا گلدی، مجلیس داغیلدی، چایچی کرمدن خبر آلدی: - آشیق طایفاسی گزری اولار. دئیین گؤروم، هارادان گلیب، هارایا گئتمک ایسته ییرسینیز؟ صوفی دئدی: - بیز سنین بیلدیگین آشیقلاردان دئییلیک. بو آشیق ضیاد خانین اوغلودو. آتاسی نین وزیری قارا کئشیشین(قاراملیکین) قیزینا عاشیق اولوب. کئشیش ده قیزینی گؤتوروب قاچیب. ایندی بیز دییار- قوربته دوشوب، کئشیشی آختاریریق. چایچی دئدی: - سیز آختاردیغینیز کئشیش کوفلتیینن بیزیم قونشولوغوموزدا اولور.
کرم چایچیدان بو خبری ائشیدنده چوخ شاد اولدو. آیاغا قالخدی کی، او ساعات گئدیب اصلینی گؤرسون، آنجاق گئجه اولدوغونا گؤره صوفی گیل اونو قویمادیلار. چایچی اونلارا یئر سالدی. صوفی یئره گیرن کیمی یوخویا کئچدی. آما کرم یاتا بیلمه دی. ائله بیل کی، یورغان-دؤشگینه بیره دولدورموشدولار. سحره کیمی گؤزلرینه چیمیر ده گلمه دی. ائله کی، سحر آچیلدی، صوفینی دومسومله ییب دئدی: - صوفی له له، سحردی، دور! بلی، هر ایکیسی دوروب شهره چیخدیلار. چایچی نین وئردیگی سالیق ایله گلیب کئشیشین ائوینی تاپدیلار. صوفی کئشیشین قاپیسینی دؤیدو. کئشیش قاپینی آچدی. کرمی گؤرن کیمی دیل-دوداغی قورودو. صوفی دئدی: - کئشیش، سن اؤزون بیلیرسن کی، کرم سنین قیزینا، قیزین دا کرمه آشیقدی. گل سن بیزی چوخ اینجیتمه، اصلینی وئر کرمه. کئشیش اول ایسته دی چیغیر-باغیر سالسین. گؤردو کی، های-کوی سالسا یاخشی اولمایاجاق، یوموشاقلیقنان دئدی: - صوفی، ائله دیگیم ایشه من اؤزوم ده پئشیمان اولموشام. بیر ایشدی دوشوب. گلین ایچری. من قیزیمی وئردیم کرمه. آنجاق بو گون بیزده قالین، سحر تئزدن ائله بورادا تویو ائلریک، قیزی آپارارسیز. کئشیش قولونو کرمین بوینونا سالیب، اوزوندن اؤپدو. اونلارا بیر اوتاق وئریب
راحاتلادی. اؤزو ائودن چیخیب، شهرین باش کئشیشی نین یانینا مصلحته گلدی. باش کئشیش
اونون باشینا گلنلره قولاق آسیب دئدی: - سن بو یئرلرده قالما! ائله بو گئجه قاچ، گئت! کئشیش بورادا قالسین، سیزه خبری وئریم کرمدن. او بیری طرفدن کرم اخشامی سالدی، دوشدو کئشیشین آیین حَیطینه. ائله حَیطه آیاغینی قویان کیمی اصلی چیخدی اونون قاباغینا. کرمین عشقی جوشه گلدی، آلدی، گؤرک و دئدی:
ساللانا-ساللانا چیخدی قارشیما، بویو سرو، یاناقلاری آل اصلی! هوریده، ملکده تایی تاپیلماز، دیلی شکر، دوداقلاری بال اصلی! وسمه نی چگیبدی قلم قاشینا، اغ ایپک چالمانی سالیب باشینا. سینه بنزر آهو، جئیران دؤشونه، اچ قوللارین، گل بوینوما سال، اصلی!
کرم دئیر، یوز ایل سنه قول اولوم، ایذن وئر قاپیندا رنسبر دوروم، قیسمت اولسون سندن مورادیم آلیم، سن ده مننن مورادینی آل، اصلی! ایکی هسرت بیر-بیرینه سارماشدیلار. اصلی اؤز باشینا گلنلری کرمه، کرم ده اؤز باشینا گلنلری اصلییه دانیشدی. ائله کی، سؤز گلدی قارا کئشیشین بو گون کرمه وئردیگی و`ده یه، اصلی باشلادی آغلاماغا. کرم اوننان سوروشدو: - بس نه اوچون آغلاییرسان؟ اصلی دئدی: - کرم سان، آتام سنی آلدادیر. او منی سنه وئرن دئییل. قورخوم بودو، او بو گئجه منی بوردان قاچیردا. کرم دئدی: - یوخ، اصلی، او داها وئردیگی بو سؤزدن قالماز. هر ایکی هسرتکئش گؤروشوب، بیر-بیریندن آیریلدیلار. کرم ایله صوفی اورکلری ارخایین گئجه نی یاتماقدا اولسونلار، سنه دئییم نامرد کئشیشدن. کئشیش گئجه نی آرایا سالیب، کؤچ-کولفتینی ییغیشدیردی، ارضروما یولا دوشدو. یازیق اصلی نه قدر وورنوخدوسا، نه کئشیشین قورخوسوندان داد-فریاد ائله یه بیلدی، نه ده کرمه خبر چاتدیرا بیلدی. سحر آچیلدی. کرمله صوفی گؤردولر کی، له له کؤچوب، یوردو بوش، کئشیش یئنه ده قاچیب. کرمین اورگی قوبار ائله دی، آلدی سازی، گؤرک نه دئدی:
دولانسین اَییامین، دؤنسون دؤورانین، قویمادین یئتیشیم مورادا، فلک! قوروماز گؤز یاشیم، آچیلماز کؤنلوم. دوشموسن منینن عینادا، فلک! صبرینه سیز باخین چرخی-قههارین، ظولمونو آرتیردی من دیل-افکارین. صفاسین من چکدیم گول اوزلو یارین. اخیر نصیب ائتدین خوریادا فلک! الیمدن آلمیسان هوری، ملگیم،
عشق اودونا یاندیرمیسان اورگیم. اخیردا سنینله دوشر گیلئییم، تؤکولر ناهاق قان آرادا، فلک. کرم دئیر: یارسیز بوردا نئیلرم، عبثدی کیم بو سؤزلری سؤیلرم، محشرده الیننن شوکوه ائیلرم، اونسوز دئییل، یئتر ایمدادا، فلک! سؤز تاماما یئتدی. صوفی دئدی: - کرم، آغلاماقدان بیر شئی چیخماز. دور، گئدک، خورسونلاریمیزی گؤتورک، کئشیشین دالینسا یوللاناق. دوروب بیر باش دوشدوکلری قهوخانایا گلدیلر. ساماات اونلاری بئله گؤروب، سببینی سوروشدو. صوفی کئشیشین اونلاری نئجه آلدادیب قاچدیغیننان دانیشدی. کرمین دردی تزلندی، آلدی، دئدی: بیر اود دوشدو، اورگیمی تئیله دی، اود توتوبان سیسمیم، یاندیم، آغلارام.
زالیم کئشیش یئنه حیلهائیله دی،
موردار حیله لرین قاندیم، آغلارام کؤنلوم ایستر گؤزللرین مردیننن، قورتارمادیم من بو ظولمون دردیننن امان له له، اصلی کؤچوب یوردوننان ایندی اونا من ایناندیم، آغلارام. حکیم یوخ، لوغمان یوخ دردیمی قانا اریگیبدی باغریم، دؤنوبدو قانا، از قالیبدی کرم اوددانا، یانا اود توتدو بدنیم، یاندیم، آغلارام. ساماات یئربیئردن کئشیشه سؤیمه یه باشلادی. دئدیلر:
- سن گل قال بیزیم بو یئرلرده. سنه بیندیگین قیزی آلاق، تویونو ائلیک. او قیزدا نه گؤروبسن کی، ال سمه بیلمیرسن؟ کرم سازی دؤشونه باسیب دئدی: اصلیم گئتدی گورجوستانین ائلیننن منیم بوردا قالیشیما نه دئرسیز؟ ایکی دیللی هرسایی نین الیننن سارالیبان سولوشوما نه دئرسیز؟ بایرام گله، خینا یاخام دستیمه، سالام وئرم یارانیما، دوستوما؛ خسته اولسام، اصلی گلمز اوستومه، قریب-قریب اؤلوشومه نه دئرسیز؟ مسنون لئیلا اوچون چکدی صفانی، قریب شاهسنمله سوردو صفانی، اراییب دا تاپدیم من بیوفانی، ایندی ده آیریلیشیما نه دئرسیز؟ بیر زولفونه آسیلاییم دار دئیه، قونما گوله ساریلاییم خار دئیه، منیم بوردا توتی دیللیم وار دئیه، گئدیب-گئدیب گلیشیمه نه دئرسیز؟ سحر ایله ایکیندی نین آراسی، الدی منی قاشلاری نین قاراسی، کیمسه بیلمز ندی دردیم چاراسی، ملول-ملول باخیشیما نه دئرسیز؟ من کرمم، کرملیگیم بیلدیردیم، دوستو آغلادیب، دوشمنیمی گولدوردوم، اوزون بویلو، خان اصلیمی آلدیردیم، ارسیز-آرسیز گولوشومه نه دئرسیز؟
سؤز تامام اولدو. کرم سازلا، سؤزله دئدیگی کیمی دیلله ده دئدی کی: - ساغ اولون، قارداشلار! آنساق من اؤز اصلیمی تاپمالییام. صوفی خورسونو گؤتوردو، سامااتلا حالال-هوممت ائله ییب یولا دوشدولر. شهردن چیخیب بیر آز گئتمیشدیلر کی، گورجوستانین اَیری-اویرو سیغیرلاری، یوللاری باشلاندی. کرم دئدی: - صوفی، دایان، خان اصلیمی بو یوللاردان خبر آلیم. صوفی دایاندی، کرم آلیب سازینی گؤرک اصلی خانی یوللاردان نئجه خبر آلدی. ایریم-اویروم گئدن یوللار، یوللار، اصلیمی گؤردوزمو؟ دوشموشم یاریم ایزینه، ایزلر، اصلیمی گؤردوزمو؟ اینینه گئییبدی سایا، یانیندا وار بیر سوت مایا، سننن خبر آلیم، قایا، قایا، اصلیمی گؤردوزمو؟ اصلیمین کئچدیگی یوردلار، کرمین چکدیگی دردلر، قویونلاری یئین قوردلار، قوردلار، اصلیمی گؤردوزمو؟ از گئتدیلر، اوز گئتدیلر، دره، تپه دوز گئتدیلر، گونلرین بیرینده بیر اوسا داغین اتگینه چیخدیلار. باخدیلار کی، بو داغین باشی قار، اتکلری ایسه چمنلیک، باغ- باغچادی. تزسه داغین گه دیگیندن آشماق ایسته ییردیلر، دومان، چن بونلاری ائله قاپلادی کی، یولو ایتیردیلر، بیلمه دیلر هارا گئتسینلر. کرم گؤردو چووغون بونلاری اؤلدورسک، دئدی: - آماندی، صوفی قارداش، منیم سازیمی وئر. بورا دا اؤلوب، قورد-قوشا یئم اولاساغیق. یاریما چاتمایاساغام. صوفی سازی وئردی. آلدی کرم، گؤرک نه دئدی:
سنه دئییم، سولتان داغی، نه دوماندی باشین سنین؟!. چیسکین تؤکر، دومان چؤکر، هئچ گئتمزمی قیشین سنین؟! دؤرد بیر یاننان بسط اولموسان، درده می تک مست اولموسان؟! سومله داغدان اوست اولموسان، نه اوسادی باشین سنین؟! اسکیک اولماز قارین، یاغار، بولودلار بیر-بیرین قووار، صاباح گونش سنه دوغار، سواهیردی داشین سنین. الت یانین باغ ایله بوستان، او بیر یانین گول-گولوستان، اییردیلار منی دوستدان، اؤتر قریب قوشون سنین. کرم دئیر: اؤلدوم، ایتدیر، بو فانی دونیادان گئتدیم؛ قوجالاردان سوال ائتدیم، کیمسه بیلمز یاشین سنین. کرم سؤزونو تاماما یئتیردی.
داغین باشینداکی دومان چکیلیب گئتدی، چووغون یاتدی. کرمگیل یولا داعوام ائدیب، دره لردن سئل کیمی، تپه لردن یئل کیمی گئدیب، بیر چوبانا راست اولدولار. کرم چوباننان سوروشدو: - بوردان بیر کئشیش کئچدیمی؟ چوبان دئدی: - آشیق، هامان کئشیش خوب ویلایتینه طرف گئتمگین بیناسین قویدو. کرم باخدی کی، اؤز داغلاری اوزاقدان گؤرونور، اورگی قوبار ائله دی، آلدی، گؤرک نه دئدی:
گلیب باهار، یاز آیلاری، سولار آخار ایندن بئله. هر طرفدن توتی، قومرو سوشور، اوخور ایندن بئله. بولبول اؤتر حزین-حزین، سننته بنزر ایلک یازین، بنؤوشه، چیچک یئر اوزون الوان ائلر ایندن بئله. اغاسلار گئیر دونونو، حاقا چئویرر یؤنونو، دردلی کرم وطنینی انار، سیزلار ایندن بئله. سؤز تاماما یئتدی. کرمگیل یولا دوشدولر. گئجه-گوندوز یول گئتدیلر. بیر سای کنارینا چاتدیلار، گؤردولر قیز-گلینلر پالتار یویورلار. بونلارین ایچریسینده بیر گؤزل گلین وار، گون کیمی ایشیق وئریر. کرمین عشقی سؤوشه گلدی، آلدی، گؤرک گلینه نه دئدی: گئدریکن بیر گلینه توش اولدوم، یولچونو یولوننان ائیلر بو گلین. گؤرسک، نیقابینی آتدی اوزوننن، یولچونو یولوننان ائیلر بو گلین. منیم اصلیم سننتده کیهوریدی، بیر آه چکسم داغی، داشی اریدی؛ گؤزللیکده هوری، ملک، پریدی، یولچونو یولوننان ائیلر بو گلین. بیر آه چکسم داغلار، داشلار ارییر، ندی بو سنده کیاو سییاه تئللر،
خینالی بارماقلار، او نازیک اللر، یولچونو یولوننان ائیلر بو گلین. کرم چکر یار اوسوندان ظیلتی، بیوفا دوست هئچ ائیله مز موروتی، اوزون گؤرن نئیلر دونیا لذتی؟ یولچونو یولوننان ائیلر بو گلین. بنزر اصلیم سننتده کیهورییه، اه چکنده داغلار، داشلار ارییه، دردلی کرم بو یوللاردا چورویه، یولچونو یولوننان ائیلر بو گلین. کئشیشی قیز-گلینلردن سوروشدولار. قیزلار کئشیشین کؤچ-کوفلتله چایدان کئچیب گئتدیگینی اونا خبر وئردیلر. کرم آیریلیب گئتمه یه باشلادی. از گئتمیشدیلر، چوخ گئتمیشدیلر. کرمین حالی دییشیلدی، اورگی دؤیونمه یه باشلادی، گؤزلری قارالدی. اورگینده دئدی: " اصلیمه چاتمایاساغام، اؤلوب، قوربت ائللرده قالاساغام " . آلدی، حالینا موناسیب گؤرک نه دئدی: حالدان حالا دوشن ویران کؤنلومون هر مهله سینده بیر ساهان اَیلشمیش. گاه شاه، گدا اولور، گاه دانا، نادان، گاه هر مهله سینده زیندان اَیلشمیش بیر محلله سینده یئددیلر، بئشلر، بیر محلله سینده بعضیرگان ایشلر، بیر محلله سینده دوققوز درویشلر، بیر محلله سینده پیران اَیلشمیش. بیر محلله سینده سانان سان ائیلر، بیر محلله سینده گول فغان ائیلر، بیر محلله سینده بولبول قان ائیلر، بیر محلله سینده گولشن اَیلشمیش.
بیر محلله سینده جمالین گؤرم، بیر محلله سینده گوللرین درم، بیر محلله سینده بیچاره کرم، بیر محلله سینده جانان اَیلشمیش.
سؤز تاماما یئتدی. یولا دوشوب، گئجه نی گوندوزه قاتیب، باللیسایا گلدیلر. اونلارین یانینا چوخ آدام توپلاندی. صوفی آداملاردان کئشیشی سوروشدو. بیر نفر دئدی: - آی جانیم، سیزه نه اولوب کی، بیر قیزین دالینا دوشوبسونوز؟ مگر دونیادا قیز یوخدو؟ او اولماسین، باشقاسی اولسون. الدی کرم، دئدی:
ای آغالار، خان اصلیمدن آیریلدیم، منی اؤلدورمه لی، دؤیمه لی دئیین! گئجه-گوندوز آه ائدیبن یانارام، منی اؤلدورمه لی، دؤیمه لی دئیین!
بیرسه دفعه خاطیرینی سورمادیم، کئچدی عؤمروم، مورادینا ایرمه دیم، فورصت الده ایکن دملر سورمه دیم، منی اؤلدورمه لی، دؤیمه لی دئیین!
الیمنن آلدیردیم گؤزو آلانی، اونون اوچون ترک ائیله دیم سیله نی، باشیما سالمیشام بونسا بلانی، منی اؤلدورمه لی، دؤیمه لی دئیین!
من کرمم، عشق باده سین ایچیردیم، بو سئودانی اؤز باشیمدان کئچیردیم، هاییف کی، اصلیمی الدن اوچوردوم، منی اؤلدورمه لی، دؤیمه لی دئیین!
کرم سؤزونو تاماما یئتیردی. باخدیلار کی، بو دوغرودان حاق آشیغیدی. کئشیشگیلین گئتدیگی یولو اونلارا گؤستردیلر. کرمگیل گئجه نی اورادا قالیب، سحر تئزدن یولا دوشدولر. بیر آز گئتمیشدیلر، سرین بیر مئه باشلادی. مئه قاباق طرفدن اسیردی. لاپ اونلارین اوزونه ووروردو. کرم دئدی: - صوفی، دایان، من خان اصلیمی بو بادی-صبادن خبر آلاساغام. سازی کؤینگیندن چیخاریب، باسدی باغرینا، دئدی: ایلنمیر کی، یاردان خبر سوراییم، اسیب-اسیب گئدن بادی-صبا هئی!.. قیریلسین بایسین قولو، قانادی، هئچ کیمسه دوشمه سین یاردان سیدا هئی!.. یودوم دولبندیمی، بیاض ائیله دیم، سیلدیم کؤنول پاسین، آیاز ائیله دیم، من قانلی فله یه نییاز ائیله دیم، فلک منه وئردی چوخلو صفا هئی!.. دورمایوبان آخیر چئشمیمین یاشی، اخدیغی یئرلرده اریدیر داشی، بئله ایمیش قانلی فلگین ایشی، نه شاه بیلیر، نه خان، نه ده گدا هئی!.. من کرمم، خوریاتلارا تای اولدوم، بیوفا یار سئودیم، عجببای اولدوم، عؤمور اوزدوم، گون چوروتدوم، زای اولدوم، منی بوشالتدیلار قابدان قابا هئی!.. بیر آز اوتوردولار. دینجلرینی آلیب، یورغونلوقلارینی چیخارتدیقدان سونرا دوروب گئتمگین بیناسینا قویدولار. آز گئتدیلر، چوخ گئتدیلر، بیر شهر خارابالیغینا چیخدیلار. کرم دایانیب دئدی:
- صوفی له له، بیر زامان واریمیش کی، بو شهرده آداملار دؤوران سورورموش. دایان، سوروشوم، گؤروم بو شهر نییه خارابا قالیب؟ آداملاری نئجه اولوب؟ الدی کرم گؤرک خارابا شهره نه دئدی:
سیاح اولوب بو عالمی گزرکن راست گلمیشم بو ویرانین داشینا. سؤیله ویران، نه زاماننان بریسن؟ نه گلمیشدی، نه گلسک باشینا؟
کرمین سؤزلریندن ویران دیله گلیب دئدی: حضرت نوهون زامانیننان برییم، امر-هاقلا نه لر گلدی باشیما... باشیما گله نی سؤیلگیم سنه گؤر نه زهر قاتیلیبدی آشیما. الدی کرم: کیم ائشیتسه سنین آه ایله زارین، ترک ائلیر الده اولانین، وارین، نؤچون خاراب اولدو چارسی-بازارین، عاغیل ایرمز او خودانین ایشینه. الدی ویران: اوچ یوز آلتمیش چئشمه لریم آخاردی، گؤزللریم سئیرگاها چیخاردی، خانیملاریم ل`لو گؤوهر تاخاردی، باخمازمیسان خان یئرینده داشیما. الدی کرم:
دردلی کرم سنه ویران سؤیله دی، سؤیله، یگیدلرین فلک نئیله دی؟ کیملر گلیب سنی ویران ائیله دی؟ فلک نییه داشین سالدی باشینا؟
الدی ویران:
چوخلو یگیدلریم واردی بورادا، کیمی ساز چالاردی، گزیب اورادا، ایندی ویران اولوب، قالدیم آرادا، ویرانام، اونلاری چکدیم دؤشومه.
کرم سؤزونو-تامام ائله ییب، گئتمگین بیناسین قویدو. گئدیب، گئدیب، اخشام چاغی چالوبا دئییلن بیر یئره چیخدیلار. کرم هر جور آغاجدان، گولنن دولو، لاله زار بیر باغا گیردی. باغین ایچینده بیر دسته قیز چالیب، اوخویوب، اویناییردی. کرم بو قیزلارین ایچینده -اصلییه بنزر بیر قیز گؤردو، دئدی: - صوفی، دایان بیر قاتار سؤز دئییم، بو قیز منیم خان اصلیمه بنزه ییر. کرم اورگی دمیرچی کوره سی کیمی آلیشیب یانا-یانا بو قیزا دئدی:
گؤزللر چیخیبلار سئیره، بیریسی اصلیمه بنزر. ال گئییبن ساللانیشی، یئریشی اصلیمه بنزر.
کرم بئله دئینده هامان قیز قولاج ساچلارینی سینه سازی ائله ییب، گؤرک کرمین بو سؤزونون موقابیلینده نه دئدی:
اوزاق ائلدن گلن، آشیق، سنین اصلین من دئییلم، چوخون درده سالان، آشیق، سنین اصلین من دئییلم. الدی کرم:
عشقین باده سینی ایچدیم، بولانیق چایلاردان کئچدیم، بیر قیز گؤردوم، درده دوشدوم. دوروشو اصلیمه بنزر.
الدی قیز:
سؤزونو قانمیشام ازل، باغیما دیمه ییب خزل، هاییستانا گئتدی گؤزل، سنین اصلین من دئییلم.
الدی کرم: منه موشتاق قوربت ائللر،
گؤز یاشیمی کیملر سیلر؟
کرم آغلار، رقیب گولر،
گولوشو اصلیمه بنزر.
الدی قیز:
سنین آختاردیغین اصلی،
قارا قاشلی، قارا گؤزلو،
منیم آدیم خانیمنازدی،
سنین اصلین من دئییلم.
سؤز تامام اولدو، کرم کئشیشی اوندان خبر آلدی قیز دئدی:
- سنین آختاردیغین کئشیش بو گون کؤچ-کولفتینن بورادان کؤچوب، گونچیخان طرفه گئتدی.
کرم بو سؤزو قیزدان ائشیدن کیمی سازی سینه سینه باسیب، گؤرک صوفییه نه دئدی:
دورما، گئدک، صوفی له له، یئنه اصلیم کؤچ ائیله ییب. قان آغلارام بوننان بئله یئنه اصلیم کؤچ ائیله ییب. اصلیم ائلیندن کؤچوبدو، المالی داغدان کئچیبدی، داشبولاخدان سو ایچیبدی، یئنه اصلیم کؤچ ائیله ییب. یاردان منه یارا دیمیش، هئچ دوزلمز بو موشکول ایش، اونلا بئله قارا کئشیش، یئنه اصلیم کؤچ ائیله ییب. صوفی، گل ائیله سؤیله مه، باغریمین باشین تئیله مه، گئدیرم، یولدان ائیله مه، یئنه اصلیم کؤچ ائیله ییب. قارشیمیزدا قارلی داغلار، کؤنول محبتی چاغلار، اصلی کؤچوب، کرم آغلار، یئنه اصلیم کؤچ ائیله ییب.
کرمگیل اورادان دا قالخیب، بیر نئجه گون یول گلدیکدن سونرا گلیب بیر کنده چیخدیلار. باخدیلار کی، بورادا توی وار. کرمین رنگی گول یارپاغی کیمی سولدو. صوفی خبر آلدی: - کرم، سنه نه اولدو؟ کرم دئدی: - زالیم کئشیش اصلینی اره وئریب، بو توی دا اونون تویودو. صوفی دئدی: - گل دالیمجان، آللاه کریمدی.
صوفی کرمی توی مجلیسینه آپاردی. مجلیس کرمی کئچیردی یوخاری باشا. خؤرک یئیننن سونرا دئدیلر: - آشیق، بیر آز اوخو، اورگیمیز آچیلسین. کرم سازینی الینه آلدی، آیاغا قالخیب چالماق ایسته ینده گؤزو او بیری اوتاغا ساتاشدی، گؤردو بیر گلین اوتوروب تاخت اوسته، قیزلار دا اونا زینت وئریر، یقین ائله دی کی، بو اصلیدی. دئدی:
