Ağlama dilənçi

AĞLAŞMA

aldanmaram ki, doğrudur ayinin, ey əmu!

ADƏMİ ADƏM EYLƏYƏN PARADIR

AMMA, MILLƏT A!....

Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi,

AY CAN! AY CAN!

BAKI FƏLƏLƏRİNƏ

BAKI PƏHLƏVANLARINA

BAKIDA BİR KƏNDDƏ MÜHAVİRƏ

BAKIDA VERİLƏN "HƏQAİQ" JURNALININ

BƏHRİ-TƏVİL

BƏRƏKALLAH

BARIŞNALARA DAİR

BİMƏRHƏMƏT ƏYANLARINA ŞÜKR, XUDAYA!

BİR BƏHANƏ ƏLDƏ ÜNVAN ETMƏLİ BUNDAN SORA

BİR DƏSTƏ GÜL

EYLƏ BİLİRDİM Kİ, DƏXİ SÜBH OLUB

BURA SAY!

ÇATLAYIR, XANBACI, QƏMDƏN ÜRƏYİM

CƏHD EYLƏ, SƏN ANCAQ

DAŞ QƏLBLİ İNSANLARI NEYLƏRDİN, İLAHİ?

DƏRDA Kİ, RAZİ-PÜNHA

DOĞRUDAN DA, MƏMDƏLİ, QEYRƏT

ƏLMİNNƏTÜ-LİLLAH Kİ, "DƏBİSTAN" DA QAPANDI!

DUR QAÇAQ, OĞLUM, BAŞ-AYAQ QANDI BU

Əqvalı-hikmətdən müqtəbis bir mənzum

ƏRDƏBİL

FƏLƏ, ÖZÜNÜ SƏN DƏ BİR İNSANMI SANIRSAN?!

FİSİNCAN

Fəxriyyə

FÜZULİYƏ BƏNZƏTMƏ

GÜLÜSTAN"İ - SƏDİDƏN BİR HEKAYEYİ-

GİLEY, YAXUD UMU-KÜSÜ

هوپ هوپ نامه - ده ن بیر نئچه شعر

هوپ هوپ نامه - ده ن بیر نئچه شعر 2

  ائيله بيليرديم کي، دخي صوبح اولوب 

   

  ائيله بيليرديم کي، دخي صوبح اولوب،  

  مورغي-سحر تک بير آغيز بانلاديم. 

   

  سنگ شيکست ائيله دي بالو پريم،  

  بانلاماغين هاسيليني آنلاديم. 

   

  اؤوجي-فضاده گؤره رک بايقوشو  

  سهن ده قاققيلداييرام ايندي من. 

   

  بير ده مني وورما، آمان، سنگديل،  

  رحم ائله، نيققيلداييرام ايندي من. 

   

  آي چالاغانلار، مني قورخوزمايين،  

  من سيزه ترک ائيله ميشم لانه ني! 

   

  سئير ائلگيز، اؤوجي-هوادا اوچوز،  

  من ده گزيم صحنهچئيي-خانه ني. 

   

  آغلامايين، آغلامايين، جوجه لر،  

  بانلامارام، بانلامارام بير داها. 

   

  بانلاماماقدير سيزه عهديم منيم،  

  سؤيلميرم: آنلامارام بير داها! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  ************************************************ 

   

 

  فله، اؤزونو سن ده بير اينسانمي سانيرسان؟! 

   

  فله، اؤزونو سن ده بير اينسانمي سانيرسان؟!  

  پولسوز کيشي، اينسانليغي آسانمي سانيرسان؟! 

   

  اينسان اولانين جاهو جلالي گرک اولسون،  

  اينسان اولانين دؤولتي، مالي گرک اولسون،  

  هيممت دئميرم، ائولري عالي گرک اولسون؛ 

  آلچاق، اوفاجيق داخماني سامانمي سانيرسان؟! 

  آخماق کيشي، اينسانليغي آسانمي سانيرسان؟! 

   

  هر مجليسي-عاليده سوخولما تئز آرايه،  

  سن دور آياق اوسته، دئمه بير سؤز اومرايه،  

  جايز دئييل اينسانجا دانيشماق فوقرايه، 

  دؤولتليلره کنديني يئکسانمي سانيرسان؟! 

  آخماق کيشي، اينسانليغي آسانمي سانيرسان؟! 

   

  فقر ايله غينا اهلينه کيم وئردي موساوات؟  

  معناده ده، صورتده ده وار بوندا مونافات،  

  اؤز فزليني پولسوز ائده مز کيمسه يه ايثبات، 

  بو مومتني قابيلي-ايمکانمي سانيرسان؟! 

  آخماق کيشي، اينسانليغي آسانمي سانيرسان؟! 

   

  گئت وور چکيجين، ايشله ايشين، چيخما زئييندن،  

  مقسود موساوات ايسه آيريلما جئييندن،  

  وار نيسبتين اربابي-غينايه نه شئييندن؟ 

  بير آبباسي گون موزدونو ميليانمي سانيرسان؟! 

  آخماق کيشي، اينسانليغي آسانمي سانيرسان؟! 

   

  دؤولتليگيک، البتته، شرافت ده بيزيمدير،  

  املاک بيزيمديرسه، عيالت ده بيزيمدير،  

  ديوان بيزيم، اربابي-هؤکومت ده بيزيمدير، 

  اؤلکه دربيليک دئيه خان-خانمي سانيرسان؟! 

  آخماق کيشي، اينسانليغي آسانمي سانيرسان؟! 

   

  آسوده دولانماقدا ايکن دؤولتيميزدن،  

  آزغينليق ائديرسيز ده هله نعمتيميزدن،  

  بويله چيخاجاقسيزمي بيزيم ميننتيميزدن؟ 

  احسانيميزين کوفرونو شوکرانمي سانيرسان؟! 

  آخماق کيشي، اينسانليغي آسانمي سانيرسان؟! 

  هئچ بير اوتانيرسان؟! 

  يا بير اوسانيرسان؟! 

  الميننتو-ليللاه، 

  اودلارا يانيرسان؟! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

جهد ائيله، سن آنجاق نظري-خلقده پاک اول، 

  مخلوقو ايناندير؛  

  خاصيتين اود اولسا دا، اتوارده خاک اول، 

  سؤک عالمي، ياندير؛  

  خالقين نظرين جلب ائله قورشاغا، قبايه، 

  مجلوبي-اويون اول؛  

  هر حيله وو بيجليکله گير، البتته، ابايه، 

  ايمانه سوتون اول؛  

  سي ائيله کي، ساققال اوزانيب اوچ چرک اولسون، 

  پاپاق اونا نيسبت؛  

  قورشاق دا، بيليرسن کي، اون آرشين گرک اولسون، 

  تفصيله نه حاجت.... 

   قويما يئره تسبيهيني، ال چکمه دوعادن، 

  اؤوراد اوخو دايم؛  

  مجليسده چکيب توت اؤزونو، اول نوجبادن، 

  سؤز سؤيله مولاييم؛  

  ايشته گئيينيب مذهبي، ايماني بوروندون، 

  پک مؤحترم اولدون؛  

  ايندي نظري-خالقدا سن پاک گؤروندون، 

  اهلي-کرم اولدون؛  

  باشدان-آياغا امنو امان اولدو ووجودون، 

  زؤهد ايله بيتيشدين؛  

  نولماق ديله ييردينسه هامان اولدو ووجودون، 

  مقسوده يئتيشدين!  

  وقت اولدو کي، ايندي ائدسن عالمي تالان، 

  توت، قويما قاچاني!  

  حؤکم ايندي سنيندير، دخي چک ايشلره سامان، 

  ييغ موشکول آچاني؛  

  دول اؤورته بيداد ائله، ائيتامه خيانت، 

  خووف ائتمه اجلدن؛ 

  مکر ايسه اؤزون قيل، اوخو شئيتانا دا لعنت!  

  شاد اول بو عملدن،  

  ال چکمه هييلدن،  

  تزويرو دغلدن،  

  ايماني دا وئرسن،  

  وئرمه پولو الدن! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  ************************************************ 

   

   

   

   

  اوچونجو 

  الميننتو-ليللاه کي،  " دبيستان "  دا قاپاندي! 

  الميننتو-ليللاه کي،  " دبيستان " دا قاپاندي!  

  بير بادي-خزان اسدي، گولوستان دا قاپاندي! 

   

  هاسيللري پوچ اولدو بوتون مزرجاتين، 

  يئل ووردو قووون-قارپيزي، بوستان دا قاپاندي! 

   

   " اولفت "  کسيليب توخدادي  " بورهاني-ترققي " ،  

  محو اولدو  " هميت " ، ادبيستان دا قاپاندي! 

   

   " رهبر "  يورولوب، يوخلادي  " ايرشاد " ،  " تکامول " ،   

  آسلانلارا اوخ ديدي، نئييستان دا قاپاندي! 

   

  مئيداني-رقابتده بيزيم هيممتيميزدن  

  دوا قاپانيب روسته مي-دستان دا قاپاندي! 

   

  اطفالي-وطن قوي باغيريب اؤلسون آجيندان،  

  ياندي آنالار سينه سي، پوستان دا قاپاندي! 

   

  قوي کؤهنه لرين داش اورگي گول تک آچيلسين،  

  داروززفري-تازپرستان دا قاپاندي! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  ************************************************ 

  ائي کي قويي، شرفي-نفس بئدلستو-بئجود 

   

  ائي کي قويي، شرفي-نفس بئدلستو-بئجود،  

  وئي کي جويي قوهري-تاجي-کرامت زيسوجود،  

  سخت بيزارو-ملولم من، ازين قوفتو-شونود،  

  گوش کون پندي-حکيمانئيي-لاغلاغينومود  

  شرفي-نفس بئبوخلستو-لامت نه بئجود.  

  هر کي اين هر دو ندارد ادمش بئه، زيووجود. 

   

  صؤحبت از بذلو-سخاوو-کرمو-جود مکون،  

  آتشي-جود مزن نعمتي-خود دود مکون،  

  موستحقرا بئکرم ناييلي-مقسود مکون،  

  نعمتيرا کي، فراهم شوده مفقود مکون،  

  ائي کي درنئمتو-نازي، بئکه سي جود مکون  

  کي، موهالست بئدين مشغله ايمکاني-خولود. 

   

  از غه مي-فقر مينديش، مدئه ديل بئملال،  

  آبرو ريز بئهر در بئتمننايي-سوال،  

  بئگدايي همه جا جم نوما وضعرو-وبال،  

  صنعتي پيش مگيرو-دري-هر خانه بئنال،  

   " ائي کي در شيددتي-فقرييو-پريشانيگي-حال "   

  دوزد شو  " کين دو، سئ راضي بئسر آيد مدود " . 

   

  ضرر از-فقر چو ديدي، طرفي-سود گوزر،  

  قم مخور، دوزدگري کون، سوييي-مقسود گوزر،  

  حيرص کون تيزتر از آتشي-نمرود گوزر،  

  خاکي-راهي کي، برو ميگوزري زود گوزر،  

  تاننالند زي جؤوري-تو بئمبود، گوزر،  

   " کي، اويونستو-جوفونستو-خودودستو-قودود " . 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

بورا ساي! 

  جمات: 

   

  -- زيللي-سولطان، بورا ساي دؤيدوروب آلديقلاريني! 

  سؤيوب آلديقلاريني، سؤيدوروب آلديقلاريني! 

   

  زيللي-سولطان: 

   

  -- تؤوبه، اتتؤوبه خطا راهينه گئتديکلريمه! 

  بيليب ائتديکلريمه، بيلمه ييب ائتديکلريمه! 

   

  جمات: 

   

  -- سن کي، آوروپادا ايدين، نييه يورتا-يويوره 

  جومدون ايرانا، بو ويرانه ده دوشدون ده گيره، 

  سالدين آخير اؤز الينله اؤزونو آغزيبيره؟ 

  وئج بيتيرمز سنه، دؤنمه دخي داشه، دميره،  

  بوش دانيشما، بورا ساي قاپديريب آلديقلاريني!  

  چاپيب آلديقلاريني، چاپديريب آلديقلاريني! 

   

  زيللي-سولطان: 

   

  -- تؤوبه، اتتؤوبه خطا رهينه گئتديکلريمه! 

  بيليب ائتديکلريمه، بيلمه ييب ائتديکلريمه! 

   

  جمات: 

   

  -- بيرببير يادينا سال جومله اونوتدوقلاريني، 

  ميلتين قانين آليب شيشه يه توتدوقلاريني، 

  قيش اوچون آختالاييب يايدا قوروتدوقلاريني، 

  گؤزلرين کللنه ده چيخسا، قوس اوددوقلاريني! 

  بوش دانيشما، بورا ساي اؤلدوروب آلديقلاريني! 

  بؤلوب آلديقلاريني، بؤلدوروب آلديقلاريني! 

    

  زيللي-سولطان: 

   

  -- تؤوبه، اتتؤوبه خطا راهينه گئتديکلريمه! 

  بيليب ائتديکلريمه، بيلمه ييب ائتديکلريمه! 

   

  جمات: 

   

  -- اللي ايل اؤلکهده وورموشدون، آ زاليم، ايشيني، 

  سن کي، حاضير ائلميشدين چيگيني، بيشميشيني، 

  تمين ايندي ندير يا قيجيديرسان ديشيني؟  

  آچ بئليندن دخي شمشيري-موظفرکئشيني!  

  بوش دانيشما، بورا ساي ساتديريب آلديقلاريني!  

  آتيب آلديقلاريني، آتديريب آلديقلاريني! 

   

  زيللي-سولطان: 

   

  -- تؤوبه، اتتؤوبه خطا راهينه گئتديکلريمه! 

  بيليب ائتديکلريمه، بيلمه ييب ائتديکلريمه! 

   

  جمات: 

   

  -- اهلي-ايراني اوشاقدير دئيه سالديز بئشييه 

  کي، مبادا آييليب آغلايا، دوردوز کئشييه، 

  تاکي، آچدي گؤزون ايرانلي، سوخولدوز دئشييه، 

  ايش چتينلشدي، دادوش، ييغديغيني چک ائشييه! 

  بوش دانيشما، بورا ساي آسديريب آلديقلاريني! 

  باسيب آلديقلاريني، باسديريب آلديقلاريني! 

   

  زيللي-سولطان: 

   

  -- تؤوبه، اتتؤوبه خطا راهينه گئتديکلريمه! 

  بيليب ائتديکلريمه، بيلمه ييب ائتديکلريمه! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  **************************************** 

   

 

  چاتلايير، خانباجي، قمدن اورييم 

  چاتلايير، خانباجي، قمدن اورگيم،  

  قاويشيب لاپ آجيغيمدان کورگيم. 

   

  نولا بير ائوده قويايديز قاراباش،  

  وئرمه يهيديز مني بو ابلهه، کاش! 

   

  من کي، دامدان، باجادان باخماز ايديم،  

  سو کيمي هر طرفه آخماز ايديم. 

   

  هرزه-هرزه دانيشيب گولمز ايديم،  

  ار نه شئي اولدوغونو بيلمز ايديم؛ 

   

  اوتوروب آج کوماسيندا آتامين،  

  بيش-دوشون حاضير ائدرديم آنامين؛ 

   

  بيتله يهرديم ننمين باش، ياخاسين،  

  يامايارديم بابامين چول-چوخاسين، 

   

  تئز دوروب صوبح ساغارديم اينگي،  

  خانسنمدن ديله مزديم کؤمگي؛ 

   

  نئيله ييرديم بزگي уا دوزگي؟  

  داما، ديوارا ياپارديم تزگي. 

   

  آتام علاف، بابام دولگر ايدي،  

  قارداشيم جولفا، اميم کارگر ايدي، 

   

  خانبيبيم فالچي، ننم باغ توخويان،  

  بيزده، هاشا، يوخ ايدي بير اوخويان! 

   

  ائويميزده وار ايدي هر نه دئسن:  

  قاتيق، آيران ايله قايماق، نه يئسن! 

   

  نه بيليرديک نه زهيرماردي کيتاب؟  

  بيز اولان ائوده هاچان واردي کيتاب؟ 

   

  بوسبوتون گول کيمي اينسانلاريديق،  

  نه موعليم و نه درس آنلاريديق. 

   

  دفترين آنديرا قالميش سؤزونو  

  ائشيديب گؤرمه ميش ايديک اوزونو. 

   

  بويله بير تربييه لي ائوده مودام  

  بسله ديز من کيمي بير سروي-خورام. 

   

  واي او گوندن کي، مني آد ائله ديز،  

  ائله بيلديز ده کي، ديلشاد ائله ديز. 

   

  من ده سانديم کي، دؤنوب بختوره، -- 

  گئديرم بير نفر اينسانا اره. 

   

  نه بيليم بويله ده اينسان وارميش،  

  شکلي-اينساندا دا هئيوان وارميش. 

   

  ار اوخورموش دا، يازارميش دا، آتام!  

  ار دئييل، مؤهليک آزارميش دا، آتام! 

   

  ار دئييل، شاعير ايميش خانخراب!  

  فيکري يازماق، اوخوماق، سوگلو کيتاب.... 

   

  سالديز آخيردا يامان حالا مني،  

  اره وئرديز ده بو قففالا مني. 

   

  گاه يازير، گاه اوخويور، گاه دانيشير،  

  گونده بير هرزه کيتابنان تانيشير؛ 

   

  گاه گئدير فيکره، برلدير گؤزونو،  

  محو اولور اويله کي، بيلمير اؤزونو؛ 

   

  صوبح اولونجا گئجه لر دارغا کيمي،  

  ياتمايير، قير-قير ائدير قارغا کيمي؛ 

   

  گاه دا بير ياتسا دا وقتينده اگر،  

  چکمه يير يوخلاديغي بير او قدر، 

   

  قفلتن بير ده گؤرورسن کي، دورور،  

  يانديريب لامپاني چيلپاق اوتورور؛ 

   

  باشلايير ياتديغي يئرده تزه دن  

  اوخويوب يازماغا بير ده تزه دن. 

   

  بئله اود اولماز، آتام، بويله آلو!  

  اود دئييل، يانغي دئييل، لوودور، لو! 

   

  گاه گؤرورسن کي، ميز اوسته ييخيلير،  

  باخيرام حالينا قلبيم سيخيلير؛ 

   

  بير قارانداش، بير-ايکي پاره کاغيذ  

  او قدر چکمير -- اولور قاره کاغيذ. 

   

  خئيريني، شرريني قانمير بو کيشي!  

  يورولوب بيرجه اوسانمير بو کيشي! 

   

  بيزيم ائوده باخاسان هر طرفه -- 

  تاخچايا، بوخچايا يا کيم، ايرفه -- 

   

  گؤره جکسن بوتون ايشقابدا کاغيذ،  

  کاسادا، نيمچه ده، بوشقابدا کاغيذ؛ 

   

  ييغيليب داغ کيمي هر ياندا کيتاب،  

  ائوده، دهليزده و ائيواندا کيتاب. 

   

  دئييرم، آي کيشي، بير گل اؤزونه،  

  بو نه ايشدير، آ کول اولسون گؤزونه! 

   

  بو عمل ائتدي سني خانخراب،  

  پوللارين دؤندو بوتون اولدو کيتاب. 

   

  اوخودوقجا گؤزونون قاره سيني  

  آپارير، تاپ باشي نين چاره سيني. 

   

  پول گئدير، تابو توانين دا گئدير  

  اوسته ليک بير قورو جانين دا گئدير. 

   

  کسبکارليقدان الين چيخدي، اوسان!  

  ار اولان يئرده گؤروم يوخ اولاسان! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

بير بهانه الده اونوان ائتمه لي بوندان سورا  

  بوسبوتون مخلوقه ائلان ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  نوو اوسولون شره برکس اولدوغون ايضاح ائديب،  

  کؤهنه ني تطبیقي-قوران ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  خاصه بو ژورنال، قزئت امرينده بير فيتوا تاپيب،  

  سدد راهي-نشري-عيرفان ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  بويله ايش، بونجا قزئت، بونجا مازئت اولماز، جانيم!  

  بونلاري محکومي-بوتلان ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  دين گئدير، مذهب گئدير، قدري ايتير موللالارين،  

  چارئيي-امري-موسلمان ائتمه لي بوندان سورا! 

    

  هر يئتن کندين موحرير ادد ائديب مين سؤز يازير،  

  بونلاري مترودي-اؤوتان ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  کسمه لي هر نؤو ايله اولسا نوفوزون، حؤرمتين،  

  سربسر آوارئيي-نان ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  جيرمالي دفترلرين، سينديرمالي چئرنيل قابين،  

  فيکري ترويجي-قلمدان ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  مومکون اولسا لاپ کؤکوندن قالديريب بير ظن ايله  

  جومله متبواتي ويران ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  سيييما، شاعيرلري حؤکمن و هؤتمن زور ايله  

  خاريج-از-ايسلامو ايمان ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  موختصر، هر کيم کي، گؤردون فهمي وار، بير سؤز قانير، -- 

  کوفر ايله مشهوري-دؤوران ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  آرقاداشلار، المان، گل تئز وئريب ده ال-اله،  

  هم بو يولدا عهدو-پئيمان ائتمه لي بوندان سورا! 

   

  آيد اولمور ايندي بونلاردان بيزه بير منفعت،  

  پول وئررلرسه، موسلمان ائتمه لي بوندان سورا! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  **************************************** 

  بير دسته گول 

  ايرانلي دئيير کي، عدل ايله داد اولسون،  

  عوثمانلي دئيير کي، ميلت آزاد اولسون،  

  زاهيد نه دئيير؟ دئيير کي، قارنيم دولسون،  

  ايرانلي دا، عوثمانلي دا برباد اولسون! 

   

  تاجير آرايير کي، بير تيجارت ياپسين،  

  عاميل چاليشير بو يولدا خيدمت ياپسين،  

  ايش موللالاريندير کي، چالسين-چاپسين،  

  ياتسين، دورسون، قوسلي-جنابت ياپسين. 

   

  ژورنال، قزئته چيخير کي، ميلت اوخوسون،  

  هر بير اثريندن آلسين عيبرت، اوخوسون، 

  روسجا اوخوموشلارا بو ايش آر گلير،  

  دئرلر، بونو قوي قاره جمات اوخوسون. 

   

  ظن ائتمه کي، ذيکره، سجده يه دالماق اوچون   

  زاهيد يويورور مسجيده اجر آلماق اوچون،  

  دون چالديغي سججادگي ساتميش دا يئميش،  

  ايندي يويورور علاوه سين چالماق اوچون. 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  **************************************** 

  بير گول 

  واعيظ کي، چيخار مينبره تئز پوفلر اودو،  

  تکفيره قويار کيمين کي، عشق ايسه مودو؛  

  واردير دئيه سن بو خازيني-نييرانين  

  آغزيندا ائکسترئنني کافير زاوودو. 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  **************************************** 

   

  بيزه نه؟ 

  گر بو ايل خلقي تباه ائتدي گيرانليق، بيزه نه؟!   

  تاپمايير آج-يالاواجلار گوزرانليق، بيزه نه؟! 

   

  بيز مگر آجلارا وقف ائيله ميشيک ماليميزي،  

  Тا کي، هر موستحقه بذل ائدک امواليميزي؟  

  بيز موراات ائدريک آنجاق اؤز احواليميزي،  

  دايما بسله يهريک ناز ايله اطفاليميزي. 

  آتاسيز طيفللري باسدي بورانليق، بيزه نه؟! 

  تاپمايير آج-يالاواجلار گوزرانليق، بيزه نه؟! 

   

  بو دا سؤزدورمو، قازانديقلاريميز پاره لري  

  هئي وئرک بوغمالاسين زنگزور آواره لري؟  

  بيزلره دخلي ندير -- يوخدور اگر چاره لري؟  

  قوي آغارسين فوقرا گؤزلري نين قاره لري! 

  چکسين اونلار گئجه-گوندوز نيگرانليق، بيزه نه؟! 

  تاپمايير آج-يالاواجلار گوزرانليق، بيزه نه؟! 

   

  بوشلا، آي موللا دايي، سن ده بيزي چکمه زورا!  

  بيز سنين حيله ن ايله دوشمريک اصلا بو تورا!  

  باخماريق گوشئيي-چئشم ايله داها زنگزورا!  

  قارلي داغلاردا سويوقدان اؤلنين جاني گورا! 

  اولمادي قيسمت او بدبخته آرانليق، بيزه نه؟! 

  تاپمايير آج-يالاواجلار گوزرانليق، بيزه نه؟! 

   

  بيزه گؤسترمه، عزيزيم، او قم اويلاقلاريني،  

  يازدا چوخ گزميشيک آل گوللر آچان داغلاريني،  

  ييغميشيق دهيئکيني، بوشلاميشيق باغلاريني،  

  قيش اوچون خوشلاميشيق طيفليس اويونجاقلاريني.... 

  چولغاييب زنگزورو ايندي بورانليق، بيزه نه؟! 

  تاپمايير آج-يالاواجلار گوزرانليق، بيزه نه؟! 

   

  هله ليک توللاميشيق خانئيي-ويرانه لري،  

  دولانيب کيشوري-طيفليسده کاشانه لري  

  تاپديق آخير ليزالار تک نئچه جانانه لري،  

  چيلچيراقلارلا ايشيقلانديريريق خانه لري، 

  زالخالار داخماسينا چؤکدو قارانليق، بيزه نه؟! 

  تاپمايير آج-يالاواجلار گوزرانليق، بيزه نه؟! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  بيمرحمت عيانلارينا شوکر، خودايا!  

  بو صاحيبي-ميليانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  ميلت قمينه باخمايان انظاري-کرمله  

  اييشاني-زوي-شانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  ايش بيلمه يه ن آنجاق يئمک-ايچمکدن علاوه ،  

  بو جانلي دييرمانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  بيدادي-برادرله اولان قانينا غلتان  

  قافقازداکي قوربانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  خاصصه باکي شهرينده، او شؤهرتلي مکاندا  

  دريا تک آخان قانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  خونخوار اولان افرادي-بني-نؤوونه دايم  

  بو وحشيي و غررانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  قورد ايسه، شغال ايسه بيياباندا اولوردو،  

  شهر ايچره بو هئيوانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  گؤزلنمه يه ن ادناليغين ايجادينا جيددن  

  هيممت ائدن اينسانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  هممامده اؤورتلره قولدورلوق ائدن بو  

  غئيرتلي موسلمانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  ساکيت اوتوران بويله جينايتلره قارشي  

  بو صاحيبي-ويجدانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  بيلمم نه زامان قهرين ائدر عالمي برباد؟!  

  صبر ائتديگين آوانلارينا شوکر، خودايا! 

   

  هلل اولمادي کؤنلومده کي  نيسگيللي موعما.... 

  تجديد ائديرم متلي، مابه دي وار امما... 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  . **************************************** 

  ايکينجي  

  بيلمم نه گؤروبدور بيزيم اوغلان اوخوماقدان 

  بيلمم نه گؤروبدور بيزيم اوغلان اوخوماقدان؟ 

  دنگ اولدو قولاغيم.  

  ژورنال، قزئته، هرزه وو حذيان اوخوماقدان 

  اينجه لدي اوشاغيم.  

  عاغلين آپاريب بس کي، باخير گونده قارايه، 

  يا رب، نه حماقت!  

  سؤز ائتمز اثر، چاره قاليب ايندي دوعايه، 

  تدبير ائله، عؤورت!  

  لعنت سنه، عيفريته، سنيندير بو جهالت، 

  ائتدين نه خيانت!  

  سندن تؤره نيبدير بيزيم ائوده بئله بيدعت. 

  ائي مايئيي-حيله ت!  

  توتسون چؤرگيم گؤزلري نين آغ و قاراسين، 

  ائي همسري-بدخواه!  

  حاشا، اودا ياخماز آنا ايستکلي بالاسين، 

  کسسين سني آللاه!  

  بو طيفلي اوخوتماقلا ائتدين مني ترغيب، 

  هپ ائيله دين ايغوا. 

  ايندي ندي فيکرين؟ ايشيميز اولدو بو ترکيب، 

  يوخ چاره سي اصلا.  

  هئيهات کي، تدبير اولا بو خانخرابه، 

  زايل اولوب عقلي.  

  درسه، قزئته، مکتبه، ژورنالا، کيتابه 

  مايل اولوب عقلي.  

  ييخدين ائويمي، ائيله دين اؤولاديمي ضایع، 

  ايش کئچدي محلدن.  

  من آنلامارام عئلم ندير، يا کي صنایع ، 

  زارم بو عملدن!  

  ايسترديم او دا من کيمي بير حؤرمته چاتسين، 

  آزاده دولانسين؛  

  تا قول گوجونه ماليک اولوب شؤهرته چاتسين، 

  دونياده دولانسين؛ 

  بير وقتدير ايندي کي، اولوب روسته مي-دؤوران، 

  بير آد قازانايدي؛  

  غارتلر ائديب تا کي، تاپايدي سرو سامان، 

  بير شئي ده قانايدي.  

  پوچ ائيله دين، عؤورت، بو گؤزل، ساده جاواني! 

  ديلبيلمز اوغول، واي!  

  رنگي ساراليب، قالماييب اصلا ياري جاني، 

  بير گولمز اوغول، واي!  

  آي، ناخلف اوغلوم، نه يامان مشقه دوشوبسن، 

  ائي کاش، اوسانايدين!  

  قولدورلوغا يوخ، عئلمه طرف عشقه دوشوبسن، 

  بو قوبح و قانايدين!  

  ائي نوري-دوچئشميم، اوخوماقدان حزر ائيله، 

  صالح ولد اول، گل!  

  آت مين، هونر اؤيرش، مني ده بختور ائيله، 

  ايشده بلد اول، گل!  

  بسدير اوخودون، آز قالا جانين تلف اولدو، 

  بو کاردن ال چک!  

  يازماق، اوخوماق، باشينا انگل-کلف اولدو، 

  اشاردن ال چک!  

  مين عئلم اوخويوب سؤز بيله سن حؤرمتين اولماز 

  بو داري-جهاندا؛  

  سؤز بحرينه گؤوهر اولاسان قييمتين اولماز 

  خاصه بو زماندا.  

  يوخ، يوخ، باخيرام فيکرينه، سندن اوغول اولماز، 

  جانين بجهننم! 

  ميرت-ميرت اوخوماقدان، کيشي، بير قان کي، پول اولماز!  

  ميرتيلدا دمادم،  

  قيل عئلم فراهم،  

  اول غوصه يه همدم؛  

  عؤمرون اولاجاق کم؛  

  دوشمن سنه عالم!.... 

      باريشانلارا داير 

  ائي گول، نه عجب سيلسيلئيي-موشکي-ترين وار، 

  آهو نظرين وار!  

  وئي سرو، نه خوش جان آليجي قمزه لرين وار، 

  هم عيشوه لرين وار!  

  آلداتدي جاوانلاريميزي نازو کيريشمين، 

  فيروزئيي-چئشمين!  

  خورمايي ساچيندا نه بلا تلخي-برين وار، 

  زهرين، شکرين وار!  

  باشدان آياغا شهد کيمي صافسه ن، ائي شوخ، 

  شففافسان، ائي شوخ!  

  آما مکه سي-نهل کيمي نيشترين وار، 

  اينجه کمرين وار.  

  ابنايي-وطن وقف ائيله يير وصلينه جانين، 

  هم روحي-روانين، 

  حتّی قوجالاردان دا نئچه بختورين وار، 

  ياخشي خبرين وار. 

  ائتدين ساچيني  " قوفراوات، "  ووردون اوزه  " روميان "  -- 

  جؤولان ائله، جؤولان!  

  بير ائو نه موناسيب سنه، هر ائوده يئرين وار، 

  هر يئرده ارين وار.  

  آنجاق دئمه تاجيرلره عشقين اثر ائتدي، 

  ديوانه سر ائتدي.  

  عاميللره توججاردان آرتيق اثرين وار، 

  فتحين، ظفرين وار.  

  مکتبليلر ايچره دئييل آز صؤحبتي-رويين، 

  کئيفيتي-مويين.  

  درسي-قه مي-عشقين اوخويان مين نفرين وار، 

  آشيفته لرين وار.  

  قافقازلي موسلمانلار ائدرسه سني قايب، 

  فيکر ائتمه عجايب.  

  ايرانلي موسلمانلاري تک عبدي-درين وار، 

  مين دربه درين وار.  

  خود سانما کي، مئيخانه ده چوخدور سنه عوششاق، 

  ديدارينا موشتاق. 

  مسجيدده دخي بير نئچه خونين جييه رين وار، 

  شوريدسرين وار.  

  بيلمم نه فوسون ائيله دين، ائي فيتنئيي-اَييام، 

  اويدو سنه ايسلام؟!  

  هر شهرده، هر بلده ده بس جان سپرين وار، 

  ديلداده لرين وار.  

  عاشيق آراييب عالمي سئير ائيله دين آما، 

  خئير ائيله دين آما،  

  بير زؤوجي-هلال ايله دولاشسان ضررين وار، 

  خووفين، خطرين وار.  

  هر خامي-تمه عاشيق ايله اولفتين اولماز، 

  اونسيتين اولماز؛  

  وارين يوخ ائدن سرخوشا اول نظرين وار، 

  سونرا حذرين وار.  

  گؤوهر ساچيلير، زر ساچيلير يار يولوندا، 

  ديلدار يولوندا.  

  ائي بحر، سانيرسان سنين آنجاق گوهرين وار؟ 

  وئي کان، زرين وار؟  

  هوپ-هوپ، دئمه بيخود کي، من اويدوم او نيگاره، 

  باخ اهلي-ديياره.  

  ائي قافيل، اؤزوندن سنين آنجاق خبرين وار! 

  خونابي-ترين وار، 

  دردين، کدرين وار، 

  چوخ دردي-سرين وار، 

  بو کؤهنه باشيندا 

  تازه خبرين وار. 

   

  ميلت بئله باتدي،  

  اوممت ايله ياتدي.  

  خود، سؤيله، آي آخماق؟  

  داشي کيم اوياتدي؟  

  دينمه، خطرين وار! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

برکاللاه 

  سن بئله سنميش، بالام، آي برکاللاه سنه!  

  فيسق ايميش امرين تامام، آي برکاللاه سنه! 

   

  دوغرو ايميش، شاعيرين اولماز ايميش مذهبي،  

  کافير اولورموش بوتون ميرزه لرين اغلبي،  

  لغوو عبث مطلبي، لهوو لب مشربي،  

  شوغلو قزئت، تئلقرام، آي برکاللاه سنه! 

   

  آي آداما اوخشاماز، بير اوزونه باخسانا!  

  بومبوز اولوب ساققالين، رنگ و حنا ياخسانا!  

  مؤمين اولوب، بير اوزوک بارماغينا تاخسانا!  

  تا کي، دئسين خاص و عامم: آي برکاللاه سنه! 

   

  يوخ خبرين، بينوا، هيچ اؤزوندن سنين،  

  لاپ مالاقانليق ياغير گيرده اوزوندن سنين،  

  دوغروسو، من اورکموشم بعضي سؤزوندن سنين....  

  وئرمرم آرتيق سالام، آي برکاللاه سنه! 

   

  حئيف قاپانميش سنين ديدئيي-حاقبين لرين،  

  منزيلينه ييغميسان پارترئتين جين لرين،  

  گؤزلرينه چارپمايير يوخسا بو بيدينلرين  

  صورتي هر صوبحو شام، آي برکاللاه سنه! 

   

  اقلين آزيب، آي يازيق، بوشلاميسان کاريني،  

  جومله دييشديرميسن کورکونو، پالتاريني،  

  چکمه، قالوش گئيميسن، پوزموسان اتواريني،  

   " فعلوکه فعلولحرام " ، آي برکاللاه سنه!  

  آغزينا اولسون قادام، آي برکاللاه سنه! 

  ميرزه علي اکبر  صابير 

بحري-طويل  

  اوزون دريا 

   

  الآمان، سرکش اولوب، گونده بير احواله دوشن دؤوري-قضانين بو د ل ازار، جفاکار، موخاليف عمليندن کي، ياخيب عالمی ناره، قويوب آواره، خوصوصن مني-بيچاره کي، همواره يانيب نئي کيمي اودلاره، بئله جوش و خوروش ائيله ييرم، سانکي سماواره دؤنن قلبيمه مينلرجه شراره وورولوب، اشکي-تريم جاري اولور کاسئيي-چئشميمدن، آمان، باري-خودايا، بو نه سوزيش کي، دوشوب جيسمي-نزاره، ديلي-زاره، کيم ائدر درديمه چاره کي، گليب عرصه يه تازه اوخوموش بير نئچه پاره عرفاوو اودبالر کي، قويوب بدعته عئلم آديني ترغيب و تحريص ائله ييرلر بيزي اول امري-شنيعه، يئنه بونلار نه دئسه عئيب ائله مز، چونکي گئديب عئلم اوخويوب، کورسو تامام ائيله ييب، آز-چوخ نه اولا کسب-مراتيب ده ائديبلر؛ آ کيشي، تنگه گتيردي مني، واللاهي بو ناققال شورالر، هدرندن-پدرندن، نه بيليم بويمادرندن، نئجه سرسم دانيشيرلار، نه ايش اولسا قاريشيرلار، نئجه عئيب آختاريشيرلار، نئجه گؤر يولدان آزيرلار، نه گؤرورلرسه يازيرلار، نئجه حؤرمتلي  " قريب "  اولسا دا فورا تانيشيرلار؛ قولاغيم باتدي، نه چوخ-چوخ دانيشيرلار، بو نه مکتب، نه مکاتيب، نه مراتيب، بيزه بونلار نه موناسيب، عجبا، جددله اجداديميزين ايرثي اولوب بيزلره ميراث-حقيقي قالان عادات و-الامات ايله اماليميزي، حاليميزي، جومله بو افاليميزي شعرله تغيير و تبديل ائلمک فيکري-شنيينده اولوب، بيزلري هر بيدعته ايغفال ايله اييصال ائله ييرلر کي، آپار اوغلونو وئر اوشقولا موللاسينا، اَيلش بالاوين ياسينا، باخ بيرجه سن آللاه،بولارين وئرديگي  فيتواسينا: يعني اؤز الينله ائله اؤولاديني بير روس، سد افسوس کي، بير پاک و پاکيزه موسلمان بالاسي، خاريجي اؤولادي کيمي شاپقا قويوب، ايشتوت-ميشتوت اوخويوب، آخيري بير دوکتور اولوب ميلتي-ايسلامدا درده دوشنه آپتئکانين نيصفي چاخير، نيصفي سو اجزالاريني چاره بيليب مؤموني-ديندارين ائده قارنيني موردار وهالونکي گؤزو سورمه لي، ساققالي هنالي، الي تسبيهلي، آللاه قولو، پئيغمبريميز اوممتي، کؤنلونده ترههوم کؤک آتيب ريشه سالان بير کسه اصلا، ابدا بيرجه خيانت ائلمک بيلمه ييب، عؤمرونده خريد ايله فروشي دوز اولوب، ميشک عوضي موشترييه روبب-بيان وئرمه يه ن، اول حضرتي-حاجوله رمئيني گؤزل عطار دوکانيندا کي، هرگيز ده سيچان هندوريندن اؤتوشوب فزله سالا بيلمه ديگي آغزي قاپاقسيز قوتولاردا کي، اون ايلدن بري ساخلانماق ايله عطري ده، تاثيري ده آرتماقدا اولوب ناخوشو هر دردو مرضدن قورتاريب، غوصه دن آزاد ائله ين ريشئيي-ختمي، کولي-بالونه، سناي-مرمه کي ، يا حببي-سلاتين، زگرگ، بئهمه ني-پيچ ايله هليله و بليله قالا، ائي واي! ... آلان اولمايا ازواي، گئده قيش، گله هم ياي، اؤته ايل، دولانا آي، ساتا بيلمه يه مومياي، ايش اولدو بو دا هايهاي! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

باکيدا وئريلن  " حاقايق "  ژورنالينين 3-جو نؤمرسينده کولليياتي 

  سديدن نقلن درج ائديلميش بير قزله نذيره 

  تن -آدمي شريفست به نان -آدميت  

  نه همين کمال و فضلست نشاني-آدميت  

  اگر آدمي به نطقست و و به لهن و صووفي-ديلکش  

  چئ مييانگي-قرامافون، چئ ميياني-آدميت  

  خوروشو پيلوو فيسينجان، خونگ آبي-قندو فينجان  

  هئيوان خبر ندارد زيخخوني-آدميت  

  بئتبيت آده مي شو پئيي سفک خوني-ايخوان  

  رگو خوني آدميخور بئدهاني-آدميت  

  اگر اين درنده خون نبود چئ سان توان کرد  

  همه امري-جيندبازي بئزباني-آدميت  

  گوزراني فله ديدي ... تو سوال کون، زيقئيرت  

  بئدر آي تا بيني-گوزراني-آدميت. 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  باکيدا بير کندده موحاويره 

   

  کندلي:  

  -- دئنيلير، عئلم اوخويون، سؤزلري هر آندا بيزه، 

  بونو تصديق ائدييور آيئيي-قوران دا بيزه، 

  آخوند: 

  -- هانسي قوراندير او کي، اوندا يازيلميش بو خبر؟ 

  شيعه موللاسي يازان تورکيجه قورانسا اگر، 

  من اونون يازديغي قورانا ياويق دورماييرام،  

  ماشا ايله ياپيشيب، ال ده بئله وورماييرام. 

  کندلي: 

  -- خوب، بويور سونني يازان بير نئچه تفسيري اوخو، 

  علمين ايجابي اوچون اونداکي تقديري اوخو! 

  آخوند: 

  -- اوخ، آپار بير يانا آت سونني يازان تفسيري! 

  باشينا ده يسين اونون ترجومه سي، تحريري! 

  بيزلره موللا فيلانکس يازان آثار گرک! 

  بيز اولاق اونداکي مضمونه خبردار گرک! 

  کندلي: 

  -- او يازيب: يئر اؤکوزون بوينوزو اوستونده دورور، 

  بيز گرکدير ايناناق کي، کيشي بويله بويورور؟!  

  آخوند: 

  -- بونا شوبهن ده وار؟ 

  کندلي: 

  -- البتته، اينانمام بو سؤزه! 

  آخوند: 

  -- نعلت وللا، آ گاوور، شکک ائدييورسان اؤکوزه؟! 

  ميرزه علي اکبر  صابير 

باکيدا بير کندده موهاويره 

   

  کندلي: 

   

  -- دئنيلير، ائلم اوخويون، سؤزلري هر آندا بيزه، 

  بونو تصديق ائدييور آيئيي-قوران دا بيزه، 

   

  آخوند: 

   

  -- هانسي قوراندير او کي، اوندا يازيلميش بو خبر؟ 

  شيه موللاسي يازان تورکيجه قورانسا اگر، 

  من اونون يازديغي قورانا ياويق دورماييرام،  

  ماشا ايله ياپيشيب، ال ده بئله وورماييرام. 

   

  کندلي: 

   

  -- خوب، بويور سونني يازان بير نئچه تفسيري اوخو، 

  علمين ايجابي اوچون اونداکي تقديري اوخو! 

   

  آخوند: 

   

  -- اوخ، آپار بير يانا آت سونني يازان تفسيري! 

  باشينا ديسين اونون ترجومه سي، تهريري! 

  بيزلره موللا فيلانکس يازان آسار گرک! 

  بيز اولاق اونداکي مضمونه خبردار گرک! 

   

  کندلي: 

   

  -- او يازيب: يئر اؤکوزون بوينوزو اوستونده دورور، 

  بيز گرکدير ايناناق کي، کيشي بويله بويورور؟! 

   

  آخوند: 

   

  -- بونا شوبهن ده وار؟ 

   

  کندلي: 

   

  -- البتته، اينانمام بو سؤزه! 

  آخوند: 

   

  -- نلتوللا، آ گاوور، شکک ائدييورسان اؤکوزه؟! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  **************************************** 

  باکيدا وئريلن  " حاقايق "  ژورنالينين 3-جو نؤمرسينده کولليياتي 

  سديدن نقلن درج ائديلميش بير قزله نذيره 

  تني-آده مي شريفست بئناني-آدميت  

  نه همين کمالو فزلست نيشاني-آدميت  

  اگر آده مي بئنيتقستو و بئلهنو سووفي-ديلکش  

  چئ مييانگي-قرامافون، چئ ميياني-آدميت  

  خوروشو پيلوو فيسينجان، خونگ آبي-قندو فينجان  

  هئيوان خبر ندارد زيخخوني-آدميت  

  بئتبيت آده مي شو پئيي سفک خوني-ايخوان  

  رگو خوني آدميخور بئدهاني-آدميت  

  اگر اين درنده خون نبود چئ سان توان کرد  

  همه امري-جيندبازي بئزباني-آدميت  

  گوزراني فله ديدي ... تو سوال کون، زيقئيرت  

  بئدر آي تا بيني-گوزراني-آدميت. 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  **************************************** 

      باريشنالارا داير 

  ائي گول، نه عجب سيلسيلئيي-موشکي-ترين وار، 

  آهو نظرين وار!  

  وئي سرو، نه خوش جان آليجي قمزه لرين وار، 

  هم عيشوه لرين وار!  

  آلداتدي جاوانلاريميزي نازو کيريشمين، 

  فيروزئيي-چئشمين!  

  خورمايي ساچيندا نه بلا تلخي-برين وار، 

  زهرين، شکرين وار!  

  باشدان آياغا شهد کيمي صافسن، ائي شوخ، 

  شففافسان، ائي شوخ!  

  آما مکه سي-نهل کيمي نيشترين وار، 

  اينجه کمرين وار.  

  ابنايي-وطن وقف ائيله يير وصلينه جانين، 

  هم روحي-روانين، 

  حتّی قوجالاردان دا نئچه بختورين وار، 

  ياخشي خبرين وار. 

  ائتدين ساچيني  " قوفراوات، "  ووردون اوزه  " روميان "  -- 

  جؤولان ائله، جؤولان!  

  بير ائو نه موناسيب سنه، هر ائوده يئرين وار، 

  هر يئرده ارين وار.  

  آنجاق دئمه تاجيرلره عشقين اثر ائتدي، 

  ديوانسر ائتدي.  

  عاميللره توججاردان آرتيق اثرين وار، 

  فتحين، ظفرين وار.  

  مکتبليلر ايچره دئييل آز صؤحبتي-رويين، 

  کئيفيتي-مويين.  

  درسي-قه مي-عشقين اوخويان مين نفرين وار، 

  آشيفته لرين وار.  

  قافقازلي موسلمانلار ائدرسه سني قايب، 

  فيکر ائتمه اجايب.  

  ايرانلي موسلمانلاري تک ابدي-درين وار، 

  مين دربه دهرين وار.  

  خود سانما کي، مئيخانه ده چوخدور سنه اوششاق، 

  ديدارينا موشتاق. 

  مسجيدده دخي بير نئچه خونينجييرين وار، 

  شوريدسرين وار.  

  بيلمم نه فوسون ائيله دين، ائي فيتنئيي-اَييام، 

  اويدو سنه ايسلام؟!  

  هر شهرده، هر بلده ده بس جانسوپرين وار، 

  ديلداده لرين وار.  

  عاشيق آراييب عالمي سئير ائيله دين آما، 

  خئير ائيله دين آما،  

  بير زؤوجي-هلال ايله دولاشسان ضررين وار، 

  خووفين، خطرين وار.  

  هر خامي-تمه عاشيق ايله اولفتين اولماز، 

  اونسيتين اولماز؛  

  وارين يوخ ائدن سرخوشا اول نظرين وار، 

  سونرا هزرين وار.  

  گؤوهر ساچيلير، زر ساچيلير يار يولوندا، 

  ديلدار يولوندا.  

  ائي بحر، سانيرسان سنين آنجاق گوهرين وار؟ 

  وئي کان، زرين وار؟  

  هوپ-هوپ، دئمه بيخود کي، من اويدوم او نيگاره، 

  باخ اهلي-ديياره.  

  ائي قافيل، اؤزوندن سنين آنجاق خبرين وار! 

  خونابي-ترين وار، 

  دردين، کدرين وار، 

  چوخ دردي-سرين وار، 

  بو کؤهنه باشيندا 

  تازه خبرين وار. 

   

  ميلت بئله باتدي،  

  اوممت ايله ياتدي.  

  خود، سؤيله، آي آخماق؟  

  داشي کيم اوياتدي؟  

  دينمه، خطرين وار! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

باکي پهلوانلارينا 

  کؤنلوم بولانير کوچه ده جؤولانيني گؤرجک،  

  نيطقيم توتولور هرزوو حديانيني گؤرجک. 

   

  جانيم اوزولور الده کي  قالخانينا باخجاق،  

  قلبيم آليشير بئلده کي  پاترانيني گؤرجک. 

   

  باخديقجا رئوولوئرينه انداميم اولور سوست،  

  باغريم ياريلير خنجري-بوررانيني گؤرجک. 

   

  تفريق ائدمم: مستمي، هوشيارميسان سن،-- 

  مستانرويش، مشيي-پريشانيني گؤرجک. 

   

  دوشدون لوتولوق مشقينه، ايسلاما اويوشما،  

  اؤلدور نئره ده اولسا موسلمانيني گؤرجک. 

   

  قوي بؤرکونو کج قاشي نين اوستونده، فيريلدا  

  کندين کيمي بير لوتيگي-مئيدانيني گؤرجک. 

   

  مست اول گئجه-گوندوز، نه بيليم، يات نئره لرده،  

  يوم گؤزلريني خانئيي-ويرانيني گؤرجک. 

   

  امردلر ايله کئيفيني چک باغدا، چمنده،  

  بير باخما دا اطفالي-جييرقانيني گؤرجک. 

   

  گاه  " ايسکوروخود "  چکمه، گهي گئي  " لاکورونني " ،  

  وئللن گئجه-گوندوزده خورامانيني گؤرجک، 

   

  وار-يوخونو صرف ائيله باريشنالارا، آنجاق  

  سؤي همسري-مظلومئيي-نالانيني گؤرجک. 

   

  گول، گول کي، جاوانسان،  

  عياشي-جاهانسان،  

  سرخوشلارا جانسان!  

  واختا کي، قوجالدين،  

  ريشي دؤشه سالدين،  

  پيس گونلره قالدين  

  اوندا بيله جکسن!.... 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

باکي فللرينه 

  بو چرخي-فلک ترسينه دؤوران ائدير ايمدي،  

  فله ده اؤزون داخيلي-اينسان ائدير ايمدي. 

   

  اولماز بو کي، هر امره دخالت ائده فله،  

  دؤولتلي اولان يئرده جسارت ائده فله،  

  آسوده نفس چکمه يه حالت ائده فله،  

  ياينکي هوقوق اوسته عداوت ائده فله؛  

  بو چرخي-فلک ترسينه دؤوران ائدير ايمدي،  

  فله ده اؤزون داخيلي-اينسان ائدير ايمدي. 

   

  فله! منه بير سؤيله، ندن حؤرمتين اولسون؟  

  آخير نه سبب سؤز دئمه يه قودرتين اولسون؟  

  ال چک، بالا، دؤولتليلره خيدمتين اولسون،  

  آز-چوخ سنه وئرديکلرينه ميننتين اولسون!  

  بو چرخي-فلک ترسينه دؤوران ائدير ايمدي،  

  فله ده اؤزون داخيلي-اينسان ائدير ايمدي. 

   

  دؤولتلي، آماندير، اؤزونو سالما بلايه،  

  فله سؤزو حاقق اولسا دا، باخما او سدايه،  

  يول وئرمه نفس چکمه يه هرگيز فوقرايه،  

  اؤز شنيني پوچ ائيله مه هر بيسرو پايه!  

  بو چرخي-فلک ترسينه دؤوران ائدير ايمدي،  

  فله ده اؤزون داخيلي-اينسان ائدير ايمدي. 

   

  آلدانما، فقيرين اولاماز اقلي، ذکاسي،  

  چون يوخدور اونون سن کيمي پاکيزه ليباسي،  

  يوخ سروتي، يوخ دؤولتي، يوخ شالي، اباسي،  

  وار کؤهنه چوخاسي، دخي بير تکجه قباسي؛  

  بو چرخي-فلک ترسينه دؤوران ائدير ايمدي،  

  فله ده اؤزون داخيلي-اينسان ائدير ايمدي. 

   

  ايسترسن اگر اولماغا آسوده جاهاندا،  

  Тا اولماياسان قملره آلوده جاهاندا -- 

  فله اوزونه باخما بو بيهوده جاهاندا، 

  اؤز فيکريني چک، اول دخي فرسوده جاهاندا؛  

  بو چرخي-فلک ترسينه دؤوران ائدير ايمدي،   

  فله ده اؤزون داخيلي-اينسان ائدير ايمدي. 

   

  گؤر ميلتي نين درديني، آختارما دواسين،  

  ال چکمه يئتيمين باشينا، کسمه سداسين، 

  زينهار قويوب دهرده بير خئير بيناسين  

  ياد ائيله مه، شاد ائيله مه ميلت فوقراسين....  

  بو چرخي-فلک ترسينه دؤوران ائدير ايمدي،   

  فله ده اؤزون داخيلي-اينسان ائدير ايمدي. 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  آي جان! آي جان! 

  دوشدو بوتون قزئتلر قييمتدن، آي جان، آي جان!.... 

  خالقين جاني قورتاردي تؤهمتدن، آي جان، آي جان!.... 

   

  قيل يايماييردي اصلا زاليملارين گؤزوندن،  

  روسواي ايديک جاهاندا ملونلارين سؤزوندن،  

  آخ، آخ! نه ياخشي اولدو، ايش دوشدو اؤز-اؤزوندن، 

  اللشمه ميش قوتارديق زحمتدن، آي جان، آي جان!.... 

  دوشدو بوتون قزئتلر قييمتدن، آي جان، آي جان!.... 

   

  بادي-صبا، آپار وئر، موللا قواما موژده،  

  يازسين، دئ، لعنکراندا موللا سلاما موژده،  

  سؤيله، او دا يئتيرسين جومله عواما موژده؛ 

  دوشدو بوتون قزئتلر قييمتدن، آي جان، آي جان!.... 

  مونبرده رقصه گلسين بئهجتدن، آي جان، آي جان!.... 

   

  عرض ائت بشارت ايله قافقايداکي ووجود:  

  ژورنال، قزئت قاپاندي، دورما، ييخيل سوجوده،  

  هر نه بيليرسن ائيله قئيبتده، روبروده، 

  يازماز دخي يازانلار بيدتدن، آي جان، آي جان!.... 

  دوشدو بوتون قزئتلر قييمتدن، آي جان، آي جان!.... 

   

  گئت قوببه يه سلام ائت موللا حاجي بابايه،  

  سؤيله توتولدو جومله ژورنال، قزئت وبايه، 

  مؤمون موريدلر ايله دور قوش سدا-سدايه، 

  اوممتلرين ييغيلسين هر کتدن، آي جان، آي جان!.... 

  دوشدو بوتون قزئتلر قييمتدن، آي جان، آي جان!.... 

   

  ياتدي قزئت يازانلار، فورست دخي سيزيندير،  

  قارشيدا وار اوروجلوق، صؤحبت دخي سيزيندير،  

  مسجيدده منبعر اوزره لعنت دخي سيزيندير، 

  آيريلمايين اؤلونجه لعنتدن، آي جان، آي جان!....  

  دوشدو بوتون قزئتلر قييمتدن، آي جان، آي جان!.... 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

هوپ هوپ نامه

  آدمي آدم ائيلين پارادير 

  آده مي آدم ائيله ين پارادير،  

  پاراسيز آدمين اوزو قارادير،   

  قوي نه اصلین، نجابتين اولسون،  

  نه نجيبانه حالتين اولسون،   

  باش-آياق عئيب ايچينده اولسان دا - 

  تک بو عالمده دؤولتين اولسون؛    

  آده مي آدم ائيله ين پارادير،  

  پاراسيز آدمين اوزو قارادير.  

  اولماسين فهمين، اقلين، ايدراکين،  

  وار نه قم، تا کي، واردير املاکين؛  

  آتشي-خانه سوزي-ميلت ايکن -- 

  هر کسين سجدگاهيدير خاکين؛  

  آده مي آدم ائيله ين پارادير،  

  پاراسيز آدمين اوزو قارادير. 

    

  اولمايير، اولماسين دا اينصافين،  

  دوت قانين شيشه ايچره اسنافين،  

   

  Тا کي، وار الده بئش پوچوق قوروشون -- 

  مؤعتبرسن گؤزونده اشرافين؛  

   

  آده مي آدم ائيله ين پارادير،  

  پاراسيز آدمين اوزو قارادير. 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  **************************************** 

  آلدانمارام کي، دوغرودور آيي نين، ائي امو! 

  آلدانمارام کي، دوغرودور آيي نين، ائي امو!  

  کسسين مني، حاقيقي ايسه دي نين، ائي امو! 

   

  ايمانينا قسمله چاپيرسان جماتي،  

  قولدورچولوق توفنگيميدير دي نين، ائي امو؟ 

   

  قلبين کيمي سيياه ائده مزسن مهاسي نين،  

  جومما هنايا، بوشلا بو تلوي نين، ائي امو؟ 

   

  سؤومو سلاتدان سنه گر چيخماسايدي پول  

  اولمازدي بونجا زحمته تمکي نين، ائي امو؟ 

   

  تيکمه نامازيني گؤزومه بير جيدا کيمي،  

  گؤستر مواميلنده کي  تعيينين، ائي امو! 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  **************************************** 

  آما، ميلت آ!.... 

  مولدايي، گؤردون نه ايقدام ائتدي؟! آما، ميلت آ!....  

  آز زاماندا نه سرنجام ائتدي؟! آما، ميلت آ!....  

  اؤز گوجون هر قؤومه ايفهام ائتدي؟! آما، ميلت آ!....  

  وارليغين مردانه اعلام ائتدي؟! آما، ميلت آ!.... 

  مولدايي، گؤردون نه ايقدام ائتدي؟! آما، ميلت آ!.. 

   

  باسدي، کئچدي اهلي-ايران قاتلادي هر ميلتي،  

  بيلدي قدرين، آلدي حاقين، قووزادي ميلليتي،  

  آلديغي مشروطه ني پارلاتدي پارلاق غئيرتي،  

  احسنوللاه، هيممتي-تام ائتدي؟! آما، ميلت آ!....  

  مولدايي، گؤردون نه ايقدام ائتدي؟! آما، ميلت آ!.... 

   

  ايش باشيندا اَيلشن کسلر خيانتدن سوا،  

  واي، يانيلديم، قوي دئييم، هه، لاپ صداقتدن سوا  

  ائتمز اولدو بير نفر اولسون دا خيدمتدن سوا،  

  وار-يوخون هپ بذلي-ايسلام ائتدي! آما، ميلت آ!....  

  مولدايي، گؤردون نه ايقدام ائتدي! آما، ميلت آ!.... 

   

  اقل هئيراندير کي، سايسين بير-بير اهرارين ايشين،  

  قانماق اولمور، آنلاماق اولمور سيپهدارين ايشين،  

  يئفرئمين، يا باغيرين، ياينکي ستتارين ايشين،  

  مرحبالار! وه، نه انجام ائتدي! آما، ميلت آ!....  

  مولدايي، گؤردون نه ايقدام ائتدي؟! آما، ميلت آ!.... 

   

  ائيله سين ستتارو باغير باشقا بير اييما، نئچين؟  

  يا هؤکومت ائيله سين اهرارله دوا، نئچين؟  

  قانميرام، القيسسه، سرداري-باهادير يا نئچين  

  باغيري تسليم سمسام ائتدي؟! آما، ميلت آ!....  

  مولدايي، گؤردون نه ايقدام ائتدي؟! آما، ميلت آ!.... 

   

  گئت، داها اول آرخايين، يات، ائيله مه سرسم، کيشي!  

  پارلادي، مئيدانا چيخدي ميلت، ائتمه قم، کيشي!  

  قوي بيزي تقدير ائديب ده سؤيله سين عالم، کيشي،  

  ايکتيسابي-ايززتي-نام ائتدي! آما، ميلت آ!....  

  مولدايي، گؤردون نه ايقدام ائتدي؟! آما، ميلت آ!.... 

  ميرزه علي اکبر  سابير 

  **************************************** 

حلواي حريت

نولور شيرين ميذاق ائتسه مني حلوايي حوررييت
يئسه م بير لوقمه اوندان، سؤيله سم اوخقاي حوررييت!

دئه، خئير اولسون، يوخو گؤردوم كي بير دريا كناريندا
تؤكوبلر يان با يان، قات- قات، بوتون پاي- پاي حوررييت!

ييغيب دا دولدورورلار كيسه- كيسه باغلانيب مؤحكم
اوروللر تلله، داغدان دا آشيب بالا-يى حوررييت!

زئبس چوخدان بري شووقوندا ايديم من بو حلوانين
دئديم، ياران، نولور وئرمز منه بير پاي، حوررييت!

سؤزوم خوش گلمه ييب تحويلداره، سؤيله دي: "گم شو!"
" بدست كوته از نخل مجو خرماي حريت! "

" همي داني كه اين دلبر، بو گون مخصوص ايران است "
" تو خود نامحرمي بر شاهد زيباي حريت! "

كمال-ى ياس ايله محروم اولوب بير ياندا اَيلشديم
آليب بير كشتىيه دولدوردولار تاي- تاي حوررييت!

سويستك قيشقيريب، كشتي روان اولدو، باخيرديم من
هله گئتمك ده ايدي زؤورق-ى دريا-يى حوررييت!

كي ناگه بير قارا بايراق آچيلدي در آغاجيندا
يازيلميش اوندا بير خطط-ى موصيبت زاي حوررييت!

اوخوركن خططي معلوم اولدو كشتيبان غرق اولموش
قاليب درياده حئيران كشتي-يى دعوا-يي حوررييت!

خوروشان موجلر هر سمتدن يئكسر هوجوم آور
گؤروب امواجي كشتيبان اوجالدي: واي، حوررييت!

بو سسدن سكسه نيب دوردوم، گؤتوردوم ساعته باخديم
هله گؤردوم كي شبدير، سؤيله ديم: لاي- لاي حوررييت!

ميرزا علي اكبر صابير

**********************************************

ستارخان

حال-ى مجذوبوم گؤروب، قارئ، دئمه ديوانه دير
نعره-يي شوريده مي ظنن ائتمه بير افسانه دير
شاعيرم، طبعيم دنيز، شئعر-ى تريم دوردانه دير
بئهجتيم، عئشقيم، سوروروم، وجديم احرارانه دير

اينجيذابيم جورات-ى مردانه-يي مردانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

تا کي ميللت مجمعين تئهراندا ويران ائتديلر
تورکلر ستتارخانىيله عهد-و پئيمان ائتديلر
ظولم-و ايستيبداده قارشي نيفرت ائعلان ائتديلر
ميللته، ميللييته جان نقدي قوربان ائتديلر

آيه-يي ((ذبح عظيم)) ايطلاقي اول قوربانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

حق مددکار اولدو آذربايجان اتراکينه
آل-ى قاجارين ((پروتئست)) ائتديلر ضححاکينه
اول شهيدانين سلام اولسون روان-ى پاکينه
کيم تؤکولموش قانلاري تبريز-و تئهران خاکينه
اونلارين جننت دئييلدير منزلي، آيا نه دير؟
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

ايشته ستتارخان! باخيز بير نؤوعي ايقدامات ائديب
بير وزير-و شاهي يوخ! دونياني يئکسر مات ائديب
عيرض-ى ايسلامي، وطن ناموسونو يوز قات ائديب
حورمت-ى حئيثييت-ى ميللتين ايثبات ائديب

ايندي دونيانين توججوه نوقطه سي ايرانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

ايشته ستتارخان! ايراني ائحيا ائيله دي
تورکلوک، ايرانلىليق تکليفين ايفا ائيله دي
بير رشادت، بير هونر گوستردي، دعوا ائيله دي
دؤولتين بير عينىني دونياده روسوا ائيله دي

قاچماييب پروانه تک اوددان، دئمه پروانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

آفرين تبريزييان، ائتديز عجب عهد-و وفا
دوست-و دوشمن ال چاليب، ائيله ر سيزه صد مرحبا
چوخ ياشا دؤولتلي ستتارخان! افنديم، چوخ ياشا
جننت-ى اعلاده پئيغمبر سيزه ائيله ر دوعا

چون بو خيدمتلر بوتون ايسلامه دير، اينسانه دير
آفرينيم هيممت-ى والا-يي ستتارخانه دير

صابير

 

 

**********************************************

قويمايين

سس اوجالاشدي، قويمايين
ميللت اوياشدي، قويمايين
ريشته-‌يي درسه، مكتبه
جومله دولاشدي، قويمايين
ايش ياوالاشدي، قويمايين

ائل اويوشوب آزانلارا
گونده قازئت يازانلارا
اود وورولوب قازانلارا
قاينادي، داشدي، قويمايين
حدددن آشدي، قويمايين


ترك ائيله‌يك جوانلاري
ذرره‌جه يوخدو قانلاري
سؤزلري دوغرو ايسه ‌ده
باشلاري ساشدي، قويمايين
چؤهره تراشدي، قويمايين

سئحري، فيسونو خوشلايين
شاعيري، شئعري بوشلايين
مكتب ايله بو فيرقه نين
باغري باداشدي، قويمايين
قارقا دولاشدي، قويمايين
چوخ پيس اولاشدي، قويمايين


كافير اولوب وورون، وورون !
ريشته-‌يي اولفتين قيرين
يازديغي شئعريني جيرين
دينه ساتاشدي، قويمايين
كوفره بولاشدي، قويمايين

عاغلي، شوعورو، فهمي يوخ
عيرض-و حياده سهمي يوخ
مذهبي، ديني، رحمي يوخ
ايشلري ياشدي، قويمايين
لاپ دانا باشدي، قويمايين
قيريلدي، قاشدي، قويمايين
گؤزدن اوزاشدي، قويمايين

 

**********************************************

اول وقت کي مشروطه خبري ايران کندليلرينين قولاغينا يئتيشدي، بير نفر قوجا اکينچي سجده يه
ييخيليب دئدي:

صد شوکر کي اولدو نورباران
مشروطه ايله بو خاک-ى ايران

رخنه يئتيشيب بنا-يي ظولمه
يئر قالمادي کدخودا-يي ظولمه

ظولمون، سيتمين چيراغي سؤندو
ايران يئنه بير بئهئشته دؤندو

حاکيملرين ايختيياري بيتدي
دئهقانلارين ايضطيرابي بيتدي

بوندان سونرا رنجبر دؤيولمز
ناحق يئره بينوا سؤيولمز

سالماز بيزي مولکدار رنجه
قورماز بيزه بير داها شيکنجه

يازيق بو شئعرلري اوخور- اوخوماز ناگاه ديوان مامورلاريندان بير نفر فرراش حاضير اولوب اکينچينين قوللاريني باغلاييب، آت قاباغيندا پيياده اونو اربابين قاپيسينا گتيردي.

اربابين گؤزلري قيزارميش، الينده بي تعليمي ديشرا چيخيب اکينچيني گؤردوکده دئدي:

ها... اکينچي بير آي کئچير کي خرمن
اؤتدو نره لرده قالميسان سن؟!

محصولو بوتون اؤزون گؤتوردون
اربابه نه پيشکئش گتيردين؟!

بوستاندا کي ميوه جاتي دردين
آيا دئه گؤرک بيزه نه وئردين؟

بو باغدا نه آرپا چاتدي سندن
نه لوبيا، نوخود، نه پاخلا، ارزن

لازيم سنه ايندي مين عوقوبت
تا عيبرت آلا بوتون بو رعيت

بيچاره اکينچي بوينو چيينينده، بوتون بدني اسه- اسه، قورخا- قورخا باش انديريب عرض ائتدي

آللاهه قسم کي من فقيرم
کوچ، کلفت الينده دستگيرم

اطفال-ى صغيره پاسبانم
آواره-يي اکل-و شرب-و نانم

معلوم-ى جنابينيزدير ارباب!
بير ايل قوراق اولدو، تاپماديق آب

اکديکلريمين تمامي ياندي
فريادلريم گؤيه داياندي

واللاه اؤزوموز ده قالميشيق آج
بير پارچا قورو لواشه مؤحتاج

ارباب بو سؤزلري اکينچيدن ائشيتديکجه آغزي کؤپروموش، گؤزلري حدقه دن چيخميش بير حالتده: اوشاقلار، فلقه، چوبوق حاضير ائدين! اود يانديرين، شيش قيزديرين دئدي. بو اثناده دؤرد نفر ظاليم اللرينده شاللاق بيچاره اکينچينين آياقلاريني مؤحکم باغلاييب فلقه يه ساليب دؤيمه يه باشلاديلار:

ارباب- وور، وور کي گتيرمه ييبدير آرپا
اکينچي- اينسان دؤزه نمز بو شارپا- شارپا!

ارباب- وور، وور کي بير آز دا مست-ى کامم
اکينچي- جانيم چيخار، وورما، بىدوامم

ارباب- وور، وور کي نه ياغ وئريب، نه قايماق
اکينچي- وورما، دئييل اينکلريم ساغ

ارباب- وور، وور کي بونو قودورتدو مجليس!
اکينچي- وورما، مني حاکيم ائتدي موفليس!

ارباب- مشروطه بونو خراب ائديبدير!
اکينچي- ظولمون مني ديل کاباب ائديبدير!

ارباب- حوررييت ائديب بو شومو گومراه!
اکينچي- فرياده يئتيش، آماندير آللاه!

...

صابير

**********************************************

ملا نصرالدينين يورغاني

 

گئجه ياتماق زاماني چاتميش ايدي
مولانصرالدين ائوده ياتميش ايدي

ناگهان كوچه دن اوجالدي صدا
وور هاراي دوشدو، قوپدو بير غووغا

موللا چيينينده يورغاني، درحال
كوچه يه چيخدي، موضطريب احوال

گؤردو بير ياندا بير آغير دسته
سانكي مينميش آداملار اوست اوسته

ايسته دي دسته يه طرف گئتسين
بو ييغينجاق نه دير؟ سوآل ائتسين

ايشبو اثناده بير نفر طررار
يورغاني قاپدي ناگه، ائتدي فرار

موللا بو قيصصه دن پريشان حال
ائوينه دؤنجه ك، عوورت ائتدي سوآل

دئ گؤروم كوچه ده نه وار، آ كيشي
بو نه دعوادير، آنلادينمي ايشي؟

دئدي يورغان اوچون ايميش بو تلاش
يورغاني قاپديلار، كسيلدي ساواش

**********************************************

اولورموش!

مشروطه چيلر مجبورن حاجي ميرزا حسن ايمام جومعه ني ايخراج-ى بلد ائتديکلرينده ايمام جومعه نين زبان-ى حالي:

من بيلمز ايديم بختده بو نکبت اولورموش
عيززت دؤنوب آخير بئله بير ذيللت اولورموش
چرخين عجبا سئيري ده مين بابت اولورموش
ميللت آييليب طاليب-ى حوررييت اولورموش
ميللتده ده ياهو! بئله بير غئيرت اولورموش

يالقيز نه دئييم، گئتدي منيم ميللت اليمدن
توپراق باشيما! چيخدي بوتون عيززت اليمدن

تبريزده گر اولموش ايديم جومعه ايمامي
گيزلين کي دئييل، ياخشي بيلير مطلبي هامي
پول ايله ساتين آلميش ايديم من بو مقامى
اويدورموشودوم کنديمه بيلجومله عوامي
عبد ائتميش ايديم شهرده هر پوخته ني، خامي

خود من نه بيليم صوبح دؤنوب شام اولاجاقميش
ايراندا دا حوررييت-ى ايسلام اولاجاقميش

تدريجله سالميشديم اله، بونجا دئهاتي
بير پارچا چؤره ک نؤکري ائتميشديم ائلاتي
آرتميش ايديم مزرعه ني، ايلخيني، آتي
رنجبر ائيله ميشديم اؤزومه چوللونو، تاتي
درکار ايدي خئيريمده عومومون حرکاتي

بيردن بيره گئتدي هامي کرر-و فريم، ائي واي
چيخدي بوشا ثروت قازانان اللريم، ائي واي

تبريزده راحت يئييب آسوده دويارديم
مؤمينلري هر تؤهمته اولسايدي قويارديم
هر آخماغي، خامي قوزو جيلدينده سويارديم
حق سوز دئيه نين جانين آليب، چشمين اويارديم
نئيله رديم ائله رديم، نئجه رنگ اولسا، بويارديم

صد حئيف گؤزه ل حؤکم-ى شريعت تلف اولدو
قانون-ى اساسي دا بير انگل کلف اولدو

بيلمه م آريلار منزيلينه کيم چؤپ اوزاتدي
ايللرجه تغافولده ياتان خالقي اوياتدي
فيتنه آغاجين اکدي، حؤکومت ياسا باتدي
من هر چى چاليشديم کي کسه م، قول- بوداغ آتدي
اهل-ي غرض اؤز ايسته دييي مطلبه چاتدي

احکام-ى شريعت داهي بير کار گؤره ر مي؟
بوندان سورا بير بوغداني انبار گؤره ر مي؟

لال اولسا نولار ميرزا جاوادين ديلي، اي کاش
تا آغزين آچيب ائيله دي هر گيزلي سؤزو فاش
بير ياندا ييغيب ميرزا حوسئين باشينا يولداش
جيغ- ميغ ائديب آخير باشيما سالديلار بير داش
تبريزده تا اولدو برانگيخته، پرخاش

ايندي حسب الخواهش-ى اهل-ى حسد اولدوم
بير دادرسيم اولمادي، خاريج بلد اولدوم

ديوانه ائديبدير مني تبريز خيالي
مجليسده تواضؤعده کي نيم خيز خيالي
مطبخ اييي، سوفره غمي، دهليز خيالي
صدري دويونون بوي-ى فرح بيز خيالي
قند آب ايله پور، کاسه-يي لبريز خيالي

بير ده او گؤزه ل گونلري يارب، گؤره رم من؟
بو خام خيالي ائديب آخير اؤله رم من

يارب نولا بير ده ائده م اول شهري زييارت
نازيله خورامه گله م، آرخامدا جماعت
گؤردوکده مني يول وئره بو اهل-ى ويلايت
تعظيم ائده، باش يئنديره، قول باغلايا ميللت
بير کيمسه ده بير سؤز دئمه يه اولمايا جورات

اعيانلاري دينديرسه م ائده فخر-و موباهات
هئيهات و هئيهات و هئيهات و هئيهات
گئت يات و گئت يات و گئت يات و گئت يات


صابير

فلک

شانلی گؤردوکجه منی ، سانکی ائدیر غور فلک
مین کلک چیده ائدیر ، باشیما فی الفور فلک
نامراد اولماغیم اولدویسا مرادی ، اولدوم
ایندی بیلمم نه مرادیله ائدیر دو.ر فلک
آسمان اولدومی سوراخ ، ایکی گون گولدو اوزوم
کی مکافات اولاراق ، بونجا ائدیر جور فلک
آرتیق اویناتما منی سن دخی ای عشق جنون
من اؤزوم اویناییرام ، چالسادا هر طور فلک
ایندیلیک رقصده ییز ، تا گؤره لیم کیم ییخیلیر
من و دل ، عشق و هوس ، حوث و حمل ، نور فلک

 

عزرائیل عرض ائده ره ک ، سؤیله دی : یا رب انام
بیر طبیب ایشته ، بو ایل قوللارکی قیردی تمام
من ائدینجه هله بیر اؤلمه لی بیماری هلاک
او آلیر اؤلمه مه لی مین نفرین جانینی پاک
وئردیگین جانلاری مین مین کی بو ظالیم آلاجاق
دئی گؤروم ، قول دییه یاهو ، سنه بس کیم قالاجاق ؟
قوی آلیم جانینی ، باری قوپاریم محشرینی
یوخسا با لله قیراجاق قوللاریویم اکثرینی
بو تمنامی قبول ائیله مه ز اولسان حالا
کرم ائت تا بو عملدن ائلییم استعفا
باشقا بیر خدمته نصب ائت منی قیل مینت دار
عزرائیل اولماق ایشین وئرمه طبیبه زینهار

**********************************************

ائي فلك ظولمون عياندير

ائي فلك ظولمون عياندير ، بو نئجه دؤور-ى زماندير كي ، ايشيم آه-و فغاندير ، مني يانديرما آماندير ، گؤزومون اشكي رواندير ، اوره ييم دوپ دولو قاندير ، هامي غمدن بو ياماندير كي، نئچه اهل-ى قلملر ، بوراخيب جانيما غملر ، قاريشيب درد بَهَملر ، اوره ييم ايندي وَرَملر ، قزئته ، ژورنالا بو كوفرشييَملر (1) جوراتله رقملر يازيب ، ايسلامه سيتملر ائله‌ييرلر كي ، گره ك عالم-ى ايسلامده ، هر اؤلكه ده ، هر شهرده ، دينار-و ديرَملر ساچيليب ، مكتب-ى نيسوان آچيليب ، قيزبالالار مكتبه حاضير اولالار ، عئلمده ماهير اولالار ، فضلده باهير (2) اولالار ، باشدان ـ آياغه گئيه‌لر دون ، گئده‌لر مكتبه اون ـ اون ، دوتالار شيوه-‌يى بيدعت ، اوخويوب نحوله حيكمت، آلالار درس-ى طبابت ، بيله‌لر جومله كيتابت ، ائده‌لر يازماغا عادت ، ايته عيصمت، باتا عيففت ...

آما ، ائي واه ! آي آلللاه ! بو قؤوم اولدو نه گومراه ! بو نه عيشوه‌-يى ايكراه ! بو نه زومره‌-يى بدخواه ! ساليب عالمه پرخاش ، بولار لال اولا ائي كاش ، دوشه باشلارينا داش ! خودايا ، بونه گوفتار ، نه رفتار ، نه موردار ، نه بي‌عار ، فنا كاره بيزي سؤوق ائتمك فيكرينه آماده اولوبلار !

قيزا لازيمدير اگر بيلمك : او دا ائو ايشي ، پالتار تيكيشي ، كؤهنه يوماق ، يون داراماق ، دون ياماماق ، صحن-و سراني سؤپوروب ، كاسه‌ني ، قابي اوفوروب (3) ، كوفته ، كلم دولماسي ، مت حالواسي ، اَت بوزباشي ، يا لوبيالي آش ، بير دخي تندير لاواشي ائيله مه ييندندير عيبارت كي، اگر بونلاري دا بيلمه‌سه عئيب ائيله‌مز ، آنجاق قيزا ان لازيمه‌لي بير ، ايكي ، اوچ مساله‌ني بيلمه يي دير ، بيلسه اولور امره كيفايت ،

بيري اولدور كي، گلين گئتدييي ائوده باجاريب ، قاين آتايا ، قاين آنايا چيمخيرا (4) بيلسين كي ، اونا سؤز دئمه يه ائتمييه بير كيمسه‌ده جورات ، بيري ده قايني ايله صاحيبي مابئينينه بير حاديثه‌-يى تفريقه‌دير كيم ، اونا دايير ائده حيلت كي ، بئش ـ اوچ گونده چوخ ايلدن قازانيلميش بو قده ر مئهر-و مححبت اولا تبديل-ى عداوت ، بيري ، هم آخيري ، ان عومده‌سي دامدا باجانين ، هم خوخونون ، خورتدانين آدلاريني بيلمكده گره ك سعي ائده عؤورت ، نه قده ر فاييده‌سي وار بو ايشين گر اولا ديققت كي ، اگر آغلايا، يا اينكي دَجَلليك (5) ائده بير طيفل ، نهايت آناسي سؤيله‌سه بو آدلاري في الفؤور ائده ر اؤؤلاديني راحت و قالار عاقلي سلامت ، باشي چكمز ده ملامت ...

بو دور عالم-ى نيسوان !
بو دور حال-ى موسلمان !
گره كدير ائده محدود
اؤز اؤولاديني اينسان !


سن آمما هله قانما !
اينانميرسان اينانما !
فرحلن عمليندن،
اوتانميرسان اوتانما !

* ايلك دفعه ،«موللا نصرالدين» ژورناليندا ( 19 يانوار 1907 ، سايي 3) « هوپ هوپ » ايمضاسي ايله چاپ اولونموشدور .
1ـ كوفر شييملر (kufr ;iyər) = كافير خاصييتلي‌لر
2ـ باهير (bahir) = آشيكار ، هؤوئيدا ، ديره خشان
3ـ اوفورمك (üfürmək) = پوفله‌مك ( سؤندورمك ياخود قيزيشديرماق اوچون )
4ـ چيمخيرماق (çımxırmaq) = هاي ـ كوي سالماق، درشتي كردن
5ـ دجل (dəcəl) = دغل ، ناآرام

* 1980 ، 1992 ـ جي ايللرده باكي « يازيچي» نشري طرفيندن چاپ اولونان ، «هوپ هوپ نامه» دن كؤچورولدو .

**********************************************

آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي
اوندا كي اؤولاد-ى وطن خام ايدي

اؤز حق-ى مشروعونو بيلمزدي ائل
چؤهره-يى حوررييته گولمزدي ائل
گؤزلريني بير كره آچمازدي ائل
غزته يه، ژورناله اييلمزدي ائل

داييم ائشيتديكلري اؤوهام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

اؤلكه ده بونجا يوخ ايدي عئيبجو
نئيلر ايديك سه گؤرونوردو نئكو
خلقده ديداريميزه آريزو
بيزده واريدي نه گؤزه ل آب-ى رو

حؤرمتيميز واجيب-ى ايسلام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

ميللته چاتديقجا غم، عيياش ايديك
حاكيمه يار، آميره قارداش ايديك
قيبله-يى طاعتگه-ى اؤوباش ايديك
هاردا آش اولسايدي، اورا باش ايديك

هر گئجه هر گون بيزه بايرام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

گرچى ريياايدي بوتون كاريميز
كار ايله برعكسيدي كيرداريميز
لئيك همان واريدي ميقداريميز
حؤججت ايدي هر كسه گوفتاريميز

خالقين ايشي بيزلره ايكرام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

عئيبيميزي چولغالاميشدي عبا
هر نه گليردي بوشاليردي قابا
كيم نه قانيردي نه دي زوهد-و رييا
نا خوشه خاك-ى دريميزدن شفا

صؤومعه ميز كعبه-يى احرام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

بيزلريديك خالقين اينانديقلاري
پير-ى هيدايت دييه قانديقلاري
نور گؤرورلردي قارانليقلاري
بيزده ايدي جومله قازانديقلاري

كيم بيزه پول وئرمه سه بدنام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

ايندي آداملار دييه سن جين ديلر
جين ندي، شئيطان كيمي بىدين ديلر
لاپ بيزي اووسارلاديلار، مينديلر
آي گئچن اييام! اولاسان اينديلر

اونداكي اؤولاد-ى وطن خام ايدي
آخ نئجه كئف چكمه لي اييام ايدي

قايناق : هوپ هوپ نامه(ميرزا علي اكبر صابير)

**********************************************

ايران نه يه ويران اولدو؟

ميرزه علي اكبر صابير

آغلاديقجا كيشي غئيرتسيز اولور
نئجه كي آغلادي ايران اولدو!!

او زامان كي بئزيكيب شاه قاچدي
مورتجيعلر داهي پونهان اولدو

« پارلامان» پارلادي اعضاسي ايله
دئديك : ايران يئنه ايران اولدو

مجليس ايچره اومناسي ميللت
نام-ى ميللييته شايان اولدو

دوزه‌ليب ايشلرين اسكيك، گره‌يي
ميللتين دردينه درمان اولدو

لئيك بيز ايشبو تمنناده ايكن
باخ كي ايراندا نه دستان اولدو !!!

هر يئتن گئچدي جماعت باشينا
هر اؤتن سيلسيله جونبان اولدو

يئتدي بير مرتبه‌يه صورت-ى كار
« پارلامان» قهوه‌چي دوككان اولدو

ايچيلن چاي، يئييلن ياغلي پيلوو
چكيلن حوققا-و قليان اولدو

« پارلامان»دير بالام آخير بورادا
كيم دانيشدي، نه سؤز عونوان اولدو ؟

هانسي بير مساله‌دن بحث ائديليب .
حاصيلي ميللته ائعلان اولدو؟

يوخ افنديم، يانيليش ظنن ائتمه ،
سانما ايش لاييق-ى ويجدان اولدو!

دوغرو، گرچي اوفوق-ى ايراندان
شمس-ى مشروطه ديرخشان اولدو

يعني ميللت ايشي ميللت الينه
وئريليب مساله آسان اولدو

شيمدي اؤز ايشلريني ايجرايه
دست-ى ميللتده بير ايمكان اولدو؟

لئيك بيلدينمي بوزورگان-ى وطن
بئله ايش گؤردو كي شايان اولدو

چيرمانيب ايش گؤره‌جك بير ده ـ يازيق
واي ددم، واي دييه گيريان اولدو

گؤزلولر باشلاديلار آغلاماغا
كورلر ده اونا خندان اولدو

ايش ياتيب قالدي آراده اؤلو تك
نه اونا مئيل، نه امعان اولدو

اصل-ى مطلب اونودولدو لاكين
فرع-ى كاري هامي جويا اولدو

گؤردو ميئداني آدامدان خالي
هره بير عزمه شيتابان اولدو

هر كس آنجاق باجاريب آلدي لقب
داخل-ى زومره-‌يي اركان اولدو

دورتولوب، سوخدو اؤزون پارلامانا
پارلامان مجمع-ى عيرفان؟ اولدو

پاه .... ! نه چوخدور بوتون ايراندا لقب
كيمي بگ اولدو، كيمي خان اولدو

چيخدي مئيدانه مولققب كيشي‌لر
بخته ورلر هامي اعيان اولدو

ايش نئجه اولدو، اونو آلما خبر
باياق عرض ائتديم، او نيسيان اولدو

بير ديين اولمادي ائي خانه خراب
مملكت خاكيله يئكسان اولدو

سيز هله عاشيق-ى شئيدا-يي لقب
بو دا مي لاييق-ى اينسان اولدو؟

لقب ايش گؤرمز افنديم، كيشي‌نين
آدي يا (سام)-و (نريمان) اولدو

كيشيدن ايسته‌نيلن ايشدير، ايش
كيم كي ايش ياپدي، او ذىشان اولدو

دئه گؤره ك ايندي موقددس وطنين
هانسي بير موشكولو آسان اولدو؟

آنجاق ايش گؤردو لقب فابريكاسي
بوتون ايشلر اونا قوربان اولدو

ايندي قانديقجا ايشين انگليني
دئمه: «ايران نه يه ويران اولدو؟»

 

هوپ هوپ نامه  - ده ن بیر نئچه شعر

میرزه نین یاشاییشی

ميرزا على اكبر صابر طاهيرزاده 1278اينجي ايلينين ذيحججه آيينين اونوندا شماخيده آنادان اولور. 8 ياشيندا مكتبه گئديب و اوخودوغونو يازماغا هوسناك اولدوغوندان موللاسي طرفيندن آفرين عوضينه دؤيولدويونو اوشاق ديلىيله بئله نظمه چكير:

توتدوم اوروجو ايره مازاندا
قالدي ايكي گؤزلريم قازاندا
موللام دا دؤيور، يازي يازاندا

اون ايكي ياشينا يئتيشديكده مرحوم حاجي سئييد عظيمين مكتبينه داخيل اولموش و سئييد اوندا شاعيرانه دويغو گؤردويو اوچون، درس وئردييي منظوم فارسي حيكايه لرين توركجه منظوم ترجومه سيني صابيردن ايستير و صابير سعدينين گولوستانينين نئچه بؤلومون توركجه نظمه چكير. بير ايكي ايل مكتبه دوام ائتديكدن سونرا بير آز فارسجا و توركجه اوخويوب يازماغيني اؤرگه نديكجه، آتاسي اونون مكتبه دوام وئرمه سينه راضي اولماييب و صابيري بير دوككانه آپارير. صابير دوككاندا گئنه درس اوخوماغا مشغول اولور و آتاسي اونو مذممت ائديب و حتتا بير دفعه ده اونون شئعر كيتابيني جيرميش. و صابير يازير:

من خليل الله عصرم، پدرم چون آذر
سفر از بابل شيروان كنم، انشاالله
گرچه او دفتر اشعار مرا پاره نمود
وصله باطبع درخشان كنم، انشاالله

نئچه وقت خوراسان، سمرقند و بوخارا طرفلريني سياحت ائدير و دست فوروشلوقلا كئچينيرميش. اون بئش ايلين عرضينده سككيز قيز اؤولادي اولور و بؤيوك بير عاييله نين تحصيل-ى موعاشي اوچون قويروق ياغي اريتمك و صابين پيشيريب ساتماغيله گوذران ائدير. 1913اينجي ايلده آغازعلي بك كؤچرلينسكي جنابلريله تانيش اولور و بو تاريخدن جيددييتيله چاليشماغا باشلير و موللانصرالددين ژورنالي ياييلماغا باشلاياندا اؤز هونر و چيخارين گؤسترمه يه بير موساعيد يئر تاپير و بو مجموعه نين بيرينجي ايلينين 4اونجو نومره سينده بئله يازير:

ميللت نئجه تاراج اولور اولسون، نه ايشيم وار ...

بو شئعري هجو شكلينده يازيب و هوپ هوپ ايمضا قويور، بو شئعر هر يئردن تحسين و تعريفلري صابيره ساري ياغديرير و اونون شؤهرتينه باعيث اولور. صابيرين توتدوغو مسلك و يول و خؤشكه مؤمينلرين و ريياكار موللانومالارين اعماليني چوخ شيرين مضمونلاريله ذم و تقبيح ائتمك اونو قارا جماعتين لعنت و تؤهمتلرينه قويور، آمما صابير متانتيله اؤز عزمينده ثبات ائديب و اؤز يولونا دوام ائدير.

صابير توركي ادبيياتيندا بير يول آچدي كي اوندان قاباق كيمسه او گؤزه ل شيوه ده يازماميشدير. او كؤهنه شئعرلريله يئني شئعرلر آراسيندا بير عصرليق اوچوروم آچدي كي بير داها گئري دؤنوب ده او اوچورومو آتيلماغا كيمسه ده جورات قالمادي.

صابير طعنه لر و سؤيوشلر هدفي اولور و حتتا اؤز عاييله سي ده اوندان اينجيميشديلر، او شئعرلرينده نئچه موستعار آدي وار ايدي كي اولاردان "جور به جور"، "دين ديره يي"، "مرات"، "فاضيل"، "آغلار گوله ن" و "ابونصر شيبانى"ني آد آپارماق اولار.

صابير خلقين طعنه و تعرروضوندن خلاص اولا بيلمير و آخيرده ايش اورا چاتير كي كافير و بابي دئيه قصصابلار اونا قويروق ساتميرلار و ناچار قاليب قويروقچولوق و صابين پيشيرمكدن ال چكيب و بير نفر موعللميله شراكتن مكتب آچير و اونون آدين ((مكتب-ى اوميد)) قويور. آمما موعلليمليكدن چؤره ك پولو چيخمايير و داها چاره سي كسيليب 1910 ونجو ايلده باكويه گئدير، معاريف جمعييتينين بالاخاناسيندا مكتبده فارس و شريعت موعلليمليينه قبول اولونور. آمما افسوسلر اولسون كي 1911نجي ايلده مريض اولور و ناخوشلوغو قاراجييه رين شيشمه يي تشخيص وئريلير. او اؤز خسته ليييني يولداشينا بئله خبر وئرير:

عارضي غملر اليندن اوره ييم شيشميشيدي
ظنن ائديرديم ائده جكدير اونا چاره جييه ريم
بخت-ى منحوسيمه باخ، من بو تمنناده ايكن
باشلادي شيشمه يه ايندي اؤزو قاره جييه ريم

اونون موعاليجه سي فايدا وئرمير و بالاخره شماخييه قاييدير و داها زحمتدن خلاص اولماقچون اؤزونه اؤلوم ديله يير:

ايسته ره م اؤلمه يي من، لئيك قاچير مندن اجل
گؤر نه بدبختم، اجلدن ده گره ك ناز چكه م

و آخير نفسلرينده بو روباعيني يازير:

راهم بدهيد رو به راه آمده ام
بر درگه حضرت-ى اله آمده ام
بي تحفه نيامدم٬ نه دستم خاليست
با دست پر از همه گناه آمده ام

بو بؤيوك اينسان 1912دا آللاهين رحمتينه واصيل اولور.

منبع : ((ع.صحت)) يازيلاري

**********************************************

Üçüncü

ƏLMİNNƏTÜ-LİLLAH Kİ, "DƏBİSTAN" DA QAPANDI!

Əlminnətü-lillah ki, "Dəbistan"da qapandı!

Bir badi-xəzan əsdi, gülüstan da qapandı!

 

Hasilləri puç oldu bütün məzrəəcatın,

Yel vurdu qovun-qarpızı, bostan da qapandı!

 

"Ülfət" kəsilib toxdadı "Bürhani-tərəqqi",

Məhv oldu "Həmiyyət", ədəbistan da qapandı!

 

"Rəhbər" yorulub, yuxladı "İrşad", "Təkamül",

Aslanlara ox dəydi, neyistan da qapandı!

 

Meydani-rəqabətdə bizim himmətimizdən

Dəva qapanıb Rüstəmi-dəstan da qapandı!

 

Ətfali-vətən qoy bağırıb ölsün acından,

Yandı analar sinəsi, püstan da qapandı!

 

Qoy köhnələrin daş ürəyi gül tək açılsın,

Darüzzəfəri-tazəpərəstan da qapandı!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

EY Kİ QUYİ, ŞƏRƏFİ-NƏFS BEƏDLƏSTÜ-BECUD

 

Ey ki quyi, şərəfı-nəfs beədləstü-becud,

Vey ki cüyi qühəri-tacı-kəramət zisücud,

Səxt bizarü-məluləm mən, əzin qoftü-şünud,

Guş kon pəndi-həkimaneyi-lağlağınümud

Şərəfı-nəfs bebüxləstü-ləamət nə becud.

Hər ki in hər dü nədarəd ədəməş beh, zivücud.

 

Söhbət əz bəzlü-səxavü-kərəmü-cud məkon,

Atəşi-cud məzən neməti-xod dud məkon,

Müstəhəqra bekərəm nayili-məqsud məkon,

Nemətira ki, fərahəm şodə məfqud məkon,

Ey ki dərnemətü-nazi, bekəsi cud məkon

Ki, mühaləst bedin məşğələ imkani-xulud.

 

Əz ğəmi-fəqr miəndiş, mədeh dil beməlal,

Abru riz behər dər betəmənnayi-sual,

Begədayi həmə ca cəm nüma vəzrü-vəbal,

Sənəti piş məgirü-dəri-hər xanə benal,

"Ey ki dər şiddəti-fəqriyü-pərişaniyi-hal"

Düzd şo "kin do, se razi besər ayəd mədud".

 

Zərər əz-fəqr çu didi, tərəfi-sud güzər,

Qəm məxor, düzdgəri kon, süyii-məqsud güzər,

Hirs kon tiztər əz atəşi-Nəmrud güzər,

Xaki-rahi ki, bərü migozəri zud güzər,

Tanənalənd zi cövri-to beməbud, güzər,

"Ki, üyunəstü-cüfunəstü-xüdudəstü-qüdud".

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

EYLƏ BİLİRDİM Kİ, DƏXİ SÜBH OLUB

 

Eylə bilirdim ki, dəxi sübh olub,

Mürği-səhər tək bir ağız banladım.

 

Səng şikəst eylədi balü pərim,

Banlamağın hasilini anladım.

 

Övci-fəzadə görərək bayquşu

Səhn də qaqqıldayıram indi mən.

 

Bir də məni vurma, aman, səngdil,

Rəhm elə, nıqqıldayıram indi mən.

 

Ay çalağanlar, məni qorxuzmayın,

Mən sizə tərk eyləmişəm lanəni!

 

Seyr eləyiz, övci-həvada uçuz,

Mən də gəzim səhnəçeyi-xanəni.

 

Ağlamayın, ağlamayın, cücələr,

Banlamaram, banlamaram bir daha.

 

Banlamamaqdır sizə əhdim mənim,

Söyləmirəm: anlamaram bir daha!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

FƏLƏ, ÖZÜNÜ SƏN DƏ BİR İNSANMI SANIRSAN?!

 

Fələ, özünü sən də bir insanmı sanırsan?!

Pulsuz kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!

 

İnsan olanın cahü cəlali gərək olsun,

İnsan olanın dövləti, mali gərək olsun,

Himmət demirəm, evləri ali gərək olsun;

Alçaq, ufacıq daxmanı samanmı sanırsan?!

Axmaq kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!

 

Hər məclisi-alidə soxulma tez arayə,

Sən dur ayaq üstə, demə bir söz ümərayə,

Caiz deyil insanca danışmaq füqərayə,

Dövlətlilərə kəndini yeksanmı sanırsan?!

Axmaq kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!

 

Fəqr ilə ğina əhlinə kim verdi müsavat?

Mənadə də, surətdə də var bunda münafat,

Öz fəzlini pulsuz edəməz kimsəyə isbat,

Bu mümtənəi qabili-imkanmı sanırsan?!

Axmaq kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!

 

Get vur çəkicin, işlə işin, çıxma zeyindən,

Məqsud müsavat isə ayrılma ceyindən,

Var nisbətin ərbabi-ğinayə nə şeyindən?

Bir abbası gün muzdunu milyanmı sanırsan?!

Axmaq kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!

 

Dövlətliyik, əlbəttə, şərafət də bizimdir,

Əmlak bizimdirsə, əyalət də bizimdir,

Divan bizim, ərbabi-hökumət də bizimdir,

Ölkə dərəbəylik deyə xan-xanmı sanırsan?!

Axmaq kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!

 

Asudə dolanmaqda ikən dövlətimizdən,

Azğınlıq edirsiz də hələ nemətimizdən,

Boylə çıxacaqsızmı bizim minnətimizdən?

Ehsanımızın küfrünü şükranmı sanırsan?!

Axmaq kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!

Heç bir utanırsan?!

Ya bir usanırsan?!

Əlminnətü-lillah,

Odlara yanırsan?!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

FƏXRİYYƏ

 

Hərçənd əsirani-qüyudati-zamanız,

Hərçənd düçarani-bəliyyati-cahanız,

 Zənn etmə ki, bu əsrdə avareyi-nanız,

Əvvəl nə idiksə, yenə biz şimdi hamanız....

Turanlılarız, adiyi-şüğli-sələfız biz!

Öz qövmümüzün başına əngəlkələfiz biz!

 

Zülmətsevər insanlarız üç-beş yaşımızdan,

Fitnə göyərir torpağımızdan, daşımızdan,

Tarac edərək, bac alırız qardaşımızdan,

Çıxmaz, çıxa bilməz də bu adət başımızdan....

Əslafımıza çünki həqiqi xələfız biz!

Öz qövmümüzün başına əngəlkələfiz biz!

 

Ol gün ki, Məlikşah Büzürk eylədi rəhlət,

Etdik iki namərd vəzirə təbəiyyət,

Qırdıq о qədər bir-birimizdən ki, nəhayət

Düşmən qatıb əl, taxtımızı eylədi qarət....

Öz həqqimizi gözləməyə bitərəfiz biz!

Turanlılarız, adiyi-şüğli-sələfiz biz!

 

Bir vəqt olub leşkəri-Çingizə tərəfdar,

Xarəzmləri məhv elədik qətl ilə yekbar,

Xarəzmlərin şahı fərar eylədi naçar,

Məscidləri, məktəbləri yıxdıq yerə təkrar....

Həqqa ki, səzavari-nişanü şərəfiz biz!

Öz dinimizin başına əngəlkələfiz biz!

 

Bir vəqt də dəvayi-səlib oldu mühəyya,

Dəvada firəngilərə qalib gəlib, əmma

Dincəlməyib etdik yenə bir faciə bərpa,

Öz tiğimiz öz rişəmizi kəsdi sərapa....

Guya ki, biyabanda bitən bir ələfiz biz!

Öz qövmümüzün başına əngəlkələfiz biz!

 

Bir vəqt dəxi Qaraqoyun, Ağqoyun olduq,

Azərbaycana, həm də Anatoluya dolduq,

Ol qədr qırıb bir-birimizdən ki, yorulduq,

Qırdıqca yorulduq və yorulduqca qırıldıq....

Turanlılarız, adiyi-şüğli-sələfiz biz!

Öz qövmümüzün başına əngəlkələfiz biz!

 

Bir vəqt salıb təfriqə olduq iki qismət,

Teymur şaha bir paramız etdi himayət,

Xan Yıldırıma bir paramız qıldı itaət,

Qanlar saçılıb Ankarada qopdu qiyamət....

Əhsən bizə! Həm tirzəniz, həm hədəfiz biz!!!

Öz qövmümüzün başına əngəlkələfiz biz!

 

Teymur şahi-ləngə olub tabeyi-fərman,

Xan Toxtamışı eylədik al qanına qəltan,

Та oldu Qızıl Ordaların dövləti talan,

Məsko şahına faidəbəxş oldu bu meydan....

Əlyövm uruslaşmaq ilə zişərəfis biz!

Öz dinimizin başına əngəlkələfis biz!

 

Bir vəqt Şah Ismayilü Sultani-Səlimə

Məftun olaraq eylədik islamı dünimə,

Qoyduq iki tazə adı bir dini-qədimə,

Saldı bu təşəyyö, bü təsənnün bizi bimə....

Qaldıqca bu halətlə səzayi-əsəfiz biz!

Öz dinimizin başına əngəlkələfiz biz!

 

Nadir bu iki xəstəliyi tutdu nəzərdə,

İstərdi əlac eyləyə bu qorxulu dərdə,

Bu məqsəd ilə əzm edərək girdi nəbərdə,

Məqtulən onun nəşini qoyduq quru yerdə....

Bir şeyi-əcibiz, nə bilim, bir tühəfiz biz!

Öz dinimizin başına əngəlkələfiz biz!

 

İndi yenə var tazə xəbər, yaxşı təmaşa,

İranlılıq, osmanlılıq ismi olub ehya,

Bir qitə yer üstündə qopub bir yekə dəva, 

Meydan ki, qızışdı olarıq məhv sərapa....

Onsuz da əgərçənd ki, yeksər tələfiz biz!

Öz qövmümüzün başına əngəlkələfiz biz!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

FİSİNCAN

 

Sanma əzdikcə fələk bizləri viranlıq olur,

Un təmənnası ilə buğda dəyirmanlıq olur.

 

Qarışıqdır hələlik millətin istedadı, --

Ələnirsə, safı bir yan, tozu bir yanlıq olur.

 

Çalxalandıqca, bulandıqca zaman nehrə kimi,

Yağı yağ üstə çıxır, ayranı ayranlıq olur.

 

Kim ki, insanı sevər, -- aşiqi-hürriyyət olur,

Bəli, hürriyyət olan yerdə də insanlıq olur.

 

Ey ki, dersən, ürəfa rahi-xətadə bulunur,

Elmi-məntiqcə bu söz bəhreyi-nadanlıq olur.

 

Ürəfa dersən özün, əhli-xəta dersən özün,

Düşünürsənmi bu sözdə necə hədyanlıq olur?....

 

Gözünü xiyrələdirmi günəşi irfanın?

Haydı, xəffaşsifət, buncamı xulqanlıq olur?!

 

Tanırıq biz sizi artıq, demə, ha! Biz beləyik!

Tanılır ol kişi kim, tutduğu meydanlıq olur.

 

Baxmasız guşeyi-çeşm ilə fəqiranə tərəf,

Yüyürürsüz ora kim, dadlı fisincanlıq olur.

       Mirzə ələkbər sabir

************************************************

"FÜYUZAT" JURNALINDA "DƏLİ ŞAİR" İMZALI ŞAİRƏ

 

"Səmadan bir mələk heyrətlə deyir: insanlar, insanlar!

Nədir bu ruye-ərzi qaplayır al-qanlar, insanlar, insanlar"

mətləli şerə nəzireyi-təməsxüranə

 

 

Səradən bir dəli şeytan deyir: insanlar, insanlar!

Nədir dünyanı tutmuş elmlər, irfanlar, insanlar!?

 

Qanan kim, qandıran kim, nəşri-irfan eyləyən kimdir?

Sizi irşad edir görmürsünüz fəttanlar, insanlar!?

 

Ədəbdən, elmdən gər feyziyab olsa əvamünnas,

Düşər şənü şərəfdən mollalar, işanlar, insanlar!

 

Sevərmi əhli-istibdad millət huşyar olsun?

Buna razı olurmu bir neçə vicdanlar, insanlar!?

 

Ayılmış rəncbərlər, almaq istər həqqi-məşruin,

Nə yerdə qalmısız bəylər, ağalar, xanlar, insanlar!?

 

Mühərrirlər, müfəttinlər usanmazlar, utanmazlar,

Yazarlar hərzələr, əfsanələr, hədyanlar, insanlar!

 

Şararətdən çəkib əl, xeyrə mail olmayın bir dəm,

Kəsin başlar, alın canlar, tökün min qanlar, insanlar!

 

Bəşərsiz, sizdə qan tökmək təbiidir, cibillidir,

Bu fitrətdən uzaqdır, şübhəsiz, şeytanlar, insanlar!

 

Deyilmi heyf dillərdən qübari-cəhl məhv olsun?

Neçin hər gündə qandan qopmasın tufanlar, insanlar!?

 

Dəmadəm nəfsi-əmmarə deməkdə "üqtülül-ixvan",

Neçin salim qala başlar, bədənlər, canlar, isanlar?

 

Cəhalət pərdəsin çak etməyin, onda görərsiz kim,

Səradir cismlər, həm nəfslər, şeytanlar, insanlar!....

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

FÜZULİYƏ BƏNZƏTMƏ

 

Məndə ar olsaydı ölmək ixtiyar etməzmidim?

Abrunun nolduğun bilsəydim ar etməzmidim?

 

Gər şüurum olsa idi dustü düşmən bilməyə, --

Şapşalı, Fəzlüllahı işdən kənar etməzmidim?

 

Anlasaydım Əsədin fikrin, Sipəhdarın işin, --

Onları məqtuli-tiği-canşikar etməzmidim?

 

Xaki-İranın mənə bir guşəsin versəydilər, --

Kəndimi Əbdülhəmid tək bəxtiyar etməzmidim?

 

Bilsə idim el məni axir belə müflis qovar, --

Var-yoxu dərcib edib əvvəl fərar etməzmidim?

 

Mülki-İranın düşünsəydim əlimdən getməyin, --

Var ikən fürsət о mülkü tarü-mar etməzmidim?

 

Ah, ol dəm ki, Təqizadə mənə əl vermədi, --

Mümkün olsaydı başın təndən kənar etməzmidim?

 

Qoy desinlər, Məmdəli düşdü Ədes sövdasına....

Məncili versəydilər orda qərar etməzmidim?

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

GİLEY, YAXUD UMU-KÜSÜ

 

Get-gedə, "Zənbur" ağa, sən də çaşırsan deyəsən?!

Gah da bir məzhəbə, dinə sataşırsan deyəsən?!

 

Sən düz adəmsən əgər səndə bu tədbir nədir?

Jurnala çəkdiyin ol çalmalı təsvir nədir?

Qollarından sarılan kimdir, о zəncir nədir?

Dinmədikcə sənə sərhəddən aşırsan deyəsən?!

Gah da bir məzhəbə, dinə sataşırsan deyəsən?!

 

Nədir ol həlqeyi-zəncirdə bir para süvər?

Kimləri göstəriyor halqa dərunindəkilər?

Şəkli-islama gülən kimdir о ifritsiyər?

Sən bu rəftar ilə bizdən uzaşırsan deyəsən?!

Gah da bir məzhəbə, dinə sataşırsan deyəsən?!

 

Açmağa bir para əsrarı edib səyü təlaş,

Çalışırsan ki, bizə təng ola ta rahi-məaş?

Bu qədər etmə cəsarət, özünü gözlə, yavaş!

Dəymədikcə kefinə lovğalaşırsan deyəsən?!

Adətə, ürfə, rüsumə sataşırsan deyəsən?!

 

Sən bu şəkl ilə bütün xalqı oyatdın da deyək,

Bizi mənfur eləyib bir yana qatdın da deyək,

Sənə nə xeyr olacaq bizləri atdın da deyək?

Boş yerə boylə bizimlə dalaşırsan deyəsən?!

Adətə, ürfə, rüsumə sataşırsan deyəsən?!

 

Məzhəkə jurnalın əvvəl bizə, ibrətdi, dedin,

Bir para şəxsə sataşdın, bu nəsihətdi, dedin,

Bizi qatdın işə, bir növ zərafətdi, dedin,

İndi amma dəxi ciddən savaşırsan deyəsən?!

Adətə, ürfə, rüsumə sataşırsan deyəsən?!

 

Şəxsi-islamın əgər biz qolunu bağlamışıq --

Nə günah eyləmişik? Millət üçün ağlamışıq....

Hifz edib məzhəbi, şeytanı yaxıb, dağlamışıq.

Bizi gördükdə müqəssir dolaşırsan deyəsən?!

Adətə, ürfə, rüsumə sataşırsan deyəsən?!

 

Biz əgər olmasaq, islama nigəhban kim olar?

Beş gün ötməz ki, bu bağın gülü reyhanı solar,

İxtiraati-şəniə bütün islama dolar,

Leyk sən anlamayıb işdə çaşırsan deyəsən?!

Gah da bir məzhəbə, dinə sataşırsan deyəsən?!

 

Asta-asta dəbərib qurdalaşırsan deyəsən?!

Bəzi əfsanəçilərlə yanaşırsan deyəsən?!

Büsbütün məfsədələrlə bulaşırsan deyəsən?!

Ay balam, eybini qan!

Bir həya eylə, utan!

Yoxsa təkfir edərik

Lapca risva olasan!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

GÖTÜRÜLDÜ

 

Ey vay ki, heysiyyəti-millət götürüldü!

Millətdə olan büsbütün adət götürüldü!

 

Yetməzdi bu kim, millətin əhrarı ayıldı,

Arif denilən bəzi füsunkarı ayıldı,

Мəçmuə yazan bir para biarı ayıldı,

Şair ləqəbində neçə idbarı ayıldı,

Yəni ki, bu əsrin bütün əşrarı ayıldı,

Derdim, bəcəhənnəm, elin əfkarı ayıldı,

Torpaq başıma, indi də tüccarı ayıldı!

Hər bir işə əl qatdı, mürüvvət götürüldü!

Millətdə olan büsbütün adət götürüldü!

 

Var idi bu millətdə qabaq bir gözəl adət:

Bir şəxsi-müsəlman eləyən vaxtda rəhlət,

Meyyit hələ bəstərdə uzansın deyə rahət,

Qüsl etmədən əvvəl olunurdu ona hörmət,

Yüzlərcə edərdik ona sipara tilavət,

Hər cüzvdə bir rublə çatardı bizə ücrət,

Bir hörmət idi bu bizə, həm meyyitə nisbət,

Heyfa ki, əvaxırda bu hörmət götürüldü!

Millətdə olan büsbütün adət götürüldü!

 

Tacirlərin indi dəyişib tinəti yekca,

Duymuşlar olar bizdəki niyyətləri guya,

Ehsanlar olub tərk, qazanlar sönüb, ey va!....

Nə molla payı var, nə qonaqlıq, nə müsəmma,

Bişmir tarının bir tikə halvası da hətta,

Hər fənn ediriksə işimiz tutmayır əsla,

Ах!....  ах! ...  О keçən günlərimiz noldu, xudaya!

Küfran elədik sanki bu nemət götürüldü!

Millətdə olan büsbütün adət götürüldü!

 

Kim getsə idi Həccə və ya Kərbübəlayə

Zəvvar idi əvvəl о bizə, əhli-duayə,

Mail о, duayə, vəli biz simü tilayə,

Görcək onu ünvan edərək bir neçə ayə,

Derdik ki, gərək pak ola həmyandakı mayə

Bir xeyrli əmr idi bu biz mollanümayə,

Heyfa ki, baxılmır dəxi nəleynə, əsayə,

Birləşdi hamı, sidqü sədaqət götürüldü!

Millətdə olan büsbütün adət götürüldü!

 

Şadəm gələcək günlərimiz keçsə bu nisbət,

Qorxum bu ki, gündən-günə bədtər ola halət,

Bir gün gələ bidar ola bilcümlə cəmaət,

Təzviri ibadətdən edə fərq bu millət,

Meydana çıxa bizdəki hər dürlü xəyanət,

Nə töhfə gələ bizlərə, nə nəzr, nə rüşvət,

Hörmət yerinə el bizə izhar edə nifrət,

Hətta deyələr: --  Molla, ziyafət götürüldü!

Dolma və tərək, firniyü şərbət götürüldü!

Millətdə olan büsbütün adət götürüldü!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

"GÜLÜSTAN"İ - SƏDİDƏN BİR HEKAYEYİ-MƏNZUMİYYƏYƏ BƏNZƏTMƏ

 

Yeki pürsid əz an şəh küştə fərzənd,

Ki, ey Əbdalhəmid əz-to xirədmənd;

Səfarətxanəra mənzil güzidi,

Çera tən dadə bər mellət, nəzbədi?

Besevdayi-Qrım əz-Rey gozəşti,

Çera dər-baği-şəh rahət nəgəşti?

Begoft: əhvali-ma bərfı-cəhanəst,

Gəhi cün yəx, gəhi abi-rəvanəst,

Gəhi bər təxti-cəbbari nəşinim,

Gəhi dər-ğürbət əndər ca gozinim.

Mənü-Əbdalhəmid ər zende manim,

Becani-mellət atəş bərfəşanim.

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

HƏ, DE GÖRÜM, NƏ OLDU BƏS?

 

Hə, de görüm, nə oldu bəs, ay balam, iddəaların?

Tutmuş idi yeri, göyü nalələrin, nəvaların....

Yoxsa qanıb da eybini boşlamısan ədaların?

Şimdi, hərif, söz haman mən deyən oldu, olmadı?

 

Sən demədinmi, sağlamam, yox bədənimdə bir mərəz?

Mən demədimmi, nəfsinin əslinə hirs olur ərəz?

Sən demədinmi, şəxsimə əl tapa bilməyib qərəz?

Та ki, olundu imtəhan, mən deyən oldu, olmadı?

 

Əncümən əhlinin, qoçaq, sən demədinmi, bir təki

Verməyəcək riza gələ ölkəmizə Ətabəki?!

Noldu ki, tez boşaldı bəs iş görən əncüməndəki?

Köhnə qapı, haman daban, mən deyən oldu, olmadı?

 

Sən о deyilmidin, dedin: dumdur ümidgahımız?

Mən demədimmi, var buna dumduru iştibahımız?....

Bakı vəkili getdimi, oldumu dadxahımız?

Get, hələ xamsan, dolan, mən deyən oldu, olmadı?

 

Sən demədinmi, dumada rəf olur ehtiyacımız?

Mən də dedimmi, çox yemə, tez pozular məzacımız?....

Qara bulutlar oynaşır, indi nədir ilacımız?

Çulğalayır bizi duman, mən deyən oldu, olmadı?

 

Sən о deyilmidin, dedin: var bizim ittihadımız?

Mən də, yadında var, dedim: yox buna etimadımız....

Büğzə, nifaqədir bizim qeyrətü ictihadımız....

Pərdə açıldı nagəhan, mən deyən oldu, olmadı?

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

HƏR NƏ VERSƏN, VER

 

Hər nə versən, ver, məbada vermə bir dirhəm zəkat,

Qoy acından ölsə ölsün binəva kəndli və tat.

 

Hər nə düz versən, ver, oğlum, borcunu vermə təmam,

Hər nə alsan, al, amandır, alma kasıbdan səlam.

 

Hər nə etsən, et və lakin etmə meydən ictinab,

Hər nə dutsan, dut və lakin dutma bir kari-səvab.

 

Hər nə çəksən, çək, vəli, çəkmə xəcalət qübhdən,

Harda yatsan yat, ayılma, durma hərgiz sübhdən.

 

Hər yerə gəlsən, gəl, amma gəlmə dərsə, məktəbə,

Hər kəsə uysan, uy, amma uyma dinə, məzhəbə.

 

Hər nə çəksən, cək, bəradər, çəkmə düz mizanını,

Çəkmə sən millət qəmin, çəkmə, çək öz qəlyanını.

 

Baxmasan eytamə, baxma, baxma, bax löbətlərə,

Gəlməsən imanə, gəlmə, gəlmə, gəl lənətlərə.

 

Olmasan bir xeyrə bais, olma, ol bais şərə,

Etməsən imdad, etmə, et sitəm acizlərə.

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

"HƏYAT" QƏZETİNİN BAĞLANMASINA GÖRƏ

 

Elm ayineyi-surəti-hal idi, nədən bəs,

Əcsamdə ərvahə misal idi, nədən bəs,

Elm ilə vətən nikməal idi, nədən bəs,

Təhsili-ədəb, kəsbi-kəmal idi, nədən bəs,

Millət ümənası bu gözəl rütbəyi dandı?

Əfsus, "Həyat" isə məmat oldu, qapandı!

 

Elm idi əgər bəxş edən insanə şərafət--

Millət nə səbəbdən ona göstərmədi rəğbət?

İslam ülumunda gər olsaydı ləyaqət

Rusi oxumuşlar bə neçin etdilə nifrət?

Bu nifrəti hər gündə görüb axır utandı,

Əfsus, "Həyat" isə məmat oldu, qapandı!

 

Mey nəşəsini zövq bilər, cam nə bilsin?

Ruh anladığı ləzzəti əcram nə bilsin?

Ustadın işin, işlədiyin xam nə bilsin?

Elmin, hünərin qiymətin islam nə bilsin?

Getsin qabağa qonşular, islam dayandı,

Əfsus, "Həyat" isə məmat oldu, qapandı!

 

Qoy qonşular alsın hələ min dürlü fəvaid,

Qoy qonşular etsin hələ təzyidi cəraid,

Sən söylə, qəzetdən nə olur bizlərə aid?

Ancaq ikini bir elə, qoyma ola zaid,

İslamda bilmək, oxumaq çünki ziyandı;

Əfsus, "Həyat" isə məmat oldu, qapandı!

 

Əğyarlar indi sənə faiqmi, deyil ya?

İslamını məhv etməyə şaiqmi, deyil ya?

İbzali-himəm millətə layiqmi, deyil ya?

Ancaq əməlin qəti-əlaiqmi, deyil ya?

Çün qəti-əlaiq odu hər guşədə yandı,

Əfsus, "Həyat" isə məmat oldu, qapandı!

 

Gopnan əməl aşmaz, işə qeyrət gərək olsun,

Millət düyünün açmağa himmət gərək olsun,

Min elm deməkdənsə həmiyyət gərək olsun,

Sözdən nə bitər, işdə həqiqət gərək olsun!

Haqsızlığı hər gündə görüb axır usandı,

Əfsus, "Həyat" isə məmat oldu, qapandı!

 

Ağrıtma əbəs başını, meyl etmə ülumə,

Yox vəq qoyan elmə, kəmalata, rüsumə,

Hər kəs cibini güdmədədir baxsan ümumə,

Xərc etsə edər dolma-badımcana, lühumə.

Hop-hop, yeməyə, içməyə bu qövm yarandı!

Əfsus, "Həyat" isə məmat oldu, qapandı.

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

"HƏYAT" QƏZETİNİN İKİNCİ İLİNDƏ "GOP-GOP" İMZALI "QOY MƏKTƏBƏ TƏHSİLİ ÜLUM  EYLƏSİN  OĞLUM, DAŞ   OLSA DA QƏLBİ, ONU MUM EYLƏSİN OĞLUM!" NƏQƏRATLI ŞERƏ NƏZİRƏ-TƏMƏSXÜRANƏ

 

Bu tifl ki, nuri-bəsərü şireyi-candır,

Tabi-tənü arami-dilü ruhi-rəvandır,

Min zəhmət ilə bəslədiyin tazə cavandır,

Göndərmə bunu məktəbə, rəhm eylə, amandır!

Qoy küçədə naz ilə xuram eyləsin oğlun!

Öz xoşladığı əmrə qiyam eyləsin oğlun!

 

Bu bülbüli-şuridə ki, pakizənəfəsdir,

Aludeyi-qəm etmə ki, bihudə həvəsdir,

Bunca ki, gedib məktəbə,--bildikləri bəsdir,

Məktəbdir adı, leyk həqiqətdə qəfəsdir;

Qoyma о dağılmışda məqam eyləsin oğlun!

Sübhün belə viranədə şam eyləsin oğlun!

 

Məktəbdə gedib dərs oxuyanları görürsən,

Nitqi çəkilən tazə cavanları görürsən,

Qətən quruyub cismdə qanları görürsən,

Arifsən, özün yaxşı-yamanları görürsən,

Qıyma ki, gedib fıkrini xam eyləsin oğlun!

Ömrün qəmi-elm ilə tamam eyləsin oğlun!

 

Bavər edəməm, elmdən olsun fərəh-aid,

Elm artıq olursa həm olur qəm mütəzaid,

İstərsən əgər oğlun edə kəsb fəvaid,

Həm sərvəti zaid ola, həm miknəti zaid,--

Tərğib elə ta kəsbi-həram eyləsin oğlun!

Bir ad çıxarıb şöhrəti-tam eyləsin oğlun!

 

Biçarə kişi, qanmağa başın hələ keydir,

Axır mənə bir söylə görüm, elm nə şeydir?

Bilmək nə gərək kim, bu əlifdir, bu da beydir?

Həvvəz, sora hütti, bu nə heydir, о nə heydir?

Qoy pul qazanıb sədri-məqam eyləsin oğlun!

Bəy, xanlar ilə dəxl-kəlam eyləsin oğlun!

 

Gop-gop kimi bifaidə əhli-qələm olma,

Ol Başıqapazlı, vəli, Bidərdü Qəm olma,

Qızdırmalı ol, Təşnələbü Didənəm olma,

Molla Mozalanlara uyuş, möhtərəm olma,

Qoy Hop-hop olub şöhrəti-tam eyləsin oğlun!

Kəsbin buraxıb şerə dəvam eyləsin oğlun!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

"HƏYAT" QƏZETİNİN İKİNCİ İLİNDƏ "GOP-GOP" İMZALI "QOY MƏKTƏBƏ TƏHSİLİ ÜLUM  EYLƏSİN  OĞLUM, DAŞ   OLSA DA QƏLBİ, ONU MUM EYLƏSİN OĞLUM!" NƏQƏRATLI ŞERƏ NƏZİRƏ-TƏMƏSXÜRANƏ

 

Bu tifl ki, nuri-bəsərü şireyi-candır,

Tabi-tənü arami-dilü ruhi-rəvandır,

Min zəhmət ilə bəslədiyin tazə cavandır,

Göndərmə bunu məktəbə, rəhm eylə, amandır!

Qoy küçədə naz ilə xuram eyləsin oğlun!

Öz xoşladığı əmrə qiyam eyləsin oğlun!

 

Bu bülbüli-şuridə ki, pakizənəfəsdir,

Aludeyi-qəm etmə ki, bihudə həvəsdir,

Bunca ki, gedib məktəbə,--bildikləri bəsdir,

Məktəbdir adı, leyk həqiqətdə qəfəsdir;

Qoyma о dağılmışda məqam eyləsin oğlun!

Sübhün belə viranədə şam eyləsin oğlun!

 

Məktəbdə gedib dərs oxuyanları görürsən,

Nitqi çəkilən tazə cavanları görürsən,

Qətən quruyub cismdə qanları görürsən,

Arifsən, özün yaxşı-yamanları görürsən,

Qıyma ki, gedib fıkrini xam eyləsin oğlun!

Ömrün qəmi-elm ilə tamam eyləsin oğlun!

 

Bavər edəməm, elmdən olsun fərəh-aid,

Elm artıq olursa həm olur qəm mütəzaid,

İstərsən əgər oğlun edə kəsb fəvaid,

Həm sərvəti zaid ola, həm miknəti zaid,--

Tərğib elə ta kəsbi-həram eyləsin oğlun!

Bir ad çıxarıb şöhrəti-tam eyləsin oğlun!

 

Biçarə kişi, qanmağa başın hələ keydir,

Axır mənə bir söylə görüm, elm nə şeydir?

Bilmək nə gərək kim, bu əlifdir, bu da beydir?

Həvvəz, sora hütti, bu nə heydir, о nə heydir?

Qoy pul qazanıb sədri-məqam eyləsin oğlun!

Bəy, xanlar ilə dəxl-kəlam eyləsin oğlun!

 

Gop-gop kimi bifaidə əhli-qələm olma,

Ol Başıqapazlı, vəli, Bidərdü Qəm olma,

Qızdırmalı ol, Təşnələbü Didənəm olma,

Molla Mozalanlara uyuş, möhtərəm olma,

Qoy Hop-hop olub şöhrəti-tam eyləsin oğlun!

Kəsbin buraxıb şerə dəvam eyləsin oğlun!

Mirzə ələkbər sabir

Əqvalı-hikmətdən müqtəbis bir mənzum

Könül, ol talibi-hikmət, - o hikmət kim, həqiqətdir,
Həqiqi hikmət ancaq hüsni-siyrətdən ibarətdir.

Həkimi-kamil olmaqçın deyildir çox bilik lazım,
Fəqət iqnai-nəfsə müqtədir olmaz kifayətdir.

Zəlalət əhli hər şey kəc anlar, kəc də hökm eylər,
O kəs kim, doğru yolu fəhm edər - əhli-fəzilətdir.

Olur aləmdə şəxsin himməti miqdarı-fikrincə,
Nə himmət gözlənir ondan ki, əfkarı qəbahətdir?

Pədərlə madərin nəşindən əsla təlxkam olma,
Səni təkdiru təzir etsə də, bir dadlı şərbətdir.

Doğuşda ayrılırkən müxtəlif surətlərə insan,
Məmatında onu yeksan qılan xaki-nədamətdir.

Cənabı-həq o bəhri-bigiranı-mərhəmətdir kim,
Ona mülhəq olan insan şərəfyabı-səadətdir.

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

ƏRDƏBİL

Altmış illik ömrüm oldu səndə bərbad, Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Zənn edirəm mən bütün aləmdə İran’dan səva,
Bir fərəh abad yer yoxdu o samandan səva,
Övrət olmaz hüsnüdə Fatma, Tükəzbandan səva,
Var imiş Rusiyyədə min – min pərizad, Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Ey vətən, huri görürdüm səndəki övrətləri,
Dərdim ol, hurilərin sənsən yəqin cənnətləri,
İndi heyranam baxıb gördükcə bu lövbətləri,
Hər birində başqa ləzzət, başqa bir dad, Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Haliya Bakı’dayım, Baku demə bir luxtüzar,
Xassə dərya sahili bir lövbətistani – tatar,
Hər tərəf ağ – çağ madamdır, bir birindən gülüzar,
Türfə dilbər, töhfə bir şey, yaxşı bir zad, Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Min mənim tək kəblayı bir Sonyanın dildadəsi,
Min mənim tək paki – din bir rum kadın üftadəsi
Min mənim tək möminin bilməm nolub səccadəsi?
Bəndəlik qeydin qırıb olmuşdur azad, Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Beş deyil, on beş deyil, hər yan baxırsan, var madam,
Ev madam, mənzil madam, balkon madam, talvar madam,
Sirk madam, qəstin madam, pasaj madam, bulvar madam,
Müxtəsər, əqlim çaşıb, ey dad – bidad, Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Gərçi İran’dan çıxırkən başqa idi niyyətim,
Niyyətim kəsb idi, vardı kəsbi – kara qeyrətim,
Qeyrətim razı deyildi ac dolansın külfətim,
Yox gözümdə indi nə külfət, nə övlad, Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Bəs ki artır bunları gördükcə hərdən rəğbətim,
Rəğbətim artırsa da lakin qavışmır həsrətim,
Həsrətim bir şeyədir, ancaq düzəlmir halətim,
Halətim təskini – nəfsə qılmır imdad, , Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Qorxudurdu çıxmamışkən ölkədən qurbət məni,
Çulğayıbmış qəflətimdən vəhşətü dəhşət məni,
İndi bu gördüklərimdən mat edib heyrət məni,
Özlüyümdən çıxmışam, əfsus!...fəryad!.... , Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Tazədən bərgəşt edib bir də cavan olsaydım, ah!...
Şıq geyimli bir cavan – xoşnişan olsaydım, ah!...
Bu pərilərlə doyunca həmzəban olsaydım, ah!...
Dəhrdə beş gün yaşardım xürrəmü şad, Ərdəbil !
Bir də namərdəm əgər etsəm səni yad, Ərdəbil !

Mirzə ələkbər sabir

 

آلتيميش ايلليك عؤمروم اولدو سنده برباد اردبيل!
بير ده نامردم اگر ائتسه م سنى ياد٬ اردبيل!

ظنن ائديرديم من بوتون عالمده ايراندان ساوا
بير فرح آباد يوخدو او ساماندان ساوا
عؤورت اولماز حوسنوده فاطما٬ توكذباندادن ساوا
وار ايميش روسييه ده مين مين پريزاد اردبيل!
بير ده نامردم اگر ائتسه م سنى ياد اردبيل!
************************************************

EYLƏ BİLİRDİM Kİ, DƏXİ SÜBH OLUB

Eylə bilirdim ki, də xi sübh olub,

Mürği-səhə rt ək bir a ğız ba nla dım.

Sə ng şikəst e ylə di ba lü pərim,

Banlama ğın ha silini anladım.

Övci-fəzadə görə rək ba yquşu

Səhndə qaqqılla yıram indi mən.

Bir də məni vurma, aman, sə ngdil!

Rəhm e lə, nıqqılla yıram indi mə n.

Ay çala ğanlar, mə ni qorxuzma yın,

Mə n sizə t ərk e ylə mişə m la nə ni!

Se yr e lə yiz, övci-həva da uçuz,

Mə n d ə gəzim sə hnəçeyi-xanə ni.

Ağlamayın, ağlama yın, cücə lə r,

Banlamaram, banlamaram bir daha!

Banlamamaqdır sizə əhdim mə nim,

Söylə mirə m: a nlamaram bir daha!.

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Fəhlə özünü sən də bir insanmi sanirsan?!  

Fəhlə özünü sən də bir  insanmı sanırsan?!
        Pulsuz kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!

İnsan olanın  cahü  cəlalı gərək  olsun,
İnsan olanın dövləti, mali gərək olsun,
Hümmət  demirəm, evləri ali gərək olsun?!
           Alçaq, ufacıq daxmanı samanmı sanırsan?!
           Axmaq kişi insanlığı asanmı sanırsan?!
Hər  məclisi- alidə soxulma tez arayə,
Sən  dur ayaq üstə,demə bir  söz ümarəyə,
Caiz deyil insanca  danışmaq füqarəyə?!
           Dövlətlilərə kəndini  yeksanmı sanırsan?!
           Axmaq kişi insanlığı asanmı sanırsan?!
Fərq  ilə  ğinə  əhlinə  kim  verdi müsavat?
Mənada  də,  surətdə  də  var  bunda münafat,
Öz  fəzlini  pulsuz edəməz kimsənə  isbat,
           Bu  mümtənəi qabili – imkanmı  sanırsan?1
           Axmaq kişi insanlığı asanmı sanırsan?!
Get vur çəkicin, işlə işin,  çıxma zeyindən,
Məqsud müsavat  isə ayrılma ceyindən,
Var nisbətin ərbabi- ğinayə nə  şeyindən?
           Bir  abbasi gün  müzdunu  milyanmı  sanırsan?!
           Axmaq  kişi  insanlığı  asanmı  sanırsan?!
Dövlətliyik,  əlbəttə,  şərafət də  bizimdir,
Əmlak bizimdirsə,  əyalət də bizimdir,
Divan  bizim, ərbabi- hökumət də bizimdir,
           Ölkə  dərəbəylik deyə  xan- xanmı  sanırsan?!
           Axmaq kişi insanlığı asanmı sanırsan?!
Asudə  dolanmaqda ikən dövlətimizdən,
Azğınlıq  edirsiz  də hələ  nemətimizdən,
Boylə, çıxacaqsınızmı bizim  minnətimizdən?!
           Ehsanımızın  şükrünü küfranmı sanırsan?!
           Axmaq kişi insanlığı asanmı sanırsan?!
                           Heç bir utanırsan?!
                           Ya bir  usanırsan?!
                           Əlminnətü – lillah,
                           Odlara yanırsan?!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!  

Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!
             Qeyrətimiz bəlli bütün millətə!...

Biz qoca qafqazlı igid ərlərik,
Cümlə hünərdmərdlərik, nərlərik,
Iş görəcək yerdə, söz əzbərlərik,
             Aşiqik ancaq quru, boş söhbətə,
             Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!

Çırmanarıq keçməyə çay gəlməmiş,
Başlayırıq qızmağa yay gəlməmiş,
Söz veririk indi - bir ay gəlməmiş,
             Asta qaçıb dürtülərik xəlvətə,
             Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!

Cümlə cahan yatsa da, biz yatmarıq,
Qeyrətü-milliyyəmizi atmarıq,
Əhlimizi başqalarına satmarıq,
             Bir quruşa, bir pula, ya bir çetə!
             Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!

Bizdə görünməz nə fəsadü nifaq,
Işləmədə bir-birimizden qoçaq,
Bax, budur islamı gətirrik qabaq;
             Boyləcə xidmət olunur millətə,
             Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!

Bir işə min hummətimiz var bizim!
Bax, neçə cəmiyyətimiz var bizim!
Bundan gözəl niyyətimiz var bizim!
             Ay bərəkallah, bu gözəl niyyətə!
             Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!

Hansı məkatib ki, onu açmadıq?
Hansı sənaye ki, para saçmadıq?
Verdiyimiz sözdən uzaq qaçmadıq;
             Işlərimiz mindi bütün surətə!..
             Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!

Bax, neçə darüləcəz, dari-elm!
Bir neçə məktəb, neçə asari elm!..
Bizlərik, əlbəttə, xəridari-elm!
             Çatmışıq ondandı belə hörmətə!..
             Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!

Bizdə nə fəhlə tapılar, nə gəda,
Bizdə nə sail və nə bir binəva,
Bəxtəvər övladımıza mərhəba!
             Baş aparıb hər biri bir sənətə!..
             Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!

             Etmişik ifa atalıq mehrini,
             Çəkmişik övladımızın fikrini,
             Ömrümüz olsa görərik bəhrini,
             Onda ki, onlar uyacaq sirqətə,
             Həbsdə məşğul olacaq işrətə,
             Fəxr edərik biz də bütün millətə!
             Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!
             Ay bərəkallah, bu gözəl niyyətə!..

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Laylay, bala, laylay!

From VikiMənbə

Jump to: navigation, search

Tərpənmə amandır bala, qəflətdən ayılma!
Açma gözünü, xabi-cəhalətdən ayılma!
Laylay, bala, laylay!
Yat, qal dala, laylay!

Aldanma ayıqlıqda fəraqət ola, heyhat!
Qəflətdə keçənlər kimi ləzzət ola, heyhat!
Bidar olanın başı səlamət ola, heyhat!
At başını yat, bəstəri-rahətdən ayılma!
Laylay, bala, laylay!
Yat, qal dala, laylay!

Açsan gözünü rəngü məşəqqət görəcəksən,
Millətdə qəm ümmətdə, küdurət görəcəksən,
Qıldıqca nəzər millətə heyrat görəcəksən,
Çək başına yorğanını, nikbətdən ayılma!
Laylay, bala, laylay!
Yat, qal dala, laylay!

Bir ləhzə ayıldınsa, qutar canın yuxla,
At tiryakını, meyl elə qəlyanını, yuxla,
İncinsə sağın, ver yerə sol yanın, yuxla,
İllərcə şüar etdiyin adətən ayılma!
Laylay, bala, laylay!
Yat, qal dala, laylay!

Göz nurudur uyqu, onu dur etmə gözündən,
Yol vermə məbada bir an çıxa sözündən,
Amma elə bərk yuxula ki, hətta get özündən,
Afaqı tutan şurü qiyamətdən ayılma!
Laylay, bala, laylay!
Yat, qal dala, laylay!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Mən belə esrarı qana bilmirəm   

Mən belə esrarı qana bilmirəm,
Qanmaz olub da dolana bilmirəm!..

Axtaxana, sağda dana böyüdü,
Mən böyük ollam haçana, bilmirəm!..

Derlər utan, heç kəsə bir söz demə, -
Həq sözü derkən utana bilmirəm!..

Neyləməli, göz görür, əqlim kəsir,
Mən günəşi göydə dana bilmirəm!..

Şiddəti-seylan ilə baran tökür,
Bir koma yox, daldalana bilmirəm!..

Derlər utan, hərzəvu hədyan demə, -
Güc gətirir dərd, usana bilmirəm!..

Derlər, otur evdə, nədim, kasibəm,
Kəsb eləməzsəm, qazana bilmirəm!..

Derlər, a qanmaz, de yıxıl, ol, qurtar!
He, balam, doğrusu, ay dadaş, mən dəxi
Məsləhət ondan o yana bilmirəm!..

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Məzlumluq edib başlama fəryada, əkinçi!

Qoyma özünü tülkülüyə, adə, əkinçi!
Bir üzrlə hər gündə gəlib durma qapımda,
Yalvarma mənə, boynunu keç vurma qapımda,
Gahi başına, gah döşünə vurma qapımda,
        Ləğv olma, ədəb gözəl bu məvadə, əkinçi!
        Lal o, a balam, başlama fəryadə əkinçi!

Xoş keçmədi il çöllüyə, dehqanə, nə borcum?
Yağmadı yağış, bitmədi bir danə, nə borcum?
Əsdi qara yel çəltiyə, bostanə, nə borcum?
        Getdi mənə nə fəhləliyin badə, əkinçi!
        Lağ-lağ danışıb başlama fəryadə, əkinçi!

Aldı dolu eldən səru samanını, neylim?
Yainki çəyirtkə yedi bostanını, neylim?
Verdin keçən il borcuna yorğanını, neylim?
        Ol indi palas satmağa amadə, əkinçi!
        Lal ol, a balam, başlama fəryadə, əkinçi!

Söz açma mənə çox çalışıb, az yeməyindən,
Canın bəcəhənnəm ki, ölürsən, deməyindən!
Mən gözləmənəm, buğda çıxar, əvr bəbəyindən!
        Çəltik də gətir, arpa da, buğda da, əkinçi!
        Yoxsa soyaram lap dərini, adə, əkinçi!

Sən hey də yoxumdur, çıxarib canını, allam!
Vallahi ovub dideyi-giryanını, allam!
Şallağə tutub pərkəri-üryanını, allam!
        Öz halını sal indi özün yadə, əkinçi!
        Lağ-lağ danışıb başlama fəryadə, əkinçi!

Cütcü babasan, buğdanı ver, darı yeyərsən,
Su olmasa, qışda əridib qarı yeyərsən,
Daşdan yumuşaq zəhr nədir, marı yeyərsən,
        Öyrəşməmisən ət-yağa dünyadə, əkinçi!
        Heyvan kimi ömr eyləmisən sadə, əkinçi!

Lakin mənim insaqlıq olub vəzi-mədarım,
Bəyzadəyəm, asayişədir cümlə qərarım,
Meysiz, məzəsiz, bitməz olur şamu nəharım;
        Iştə belədir haləti-bəyzadə, əkinçi!
        Bəyzadələrin rəsmi budur, adə, əkinçi!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!

Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!
Qoy mən tox olum özgələri ilə nədir karim,
Dünyavü cahan ac olur olsun nə işim var?!

Səs salma, yatanlar ayılar, qoy hələ yatsın,
Yatmışları razı deyiləm kimsə oyatsın,
Tək-tək ayılan varsada həq dadıma çatsın,
Mən salim olum cümlə cahan batsada batsın;
Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!

Salma yadıma söhbəti tarixi cahanı,
Əyyami-sələfdən demə bir sözdə filani,
Hal isə gətir meyl eləyim domlanı, nani,
Müstəqbəli görmək nə gərək, ömürdü fani;
Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!

Övladi vətən qoy hələ avarə dolansın,
Çirkabi-səfalətlə əli, başı bulansın,
Dul övrət isə sailə olsun, oda yansın,
Ancaq mənim avazeyi-şənim uçalsın;
Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!

Hər millət edir səfheyi-dünyada tərəqqi,
Eylər hərə bir mənzili-məvada tərəqqi,
Yorğan-döşəyimə düşə gər yadə tərəqqi,
Bizdə edərik aləmi-röyada tərəqqi;
Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?!
Düşmənlərə möhtac olur olsun, nə işim var?!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Oxutmuram, əl çəkin!   

Oğul mənimdir əgər, oxutmuram, əl çəkin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!

Gərçi bu bədbəxt özü elmə həvəskardır,
Kəsbi-kamal etməyə səyi dəxi vardır,
Məncə bu işlər bütün şiveyi-küffardır,
          Dinə zərərdir, zərər, oxutmuram, əl çəkin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!

Bəs ki, uşaqdır hələ, yaxşı-yaman sanmayır,
Elmin əbəs olduğun anlamayır, qanmayır,
Sair uşaq kimi hər sözə aldanmayır,
          Eyləyir ömrün hədər, oxutmuram əl çəkin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!

Eyləmərəm rəhm onun gözdən axan yaşına,
Baxsın özündən böyük öz qoçu qardaşına,
Ölsə də verməm rıza şapqa qoya başına,
          Kafir ola bir nəfər, oxutmuram əl çəkin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!

Uşaq mənimdir, baba, dəxli nədir sizlərə?
Kim sizi qəyyum edib hökm edəsiz bizlərə?
Yatmaram əsla belə dinə dəyər sözlərə!
          Bir kərə qan, müxtəsər, oxutmuram el cekin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!

Qoysanız öz oğlumu mən salım öz halimə,
Sənətimi öyrədib, uydurum əhvalimə,
Dün bu oxutmaq sözün ərz elədim alimə,
          Söylədi : ”haza kəfər…”, oxutmuram əl çəkin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!

Bəsdi, cəhənnəm olun, bunca ki, aldatmısız,
Indi beş ildir tamam dinimə əl qatmısız,
Sevgili övladımı kafirə oxşatmısız,
          Duydum işin sərbəsər, oxutmuram əl çəkin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!

Satmaram öz əqlimi siz kimi laməzhəbə,
Razıyam oğlum gedə qəbrə, - nə ki məktəbə!
Məktəb adın çəkməyin, - mələbədir, mələbə!..
          Əlhəzər, ondan həzər, oxutmuram əl çəkin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!

Bəsdir o bildikləri, kaş onu da bilməsə!
Canıma olsun fəda bir də üzü gülməsə!
Ta ki, o zehnindəki fikrləri silməsə,
          Sanma ola bəxtəvər, oxutmuram, əl çəkin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!

Fikrimi verməm əbəs siz kimi nadanlara,
Sövq edəsiz oğlumu bir para hədyanlara,
Çünki xəyanətçisiz cümlə müsəlmanlara,
          Mənzilınizdir səqər, oxutmuram, əl çəkin!
          Eyləməyin dəngəsər, oxutmuram, əl çəkin!
          Dinə zərərdir, zərər, oxutmuram, əl çəkin!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

QOCALIQDAN ŞİKAYƏT

Əfsus qoca ldım, ağacım düşdü ə limdə n,

Sə d he yf cəva nlıq!

Zəf e ylə di a ciz məni, qa ldım əmə limdə n,

Çəkdim nə z iyanlıq!

Saldıqca cə va nlıqda keçən günləri yadə

Də rdim olur on qat!

Ya rəb, yet ərəm birdəmi dünyadə muradə?

Neyhat və he yhat!

Sa qqa l a ğarıb, be l bükülüb, dinmə, fila ni!

Övqatım olub t ə lx;

Övrət d ə ya xır saqqalıma gündə h ə na ni,

«Rişi ki, bərəng ə lx...»

Yad olsun o günlə r k i, mura dımca gəzərdim

Saz əndə Oruğna n;

Min a ciz ü biçarə lə rin başın əzə rdim

Sillə, yumuruğnan.

Bu sa yədə hə r ləhz ə e dib səʹyü tə laşi,

Sərvət qazana rdım;

Təhsil e ləyib qol gücünə əmri-məaşi,

Dövlət qazana rdım.

Əʹzalə r isə süst olub imdi qocalıqdan,

Bir dadrəsim yox!

Görməzmisən ə hva lımı, düşdüm uca lıqdan,

Fəryadrəsim yox;

he ç ye rdə səsim yox,

Kə sk in nəfə sim yox,

Fikrimdi cə va nlıq,

Başqa həvəsim yox!..

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Səradən bir dəli şeytan deyər: insanlar, insanlar! 

Səradən bir dəli şeytan deyər: insanlar, insanlar!
Nədir dünyanı dutmuş elmlər, irfanlar, insanlar!

Qanan kim, qandıran kim nəşri-irfan eyləyən kimdir?
Sizi irşad edir görmürsünüz fəttanlar, insanlar!?

Ədəbdən, elmdən gər feyziyab olsa əvamünnas,
Düşər şənü şərəfdən mollalar, işanlar, insanlar!?

Ayılmış rəncbərlər, almaq istər həqqi-məşruin,
Nə yerdə qalmısız bəylər, ağlar, xanlar, insanlar!?

Mühərrirlər, müfəttinlər usanmazlar, utanmazlar,
Yazarlar hərzələr, əfsanələr, hədyanlar, insanlar!

Şərarətdən çəkib əl, xeyrə mail olmayın bir dəm,
Kəsin başlar, alın canlar, tökün min qanlar, insanlar!

Bəşərsiz, siz qan tökmək təbiidir, cibillidir,
Bu fitrətdən uzaqdır, şübhəsiz, şeytanlar, insanlar!

Deyilmi heyf dillərdən qubari-cəhl məhv olsun?
Neçin hər gündə qandan qopmasın tufanlar, insanlar?

Dəmadəm nəfsi-əmmarə deməkdə “uqtulul-ixvan”,
Neçin salım qala başlar, bədənlər, canlar, insanlar?

Cəhalət pərdəsin çak etməyin, onda görərsiz kim,
Səradır cismlər, həm nəfslər, şeytanlar, insanlar!..

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Sərhesab

Səs ucalaşdı1, qoymayın!
Millət oyaşdı1, qoymayın!
Rişteyi-dərsə, məktəbə…
    Cümlə dolaşdı1, qoymayın!
    Iş yavalaşdı1, qoymayın!

El uyuşub azanlara,
Gündə qəzet yazanlara,
Od vurulub qazanlara,
    Qaynadı, daşdı1, qoymayın!
    Həddindən aşdı1, qoymayın!

Tərk eləyin cavanları, -
Zərrəcə yoxdu qanları,
Sözləri doğru isə də,
    Başları saşdı, qoymayın!
    Çöhrə təraşdı, qoymayın!

Sehri, füsunu xoşlayın,
Şairi, şeri boşlayın,
Məktəb ilə bu firqənin
Bağrı badaşdı, qoymayın!
Nikbəti var, səsin kəsin!
    Qarğa, dolaşdı, qoymayın!
    Çox pis ulaşdı, qoymayın!

Kafir olub, vurun, vurun!
Rişteyi-ülfətin qırın!
Yazdığı şərini cırın!
    Dinə sataşdı, qoymayın!
    Küfrə bulaşdı, qoymayın!

Əqli, şüuri, fəhmi yox,
Irzu həyadə səhmi yox,
Məzhəbi, dini, rəhmi yox,
Işləri yaşdı, qoymayın!
Lap danabaşdı, qoymayın!
    Qırıldı qaşdı, qoymayın!
    Gözdən uzaşdı, qoymayın!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Sual-cavab  

- Görmə! - Baş üstə, yumaram gözlərim.
   - Dinmə! - Mutiəm, kəsərəm sözlərim.
   - Bir söz eşitmə! - Qulağım bağlaram.
   - Gülmə! - Pəkey, şamu səhər ağlaram.
   - Qanma! - Bacarmaram! Məni məzur tut,
                   Böyləcə təklifi-məhali unut!
                   Qabili-imkanmı olur qanmamaq?
                   Məcməri-nar içrə olub yanmamaq?
                    xəmuş atəşi-suzanını,
                   Qıl məni asudə, həm oz canın!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Ürəfa marşı

İntelligentik, gəzərik naz ilə,
Ömr edərik nəşeyi-dəmsaz ilə,
Həftədə bir dilbəri-tənnaz ilə,
                      Həmdəm olub işləri sahmanlarıq,
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Xoşlamırıq bir para nadanları
Şiveyi-nisvani-müsəlmanları,
Neyləyirik Fatma-Tükəzbanları?!
                      Annaları, Sonyaları yanlarıq,
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Bir para biəqlü fərasət bizə
Eyləyir isnadi-qəbahət bizə,
Eyləyir etsin də nəsihət bizə,
                      Bir bunu qanmır ki, biz irfanlarıq,
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Kimsəyə yox dəxli ki, biz işrəti
Xoşlayırıq, boşlayırıq külfəti.
Güşeyi-qəstinde olan ləzəti
                      Xaneyi-viranda haçan anlarıq?!
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

İntelligentik, bu ki, böhtan deyil,
Türki danışmaq bizə şayan deyil,
Türk dili qabili-irfan deyil
                      Biz buna qail olan insanlarıq!
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Türk qəzeti verse de əqlə ziya,
Mən onu almam əlimə mütləqa
Çünki müsəlmanca qonuşmaq bana
                      Eybdir! Öz eybimizi anlarıq!
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Yox işimiz məcməi-islam ilə,
Püxte nasıl söhbet eder xam ilə?
Çünki klublarda sərəncam ilə
                      Hər gecə bir mətləbi ünvanlarıq
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Ürəfa marşı

İntelligentik, gəzərik naz ilə,
Ömr edərik nəşeyi-dəmsaz ilə,
Həftədə bir dilbəri-tənnaz ilə,
                      Həmdəm olub işləri sahmanlarıq,
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Xoşlamırıq bir para nadanları
Şiveyi-nisvani-müsəlmanları,
Neyləyirik Fatma-Tükəzbanları?!
                      Annaları, Sonyaları yanlarıq,
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Bir para biəqlü fərasət bizə
Eyləyir isnadi-qəbahət bizə,
Eyləyir etsin də nəsihət bizə,
                      Bir bunu qanmır ki, biz irfanlarıq,
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Kimsəyə yox dəxli ki, biz işrəti
Xoşlayırıq, boşlayırıq külfəti.
Güşeyi-qəstinde olan ləzəti
                      Xaneyi-viranda haçan anlarıq?!
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

İntelligentik, bu ki, böhtan deyil,
Türki danışmaq bizə şayan deyil,
Türk dili qabili-irfan deyil
                      Biz buna qail olan insanlarıq!
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Türk qəzeti verse de əqlə ziya,
Mən onu almam əlimə mütləqa
Çünki müsəlmanca qonuşmaq bana
                      Eybdir! Öz eybimizi anlarıq!
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Yox işimiz məcməi-islam ilə,
Püxte nasıl söhbet eder xam ilə?
Çünki klublarda sərəncam ilə
                      Hər gecə bir mətləbi ünvanlarıq
                      Ay bərəkallah, nə gözəl canlarıq!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

VAİZ, QƏLƏM ƏHLİN YENƏ TƏHQİR ELƏYİRSƏN

 

Vaiz, qələm əhlin yenə təhqir eləyirsən!

Ey əbri-siyəh, nuri nə təstir eləyirsən!

 

El cümlə dönüb olsa da kafir işin olmaz,

Təzvirini kim ki, duya təkfir eləyirsən!

 

Lən eyləyərək qasibə məxluqu soyursan,

Fani deyərək aləmi təmir eləyirsən!

 

Gördüm yuxuda baği-behişt içrə gəzirsən,

İnsaf!.... Bunu sən necə təbir eləyirsən?

 

Tərk eylə riyani ki, riya şirki-xəfidir,

İşbu sözü kəndin belə təqrir eləyirsən.

 

Mən məkrini hiss etməyə meyl etmədim əsla,

Kəndin dili-həssasımə təsir eləyirsən!

 

Bizdən gözünü yığ ki, sənə aldanan olmaz,

Get onları xam tovla ki, təzvir eləyirsən!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

VAY, VAY! NƏ YAMAN MÜŞKÜLƏ DÜŞDÜ İŞİM, ALLAH!

Vay, vay! Nə yaman müşkülə düşdü işim, allah!

Fəryadıma yet kim, yanıram atəşə, billah!

 

İslamə xələl qatmadadır bir neçə bədxah,

İstərlər ola bəndələrin taği və gümrah,

Etdim nə yaman əsrə təsadüf, aman, ey vah!

Lahövlə vəla qüvvətə illa və billah!

 

Məktəblər açıb eyləyin ehsanı, -- deyirlər,

Məktəbdə qoyun ustulu, daskanı, -- deyirlər,

Рәrpuç eləyin çubü fələqqanı, -- deyirlər,

Dişrə çıxarın həzrəti-mollanı, -- deyirlər,

Molla qovula, yəni müəllim gələ, vah-vah!

Lahövlə vəla qüvvətə illa və billah!

 

Mən anlamıram kim, nola mənayi-müəllim?

Qırx-əlli manat pul ala hər ay müəllim?

Bir tazə üsulə ola ifayi-müəllim?

Pulları ala, söyləyə-oxqay-müəllim?

Molla ona həsrətlə çəkə küçədə ah ... ah!....

Lahövlə vəla qüvvətə illa və billah!

 

Bir ildi, bir az сох da olur, yoxdu damağım,

Nə çatmır əlim bir işə, nə getmir ayağım,

Hərdən yeni bir söz danışır oğlan-uşağım,

Taqqıldayır, allah da şahiddi, qulağım,

Port-Artur, hürriyyət, Mancuriya, qah-qah!....

Lahövlə vəla qüvvətə illa və billah!

 

And olsun ötən günlərə, divanə olublar!

İslamə də, imanə də biganə olublar!

Billahi başım çıxmayır aya nə olublar!?

Hürriyyətə-mürriyyətə məstanə olublar....

Bah-bah!....  Yenə bah-bah!....  Yenə bah-bah!....  Yenə bah-bah!....

Lahövlə vəla qüvvətə illa və billah!

 

Ax, ay keçən illər, nola bir də dolaneydiz,

Tazə yenə beş yüz il olunca dayaneydiz,

Elmi, ədəbi, fəzli, kəmalatı daneydiz,

Ey bildir, inişil, nola odlara yaneydiz!

Та eyləmiyeydiz də bu qafılləri agah!

Lahövlə vəla qüvvətə illa və billah!

 

Bilməm nə işim vardı, başım harda qızışdı,

Elm ilə belə düşmən olan qövm barışdı,

Təcdidi vəfa birlə maariflə sarışdı,

Rahət yata bilməm, mənə qəm muri darışdı.

Etməkmi olar bir də bu uymuşları ikrah?

Lahövlə vəla qüvvətə illa və billah!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Viranə Şəmaxidə mənə gənc tapılmaz

Viranə Şəmaxidə mənə gənc tapılmaz,
Bir gənc bu viranədə birənc tapılmaz.

Pistani-sənəmtək iki limu ələ keçməz,
Bir ğəbğəbi-dilbər kimi parinc tapılmaz.

Rux tutmağa dərgahına bir şah bulunmaz,
Fərzini-xirəd seyrine şətrənc tapılmaz.

Bu bağdə bir növgüli-bixar görünməz,
Bu bəzmdə bir dilbəri-biğünc tapılmaz.

Bu xaneyi-şəşdərdə iki kəb atılmaz,
Bu təxteyi-heyrətdə şeşü pənc tapılmaz.

Tərsadə pəriruy gözəl çoxdu və lakın
Səntək gözəl, ey dilbəri-Gürgənc, tapılmaz.

Şirin söz ilə saldı o ahuni kəməndə,
Sabir kimi bir rindi-süxənsənc tapılmaz.

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Zahid

Zahid ölməkdən qabaq məqsuduna çatmaq dilər,
Cənnətə uyxu ipiylə bir kəmənd atmaq dilər.

E'tiqadınca yatar yatmaz qucar qılmanları,
Ol səbəbdəndir namaz üstündə də yatmaq dilər.

Əbləhin fikrincə cənnət bir Buxara şəhridir,
Beççə tək qılmanları bulduqca oynatmaq dilər.

Məqsədi sövm-ü səlatındən bu imişkən, yazıq,
Həm Xuda'nı, həm də məxluqatı aldatmaq dilər.

Uyxuda axtardığın zahirdə, ya Rəb, tapmasın!
Yoxsa illik taətin bir yolluğa satmaq dilər.

Rind-ü rizvan gördüyün zahid görərsə, şübhəsiz,
Sübhəsin, səccadəsin zöhdilə fırlatmaq dilər.

Küfrün iksir olduğun zahid, amandır bilməsin,
Yoxsa bir zərrə bulud imanına qatmaq dilər!
Mirzə Ələkbər Sabir

************************************************

 

 

Töhmət edir qəzetçilər, -- məşəri-nasi bir belə

Töhmət edir qəzetçilər, -- məşəri-nası bir belə....

Özlərinin inan ki, yox fəhmü zəkası bir belə....

 

Mən kimi aqil olsalar şüğl edələr oğurluğu, --

Zəhməti, rənci bir belə!.. Zövqü səfası bir belə....

 

Cümlə maarif əhlinin haləti göz önündədir,--

Vəchi-məaşı bir belə!.... Dərdü, bəlası bir belə....

 

Madəri-elmə söylənir Məryəmə söylənən tühəm,

Elmin anası bir belə!.... Cəhlin atası bir belə....

 

Mən dəliyəmmi oğlumu məktəbə, dərsə sövq edəm?

Dərsin əzası bir belə!.... Xəlqin ədası bir belə....

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

TÖMEYİ-NƏHAR

Çığırma, yat, ay ac toyuq, yuxunda çoxca darı gör!

Sus, ay yazıq, fəzadəkı üqabi-canşikarı gör!

 

Hinində daldalanma çox, həyətdə də dolanma çox,

Yiyəndəki bıçağə bax, о tiği-abdarı gör!

 

Gətirdiyin yumurtadan nəticə cücə gözləmə,

Qazanda qayqanağa bax, ocaqdakı şərarı gör!

 

Taxıl, taxıl deyib də çox çığırma zəngəzurlu tək,

Bəyin, xanın, xanın, bəyin əlində ehtikarı gör!

 

Mənəm-mənəm deyənlərin inanma çox da qövlünə,

Gərəkli gündə onların qıçındakı fərarı gör!

 

Amandır, uyma vaizin həlavəti-kəlamına,

Əba-qəbanı qovza bax, içində zəhrmarı gör!

 

Bu əğniyaların üzün görüncə ehtiyacda,

Get, ey fəqiri-binəva, kəfən bürün, məzarı gör!

 

Bu inteliklərin sözün gətirmə heç aralığa,

Oları görmək istəsən şərabı gör, qumarı gör!

 

Palitqadır hər işləri, alışları, verişləri,

Olarda bir əməl fəqət quru, boş iftixarı gör!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

TÜRK ALƏMİNİN ŞEKSPİRİ OLAN NAMİQ KAMAL HƏZRƏTLƏRİNİN

"AMALIMIZ-ƏFKARIMIZ İQBALİ VƏTƏNDİR" MƏTLƏLİ ŞERİNƏ NƏZİREYİ-TƏMƏSXÜRANƏ

Amalımız, əfkarımız ifnayi-vətəndir,

Kinü qərəzü hirs bizə rahi-bədəndir,

Əfal yox, ancaq işimiz lafi-dəhəndir,

Dünyadə əsarətlə bütün kam alırız biz,

Qafqazlılarız, yol kəsiriz, nam alırız biz.

 

Əqrəb kimi neştər gücü var dırnağımızda,

İslam susuz olsa, su yox bardağımızda,

Hər küncdə min tülkü yatıb çardağımızda,

Min hiylə qurub rütbəvü ikram alırız biz,

Qafqazlılarız, yol kəsiriz, nam alırız biz.

 

Qafqazlı adı aləmə ikrah rəsandır,

Quldur, qoçumuz zülmdə məşhuri-cahandır,

Kim dersə tərəqqi edəriz, məncə, yalandır,

Bəxlü həsədə adət edib kam alırız biz,

Qafqazlılarız, yol kəsiriz, nam alırız biz.

 

Biz xoşlamanıq dərsi ki, min məktəb açılsın,

Gər min də maarif sözü dünyaya saçılsın,

Məktəbdə nə hörmət ki, о samana qaçılsın?

Meyxanada votqa vurarız, kam alırız biz,

Qafqazlılarız, məst olarız, nam alırız biz.

 

Avropalı öz millətin ihya edir, etsin,

Şənü şərəfi-qövmünü ihya edir, etsin,

Insanlıq adın dəhrdə ibqa edir, etsin,

Qəflətdə yatıb, ad batırıb, nam alırız biz,

Başa yumuruq zolladırız, kam alırız biz.

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

TÜRK ŞAİRLƏRİNİN SİRRİ  AMƏDİ FÜZULİNİN BƏZİ QƏZƏLLƏRİNƏ NƏZİRƏ-TƏMƏSXÜRANƏ

Təhsili-ülum etmə ki, elm afəti-candır,

Həm əqlə ziyandır;

Elm afəti-can olduğu məşhuri-cahandır,

Mərufı-zamandır;

Pəndi-pədəranəm eşit, ey sadə cavanım,

Yaxma qəmə canım!

Xoş ol kəsə kim, vel dolanıb, dağda çobandır,

Asudə hamandır.

Elm içrə xəta olduğun ondan bilirəm kim,

Bilsə nola hər kim,

Elmə gəzənin küfrü zəbanlarda bəyandır,

Təkfirə nişandır.

Məktəb sənə xoş gəlməsin, ol cayi-xətərnak,

Girmə ona çalak;

Məktəb dediyin qeydi-dilü bəndi-zəbandır,

Qarətgəri-candır.

Çernil nədir? Ol qəlbi qara hoqqeyi-dilxun,

Olma ona məftun!

Ağ günlərini etmə qara, allah amandır,

Bu rəng yamandır.

Dəftər nədir? Ol hərzələrin həmdəmi-razi,

Covfı dolu yazi,

Şairləri naqqal edib, avara qoyandır,

Bu mətləb əyandır.

Ol başı kəsilmiş qələmin tutma belindən,

Xovf eylə dilindən;

Axırda çalar canını, bir əfi ilandır,

Əfisə çalandır.

Kağız sənə ağ göstərir öz sineyi-safın,

Guş eyləmə lafın;

Çox tez qaralar qəlbi, mürəbbisi yamandır,

Bir xırdaca yan dur.

Ol zahiri sürxün ürəyi qara qarandaş,

Mirzələrə yoldaş,

Qəlbində xəfı sirrini bildikcə yazandır,

Əyyari-zamandır.

Derlər oxumuşlar: oxumaq yaxşıdır, əmma,

Var bunda müəmma....

Yaxşı nəzər etdikcə sərəncamı yamandır;

Hər addımı qandır;

Lağlağı, amandır,

Qızdırmalı, yan dur,

Sırtıq, Mozalan, dur!

 

Hop-hop dilə düşdü,

İş müşkülə düşdü,

Çünki belə düşdü,

İmdi balabandır.

************************************************

 

UÇİTELLƏR

Tövqif edilmişdi mağıl Gəncə siyezdi,

Olmuşduq əcəb biz dəxi rahət, uçitellər!

 

Düşdü tovuğu turşuya bədbəxt "Nicat"ın,

Əyləşmədi bir ləhzə fərağət uçitellər!

 

Divan-dərəni bəndə çəkib aldı dübarə,

Bu bidət olan əmrə icazət, uçitellər!

 

İndi Bakıda başlanacaq, oldu bu iclas,

Olduq yenə ol məclisə dəvət, uçitellər!

 

Qoymur bu qapanmış bizi dünyada beş-on gün

Adətcə çəkib kef, edək işrət, uçitellər!

 

Bilməm bu siyezdin nədir axır bizə xeyri -

Hər ildə çəkək bunca əziyyət, uçitellər?!

 

Daim bu təşəbüsslər olur həqqüləməlsiz,

Millət pulu yox ta alaq ücrət, uçitellər!

 

Lazım gətirir xərc edək ancaq cibimizdən,

Həm xərc ola mayeyi-zəhmət, uçitellər!

 

Boylə əmələ aqil olan mürtəkib olmaz,

Layiqmi cibişdana xəyanət, uçitellər?!

 

Yəni nə deməkdir bu ki, sən pulunu xərc et,

Та elm oxuyub dərs ala millət, uçitellər?!

 

Millətdən ötür ağlayan axırda olur kor, --

Məzmunlu məsəldir bu ibarət, uçitellər!

 

Bildir də nə zəhmətlə bu iclasa yığışdıq,

Etdik nə qədər boş yerə söhbət, uçitellər!

 

Lağ-lağ danışıldı ki, nədir şiə və sünni,

Lazım ki, bir olsun bu şəriət, uçitellər!

 

Derdiz ki, gərəkdir açıla məktəbi-nisvan,

Bir yanda dəxi məktəbi-sənət, uçitellər!

 

Bu hərzəvü hədyanlara kimlər qulaq asdı,

Kim verdi bu axmaq sözə qiymət, uçitellər?!

 

Baş tutdumu beytülmalınız, söylə, sən allah?!

Çəkdiz, mən ölüm, hiç xəcalət, uçitellər?!

 

İslamın ölüb yoxsa sanırdız vükəlası?

Xudsər eləyirdiz də vəkalət, uçitellər?!

 

Bir millətə kim, siz olasız hadiyü hami,

Batsın yerə, ya rəb, belə millət, uçitellər!

 

Sidqi bu ki, bu barədə rəyimdir əlavə --

Sizlə edə bilməm də şərakət, uçitellər!

 

Fikrim budur ancaq olam öz keyfimə məşğul

Bu guşeyi-gülzardə xəlvət, uçitellər!

 

"Mey şişədə, cam əldə, ağır nəşə başımda"....

Bu şerin edəm virdini adət, uçitellər!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

UŞAQDIR

Ay başı daşdı kişi! Dinmə, uşaqdır uşağım!

Nə ədəb vaxtıdı, qoy söysün, ufaqdır uşağım!

 

Keyfınə dəymə, söyə ya sənə, ya qardaşına,

Atavun goru üçün, boşda bu tifli başına!

İndicə-indicə ancaq yetir on bir yaşına,

Əqli kəsmir, hələ bir körpə uşaqdır uşağım!

Nə ədəb vaxtıdı, qoy söysün, ufaqdır uşağım!

 

Bir söyüşdən ötəri etmə əziyyət balama,

Göyərib coşma, utan, qonşuları yığma dama,

Sənə söydükləri getsin başı batmış atama,

Qışqırıb bağrını da yarma, uşaqdır uşağım!

Nə ədəb vaxtıdı, qoy söysün, ufaqdır uşağım!

 

Ax, nə yaxşı kişidir qonşumuz Ağcanın əri,--

Oğlu söydükcə fərəhdən açılır balü pəri;

Yoxsa, ay hərzə kişi, bir quru sözdən ötəri

Darıxırsan, deməyirsən ki, uşaqdır uşağım!?

Nə ədəb vaxtıdı, qoy söysün, ufaqdır uşağım!

 

Kişi, az söylə mənə bir dəxi məktəb sözünü!

Yəni məktəblə uşaq kamil edərmiş özünü?

Bir söyüşdən yana az danla bu tiflin üzünü!

Sözü ləzzətli, şirin dilli uşaqdır uşağım!

Nə ədəb vaxtıdı, qoy söysün, ufaqdır uşağım!

 

Deyilik erməni, zaye edək övladımızı,

Oxudaq gözləri açılmamış əhfadımızı,

Görmüşəm elm oxumuş heyvərə damadımızı,

Qoymaram məktəbə, bir qabil uşaqdır uşağım!

Nə ədəb vaxtıdı, qoy söysün, ufaqdır uşağım!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi,
Onda ki, övladi-vətən xam idi!
Öz həqi-məşruni bilməzdi el,
Çöhreyi-hürriyətə gülməzdi el,
Gözlərini bir kərə silməzdi el,
Qəztəyə, jurnalə əyilməzdi el,
Daim eşitdikləri övham idi,
Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi!
Ölkədə bunca yox idi eybcu,
Neyləridiksə görünürdü niku,
Xəlqdə didarımızə arizu,
Bizdə var idi nə gözəl abiru,
Hörmətimiz vacibi-islam idi,
Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi!
Millətə çatdıqca qəm, əyyaş idik,
Hakimə yar, amirə qardaş idik,
Qibleyi-taətgəhi-ovbaş idik,
Harda aş olsaydı, ora baş idik,
 Hər gecə, hər gün bizə bayram idi,
Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi!

Gərçi riya idi bütün karımız,
Kar ilə bərək idi kirdarımız,
Leyk həman var idi miqdarımız,
Höccət idi hər kəsə gövtarımız,
 Xəlqin işi bizlərə ikram idi,
Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi!
Eybimizi çulğalamışdı əba,
Hər nə gəlirdi boşalırdı qaba,
Kim nə qanırdı, - nədi zöhdü riya?
Naxoşa xaki-dərimizdən şəfa,
Söməəmiz kəbeyi-ehram idi,
  Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi!
Bizlər idik xəlqin inandıqları,
Piri-hidayət deyə qandıqları,
Nur görürlərdi qarandıqları,
Bizdə idi cümlə qazandıqları,
Kim bize pul vermese bednam idi,
 Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi!
Indi adamlar deyəsən cindilər,
Cin nədi, şeytan kimi bidindilər,
Lap bizi ovsarladılar, mindilər,
Ay keçən əyyam, olasan indilər!..
Onda ki, övladi-vətən xam idi!
Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi

Mirzə ələkbər sabi

************************************************

dilənçi

Rədd ol qapıdan, ağlama zar-zar, dilənçi!
Vaqqıldama bayquş kimi, idbar dilənçi!

Bu məclisimiz məclisi-ehsandır əgərçi,
Düzdüklərimiz neməti-əlvandır əgərçi,
Ehsan füqəra kəsləri sayandır əgərçi,
Bir adəti-irsiyyəti dəxi var, dilənçi!
Rədd ol qapıdan, ağlama zar-zar, dilənçi!

Dövlətliləriz, məqsədimiz eysu səfadır,
Mehmanlarımız büsbütün ərbabi-qinadır,
Kökdür, yekədir, boynu yoğundur, nücəbadır,
Bəydir, ağadır, ağzı duali üləmadır,
Bişmişlərimiz min cürə ləzzətli qidadır,
Dikmə gözünü mətbəxə, biar dilənçi!
Rədd ol qapıdan, ağlama zar-zar, dilənçi!

Dəxli bizə nə boşda qalıb dəsti-sualın?!
Yainki acından mələşir əhlin, əyalın?!
Bax, bax, necə çirkindir o mənhus cəmalın!
Hax-tuf üzünə, surəti murdar, dilənçi!
Rədd ol qapıdan, ağlama zar-zar, dilənçi!

Dövlətli neçin sərf edib öz bəzlü səxasın,
Əyanı qoyub, doydura şəhrin füqərasın?
Töksün görüm allah üzünün şərmü həyasın!
Əl çək yaxamızdan, itil, idbar dilənçi!
Rədd ol qapıdan, ağlama zar-zar, dilənçi!

Bir dəfə fəqir olduğunu anla da, zinhar,
Dövlətlilərin bişmişinə olma həvəskar,
Yoxsa yeməyə bir zadın, öl, canını qurtar!
Etmə bu qədər bizlərə azar, dilənçi!
Rədd ol qapıdan, ağlama zar-zar, dilənçi!

Fəqr əhli qənilərlə mülaqat edə bilməz,
Dövlətliyə insanlığın isbat edə bilməz,
Dövlətli fəqir ilə müsavat edə bilməz,
Nöqsan gətirər şəninə bu kar, dilənçi!
Rədd ol qapıdan, ağlama zar-zar, dilənçi

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

AĞLAŞMA

Nə rəvadır əğniyalar baxa ac qalana, ya rəb!
Bu nə söz ki, ac qalana oluna iana, ya rəb!

Çıxa canı ac qalanın gözünün bəbəklərindən,
Gedib işləsin, qazansın əlinin əməklərindən,
Nədir əğniyaya xeyri oların yeməklərindən?
Yeməyib acından ölsə dəxi xoş bəhana, ya rəb!

Mənə boylə-boylə işdə deməyin söz, ey cəmaət!
Nəyimə gərək ki. yeksər qırılıb ölür də millət?
Yaradan xudayi-raziq edəcək özü kəfalət,
Nə rəva baxam fəqirə, ürəyim bulana, ya rəb!

Bu qəzetçilər deyilmi ki, salıb bizi bəlayə?
Elə bir iş olmamış hey verilir səda sədayə
Ki, gərək kömək olunsun füqərayi-binəvayə....
Elə puldu göndərilsin о yana-bu yana, ya rəb!

Sənə nə, evin yıxılsın, füqəra üçün yanırsan?
Atan oğlu qardaşındır, nə də hiç bir tanırsan!
İki gözlərimdi pulum, kişi, bir məgər qanırsan!?
Onu vermək olmur axır hər ölən-qalana, ya rəb!

Füqəralar əğniyanın tanısın neçin yaxasın?
Əgər acdı qarnı satsın papağın, çulun-çuxasın;
Edər əğniya da başqa işə dair öz səxasın,
Məgər azdı bəzlü bəxşi filanü filana, ya rəb!

Elə hey qəzet yazırsan, kişi, bircə mətləb anna!
Əməlin gör əğniyanın, yeri varsa sonra danna!
Pulunu fəqirə versin, bəs acından ölsün Anna?
O məgər ki, Xansənəmdir, qapılar dolana, ya rəb!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

DAŞ QƏLBLİ İNSANLARI NEYLƏRDİN, İLAHİ?

Daş qəlbli insanları neylərdin, ilahi?!

Bizdə bu soyuq qanları neylərdin, ilahi?!

 

Artdıqca həyasızlıq olur el mütəhəmmil,

Hər zülmə dözən canları neylərdin, ilahi?!

 

Bir dövrdə kim, sidqü səfa qalmayacaqmış, --

Bilməm belə dövranları neylərdin, ilahi!

 

Məzlumların göz yaşı dərya olacaqmış, --

Dəryaları, ümmanları neylərdin, ilahi?

 

Səyyadi-cəfakardə rəhm olmayacaqmış, --

Ahuləri, ceyranları neylərdin, ilahi?!

 

Bağın, əkinin xeyrini bəylər görəcəkmiş, --

Toxm əkməyə dehqanları neylərdin, ilahi?!

 

İş rəncbərin, güc öküzün, yer özününkü, --

Bəyzadələri, xanları neylərdin, ilahi?!

 

Hökm eyləyəcəkmiş bütün aləmdə cəhalət, --

Dildadeyi-irfanları neylərdin, ilahi?!

 

Surtuqlu müsəlmanları təkfirə qoyan bu

Döşdüklü müsəlmanları neylərdin, ilahi?!

 

Yaxud buların bunca nüfuzu olacaqmış, --

Beş-üç bu süxəndanları neylərdin, ilahi?!

 

Qeyrətli danosbazlarımız iş bacarırkən, --

Tənbəl, dəli şeytanları neylərdin, ilahi?!

 

Ərlər hərə bir qız kimi oğlan sevəcəkmiş, --

Evlərdəki nisvanları neylərdin, ilahi?!

 

Tacirlərimiz Sonyalara bənd olacaqmış,

Bədbəxt Tükəzbanları neylərdin, ilahi?!

 

Sübhanəkə, sübhanəkə, sübhanəkə, ya rəb!

Baxdıqca bu hikmətlərə heyran oluram həp!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

АН EYLƏDİYİM NƏŞEYİ-QƏLYANIN ÜÇÜNDÜR

Ah eylədiyim nəşeyi-qəlyanın üçündür,

Qan ağladığım qəhveyi-fıncanın üçündür;

 

Vəz eylədiyim hədyəvü ehsandan ancaq

Ümdə qərəzim kisəvü həmyanın üçündür;

 

Sərkəştəliyim xirməni-buğdalar ucundan,

Aşiftəliyim sərvətü samanın üçündür;

 

Fərş eylədiyim sinəmi hər gün qədəmində,--

Kəskin təməim süfrədəki nanın üçündür;

 

Bimar tənim küftəvü bozbaş ələmindən,

Xunin ciyərim dolma-badımcanın üçündür;

 

Ağzım dolusu neməti-firdovs dedikdə,--

Boşqabda qara gözlü fisincanın üçündür;

 

Vəsf eylədiyim zövqlə ənhari-behişti,--

Kövsər məzəli şərbəti-reyhanın üçündür;

 

Gördüm ki, plov bişmədədir, aclığa dözdüm,

Bildim bu tədarük şəbi-ehsanın üçündür.

 

Ax, bircə görəydim səni, ey sevgili varis,

Meylim sən ilə dəsti-zərəfşanın üçündür!

 

Münimlərə can ver, könül, uyma füqərayə,

Sinəmdə səni bəslədiyim anın üçündür.

 

Ahın şərəri etməz əsər bir kəsə, Hop-hop,

Bu od sənin ancaq alışan canın üçündür....

 

Yan, dinmə, sən allah!

Qan, dinmə, sən allah!

Həq söyləmiş olsan,

Dan, dinmə, sən allah!

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

DƏRDA Kİ, RAZİ-PÜNHAN, XAHƏD ŞOD AŞİKARA

 

"Dil mirəvəd zidəstəm, sahib dilan xudara!

Dərda ki, razi-pünhan, xahəd şod aşikara!"

 

Asudəlik bu saat, yerdən göyə cahanda,

Var isə vardır ancaq İranda hər məkanda:

Təbrizdə, Sərabda, Xalxalda, Xançobanda.

Qeyrətli Şahsevəndə, hər anda, hər zamanda,

Lorlarda, Şıx-Gözəldə, Keşkanda, İsfəhanda,

Tehranda, əncüməndə, qabnetdə, parlamanda.

İşlər, bütün həqiqət, sözlər bütün güvara,

"Dərda ki, razi-pünhan xahəd şod aşikara".

 

Dalma təfəkküratə, qare, ki işbu halət,

Ya kimlərin gücündən İranda etdi nəşət?

Əlyövm hər tərəfdən çarpır gözə şikayət,

Hər kəsdə vəcdü-şadi, hər yerdə əmnü-rahət,

Əhvali-daxiliyyə, bilxeyrü vəssəlamət,

Dadü-sitəddə rövnəq, şirkətlə hər ticarət,

Xoşdil bütün cəmaət, razi bütün rəiyyət,

Asudə hali-millət, dair ümuri-dövlət,

Nəzmü-nəsəq mühəyya, leşkər bütün səf ara,

"Dərda ki, razi-pünhan, xahəd şod aşikara".

 

Zənn etmə haziranın, səyilə bimühaba,

Bu rütbə, etilalıq, beş gündə oldu bərpа!

Yox, yox, xəta edirsən, haşa və sümmə haşa!....

Gərçi bular da az-çox, bir iş görüblər, əmma,

Keçmiş binayi-xeyrin asarıdır həmana,

Qaib müdəbbiranın tədbiridir ki, hala,

Etdikləri sədaqət bir-bir olur da peyda,

Açdıqları bulaqlar cari olur sərapa,

"Hatəssəbuhə həyyu, ya eyyühəssükara!"

Dərda ki, razi-pünhan xahəd şod aşikara".

 

Bunlar əbəsmi yahu, məlulə yoxmu illət?

Himmətsizin olurmu, bunca müvəffəqiyyət?!

İran səadətində, çoxlar edindi xidmət,

Çoxlar bu məmləkətdə göstərdi səyü-qeyrət....

Zoncümlə Nəsirəddin,-- haqq eyləsin də rəhmət,

Hər beşdə-üçdə etdi, hər səmtə bir səyahət,

Hər bir səyahətində, sel tək axıtdı sərvət,

Yüksəldi ərşə qarşı, xaki-diyari -- Dara....

"Dərda ki, razi-pünhan xahəd şod aşikara".

 

İştə bunun üçündür, iranlı bilməsərrət,

Dünyalara axışdı, olduqca gördü izzət ....

Hər şəhri qıl tamaşa, hər səmtə eylə diqqət:

Məşriqdə minlər ilə, məğribdə bilizafət.

Türkiyyədə ziyadə, Rusiyyədə nəhayət,

Çində, Xətadə bəh-bəh! ... həp aşinayi-qürbət,

Hər sudə biltəkəssür, hər kudə bizziyadət,

İranlıdır görürsən, amma nə şanlı röyət?!

Amma nə dadlı didar, amma nə xoş qiyafət!

Hər şəxsə zahir ikən, yox ərzi-halə hacət.

Tərif üçün və bir də yoxdur dilimdə yara,

"Dərda ki, razi-pünhan xahəd şod aşikara".

 

Hə, indi də Əhəd xan, ol mənbəi-ədalət!....

"Abadii" -- vətənçin minbabi-tabəiyyət.

Nasir tək etmək istər, isbati-qədri-millət,

Bol-bol səyahətindən məqsudu məhz ibrət,

Cudü-səxavətindən mən eyləməm hekayət

Qoy madmazellər etsin tərifini nəhayət,

İrana bənzər olsun, qoy səfheyi-Buxara.

"Dərda ki, razi-pünhan xahəd şod aşikara".

Mirzə ələkbər sabir

************************************************

DOĞRUDAN DA, MƏMDƏLİ, QEYRƏT HƏLAL OLSUN SƏNƏ!

Doğrudan da, Məmdəli, qeyrət həlal olsun sənə!

Baği-şəhdə etdiyin işrət həlal olsun sənə!

Əhlinə şah olduğun dövlət həlal olsun sənə!

Verdiyin məşruteyi-millət həlal olsun sənə!

 

Oldun ol gündən ki, malik rütbeyi-əcdadına,

Düşmədi el qayğısından başqa bir şey yadına,

Ədlü dadə dad verdin, yetsin allah dadına!

Yaxşı bir şöhrət qazandın adına, övladına;

Getdiyin yol, tutduğun niyyət həlal olsun sənə!

Verdiyin məşruteyi-millət həlal olsun sənə!

 

Afərinlər doğru yollu verdiyin peymanlara,

Əhdini ifa üçün sadir olan fərmanlara,

Həftədə bir, ayda bir and içdiyin quranlara,

Aqibət hər səmtdən cəlb etdiyin mehmanlara;

Çəkdiyin bu xani-biminnət həlal olsun sənə!

Verdiyin məşruteyi-millət həlal olsun sənə!

 

Müstəqillən hökmüranı olduğun İranına

Hankı xidmətdən saqındın ta toxunsun qanına?

İndi bir İran deyil, aləm güvənsin şanına....

Namına, namusuna, insafına, vicdanına....

Əhli-vicdan verdiyi qiymət həlal olsun sənə!

Doğrudan da, Məmdəli, qeyrət həlal olsun sənə!

 

Altı min ildən bəri mövcud olan bir məmləkət

Görməmişdi sən kimi bir şahi-vala-mərtəbət:

Niyyətin saf, etiqadın pak, qəsdin məsədət,

Millətin şad, ölkən abad, ümdə fikrin mərhəmət....

Qoydugun tac, örtdüyün xələt həlal olsun sənə!

Verdiyin məşruteyi-millət həlal olsun sənə!

 

Arslanlar boynuna saldırdığın zəncirlər,

Namvərlər qətlinə çəkdirdiyin şəmşirlər,

Atəşi-qəhrü qəzəblə yaxdığın təmirlər

Vəsfə şayandır, həqiqət, etdiyin tədbirlər....

Ümmi-Xaqan oğlu, bu qeyrət həlal olsun sənə!

Verdiyin məşruteyi-millət həlal olsun sənə!

Mirzə ələkbər sabir