Əsli Kərəm dastanı

1

Ə S L İ V Ə K Ə R Ə M

U S T A D N A M Ə.

Dǝli könül, mǝndǝn sǝnǝ ǝmanǝt,

Demǝ bu dünyada qalım - yaxşıdı.

Bir gün olar qohum-qardaş yad olu,

Demǝ ulusum var, elim yaxşıdı.

Mǝslisǝ varanda özünü öymǝ,

Şeytana bas verib, kimsǝyǝ söymǝ,

Qüvvǝtli olsan da yoxsulu döymǝ,

Demǝ ki, zorluyam, qolum yaxşıdı.

Qoçaqdan olubsan, qoçaq olgunan,

Qadadan, baladan qaçaq olgunan,

Sǝn açıq ol, mǝrd ol, alçaq olgunan,

Demǝ varım çoxdu, pulum yaxşıdı.

Xǝstǝ Qasım kimǝ qılsın dadını?

Sanı çıxsın, özü çǝksin odunu,

Yaxşı igid yaman etmǝz adını,

Çünki yaman addan ölüm yaxşıdı.

Ustadlar ustadnamǝni bir yox, iki deyǝr, biz dǝ deyǝk iki olsun.

Vaxt olar qalxarsan ǝrşǝ, asmana,

Vaxt olar havadan enǝrsǝn, könül!

Vaxt olar düşǝrsǝn çǝnǝ, dumana,

Vaxt olar, hǝr işi qanarsan, könül!

Vaxt olar çıxarsan Mǝsnun dağına,

Əsli Kərəm dastanı

Vaxt olar düşǝrsǝn qǝm yığnağına,

Vaxt olar yüz atǝş kar etmǝz sana,

Vaxt olar alışıb yanarsan, könül!

Vaxt olar Mǝhǝmmǝd tez gǝlǝr soşa,

Vaxt olar heç ǝlin getmǝz bir işǝ,

Vaxt olar dönǝrsǝn dǝmirǝ, daşa,

Vaxt olar şişǝ tǝk sınarsan, könül!

Ustadlar ustadnamǝni iki yox, üç deyǝr, biz dǝ deyǝk üç olsun.

Salam verib bir mǝslisǝ varanda

Yaxşı ǝylǝş, yaxşı otur, yaxşı dur.

Dindirǝndǝ kǝlmǝ-kǝlmǝ savab ver,

Görǝn desin: barakallah, yaxşıdır.

Mǝnǝm deyǝnlǝri tanı elindǝ,

İgidin saxası gǝrǝk felindǝ,

Pis övladlar yaxşı ata yerindǝ

Qalmağından qalmamağı yaxşıdır.

Ay Ululu Kǝrim, söz yerdǝ qalmaz,

Nakǝs tǝkǝbbürlǝr dost qǝdri bilmǝz,

Dayan demǝk ilǝ namǝrd ǝylǝnmǝz,

Hǝr kǝstǝnin özü bilǝn yaxşıdır.

Sizǝ haradan danışım, Gǝnsǝ şǝhǝrindǝn. Gǝnsǝ şǝhǝrindǝ kimdǝn. Ziyad

xandan.

Ziyad xanın övladı yox idi. Hǝmişǝ övlad dǝrdi çǝkirdi. Övladsızlıqdan qǝlbi

açılmırdı, üzü gülmürdü. Vǝziri Qara keşiş dǝ o gündǝ idi. Lap su çuxuru

tapmışdı. Bir gün xan Qara keşişlǝ bağda oturmuşdu. Keçmişdǝn, gǝlǝsǝkdǝn

söhbǝt elǝyirdilǝr, dǝrdlǝşirdilǝr.

Ziyad xan dedi:

Əsli Kərəm dastanı

- Keşiş, nǝ sǝnin övladın var, nǝ mǝnim. Ölǝndǝn sonra bizim çırağımızı

kim yandırasaq? Gǝl fağır-füğǝranın qarnını doyduraq, nǝzir-niyaz verǝk, bǝlkǝ

allah bizǝ bir övlad verdi. Özü dǝ indidǝn arada şǝrt qoyaq.

Keşiş dedi:

- Nǝ kimi şǝrt desǝn razıyam, tǝki övladımız olsun.

Ziyad xan dedi:

- Əyǝr mǝnim qızım, sǝnin oğlun oldu, mǝn qızımı sǝnin oğluna verim;

yox, sǝnin qızın, mǝnim oğlum oldu, sǝn qızını mǝnim oğluma ver.

Keşiş razı oldu. Kağız yazıb, qol qoyduqdan sonra hǝrǝ öz otağına getdi.

Sǝhǝrisi gün Ziyad xan Gǝnsǝ ǝhlini, fağır-sǝğirǝn hǝr nǝ ki var, bir yerǝ

sǝm elǝdi, qarınların doydurdu, ǝyinlǝrin geyindirdi, ǝlsiz-ayaqsızlara pul verib,

yola saldı.

Doqquz ay, doqquz gün, doqquz saat, doqquz dǝqiqǝ, doqquz saniyǝ

keçǝndǝn sonra Ziyad xanın bir oğlu, Qara keşişin dǝ bir qızı dünyaya gǝldi. Ziyad

xan ǝ`yan–ǝşrǝfi toplayıb, şadyanalıq keçirtdi, oğlanın adını Mahmud, qızın adını

Mǝryam qoydular. Uşaqları tapşırdılar dayalara. Nesǝ deyǝrlǝr, nağıl dili yüyrǝk

olar. Uşaqlar böyüyüb sǝkkiz yaşa çatdılar. Ziyad xan oğlunu molla yanına qoydu.

Qara keşiş dǝ qızını özü oxutmağa başladı.

Ay dolandı, il keçdi, Mahmudla Mǝryam on beş yaşına çatdılar; amma bu on

beş ilin ǝrzindǝ nǝ qız oğlanı görmüşdü, nǝ dǝ oğlan qızı. Mahmud gününü lǝlǝsi

Sofiyǝ dedi:

- Sofi, get atamdan izn al, mǝn ova çıxmaq istǝyirǝm.

Sofi gedib, Mahmudun sözünü Ziyad xana yetirdi. Ziyad xan izn verdi.

Mahmud at mindi, tǝrlanını da qolunun üstünǝ alıb, şǝhǝrdǝn çıxdı. Bir qǝdǝr yol

getdikdǝn sonra Mahmudun tǝrlanı qolunun üstündǝn qalxdı, bir qǝşǝng quşu

qabağına qatıb, özünü vurdu ağasların arasına.

Mahmud dedi:

- Sofi, sǝn atımı saxla, mǝn tǝrlanın dalısınsa gedim, görüm hara qondu?

Sofi atların yanında qaldı. Mahmud düşdü quşun dalınsa. Mahmud tǝrlanını

axtarmaqda olsun, sizǝ deyim keşiş qızı Mǝryamdan.

Mǝryam bağa seyrǝ çıxmışdı. Sǝrv ağasının yanına çatar-çatmaz gördü ki,

bir tǝrlan gözǝl bir quşu qabağına qatıb qovur. Quş özünü yetirib, soxuldu

Əsli Kərəm dastanı

Mǝryamın qusağına. Mǝryam tez quşu tutdu. Tǝrlan özünü yetirdi, istǝdi quşu

Mǝryamın ǝlindǝn alsın, Mǝryam tǝrlanı da tutdu.

O biri tǝrǝfdǝn Mahmud ağasların arasıynan gǝlib, bu bağa çıxdı. Baxdı ki,

bağ nǝ bağ?.. Gül bülbülü, bülbül gülü çağırır. Ağaslar çiçǝklǝyib, nǝrgizlǝr baş

qaldırıb. Mahmud bir qǝdǝr irǝli gedib gördü ki, sǝrv ağasının altında maral misal

bir qız yüz naz-qǝmzǝ ilǝ dayanıb. Qaşlar kaman, gözlǝr qara, burun hind fındığı,

sinǝ Sǝmǝrqǝnd kağızı. Mahmud gördü tǝrlanı da bu qızın ǝlindǝdi. Mahmud

irǝlilǝmǝk istǝyǝndǝ Mǝryam geri dönüb onu gördü. Kaman qaşlarını çatıb,

qǝzǝbli-qǝzǝbli dedi:

- Oğlan, kimsǝn? İznsiz bu bağa niyǝ girmisǝn?

Mahmud aldı sinǝ sazını, görǝk tǝrlanını qızdan nesǝ istǝyir.

Aldı Mahmud:

Ay gözǝl qız, sǝd afǝrin ǝslinǝ,

Ala gözlüm, tǝrlanımı gǝtir ver!

Mǝnǝm o tǝrlanın ovçu sǝyyadı,

Ala gözlüm, tǝrlanımı gǝtir ver!

Mahmud belǝ deyǝndǝ qız bildi ki, tǝrlan bunun kudu. Qara saçlarından üç

tel ayırıb, sinǝsaz ǝvǝzindǝ sinǝsinǝ basdı, görǝk ona nǝ savab verdi.

Aldı Mǝryam:

Mǝn bilirǝm bu tǝrlanın işini,

Kǝrǝm eylǝ, tǝrlanını gǝl apar!

Tǝrlan gǝrǝk yesin ovun döşünü,

Kǝrǝm eylǝ, tǝrlanını gǝl apar!

Aldı Mahmud:

Əyninǝ geyirsǝn gözǝl darayı,

Şana alıb tellǝrini darayı;

Sǝyyad olan tǝrlanını arayı,

Ala gözlüm, tǝrlanımı gǝtir ver!

Əsli Kərəm dastanı

Aldı Mǝryǝm:

Ovun olub bǝdǝnindǝn yaralı,

Bülbül olan gül görmǝsǝ, saralı;

Nǝ üçün durursan mǝndǝn aralı?

Kǝrǝm eylǝ, tǝrlanını gǝl apar!

Aldı Mahmud:

Mahmud deyǝr, nǝlǝr Gǝldi başıma,

Gedim söylǝyimmi tayı-tuşuma?..

Ovum sǝnsǝn, gözǝl, çıxdın qarşıma,

Ala gözlüm, tǝrlanımı gǝtir ver!

Aldı Mǝryam:

Əsli dedin, gözǝllǝrin gözüyǝm,

Aşıqların söhbǝtiyǝm, sözüyǝm,

Adım Mǝryam, Qara Keşiş qızıyam,

Kǝrǝm eylǝ, tǝrlanını gǝl apar!

Söz tamama yetdi, qız dedi:

- Oğlan, kǝrǝm elǝ, tez çıx buradan get, keşiş babam gǝlib bizi görmǝsin.

Mahmud dedi:

- Bu gündǝn mǝnim adım Kǝrǝm olsun, sǝnin adın Əsli. İndi quşumu ver,

varım gedim.

Aldı Əsli savabında görǝk nǝ dedi:

Kǝrǝm, quşun uçdu qondu budağa,

Kǝrǝm oğlan, kǝrǝm eylǝ, quşun al!

Gözlǝrinǝ verrǝm qurban, sadağa,

Kǝrǝm oğlan, kǝrǝm eylǝ, quşun al!

Əsli Kərəm dastanı

Mǝnimlǝ durubsan qabaq-qabağa,

Olum qamǝtinǝ qurban, sadağa,

Ziyad xan oğluna olmaz qadağa,

Kǝrǝm oğlan, kǝrǝm eylǝ, quşun al!

Bülbüllǝr oxuyur baharın fǝsli,

Gözlǝrin olubdu sanımın qǝsdi,

Adım Mǝryam idi, sǝn qoydun Əsli,

Kǝrǝm oğlan, kǝrǝm eylǝ, quşun al!

Söz tamama yetdi. Kǝrǝm qıza, qız da Kǝrǝmǝ aşıq oldu, ǝhd-peyman

elǝdilǝr.

Kǝrǝm barmağındakı üzüyü qıza, qız da ipǝk dǝsmalını Kǝrǝmǝ verdi.

Kǝrǝm Əslinin gözlǝrindǝn öpmǝk istǝyǝndǝ Əsli geri çǝkildi. Saçlarından iki tel

ayırıb, sinǝsaz elǝdi, aldı, görǝk nǝ dedi:

Nǝ gǝzirsǝn mǝlul-mǝlul bu yerdǝ?

Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Sǝni mǝnǝ qismǝt eylǝyib xuda,

Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Kǝrǝm qızın yalvarmağına baxmayıb, onu qusaqladı. Əsli bir tǝhǝr onun

ǝlindǝn qurtarıb dedi:

Heç olurmu bu yerlǝrdǝ belǝ iş?

Keşiş babam duyub eylǝyǝr tǝftiş,

Öpdün dǝ, qusdun da, artıq var, sovuş,

Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Kǝrǝm özünü saxlaya bilmǝyib, ǝl atdı qızın insǝ belinǝ.

Əsli dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Doymamışam şǝkǝr kimi dilindǝn,

Qorxum yoxdu mǝnim heç dǝ ölümdǝn,

Sarılıbsan insǝ miyan belimdǝn,

Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Ağam Kǝrǝm, paşam dǝrǝm, xan Kǝrǝm!

Alış Kǝrǝm, tutuş Kǝrǝm, yan Kǝrǝm!

Əslin olsun sǝnǝ qurban, san Kǝrǝm,

Aman Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Söz tamam oldu. Kǝrǝm onunla halal-hümmǝt elǝdi, Sofinin yanına qayıtdı,

atını minib şǝhǝrǝ gǝldi. Öz mǝnzilindǝ Əsli deyib gizli-gizli ağlamaqda olsun,

sizǝ deyim Ziyad xandan.

Ziyad xana xǝbǝr çatdı ki, oğlun xǝstǝlǝ__________nib, neçǝ gündü ki, mǝnzilinnǝn

bayıra çıxmır. Haman saat Ziyad xan qalxıb, oğlunun yanına gǝldi, xǝbǝr aldı:

- Oğlum, dǝrdin nǝdi?

Kǝrǝm dedi:

- Ata, izn ver, dǝrdimi saz ilǝ deyim, dilnǝn desǝm dilim alışıb yanar.

Ziyad xan izn verdi.

Aldı Kǝrǝm, görǝk atasına nǝ dedi:

Keşiş bağçasında bir gözǝl gördüm,

Ağlımı başımnan aldı, nǝ çarǝ?

Darayıb zülfünü, töküb üzünǝ,

Sǝrimi sövdaya saldı, nǝ çarǝ?

Mǝn dǝ bildim bu bir tǝrsa qızıdı,

Sǝhǝrdǝn parlamış dan ulduzudu,

Yaşılbaş sonadı, göllǝr qazıdı,

Ağlımı başımdan aldı, nǝ çarǝ?

Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr fürqǝtim qatı,

Kǝskindi qılınsı, yüyrǝkdi atı,

Əsli Kərəm dastanı

O, İsǝvi, mǝn Mǝhǝmmǝd hümmǝti,

Atǝşi sǝrimdǝ qaldı, nǝ çarǝ?

Söz tamam oldu, Ziyad xan dedi:

- Oğul, sǝnin dediklǝrindǝn mǝn bir şey başa düşmǝdim. Əyǝr aşıqsan, de

görüm kimi istǝyirsǝn, sǝnin üçün alım.

Kǝrǝm üç yaşında uşaq kimi başladı ağlamağa. Ziyad xan oğlunun

yanından çıxıb, bir baş divana gǝldi, taxtına çıxıb ǝmr verdi ki, hǝr kim mǝnim

oğlumun dǝrdini bilǝ, mǝn onu dünya malından qǝni elǝrǝm.

Şǝhǝrdǝ tǝbib qalmadı gǝlmǝmiş ola, amma heç kim Kǝrǝmin dǝrdindǝn

bir şey anlaya bilmǝdi.

Bir gün Kǝrǝm oturmuşdu bağda, özü dǝ çox damaqsızdı. Bir qarı eşitdi ki,

Ziyad xanın oğlu xǝstǝdi, heç kim dǝ onun dǝrdini tapa bilmir, dedi:

- Hǝr nǝ olur-olsun gǝrǝk mǝn Kǝrǝmin dǝrdini tapam, bǝlkǝ Ziyad xan

mǝnǝ bir qırmızı donluq verǝ.

Qarı ǝsasın ǝlinǝ alıb, özün yetirdi Ziyad xanın bağına, gördü Kǝrǝm çox

qǝmgin oturub, gözlǝri yol çǝkir, dedi:

- Oğul, şǝhǝrin gǝlinlǝri, qızları, oğlanları Gülşǝn bağına seyrǝ çıxıblar,

sǝn nǝ üçün burada tǝk-tǝnha oturubsan?

Kǝrǝm dedi:

- Qarı nǝnǝ, sǝnnǝn bir söz soruşasağam. Ansaq bu söz ikimizin arasında

qalmalıdı.

Qarı dedi:

- Oğul, qarı ki var, bir ovus darıdı. Hara sǝpǝlǝ sǝn, elǝ oradasa qalar. Sǝn

sözünü de!

Kǝrǝm dedi:

- Nǝnǝ, o qızların içindǝ keşişin qızı da olasaqmı!

Qarı dedi:

- Olasaq.

Kǝrǝm dǝrindǝn bir ah çǝkdi. Qarı işi başa düşdü, bildi ki, Kǝrǝm Mǝryama

aşıqdı. Balağını qatlayıb, özünü Ziyad xana yetirdi, dedi:

- Ziyad xan, oğluvun dǝrdini bilmişǝm.

Ziyad xan soruşdu:

Əsli Kərəm dastanı

- Oğlumun dǝrdi nǝdi?

Qarı dedi:

- Oğlun keşiş qızı Mǝryama aşıq olub.

Ziyad xan işi yǝqin elǝyǝndǝn sonra qarıya pul verib yola saldı, haman saat

keşiş üçün adam göndǝrib, hüzuruna çağırtdırdı. Keşiş Ziyad xanın hüzuruna

gǝlib, ǝdǝb-salamını yerinǝ yetirdi. Ziyad xan ona oturmağa yer göstǝrdi. Keşiş

oturdu, Ziyad xan dedi:

- Keşiş, mǝnim oğlum sǝnin qızına aşıqdı, bu gün-sabah gǝrǝk toylarını

elǝyǝk.

Keşiş dedi:

- Mǝnim gözüm üstǝ! Ansaq mǝnǝ üç ay möhlǝt ver, tǝdarük görüm.

Ziyad xan razı olur, üstǝlik ona bir üzük verdi ki, qıza versin. Keşiş üzüyü

alannan sonra bir baş evinǝ gǝldi, arvadını çağırıb dedi:

- Arvad, Ziyad xan qızı ǝlimizdǝn alasaq. Gǝl qaçaq!

Arvad razı oldu, haman gün evdǝ olan hǝr nǝ şeylǝri vardısa satdılar, sǝhǝr

asılmamış köç-külfǝtnǝn şǝhǝrdǝn çıxıb qaçdılar. Onlar qaçmaqda olsun, sǝnǝ

kimnǝn deyim, Sofidǝn.

Sofi işdǝn xǝbǝrdar olan kimi Kǝrǝmin yanına gǝlib dedi:

- Anan keşişin qızını sǝnǝ aldı, nişan da taxdılar. Kǝrǝm bunu eşidǝn kimi

sazını sinǝsinǝ alıb dedi:

Vǝ`dǝsi çatınsa, süsǝn, sünbülün,

Sǝfasın çǝkmǝyǝ dal gǝlsin, getsin!

Sürǝyin dünyanın zövq-sǝfasın,

Boyna dolanmağa qol gǝlsin, getsin!

Süsǝn nǝdi, sünbül nǝdi, gül nǝdi,

Ağ üzündǝ qoşa-qoşa xal nǝdi,

Şǝkǝr nǝdi, şǝrbǝt nǝdi, bal nǝdi,

Ver, ağzım içindǝ dil gǝlsin, getsin!

Dost bağında süsǝn, sünbül mǝnimdi,

Əsli Kərəm dastanı

Budağında ötǝn bülbül mǝnimdi,

Bağçada xar görmǝyǝn gül mǝnimdi,

Öpmǝkçün dodağa xal gǝlsin, getsin!

Şah gǝlib fǝth etdi bu kǝrǝm kanı.

Kǝrǝmin aşığı, mǝ`şuqu hanı?

Qorxuram qaçırda Əsli sananı,

Qoyma üstǝ qeyr ǝl gǝlsin, getsin!

Söz tamam oldu. Kǝrǝm yarı şad, yarı naşad mǝnzilinǝ keçib, düz üç ay

gözlǝdi.

Bir gün butası yadına düşüb, sazını ǝlinǝ alıb, atasının yanına gǝldi.

Ziyad xan xǝbǝr aldı:

- Oğul, belǝ gǝlmǝyinin sǝbǝbi nǝdir?

Kǝrǝm sazını alıb, görǝk atasına nǝ dedi:

Aşdı getdi qarlı dağın ardına,

Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.

Heç tǝbiblǝr çarǝ etmǝz dǝrdimǝ,

Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.

Dağların burçusu mǝnǝ yurd oldu,

Meşǝsindǝ aslan oldu, qurd oldu,

Bu üç ay mǝnǝ bir böyük dǝrd oldu,

Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.

Usa dağ başında ötüşür quşlar,

Maralım qaçıbdı, kimlǝr görmüşlǝr?

Dǝrdimi anlamaz qara keşişlǝr

Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.

Hey ağalar, budu sözün ǝzǝli,

Əsli Kərəm dastanı

Payız olar, bağlar tökǝr xǝzǝli,

Dǝrd anlamaz bu yerlǝrin gözǝli,

Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.

Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr, bu dǝrdim bitmǝz,

Yarımın sövdası sǝrimdǝn getmǝz,

Yüz min öyüd versǝz, biri kar etmǝz,

Xan Əslim yadıma düşdü, ağlaram.

Söz tamam oldu, Ziyad xan dedi:

- Oğlum, bu gün sǝbr elǝ, sabah keşişin qoyduğu iğrar tamamdı, yığışıb,

birlikdǝ gedǝrik sǝnin butavu gǝtirmǝyǝ.

Ertǝsi gün Ziyad xan böyük sah-sǝlalnan yığışıb, keşişin evinǝ gǝlmǝyǝ

bina qoydular. Bir qǝdǝr yol gedǝndǝn sonra Kǝrǝm dedi:

- Siz yavaş gǝlin, mǝn atımı çatıb, sizdǝn qabaq gedǝsǝyǝm.

Ziyad xan razı oldu. Kǝrǝm atını çapıb, bir qǝdǝr getmişdi ki, yolda iki nǝfǝr

piyadaya rast gǝldi. Kǝrǝm onlardan xǝbǝr aldı:

- Hardan gǝlib, haralara gedirsiniz?

Dedilǝr:

- Kǝnddǝ bir keşiş var, onun yanına getmişdik ki, kitaba baxdıraq, gedib

gördük köç-külfǝtiynǝn köçüb gedib.

Kǝrǝm belǝ eşidǝndǝ az qala ağlı başınnan çıxdı. Bir qǝdǝr atını sürdü,

gördü ki, qarşıdakı dağların başını duman bürüyüb. Atını saxlayıb, görǝk dağlara

nǝ dedi:

Xan Əslim Zǝngidǝn fǝrar elǝyib,

Yol vermǝyin, başı dumanlı dağlar!

Belǝ getmiş atası ilǝ anası,

Yol vermǝyin, başı dumanlı dağlar!

Qalxışdılar xanlar, ağalar toya,

Zǝnginin adamı batıbdı loya;

Uçubdu ǝlimdǝn bir ağsa maya,

Əsli Kərəm dastanı

Yol vermǝyin, başı dumanlı dağlar.

Dǝrdli Kǝrǝm bu eşq ilǝ bişmişdi,

Sevda üçün san-başından keçmişdi;

Əsli, keşiş Xoy üstünǝ köçmüşdü,

Yol vermǝyin, başı dumanlı dağlar!

Kǝrǝm atını çapıb, özünü keşişin bağına saldı. Atdan düşüb, hǝr tǝrǝfi

gǝzdi. Əslidǝn bir iz tapmadı; gördü ki, doğru deyirmişlǝr, lǝlǝ köçüb, yurdu boş.

Kǝrǝmin dǝrdi tuğyan elǝdi. Aldı, görǝk nǝ dedi:

Gǝldim dost bağına, eylǝdim nǝzǝr,

Gördüm yarın bağçasında gül yeri.

Ağ buxağa dǝnǝ-dǝnǝ düzülmüş,

Ağlımı başımdan aldı xal yeri.

Çağırıram gesǝ-gündüz mǝn Sǝlil,

Üstümüzdǝ qadir mövlam hǝm dǝlil;

Ağ kǝfǝni qǝmli, iynǝsi mǝlul,

Bǝlli yarın kǝfǝnindǝ ǝl yeri.

Ərz-halım yazdım mǝn Əsli dosta,

Onun üçün oldu könül şikǝstǝ,

Yasdığı qan ağlar, yorğanı yasda,

Döşǝk savab verǝr mǝndǝ yol, yeri!

Kǝrǝmini atmış, yadları tutmuş,

Dǝrdini toplayıb, dǝrdimǝ qatmış,

Ala gözdǝn çağlayıban yol etmiş,

Vǝfalı dost otağında sel yeri.

Əsli Kərəm dastanı

Kǝrǝm sözünü tamama çatdırıb, özünü yetirdi hǝmişǝ Əsli kölgǝsindǝ

oturan sǝrv ağasına. Ürǝyinnǝn qara qan axa-axa sǝrv ağasını qusaqlayıb, görǝk

Əslini onnan nesǝ xǝbǝr aldı:

Dur, sǝrv, dur, sǝnnǝn xǝbǝr sorayım,

Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?

Gözümdǝn axıtma qanlı yaşları,

Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?

Alçaqlı-usalı qarşıda dağlar,

Könlüm intizardı, gözüm qan ağlar,

Xǝstǝnin halınnan nǝ bilǝr dağlar?

Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?

Doğru söylǝmǝsǝn, qǝddin ǝyilsin,

Qarğaram mövladan, belin bükülsün,

Bir ah çǝkim yarpaqların tökülsün,

Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?

Kǝrǝm deyǝr, göz yaşları tökǝrǝm,

Viran bağda bülbül olub ötǝrǝm,

Yarımın yolunda başdan keçǝrǝm,

Sǝrv ağası, sǝnin maralın hanı?

Kǝrǝm, sǝrv ağasınnan heç bir savab ala bilmǝdi, dönüb keşişin evinǝ tǝrǝf

gǝldi. Gördü ki, keşişin evi uçulub, viran olub. Kǝrǝmin daha da dǝrdi artdı. Sinǝ

sazını alıb, görǝk nǝ dedi:

Keşiş bağçasına gǝldim,

Gördüm nazlı yarım getmiş.

Bağ gözümǝ xor göründü,

Sallanıb gǝzǝnim getmiş.

Əsli Kərəm dastanı

Sanım hǝsrǝtdi gözünǝ,

Şǝkǝrdǝn şirin sözünǝ;

Siyah zülfün ağ üzünǝ

Darayıb tökǝnim getmiş.

Boyu bǝnzǝrdi fidana,

Odlar saldı şirin sana,

Mǝni qoyub yana-yana,

Sallanıb gǝzǝnim getmiş.

Gülsüz bağa bülbül gǝlmǝz,

Güllü bağlar viran olmaz,-

Kǝrǝm sǝnsiz burda qalmaz,

Haray Əsli xanım getmiş.

Kǝrǝm Əslini axtara-axtara bağı gǝzirdi, baxdı ki, kǝnardaki gül bağında

bir qız seyr edir. Kǝrǝm elǝ bildi ki, bu Əsli xandı. Öz-özünǝ dedi: ax, bivǝfa yar!

Mǝni ağlar qoyub, özü bağda seyr edir. Aldı sazı görǝk nǝ dedi:

Ala gözlü, nazlı dilbǝr,

Gülünmü oldun, gülünmü oldun?

Əzǝl mǝnim idin ǝnbǝr,

Elinmi oldun, elinmi oldun?

Pǝnsǝrǝyǝ çǝkib pǝrdǝ,

Sǝn uğratdın mǝni dǝrdǝ;

Mǝn gedirǝm, sǝn bu yerdǝ

Qalanmı oldun, qalanmı oldun?

Evimizin dalı iydǝ,

İydǝnin usları göydǝ,

Döşǝmǝli eyvan öydǝ

Gǝlinmi oldun, gǝlinmi oldun?

Əsli Kərəm dastanı

Aynanı aldın dizinǝ.

Sürmǝni çǝkdin gözünǝ,

Sǝn bǝzǝk verib özünǝ.

Xanımmı oldun, xanımmı oldun?

Gǝrdǝnǝ tökdün telini,

İşlǝtdin fitnǝ-fe`lini,

Bükdün Kǝrǝmin belini,

Qǝnimmi oldun, qǝnimmi oldun?

Qız Kǝrǝmǝ tǝrǝf gǝlib dedi:

- Oğlan, mǝn Əsli deyilǝm. Sǝnin aradığı Əslini, nǝ müddǝtdi ki, atası

götürüb getdi. Hara apardığını da bilmirǝm.

Kǝrǝm dönüb ağlaya-ağlaya sǝrv ağasına tǝrǝf getdi.

Ziyad xan nesǝ-nesǝ adamlarnan keşişin bağına daxil olub gördülǝr ki, lǝlǝ

köçüb, yurdu boş. Buralarda keşiş nǝ gǝzir.

Ziyad xan adam göndǝrdi keşişdǝn bir xǝbǝr bilsin, özü dǝ Sofini alıb

yanına, Kǝrǝmǝ axtarmağa başladı. Gǝlib haman sǝrv ağasının dibindǝ Kǝrǝmi

ağlar bir halda tapdılar. Sofi Kǝrǝmi yerdǝn qalxızdı. Ziyad xan xǝbǝr aldı:

- Oğlum, bu nǝ haldı düşübsǝn? Bǝs keşiş haradadı?

Kǝrǝm dedi:

- Ata, izn ver dǝrdimi sazla deyim. Dil ilǝ desǝm, dilim alışıb yanar.

Ziyad xan izn verdi, Kǝrǝm alıb sinǝ sazını, görǝk atasına nǝ deyǝsǝk:

Fǝlǝk mǝni bağa bağman eylǝdi,

Dost bağına heç girmǝdim, ağlaram.

Alǝm dǝrdi bǝslǝdiyim güllǝri.

Bir gül dǝrib iylǝmǝdim ağlaram.

Görünmür heç bu yerlǝrin soltanı,

Bu xǝstǝ könlümün tǝbibi hanı?

Əzǝldǝn sevmişdim mǝn Əsli xanı,

Əsli Kərəm dastanı

Qol boynuna heç dǝymǝdi, ağlaram.

Görünmǝz, görünmǝz mǝnim maralım,

Kǝsildi, qalmadı sǝbrim, qǝrarım;

Qara keşiş qızı Əslidi yarım,

Yar halımı heç bilmǝdi, ağlaram.

Kǝrǝm deyǝr, zalım fǝlǝk neylǝdi,

Xǝnsǝr ilǝ bağrım başın teylǝdi,

Əsli xanım mǝnǝ nǝlǝr eylǝdi,

İlqarında düz olmadı, ağlaram.

Söz tamam oldu, Kǝrǝm başladı ağlamağa, belǝ ki, gözünnǝn bahar

buludu kimi yaş axırdı.

Ziyad xanın keşişin dalınsa göndǝrdiyi adamlar geri qayıtdılar, keşişin

qaçdığını xǝbǝr verdilǝr. Ziyad xan kor-peşman oğlunu yanına alıb, evinǝ qayıtdı.

Kǝrǝm öz mǝnzilindǝ saralıb-solmağa başladı. Ziyad xana xǝbǝr getdi ki,

bǝs oğlun pis haldadı. Ziyad xan haman saat bir neçǝ mö`tǝbǝr şǝxslǝri oğlunun

yanına göndǝrdi ki, ǝhval-pürsanlıq elǝsinlǝr.

Ziyad xanın adamları getdilǝr Kǝrǝmin yanına. Kǝrǝmnǝn hǝr nǝ

soruşdularsa, savab vermǝdi. Ona öyüd-nǝsihǝt verdilǝr, könlünü aldılar.

Axırda Kǝrǝm sazı sinǝsinǝ basıb dedi:

Ala gözlü, qǝlǝm qaşlı,

Mǝnim sonam göldǝn uşdu,

Mǝni qoydu intizarda,

Varıb, qeyri gölǝ düşdü.

Bizim ellǝr gül bağıdı,

Könül eşqin bulağıdı;

Yel ǝsǝr, zülfün dağıdı,

İndi fürsǝt belǝ düşdü.

Əsli Kərəm dastanı

Hǝr zaman çǝkǝrǝm yası,

Silinmǝz könlümün pası;

Sǝrimin getmǝz sevdası,

Altun kǝmǝr belǝ düşdü.

Hanı sevdisiyim, hanı?

Yolunda qoymuşam sanı,

Kǝrǝm sevdi Əsli xanı,

O da qürbǝt elǝ düşdü.

Söz tamam oldu. Kǝrǝm üzüquylu yıxılıb, ağlamağa başladı. Adamlar geri

qayıdıb, ǝhvalatı Ziyad xana xǝbǝr verdilǝr.

Ziyad xan bu dǝfǝ özü Sofini dǝ götürüb, Kǝrǝmin yanına gǝldi. Gördü ki,

oğlu o oğul deyil, payız yarpağı kimi saralıb solub.

Kǝrǝm atasını görǝndǝ sazı sinǝsinǝ basıb dedi:

Əslim köç elǝdi vǝtǝn elindǝn,

Rǝqiblǝrin xatir evi xoş olsun!

Bu ayrılıq bizǝ gǝldi mövladan,

Ağlayalım, gözlǝrimiz yaş olsun!

Əsǝb ayrı düşdüm nazlı yarımdan,

Yolunda keçdiyim sanü sǝrimdǝn,

Yazıldı bizimçin Mövla Kǝrimdǝn,

Aşiq gǝrǝk min bǝlayǝ tuş olsun!

Üzümǝ gülǝrdi, bilmǝzdim fǝndin,

Qeyriyǝ açasaq köksünün bǝndin,

Mǝn ǝmǝ bilmǝdim lǝbinin qǝndin,

Yağı rǝqiblǝrin könlü xoş olsun.

Oğrun-oğrun dost bağına girmǝdim,

Əl uzadıb qonça gülün dǝrmǝdim,

Əsli Kərəm dastanı

Yarı otağında tǝnha görmǝdim,

Gündüz xǝyal, gesǝlǝri duş olsun!

Bǝylǝr oynar şǝtrǝnsini, nǝrdini,

Kimsǝ bilmǝz ürǝyimin dǝrdini,

Çox çǝkmişǝm bu dǝrdlǝrin dördünü,

Qoy çǝkǝyim, bunun ilǝ beş olsun!

Siyah zülfü ağ üzünǝ yayılan,

Dal gǝrdǝndǝ hǝr hörüyü bir ilan,

Yarı mǝnnǝn mǝni yardan ayıran

Görüm onu bitmǝz dǝrdǝ tuş olsun!

Ərisin, dağların qarı ǝrisin,

Sel oluban yer üzünü bürüsün

Sürahilǝr dolsun, saqi yürüsün,

İçǝk badǝ, içǝk, bizǝ nuş olsun!

Kǝrǝm gedǝr oldu bu el-obadan,

Yaran, yoldaş, unutmayın duadan,

İgid şahin uçurmuşam yuvadan,

Mǝn gedirǝm, xatiriniz xoş olsun!

Söz tamam oldu, Ziyad xan dedi:

- Oğul, sǝn mǝni bu qosa vaxtımda dağa-daşa salma. Açıq söylǝ görüm,

nǝ elǝmǝk istǝyirsǝn?

Elǝ bu yerdǝ Kǝrǝmin bir nesǝ dostları ǝhval-pürsanlığa gǝldilǝr. Kǝrǝm

bunları görǝn kimi ürǝyi kövrǝklǝndi, görǝk nǝ dedi:

Gedǝr oldum, yar-yoldaşım sağ olsun,

Bol olsun çörǝyi, aşı dünyanın!

Bundan sonra dǝrdlǝriniz vurulsun,

Sürmǝlǝnsin gözü, qaşı dünyanın!

Əsli Kərəm dastanı

Ərǝnlǝr qoyduğu yolları seçdim,

Dolduruban, eşqin badǝsin içdim,

Bir belǝ sevdaçın sǝrimnǝn keçdim,

Lǝ`l, gövhǝr olsun daşı dünyanın!

Bağla bostan olsun çöllǝr, sǝhralar,

Bal ilǝ yağ olsun yeddi dǝryalar,

Meyvǝ versin bütün dağlar, ovalar,

İstǝrǝm yaz olsun qışı dünyanın!

Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr; dünya fanidi,

Neçǝlǝrin elǝr abdal, yürüdü.

Kimsǝ bilmǝz nǝ zamandan bǝridi,

Heç hesaba gǝlmǝz yaşı dünyanın!

Söz tamam oldu. Kǝrǝm dedi:

- Ata, mǝnim dǝrdim Keşiş qızı Əsli xanın dǝrdidi.

Ziyad xan dedi:

- Oğul, sǝn gǝl o qızın eşqini ürǝyindǝn sil! Mǝn burada könlün istǝdiyi bir

qızı sǝnǝ alaram.

Kǝrǝm dedi:

- Ata, mǝnǝ Əslidǝn qeyr-ǝz gözǝl lazım deyil. Mǝn gǝrǝk onu axtaram

tapam.

Ziyad xan dedi:

- Oğul, gǝl sǝn bir keşişin qızınnan ötrü diyar-qürbǝtǝ düşmǝ!

Kǝrǝm dedi:

- Ata, izn ver mǝn gedim. Qürbǝt mǝnǝ xoşdu. Bǝlkǝ qismǝt ola, yarıma

yetişǝm.

Ziyad xan dedi:

- Oğul, sǝn ki, bu sevdadan ǝl çǝkmirsǝn, get, allah sǝnǝ yar olsun!

Kǝrǝm atasının ǝlindǝn öpdü, Sofi ilǝ birlikdǝ anasının yanına getdi.

Anası bunu belǝ görǝndǝ xǝbǝr aldı:

Əsli Kərəm dastanı

- Oğlum, belǝ gǝlmǝyinin ǝsli nǝdi?

Kǝrǝm dedi:

- Ana san, izn ver saznan deyim.

Aldı Kǝrǝm, görǝk anasına nǝ dedi:

Qǝm, qǝzavǝt bu gün başa verildi,

Ağla. ana, ayrılığın günüdü!

Bizǝ qismǝt qǝrib ellǝr yazıldı,

Ağla, ana, ayrılığın günüdü!

Mǝni xar elǝdi elin dillǝri,

Mǝn gedirǝm, gözlǝmǝyin yolları;

Varıban gǝzǝrǝm qürbǝt ellǝri,

Ağla, ana, ayrılığın günüdü!

Fǝlǝk bizi daşa çalıb nǝ üzlǝr,

Ana, intizarda qalmasın gözlǝr; -

Kǝrǝm deyǝr: Əslim yolumu gözlǝr,

Ağla, ana, ayrılığın günüdü!

Söz tamam oldu, Kǝrǝm anasınnan halallıq alıb, Sofi ilǝ bǝrabǝr gǝlib

yoldaşlarının yanına, görǝk bunlar ilǝ nesǝ halallaşasaq.

Aldı Kǝrǝm:

Yeni bir sevdadı, gǝldi başıma,

Gǝlin halallaşaq, mǝn gedǝr oldum.

Gǝlib ya gǝlmǝyib, sizi görmǝrǝm,

Gǝlin halallaşaq, mǝn gedǝr oldum.

Ürǝyimdǝ vardı sönmǝz atǝşlǝr,

Yar ǝlinnǝn dǝrin yaralar işlǝr,

Gülüb danışdığım dostlar, sirdaşlar,

Gǝlin halallaşaq, mǝn gedǝr oldum.

Əsli Kərəm dastanı

Seyrağıba sirrinizi vermǝyin,

Keşiş gǝlsǝ bu yerlǝrǝ qoymayın,

Əsli gǝlsǝ Kǝrǝm getdi, söylǝyin,

Gǝlin halallaşaq, mǝn gedǝr oldum.

Söz tamam oldu, Kǝrǝm öz dostları ilǝ görüşüb ayrıldı. Sofi ilǝ birlikdǝ yola

düşdü. Nǝ gesǝ bildilǝr, nǝ gündüz bildilǝr, az getdilǝr, çox getdilǝr, bulaq

başında bir dǝstǝ qıza rast gǝldilǝr. Bunların içindǝ Əsli xana bǝnzǝr bir qız var

idi. Kǝrǝm görǝn kimi sazı siyǝrinǝ basıb dedi:

Sallana-sallana yolun üstünǝ

Çıxan dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin,

Quba qaz yerişli, şahin baxışlı,

Baxan dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin.

Şahin kimi gör nǝ gǝlir üstümǝ,

Xub yaraşır qızıl güllǝr dǝstinǝ,

Baxışları durub sanım qǝsdinǝ,

Baxan dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin.

Tǝrlan görsǝ hürküşǝsǝk sonalar,

Qorxum budu - qeyri gölǝ qonalar;

Ağ ǝllǝrǝ, ǝlvan-ǝlvan hǝnalar

Yaxan dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin.

Kǝrǝmin dǝrdinǝ ağlayar göylǝr,

Gǝlib gedǝnlǝrǝ dǝrdini söylǝr,

Könül Əsli xandan qeyrisin neylǝr?!

Duran dilbǝr, mǝni sannan eylǝdin.

Kǝrǝmin belǝ oxumağını görǝn qızlar yoldan çıxıb kǝnarla getmǝk

istǝyǝndǝ Kǝrǝm sazını alıb, görǝk bu dǝfǝ qızlara nǝ dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Mǝndǝn küsǝn nazlı, nazlı basılar,

Mǝn kǝnardan keçim, yol sizin olsun!

Ürǝyimdǝ çoxdu qǝmlǝr, asılar,

Ağular mǝnimki, bal sizin olsun!

Mǝn yolçuyam, yollar keçib gedirǝm,

Eşqin qatarını çǝkib gedirǝm,

Yanıqlıyam, su var, içib gedirǝm,

Bir sam verin içim, dol sizin olsun!

Sinǝm düyünlüdü, siyǝrim qara,

Əslisiz qalmışam qǝmgin, avara,

Baş götürüb getdim çölǝ, diyara,

Viranǝlǝr mǝnim, el sizin olsun!

Mey içib mǝst olmaq yaraşmaz bizǝ,

Yarı gǝrǝk tapam mǝn gǝzǝ-gǝzǝ,

Bir qonça gülüm var, tǝzǝ, tǝr-tǝzǝ,

Yengidǝ açılan gül sizin olsun!

Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: gözǝlim Əsli,

Gözlǝrim yaşlıdı, ürǝyim paslı;

Ondan ayrılalı yaslıyam, yaslı,

Mǝn qara geyinim, al sizin olsun!

Söz tamam oldu, qızlar Kǝrǝmǝ su verdilǝr. Kǝrǝm su içdikdǝn sonra Sofi

ilǝ birlikdǝ yola rǝvan oldu. Bir müddǝt yol gǝldikdǝn sonra kiçik bir karvana rast

gǝldilǝr. Kǝrǝm karvanı görǝndǝ Əsli yadına düşdü, aldı sazı, sinǝsinǝ basdı, dedi:

Ay ağalar, könül quşu

Havaya qalxır, ǝylǝnir.

Qürbǝt elǝ düşǝn adam

Əsli Kərəm dastanı

Göz yaşın silir, ǝylǝnir.

Bumu qürbǝt elin halı,

Müşkül olur yar vüsalı,

Sevdiyim yarın xiyalı

Ağlıma gǝlir, ǝylǝnir.

Mǝlǝşir qoyun, quzular,

Hǝrǝ öz elin arzular;

Uzaq olanda mǝnzillǝr

Bir zaman qalır, ǝylǝnir.

Sözüm ağızlarda, dildǝ,

Gözüm qalıb qonça güldǝ;

Dǝrdli Kǝrǝm qürbǝt eldǝ

Ahu zar edir ǝylǝnir.

- Söz tamam oldu. Hamı Kǝrǝmin qǝmli-qǝmli oxumasına tǝǝssüb elǝdi.

Karvanbaşı soruşdu:

- Aşıq, sǝnǝ nǝ olub ki, belǝ yanıqlı-yanıqlı oxuyursan? Ürǝyimizi lap qana

döndǝrdin.

Sofi masǝranı bunlara nağıl elǝdi. Karvanbaşı dedi:

- Aşıq, biz keşiş görmǝmişik. Ansaq bu yaxında bir oba var, gedin oraya,

soruşun. Bǝlkǝ onlar bilǝrlǝr.

Kǝrǝmgil onlarla xudahafizlǝşib, yola rǝvan oldular. Bir qǝdǝr gǝlib, özlǝrini

haman obaya yetirdilǝr. Onların başına çox adam toplandı. Kǝrǝm sazı alıb, Əsli

xanı görǝk bu adamlardan nesǝ xǝbǝr aldı:

Nazlı yarımı qaçırtdım,

Ellǝr, xan Əslim gördüzmü?

Bülbülü bağdan uçurtdum,

Güllǝr, xan Əslim gördüzmü?

Əsli Kərəm dastanı

Bu gün bizim ellǝr köçǝr,

Ayağı bu yoldan keçǝr,

Çox gözǝl bu sudan içǝr,

Göllǝr, xan Əslim gördüzmü?

Əsli huridi bilǝnǝ,

Qoynu sǝnnǝtdi girǝnǝ;

Gözlǝri bǝnzǝr seyrana,

Çöllǝr, xan Əslim gördüzmü?

Obaları oymaq-oymaq,

Olmaz imiş yardan doymaq,

Ağız süddü, dodaq qaymaq,

Dillǝr, xan Əslim gördüzmü?

Zülfüdü hazar, sǝd hazar,

Nǝ gözǝl darayıb düzǝr,

Qürbǝt elǝ düşmüş, gǝzǝr,

Yollar, xan Əslim gördüzmü?

Gǝldim, gördüm Əsli köçüb,

Atın sürüb burdan keçib,

Əyilib suyundan içib,

Sular, xan Əslim gördüzmü?

Kǝrǝm deyǝr; sanım kimi,

Atlas geyǝr xanım kimi,

Mǝn sevirǝm sanım kimi,

Ellǝr, xan Əslim gördüzmü?

Sofi gördü ki, Kǝrǝmin oxumağından bunlar bir şey başa düşmǝdilǝr, dillǝ

xǝbǝr aldı:

Əsli Kərəm dastanı

- Qardaş, bu tǝrǝflǝrdǝ köç-külfǝtnǝn belǝ varıb gedǝn bir keşiş

görmǝdinizmi?

Bunlardan bir neçǝsi keşişin Gürsüstana tǝrǝf getdiyini söylǝdilǝr. Kǝrǝmgil

elǝ haman günü Gürsüstana tǝrǝf getmǝyin binasın qoydular. Bir müddǝt yol

getdilǝr, bir çölün düzündǝ göynǝn gedǝn bir qatar durna gördülǝr. Kǝrǝm

durnaları görǝn kimi sazını sinǝyǝ basıb, görǝk durnalardan nǝ xǝbǝr aldı:

Qatar-qatar göy üzündǝ süzürsüz,

Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.

Bizim yurddan nǝ xǝbǝrlǝr bilirsiz?

Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.

Bizim yerdǝ sǝrin bulaq axarmı?

Yaz gǝlǝndǝ bǝnövşǝlǝr qoxarmı?

Ala gözlüm seyrǝngaha çıxarmı?

Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.

Bitmǝzmi ağası bizim bağların,

Əskik deyil hǝr sür gülü dağların,

Heç olurmu sǝnin gözǝl çağların,

Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.

Xan Əslimin seyrǝngahı harada?

Haqq çatdırsın aşıqları murada;

Sanım durna, nǝ gǝzirsǝn burada?

Əylǝn, durnam, ǝylǝn xǝbǝr sorayım.

Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: hardan gǝlǝrsiz?

Xan Əslimin yerin, yurdun bilǝrsiz,

Görsǝz, ona mǝndǝn salam deyǝrsiz,

Əylǝn, durnam, ǝylǝn, xǝbǝr sorayım.

Əsli Kərəm dastanı

Kǝrǝm sözün tamam elǝdi. Baxdı ki, durnalar hey dalbadal gedir, Sofiyǝ

dedi:

- Sofi lǝlǝ, görürsǝnmi, bu durnalar bizim el gedirlǝr. Qoy bunlarnan

elimizǝ bir xǝbǝr göndǝrim.

Kǝrǝm bunu deyib, sazını basdı sinǝsinǝ, tellǝri dillǝndirdi, aldı, görǝk nǝ

dedi:

Durnam, gedǝr olsan bizim ellǝrǝ,

Yaxşı söylǝ başdan keçǝn halları.

Qohum-qardaş, dost, müsahib olanlar

Bundan sonra gözlǝmǝsin yolları.

Bir çıxaydım eyvanına, köşkünǝ,

Bir bataydım ǝnbǝrinǝ, müşkünǝ,

Adı bǝlli Əsli xanım eşqinǝ,

Öldürǝrlǝr, durna, töksǝn tellǝri.

Kǝrǝm deyǝr, heç kǝs yarın öymǝsin,

Əl uzadıb açam yaxa düymǝsin,

Heç iyidin oxu daşa dǝymǝsin,

Yad olmasın mǝnim kimi ellǝri.

Söz tamam oldu, yollarına davam elǝdilǝr. Bir müddǝt gedib, günlǝrin

birindǝ Gürsüstan sǝrhǝddinǝ çatdılar. Baxdılar ki, burada böyük bir oba var.

Obanın ahıl-sahılı qabağa çıxdı, salam-kalamdan sora kim olduqlarını, haradan

gǝlib, hara getdiklǝrini soruşdular. Kǝrǝm sazı sinǝsinǝ basıb, özünü belǝ nişan

verdi:

Fǝlǝk mǝni bağa bağman eylǝdi,

Bağman ağlar, bağça ağlar, gül ağlar.

Dost bağına axmaz oldu sularım,

Süsǝn ağlar, sünbül ağlar, sel ağlar.

Əsli Kərəm dastanı

Yarı tapam, xına yaxam ǝlinǝ,

Alıb gedǝm vǝtǝninǝ, elinǝ.

Nǝ olar ki, sarılaydım belinǝ,

Kǝmǝr ağlar, qaytan ağlar, bel ağlar.

Tǝrk eylǝdim vǝtǝnimi, elimi,

Əlimdǝn aldılar qonça gülümü,

Onunçun qürbǝtǝ saldım yolumu,

Oba ağlar, vǝtǝn ağlar, el ağlar.

Ördǝk kimi uçdum göldǝn-göllǝrǝ,

Seyran kimi qaçdım çöldǝn-çöllǝrǝ,

Kǝrǝm deyǝr: düşdüm bǝdnam dillǝrǝ,

Gǝlǝn ağlar, gedǝn ağlar, yol ağlar.

Söz tamam oldu. Hamı Kǝrǝmǝ afǝrin dedi. Sofi yığılanlardan keşişi xǝbǝr

aldı, dedilǝr:

- Axtardığınız keşiş Tiflisdǝ olur.

Kǝrǝm oradan qalxıb, bir baş Tiflisǝ gǝlmǝkdǝ olsun, eşit keşişdǝn.

Keşiş Gǝnsǝdǝn çıxıb, obaları, ölkǝlǝri dolana-dolana gǝlib çatmışdı Tiflisǝ.

Buranın knyazının yanına gǝlib dedi:

- Mǝn qızımı bir müsǝlman oğlunun ǝlindǝn götürüb qaçmışam. İzn ver,

sǝnin ölkǝndǝ yaşayım.

Knyaz keşişǝ bir ev verdi. Keşiş köç-külfǝtinǝn burada qalmaqda oldu. İndi

eşit Kǝrǝmdǝn.

Kǝrǝm gǝlib lap şǝhǝrin kǝnarına çatdı, gördü ki, bir dǝstǝ savan oğlan

yaşıl çǝmǝngahda çalıb, oxuyur, oynayır. Bunlar Kǝrǝmi görǝn kimi ǝtrafını aldılar.

- Aşıq, gǝl bizim üçün bir ağız oxu. Nǝ qǝdǝr pul istǝsǝn verǝrik.

Kǝrǝm dedi:

- Oxumağına oxuyaram, ansaq biz pul aşığı deyilik. Əgǝr mǝnǝ kömǝk

elǝmǝk istǝyirsinizsǝ soruşduğuma savab verin.

Kǝrǝm aldı, görǝk nǝ dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Ey ağalar, gǝlin sizǝ söylǝyim,

İtirdim Əslimi, görǝn olmadı.

Pǝrvanǝlǝr kimi alışdım, yandım,

Mǝn tǝk bu çöllǝrdǝ qalan olmadı.

Kim görmüşdü Fǝrhad ilǝ Şirini,

Olar da sevdilǝr biri-birini,

Atdı külüngünü, yardı sǝrini,

Fǝrhad kimi yarçun ölǝn olmadı.

Xürşid öz Mahının dizinǝ yatdı,

Qǝnbǝr Arzusunun tozuna batdı,

Dünyada Şahsǝnǝm murada çatdı.

Aşıq Qǝrib kimi gülǝn olmadı.

Ağ Qovaq qız Yürü bǝyinin dǝngi,

Şah İsmayılın yarı Ərǝbzǝngi,

Leyla da bir zaman Mǝsnunun dǝngi

Onlara da imdad olan olmadı

Kǝrǝm deyǝr: dağ döşündǝ oturdum,

Dǝrdim ǝlli ikǝn yüzǝ yetirdim,

Loğman hǝkim kimi sǝrrah gǝtirdim,

Mǝnim dǝrdlǝrimi bilǝn olmadı.

Hamı yerbǝyerdǝn Kǝrǝmi alqışladılar. Sofi bunlardan da Keşişi xǝbǝr aldı,

dedilǝr:

- Aşıq, bizǝ bir mǝzǝli dastan söylǝ. Elǝ dastan olsun ki, ǝsli olmasın,

yalandan düzǝlsin. Sonra Keşişin yerini sǝnǝ deyǝk.

Kǝrǝm alıb, görǝk nǝ dedi:

Gǝzǝ-gǝzǝ bir milçǝyǝ tuş oldum,

Xǝnsǝr ilǝ tutub kǝsdim başını.

Əsli Kərəm dastanı

Güsüm çatmadı ki, çǝkib aparam,

Yeddi dağın üstǝ sǝrdim leşini.

Milçǝk vızıldadı, uçdu havaya,

Yağın süzdüm üç yüz altmış tavaya,

Yüklǝdim ǝtini doxsan dǝvǝyǝ,

Xodkar üçün göndǝrdim mǝn leşini.

Alıb onu bir meydana atdılar,

Ətin yüz min tümǝn deyib, satdılar,

Sümüklǝrin yığıb, körpü çatdılar,

Hesab etdik, iki min il yaşını.

Ölçüb gördüm yeddi qarış dizi var,

Otuz xırmandan da böyük gözü var,

Dǝrisindǝ yeddi qarış tozu var,

Hesablamaq olmur onun dişini.

Dǝrisindǝn çadır qurub oturduq,

Ətin kǝsib, on küçǝyǝ yetirdik.

İsfahandan bir minǝxor gǝtirdik,

Açıban ağzını, saydı dişini.

Dırnaqların qırıb, tökdüm dǝriyǝ,

Budlarını yığdıq ǝlli kisǝyǝ,

Qanadını yelkǝn çǝkdik gǝmiyǝ,

Fil burnundan uzun gördüm qaşını.

Mǝn görürǝm qaranlıqda gǝlǝni,

Gǝlibǝni şirin sanım alanı,

Dǝrdli Kǝrǝm söylǝr belǝ yalanı,

Belǝ gördüm gözǝllǝrin işini.

Əsli Kərəm dastanı