Toplaşanlar Kǝrǝmǝ afǝrin söylǝdilǝr, keşişin Tiflisdǝ olduğunu ona xǝbǝr

verdilǝr. Kǝrǝmgil samaatla xudahafizlǝşib, yola düşdülǝr. Az getdilǝr, çox

getdilǝr, Kür çayının kǝnarına çıxdılar. Kǝrǝm baxdı ki, iki gözǝl Kür çayının

kǝnarında sǝyahǝt edir. Kǝrǝm sazı sinǝsinǝ mindirdi, görǝk bu iki gözǝlǝ nǝ dedi:

Silvǝlǝnǝ- silvǝlǝnǝ

Nǝ gedirsiz qoşa, dilbǝr?!

Tanrı ayrılıq vermǝsin

Havadakı quşa, dilbǝr!

Xoşladım xǝsyat, halını,

Ağ üzdǝ qara xalını,

Görǝndǝ gül samalını,

Könül gǝldi soşa, dilbǝr!

Sevdim sǝn kimi sonanı,

Qafil oxladın sinǝmi,

Gözlǝrin qanlı haramı,

Qadağa ver qaşa, dilbǝr!

Bir ox atdım zǝrnişana,

O da getdi pǝrişana,

Dedim bǝlkǝ bir yumşana,

Bağrı dönmüş daşa, dilbǝr!

Heyranıyam Əsli xanın,

Kǝrǝm dǝ olsun qurbanın

Sǝnin bu dǝli dövranın,

Varmaz hǝrgiz başa, dilbǝr!

Kǝrǝm sözünü tamama yetirib, qızlardan ayrıldı. Tiflis böyük, bunlar

nabǝlǝd. Az gǝzdilǝr, çox gǝzdilǝr, gǝlib bir qǝhvǝxanaya çatdılar. Qǝhvǝxanada

Əsli Kərəm dastanı

olanlar ondan xahiş elǝdilǝr ki, Gürsüstanı tǝ`rif elǝsin. Kǝrǝm onların sözünü

yerǝ salmayıb, aldı görǝk nǝ dedi:

Seyr elǝdim Gürsüstanın elini,

Ellǝri var-bizim elǝ bǝnzǝmǝz.

Barlı bağçaları, qarlı dağları,

Güllǝri var-bizim gülǝ bǝnzǝmǝz.

Alimlǝri yazı yazar, mǝ`nadı,

Güllǝri var-min dǝrdlǝrǝ davadı,

Gözǝllǝri, mǝhbubları ǝ`ladı,

Malları var-bizim mala bǝnzǝmǝz.

Başlarına keçǝ papaq qoyallar,

Çağıranda «modi, modi» deyǝllǝr,

Gǝlin, qızlar al-yaşılı geyǝllǝr,

Dillǝri var-bizim dilǝ bǝnzǝmǝz.

Soşqun-soşqun çaylarını keçmişǝm,

Sǝrin-sǝrin sularını içmişǝm,

Kǝrǝm deyǝr: dilbǝrlǝrin seçmişǝm,

Halları var-bizim hala bǝnzǝmǝz.

Bǝli, oradan-buradan bir qǝdǝr çalıb oxuyannan sonra, elǝ ki, gesǝ aralığa

gǝldi, mǝslis dağıldı, çayçı Kǝrǝmdǝn xǝbǝr aldı:

- Aşıq tayfası gǝzǝri olar. Deyin görüm, haradan gǝlib, haraya getmǝk

istǝyirsiniz?

Sofi dedi:

- Biz sǝnin bildiyin aşıqlardan deyilik. Bu aşıq Ziyad xanın oğludu. Atasının

vǝziri Qara keşişin qızına aşiq olub. Keşiş dǝ qızını götürüb qaçıb. İndi biz diyarqürbǝtǝ

düşüb, keşişi axtarırıq.

Çayçı dedi:

- Siz axtardığınız keşiş küflǝtiynǝn bizim qonşuluğumuzda olur.

Əsli Kərəm dastanı

Kǝrǝm çayçıdan bu xǝbǝri eşidǝndǝ çox şad oldu. Ayağa qalxdı ki, o saat

gedib Əslini görsün, ansaq gesǝ olduğuna görǝ Sofigil onu qoymadılar. Çayçı

onlara yer saldı. Sofi yerǝ girǝn kimi yuxuya keçdi. Amma Kǝrǝm yata bilmǝdi. Elǝ

bil ki, yorğan-döşǝyinǝ birǝ doldurmuşdular. Sǝhǝrǝ kimi gözlǝrinǝ çimir dǝ

gǝlmǝdi. Elǝ ki, sǝhǝr açıldı, Sofini dümsümlǝyib dedi:

- Sofi lǝlǝ, sǝhǝrdi, dur!

Bǝli, hǝr ikisi durub şǝhǝrǝ çıxdılar. Çayçının verdiyi salıq ilǝ gǝlib keşişin

evini tapdılar. Sofi keşişin qapısını döydü. Keşiş qapını açdı. Kǝrǝmi görǝn kimi

dil-dodağı qurudu. Sofi dedi:

- Keşiş, sǝn özün bilirsǝn ki, Kǝrǝm sǝnin qızına, qızın da Kǝrǝmǝ aşıqdı.

Gǝl sǝn bizi çox insitmǝ, Əslini ver Kǝrǝmǝ. Keşiş ǝvvǝl istǝdi çığır-bağır salsın.

Gördü ki, hay-küy salsa yaxşı olmayasaq, yumuşaqlıqnan dedi:

- Sofi, elǝdiyim işǝ mǝn özüm dǝ peşiman olmuşam. Bir işdi düşüb. Gǝlin

içǝri. Mǝn qızımı verdim Kǝrǝmǝ. Ansaq bu gün bizdǝ qalın, sǝhǝr tezdǝn elǝ

burada toyu elǝrik, qızı apararsız.

Keşiş qolunu Kǝrǝmin boynuna salıb, üzündǝn öpdü. Onlara bir otaq verib

rahatladı. Özü evdǝn çıxıb, şǝhǝrin baş keşişinin yanına mǝslǝhǝtǝ gǝldi. Baş keşiş

onun başına gǝlǝnlǝrǝ qulaq asıb dedi:

- Sǝn bu yerlǝrdǝ qalma! Elǝ bu gesǝ qaç, get!

Keşiş burada qalsın, sizǝ xǝbǝri verim Kǝrǝmdǝn. O biri tǝrǝfdǝn Kǝrǝm

axşamı saldı, düşdü keşişin ayin hǝyǝtinǝ. Elǝ hǝyǝtǝ ayağını qoyan kimi Əsli çıxdı

onun qabağına. Kǝrǝmin eşqi soşǝ gǝldi, aldı, görǝk vǝ dedi:

Sallana-sallana çıxdı qarşıma,

Boyu sǝrv, yanaqları al Əsli!

Huridǝ, mǝlǝkdǝ tayı tapılmaz,

Dili şǝkǝr, dodaqları bal Əsli!

Mǝsmǝni çǝgibdi qǝlǝm qaşına,

Ağ ipǝk çalmanı salıb başına.

Sinǝ bǝnzǝr ahu, seyran döşünǝ,

Aç qolların, gǝl boynuma sal, Əsli!

Əsli Kərəm dastanı

Kǝrǝm deyǝr, yüz il sǝnǝ qul olum,

İzn ver qapında rǝnsbǝr durum,

Qismǝt olsun sǝndǝn muradım alım,

Sǝn dǝ mǝnnǝn muradını al, Əsli!

İki hǝsrǝt bir-birinǝ sarmaşdılar. Əsli öz başına gǝlǝnlǝri Kǝrǝmǝ, Kǝrǝm dǝ

öz başına gǝlǝnlǝri Əsliyǝ danışdı. Elǝ ki, söz gǝldi Qara keşişin bu gün Kǝrǝmǝ

verdiyi vǝ`dǝyǝ, Əsli başladı ağlamağa. Kǝrǝm onnan soruşdu:

- Bǝs nǝ üçün ağlayırsan?

Əsli dedi:

- Kǝrǝm san, atam sǝni aldadır. O mǝni sǝnǝ verǝn deyil. Qorxum budu, o

bu gesǝ mǝni burdan qaçırda.

Kǝrǝm dedi:

- Yox, Əsli, o daha verdiyi bu sözdǝn qalmaz.

Hǝr iki hǝsrǝtkeş görüşüb, bir-birindǝn ayrıldılar. Kǝrǝm ilǝ Sofi ürǝklǝri

arxayın gesǝni yatmaqda olsunlar, sǝnǝ deyim namǝrd keşişdǝn.

Keşiş gesǝni araya salıb, köç-külfǝtini yığışdırdı, Ərzruma yola düşdü.

Yazıq Əsli nǝ qǝdǝr vurnuxdusa, nǝ keşişin qorxusundan dad-fǝryad elǝyǝ bildi,

nǝ dǝ Kǝrǝmǝ xǝbǝr çatdıra bildi.

Sǝhǝr açıldı. Kǝrǝmlǝ Sofi gördülǝr ki, lǝlǝ köçüb, yurdu boş, Keşiş yenǝ dǝ

qaçıb. Kǝrǝmin ürǝyi qubar elǝdi, aldı sazı, görǝk nǝ dedi:

Dolansın ǝyyamın, dönsün dövranın,

Qoymadın yetişim murada, fǝlǝk!

Qurumaz göz yaşım, açılmaz könlüm.

Düşmüsǝn mǝninǝn inada, fǝlǝk!

Sǝbrinǝ siz baxın çǝrxi-qǝhharın,

Zülmünü artırdı mǝn dil-ǝfkarın.

Sǝfasın mǝn çǝkdim gül üzlü yarın.

Axır nǝsib etdin xoryada fǝlǝk!

Əlimdǝn almısan huri, mǝlǝyim,

Əsli Kərəm dastanı

Eşq oduna yandırmısan ürǝyim.

Axırda sǝninlǝ düşǝr gileyim,

Tökülǝr nahaq qan arada, fǝlǝk.

Kǝrǝm deyǝr: yarsız burda neylǝrǝm,

Əbǝsdi kim bu sözlǝri söylǝrǝm,

Mǝhşǝrdǝ ǝlinnǝn şükuh eylǝrǝm,

Onsuz deyil, yetǝr imdada, fǝlǝk!

Söz tamama yetdi. Sofi dedi:

- Kǝrǝm, ağlamaqdan bir şey çıxmaz. Dur, gedǝk, xursunlarımızı götürǝk,

keşişin dalınsa yollanaq.

Durub bir baş düşdüklǝri qǝhvǝxanaya gǝldilǝr. Samaat onları belǝ görüb,

sǝbǝbini soruşdu. Sofi keşişin onları nesǝ aldadıb qaçdığınnan danışdı. Kǝrǝmin

dǝrdi tǝzǝlǝndi, aldı, dedi:

Bir od düşdü, ürǝyimi teylǝdi,

Od tutuban sismim, yandım, ağlaram.

Zalım keşiş yenǝ hiylǝ eylǝdi,

Murdar hiylǝlǝrin qandım, ağlaram

Könlüm istǝr gözǝllǝrin mǝrdinnǝn,

Qurtarmadım mǝn bu zülmün dǝrdinnǝn

Aman lǝlǝ, Əsli köçüb yurdunnan

İndi ona mǝn inandım, ağlaram.

Hǝkim yox, loğman yox dǝrdimi qana

Əriyibdi bağrım, dönübdü qana,

Az qalıbdı Kǝrǝm oddana, yana

Od tutdu bǝdǝnim, yandım, ağlaram.

Samaat yerbǝyerdǝn keşişǝ söymǝyǝ başladı. Dedilǝr:

Əsli Kərəm dastanı

- Sǝn gǝl qal bizim bu yerlǝrdǝ. Sǝnǝ bǝyǝndiyin qızı alaq, toyunu elǝyǝk. O

qızda nǝ görübsǝn ki, ǝl sǝmǝ bilmirsǝn?

Kǝrǝm sazı döşünǝ basıb dedi:

Əslim getdi Gürsüstanın elinnǝn

Mǝnim burda qalışıma nǝ dersiz?

İki dilli hǝrsayının ǝlinnǝn

Saralıban soluşuma nǝ dersiz?

Bayram gǝlǝ, xına yaxam dǝstimǝ,

Salam verǝm yaranıma, dostuma;

Xǝstǝ olsam, Əsli gǝlmǝz üstümǝ,

Qǝrib-qǝrib ölüşümǝ nǝ dersiz?

Mǝsnun Leyla üçün çǝkdi sǝfanı,

Qǝrib Şahsǝnǝmlǝ sürdü sǝfanı,

Arayıb da tapdım mǝn bivǝfanı,

İndi dǝ ayrılışıma nǝ dersiz?

Bir zülfünǝ asılayım dar deyǝ,

Qonma gülǝ sarılayım xar deyǝ,

Mǝnim burda tuti dillim var deyǝ,

Gedib-gedib gǝlişimǝ nǝ dersiz?

Sǝhǝr ilǝ ikindinin arası,

Aldı mǝni qaşlarının qarası,

Kimsǝ bilmǝz nǝdi dǝrdim çarası,

Mǝlul-mǝlul baxışıma nǝ dersiz?

Mǝn Kǝrǝmǝm, Kǝrǝmliyim bildirdim,

Dostu ağladıb, düşmǝnimi güldürdüm,

Uzun boylu, xan Əslimi aldırdım,

Arsız-arsız gülüşümǝ nǝ dersiz?

Əsli Kərəm dastanı

Söz tamam oldu. Kǝrǝm sazla, sözlǝ dediyi kimi dillǝ dǝ dedi ki:

- Sağ olun, qardaşlar! Ansaq mǝn öz Əslimi tapmalıyam.

Sofi xursunu götürdü, samaatla halal-hümmǝt elǝyib yola düşdülǝr.

Şǝhǝrdǝn çıxıb bir az getmişdilǝr ki, Gürsüstanın ǝyri-üyrü sığırları, yolları

başlandı. Kǝrǝm dedi:

- Sofi, dayan, xan Əslimi bu yollardan xǝbǝr alım.

Sofi dayandı, Kǝrǝm alıb sazını görǝk Əsli xanı yollardan nesǝ xǝbǝr aldı.

Əyrim-üyrüm gedǝn yollar,

Yollar, Əslimi gördüzmü?

Düşmüşǝm yarım izinǝ,

İzlǝr, Əslimi gördüzmü?

Əyninǝ geyibdi saya,

Yanında var bir süt maya,

Sǝnnǝn xǝbǝr alım, qaya,

Qaya, Əslimi gördüzmü?

Əslimin keçdiyi yurdlar,

Kǝrǝmin çǝkdiyi dǝrdlǝr,

Qoyunları yeyǝn qurdlar,

Qurdlar, Əslimi gördüzmü?

Az getdilǝr, üz getdilǝr, dǝrǝ, tǝpǝ düz getdilǝr, günlǝrin birindǝ bir usa

dağın ǝtǝyinǝ çıxdılar. Baxdılar ki, bu dağın başı qar, ǝtǝklǝri isǝ çǝmǝnlik, bağbağçadı.

Tǝzǝsǝ dağın gǝdiyindǝn aşmaq istǝyirdilǝr, duman, çǝn bunları elǝ

qapladı ki, yolu itirdilǝr, bilmǝdilǝr hara getsinlǝr. Kǝrǝm gördü çovğun bunları

öldürǝsǝk, dedi:

- Amandı, Sofi qardaş, mǝnim sazımı ver. Bura da ölüb, qurd-quşa yem

olasağıq. Yarıma çatmayasağam.

Sofi sazı verdi. Aldı Kǝrǝm, görǝk nǝ dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Sǝnǝ deyim, Soltan dağı,

Nǝ dumandı başın sǝnin?!.

Çiskin tökǝr, duman çökǝr,

Heç getmǝzmi qışın sǝnin?!

Dörd bir yannan bǝst olmusan,

Dǝrdǝmi tǝk mǝst olmusan?!

Sümlǝ dağdan üst olmusan,

Nǝ usadı başın sǝnin?!

Əskik olmaz qarın, yağar,

Buludlar bir-birin qovar,

Sabah günǝş sǝnǝ doğar,

Sǝvahirdi daşın sǝnin.

Alt yanın bağ ilǝ bostan,

O bir yanın gül-gülüstan,

Ayırdılar mǝni dostdan,

Ötǝr qǝrib quşun sǝnin.

Kǝrǝm deyǝr: öldüm, itdir,

Bu fani dünyadan getdim;

Qosalardan sual etdim,

Kimsǝ bilmǝz yaşın sǝnin.

Kǝrǝm sözünü tamama yetirdi. Dağın başındakı duman çǝkilib getdi,

çovğun yatdı. Kǝrǝmgil yola davam edib, dǝrǝlǝrdǝn sel kimi, tǝpǝlǝrdǝn yel kimi

gedib, bir çobana rast oldular. Kǝrǝm çobannan soruşdu:

- Burdan bir keşiş keçdimi?

Çoban dedi:

- Aşıq, haman keşiş Xob vilayǝtinǝ tǝrǝf getmǝyin binasın qoydu.

Kǝrǝm baxdı ki, öz dağları uzaqdan görünür, ürǝyi qubar elǝdi, aldı, görǝk

nǝ dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Gǝlib bahar, yaz ayları,

Sular axar indǝn belǝ.

Hǝr tǝrǝfdǝn tuti, qumrü

Soşur, oxur indǝn belǝ.

Bülbül ötǝr hǝzin-hǝzin,

Sǝnnǝtǝ bǝnzǝr ilk yazın,

Bǝnövşǝ, çiçǝk yer üzün

Əlvan elǝr indǝn belǝ.

Ağaslar geyǝr donunu,

Haqqa çevirǝr yönünü,

Dǝrdli Kǝrǝm vǝtǝnini

Anar, sızlar indǝn belǝ.

Söz tamama yetdi. Kǝrǝmgil yola düşdülǝr. Gesǝ-gündüz yol getdilǝr. Bir

say kǝnarına çatdılar, gördülǝr qız-gǝlinlǝr paltar yuyurlar. Bunların içǝrisindǝ bir

gözǝl gǝlin var, gün kimi işıq verir. Kǝrǝmin eşqi sövşǝ gǝldi, aldı, görǝk gǝlinǝ nǝ

dedi:

Gedǝrikǝn bir gǝlinǝ tuş oldum,

Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.

Görsǝk, niqabını atdı üzünnǝn,

Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.

Mǝnim Əslim sǝnnǝtdǝki huridi,

Bir ah çǝksǝm dağı, daşı ǝridi;

Gözǝllikdǝ huri, mǝlǝk, pǝridi,

Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.

Bir ah çǝksǝm dağlar, daşlar ǝriyǝr,

Nǝdi bu sǝndǝki o siyah tellǝr,

Əsli Kərəm dastanı

Xınalı barmaqlar, o nazik ǝllǝr,

Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.

Kǝrǝm çǝkǝr yar usundan zillǝti,

Bivǝfa dost heç eylǝmǝz mürvǝti,

Üzün görǝn neylǝr dünya lǝzzǝti?

Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.

Bǝnzǝr Əslim sǝnnǝtdǝki huriyǝ,

Ah çǝkǝndǝ dağlar, daşlar ǝriyǝ,

Dǝrdli Kǝrǝm bu yollarda çürüyǝ,

Yolçunu yolunnan eylǝr bu gǝlin.

Keşişi qız-gǝlinlǝrdǝn soruşdular. Qızlar keşişin köç-küflǝtlǝ çaydan keçib

getdiyini ona xǝbǝr verdilǝr. Kǝrǝm ayrılıb getmǝyǝ başladı.

Az getmişdilǝr, çox getmişdilǝr. Kǝrǝmin halı dǝyişildi, ürǝyi döyünmǝyǝ

başladı, gözlǝri qaraldı. Ürǝyindǝ dedi: “Əslimǝ çatmayasağam, ölüb, qürbǝt

ellǝrdǝ qalasağam”. Aldı, halına münasib görǝk nǝ dedi:

Haldan hala düşǝn viran könlümün

Hǝr mǝhlǝsindǝ bir sahan ǝylǝşmiş.

Gah şah, gǝda olur, gah dana, nadan,

Gah hǝr mǝhlǝsindǝ zindan ǝylǝşmiş

Bir mǝhǝllǝsindǝ yeddilǝr, beşlǝr,

Bir mǝhǝllǝsindǝ bǝzirgan işlǝr,

Bir mǝhǝllǝsindǝ doqquz dǝrvişlǝr,

Bir mǝhǝllǝsindǝ piran ǝylǝşmiş.

Bir mǝhǝllǝsindǝ sanan san eylǝr,

Bir mǝhǝllǝsindǝ gül fǝğan eylǝr,

Bir mǝhǝllǝsindǝ bülbül qan eylǝr,

Bir mǝhǝllǝsindǝ gülşǝn ǝylǝşmiş.

Əsli Kərəm dastanı

Bir mǝhǝllǝsindǝ sǝmalın görǝm,

Bir mǝhǝllǝsindǝ güllǝrin dǝrǝm,

Bir mǝhǝllǝsindǝ biçarǝ Kǝrǝm,

Bir mǝhǝllǝsindǝ sanan ǝylǝşmiş.

Söz tamama yetdi. Yola düşüb, gesǝni gündüzǝ qatıb, Ballısaya gǝldilǝr.

Onların yanına çox adam toplandı. Sofi adamlardan keşişi soruşdu. Bir nǝfǝr dedi:

- Ay sanım, sizǝ nǝ olub ki, bir qızın dalına düşübsünüz? Mǝgǝr dünyada

qız yoxdu? O olmasın, başqası olsun.

Aldı Kǝrǝm, dedi:

Ay ağalar, xan Əslimdǝn ayrıldım,

Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!

Gesǝ-gündüz ah edibǝn yanaram,

Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!

Birsǝ dǝfǝ xatirini sormadım,

Keçdi ömrüm, muradına irmǝdim,

Fürsǝt ǝldǝ ikǝn dǝmlǝr sürmǝdim,

Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!

Əlimnǝn aldırdım gözü alanı,

Onun üçün tǝrk eylǝdim silǝni,

Başıma salmışam bunsa bǝlanı,

Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!

Mǝn Kǝrǝmǝm, eşq badǝsin içirdim,

Bu sevdanı öz başımdan keçirdim,

Hayıf ki, Əslimi ǝldǝn uçurdum,

Mǝni öldürmǝli, döymǝli deyin!

Əsli Kərəm dastanı

Kǝrǝm sözünü tamama yetirdi. Baxdılar ki, bu doğrudan haqq aşığıdı.

Keşişgilin getdiyi yolu onlara göstǝrdilǝr. Kǝrǝmgil gesǝni orada qalıb, sǝhǝr

tezdǝn yola düşdülǝr.

Bir az getmişdilǝr, sǝrin bir meh başladı. Meh qabaq tǝrǝfdǝn ǝsirdi. Lap

onların üzünǝ vururdu.

Kǝrǝm dedi:

- Sofi, dayan, mǝn xan Əslimi bu badi-sǝbadǝn xǝbǝr alasağam.

Sazı köynǝyindǝn çıxarıb, basdı bağrına, dedi:

Əylǝnmir ki, yardan xǝbǝr sorayım,

Əsib-ǝsib gedǝn badi-sǝba hey!..

Qırılsın baisin qolu, qanadı,

Heç kimsǝ düşmǝsin yardan sida hey!..

Yudum dolbǝndimi, bǝyaz eylǝdim,

Sildim könül pasın, ayaz eylǝdim,

Mǝn qanlı fǝlǝyǝ niyaz eylǝdim,

Fǝlǝk mǝnǝ verdi çoxlu sǝfa hey!..

Durmayuban axır çeşmimin yaşı,

Axdığı yerlǝrdǝ ǝridir daşı,

Belǝ imiş qanlı fǝlǝyin işi,

Nǝ şah bilir, nǝ xan, nǝ dǝ gǝda hey!..

Mǝn Kǝrǝmǝm, xoryatlara tay oldum,

Bivǝfa yar sevdim, ǝsǝb bay oldum,

Ömür üzdüm, gün çürütdüm, zay oldum,

Mǝni boşaltdılar qabdan qaba hey!..

Bir az oturdular. Dinslǝrini alıb, yorğunluqlarını çıxartdıqdan sonra durub

getmǝyin binasına qoydular. Az getdilǝr, çox getdilǝr, bir şǝhǝr xarabalığına

çıxdılar. Kǝrǝm dayanıb dedi:

Əsli Kərəm dastanı

- Sofi lǝlǝ, bir zaman varımış ki, bu şǝhǝrdǝ adamlar dövran sürürmüş.

Dayan, soruşum, görüm bu şǝhǝr niyǝ xaraba qalıb? Adamları nesǝ olub?

Aldı Kǝrǝm görǝk xaraba şǝhǝrǝ nǝ dedi:

Sǝyyah olub bu alǝmi gǝzǝrkǝn

Rast gǝlmişǝm bu viranın daşına.

Söylǝ viran, nǝ zamannan bǝrisǝn?

Nǝ gǝlmişdi, nǝ gǝlǝsǝk başına?

Kǝrǝmin sözlǝrindǝn viran dilǝ gǝlib dedi:

Hǝzrǝt Nuhun zamanınnan bǝriyǝm,

Əmr-haqla nǝlǝr gǝldi başıma...

Başıma gǝlǝni söylǝyim sǝnǝ

Gör nǝ zǝhǝr qatılıbdı aşıma.

Aldı Kǝrǝm:

Kim eşitsǝ sǝnin ah ilǝ zarın,

Tǝrk elǝyǝr ǝldǝ olanın, varın,

Nöçün xarab oldu çarsı-bazarın,

Ağıl irmǝz o xudanın işinǝ.

Aldı viran:

Üç yüz altmış çeşmǝlǝrim axardı,

Gözǝllǝrim seyrgaha çıxardı,

Xanımlarım lǝ`lü gövhǝr taxardı,

Baxmazmısan xan yerindǝ daşıma.

Aldı Kǝrǝm:

Əsli Kərəm dastanı

Dǝrdli Kǝrǝm sǝnǝ viran söylǝdi,

Söylǝ, iyidlǝrin fǝlǝk neylǝdi?

Kimlǝr gǝlib sǝni viran eylǝdi?

Fǝlǝk niyǝ daşın saldı başına?

Aldı viran:

Çoxlu iyidlǝrim vardı burada,

Kimi saz çalardı, gǝzib orada,

İndi viran olub, qaldım arada,

Viranam, onları çǝkdim döşümǝ.

Kǝrǝm sözünü-tamam elǝyib, getmǝyin binasın qoydu. Gedib, gedib,

axşam çağı Çaloba deyilǝn bir yerǝ çıxdılar. Kǝrǝm hǝr sür ağasdan, gülnǝn dolu,

lalǝ zar bir bağa girdi. Bağın içindǝ bir dǝstǝ qız çalıb, oxuyub, oynayırdı. Kǝrǝm

bu qızların içindǝ -Əsliyǝ bǝnzǝr bir qız gördü, dedi:

- Sofi, dayan bir qatar söz deyim, bu qız mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝyir.

Kǝrǝm ürǝyi dǝmirçi kürǝsi kimi alışıb yana-yana bu qıza dedi:

Gözǝllǝr çıxıblar seyrǝ,

Birisi Əslimǝ bǝnzǝr.

Al geyibǝn sallanışı,

Yerişi Əslimǝ bǝnzǝr.

Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ haman qız qulas saçlarını sinǝ sazı elǝyib, görǝk

Kǝrǝmin bu sözünün müqabilindǝ nǝ dedi:

Uzaq eldǝn gǝlǝn, aşıq,

Sǝnin Əslin mǝn deyilǝm,

Çoxun dǝrdǝ salan, aşıq,

Sǝnin Əslin mǝn deyilǝm.

Aldı Kǝrǝm:

Əsli Kərəm dastanı

Eşqin badǝsini içdim,

Bulanıq çaylardan keçdim,

Bir qız gördüm, dǝrdǝ düşdüm.

Duruşu Əslimǝ bǝnzǝr.

Aldı qız:

Sözünü qanmışam ǝzǝl,

Bağıma dǝymǝyib xǝzǝl,

Hayıstana getdi gözǝl,

Sǝnin Əslin mǝn deyilǝm.

Aldı Kǝrǝm:

Mǝnǝ müştaq qürbǝt ellǝr,

Göz yaşımı kimlǝr silǝr?

Kǝrǝm ağlar, rǝqib gülǝr,

Gülüşü Əslimǝ bǝnzǝr.

Aldı qız:

Sǝnin axtardığın Əsli,

Qara qaşlı, qara gözlü,

Mǝnim adım Xanımnazdı,

Sǝnin Əslin mǝn deyilǝm.

Söz tamam oldu, Kǝrǝm keşişi ondan xǝbǝr aldı qız dedi:

- Sǝnin axtardığın keşiş bu gün köç-külfǝtinǝn buradan köçüb, günçıxan

tǝrǝfǝ getdi.

Kǝrǝm bu sözü qızdan eşidǝn kimi sazı sinǝsinǝ basıb, görǝk Sofiyǝ nǝ

dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Durma, gedǝk, Sofi lǝlǝ,

Yenǝ Əslim köç eylǝyib.

Qan ağlaram bunnan belǝ

Yenǝ Əslim köç eylǝyib.

Əslim elindǝn köçübdü,

Almalı dağdan keçibdi,

Daşbulaxdan su içibdi,

Yenǝ Əslim köç eylǝyib.

Yardan mǝnǝ yara dǝymiş,

Heç düzǝlmǝz bu müşkül iş,

Onla belǝ Qara keşiş,

Yenǝ Əslim köç eylǝyib.

Sofi, gǝl eylǝ söylǝmǝ,

Bağrımın başın teylǝmǝ,

Gedirǝm, yoldan eylǝmǝ,

Yenǝ Əslim köç eylǝyib.

Qarşımızda qarlı dağlar,

Könül mǝhǝbbǝti çağlar,

Əsli köçüb, Kǝrǝm ağlar,

Yenǝ Əslim köç eylǝyib.

Kǝrǝmgil oradan da qalxıb, bir nesǝ gün yol gǝldikdǝn sonra gǝlib bir

kǝndǝ çıxdılar. Baxdılar ki, burada toy var. Kǝrǝmin rǝngi gül yarpağı kimi soldu.

Sofi xǝbǝr aldı:

- Kǝrǝm, sǝnǝ nǝ oldu?

Kǝrǝm dedi:

- Zalım keşiş Əslini ǝrǝ verib, bu toy da onun toyudu.

Sofi dedi:

- Gǝl dalımsan, allah kǝrimdi.

Əsli Kərəm dastanı

Sofi Kǝrǝmi toy mǝslisinǝ apardı. Mǝslis Kǝrǝmi keçirdi yuxarı başa. Xörǝk

yeyǝnnǝn sonra dedilǝr:

- Aşıq, bir az oxu, ürǝyimiz açılsın.

Kǝrǝm sazını ǝlinǝ aldı, ayağa qalxıb çalmaq istǝyǝndǝ gözü o biri otağa

sataşdı, gördü bir gǝlin oturub taxt üstǝ, qızlar da ona zinǝt verir, yǝqin elǝdi ki,

bu Əslidi. Dedi:

Çıxar taxta, divan eylǝr,

Əsli, qaşların, gözlǝrin.

Gözümdǝn qan rǝvan eylǝr,

Əsli, qaşların, gözlǝrin.

Şah gimi mǝtlǝb bitirǝr

Hökmün yerinǝ yetirǝr,

Dilsizi dilǝ gǝtirǝr,

Əsli, qaşların, gözlǝrin.

Firqǝtin mǝni yandırar,

Dağı, daşı dolandırar.

Qapı-qapı dilǝndirǝr,

Əsli, qaşların, gözlǝrin.

Havada şahinǝ bǝnzǝr

Yerdǝki laçına bǝnzǝr,

Göydǝ göyǝrçinǝ bǝnzǝr,

Əsli, qaşların, gözlǝrin.

Gah ağladar, gah güldürǝr,

Gah gözǝlliyin bildirǝr;

Axır Kǝrǝmi öldürǝr,

Əsli, daşların, gözlǝrin.

Əsli Kərəm dastanı

Söz tamama yetdi. Hamı Kǝrǝmin bu xoş avazına ǝhsǝn söylǝdi. Bir nǝfǝr

Kǝrǝmǝ dedi:

- Ey aşıq, gǝl qal bizim eldǝ, aşıqlıq elǝ, ev-eşik sahibi ol. Bizim ellǝr qǝrib

sevǝndi.

Kǝrǝm belǝ eşidǝndǝ dedi:

- Ağalar, qulaq asın, bir qatar da sözüm var, deyim.

Dedilǝr:

- Buyur!

Kǝrǝm dedi:

Tǝk birsǝ yarımı mǝnǝ versǝlǝr,

Bu fani dünyada malı neylǝrǝm?

Bir imdad olursa mövladan olsun,

Qeyrinin verdiyi malı neylǝrǝm?

Usa dağ başında tǝrlanlar süzǝr,

Göllǝrdǝ yaşılbaş zonalar üzǝr,

Əslinin yanağın bir süt xal bǝzǝr,

Qeyrinin verdiyi xalı neylǝrǝm?

Kǝrǝm deyǝr: mǝn nǝ idim, nǝ oldum.

Əslimin eşqindǝn saraldım, soldum,

Sismim tük gǝtirdi, Mǝsnuna döndüm,

Əslisiz mǝn sah-sǝlalı neylǝrǝm?

Söz tamam oldu. Kǝrǝmin dediyinnǝn mǝslis ǝhli bir şey başa düşmǝdi. Sofi

işi belǝ görǝndǝ dedi:

- Qardaşlar, bu Ziyad xanın oğludu. Öz vǝzirlǝri Qara keşişin qızına aşıq

olub. Qız da buna aşıqdı. Keşiş qızını buna vermǝk istǝmǝyib, götürüb qaçıb. Bizǝ

dedilǝr ki, keşiş burada olur. Biz dǝ buraya gǝlmişik. Kǝrǝm elǝ bildi ki, toy onun

sövgülüsünün toyudu.

Toybǝyi dedi:

Əsli Kərəm dastanı

- Aşıq, bu başqa adamın toyudu. Sǝnin axtardığın keşiş dünǝn buradan

keçib getdi.

Kǝrǝmlǝ Sofi gesǝni burada qalıb, sǝhǝr tezdǝn durub yola düşdülǝr. Onlar

getmǝkdǝ olsunlar, bu tǝrǝfdǝn göydǝ bir qatar durna göründü.

Kǝrǝm aldı sazını, görǝk durnalara nǝ dedi:

Durna, gedǝrsiz haraya,

Mǝnnǝn yara salam deyin!

Görsǝz ǝgǝr butam ağlar,

Dönüb yara salam deyin!

Yolunuz gedir Ağdaşa,

Qarlı dağlar aşa-aşa,

Hǝm qohuma, hǝm qardaşa,

Hǝm diyara salam deyin!

Durna, telin şana-şana,

Hǝm o yana, hǝm bu yana;

Alın sizǝ bir nişana

Verim, yara salam deyin!

Dad seyrağıbın ǝlinnǝn,

Aşıq dağların belinnǝn,

Dǝrdli Kǝrǝmin dilinnǝn,

Durnam, yara salam deyin!

Kǝrǝm sözünü müxtǝsǝr eylǝdi, yola davam elǝdilǝr. Bir müddǝt yol gedib,

bir obaya çatdılar. Kǝrǝm obanın kǝnarında bir gözǝl qız gördü. Bu qız o qǝdǝr

gözǝl idi ki, gün kimi hǝr tǝrǝfǝ işıq salırdı. Qız keçib getdi. Bir dǝstǝ ahıl-sahıl

Kǝrǝmin ǝtrafına toplandı. Kǝrǝm sazı sinǝsinǝ basıb dedi:

Sizin eldǝ mǝn bir gözǝl görmüşǝm,

Yoxu düşüb Gürsüstanın elinǝ.

Əsli Kərəm dastanı

Bülbül kimi şirin-şirin danışır,

Bal tökülür dǝhanından dilinǝ.

Qǝdir mövlam verib xub samalını,

Onu sevǝn neynǝr dünya malını,

Qurşayıb kǝmǝrlǝ insǝ belini,

Boyu bǝnzǝr usa sǝrvin dalına.

Kǝrǝm deyǝr mǝnim yarım insǝdi,

Dodaqları yarı açmış qonçadı,

Sünbül teli topuğundan usadı,

Bir telin vermǝrǝm dünya malına.

İnsidi, mirvarı, sǝdǝf dişlǝri;

Qüdrǝtdǝn çǝkilib kaman qaşları,

Dal gǝrdǝndǝ qulas-qulas saçları

Sarmaşır, dolanır insǝ belinǝ.

Mǝn Kǝrǝmǝm, gesǝ qıllam zarımı,

Haqq sanım almasın, çǝkim çörini,

Yuxarıdan xǝbǝr aldım yarımı,

Dedilǝr köçübdü Bayan elinǝ.

Kǝrǝm sözü tamam elǝdi. Sofi adamlardan keşişi xǝbǝr aldı. Savanlar

keşişin Qarsa getdiyini ona xǝbǝr verdilǝr. Kǝrǝm yola rǝvan olub, Qarsa tǝrǝf

getmǝyin binasını qoydu. Yolda yenǝ-gördülǝr bir qatar da durna gedir. Kǝrǝm

Sofiyǝ dedi:

- Sofi lǝlǝ, qoy bu durnalardan da bir söz soruşum.

Aldı Kǝrǝm, görǝk durnalara nǝ dedi:

Göy üzündǝ bölük-bölük durnalar,

Nǝdi sizin ǝhvalınız, halınız?

Bir ǝrzi-hal yazım, yara yetirin,

Əsli Kərəm dastanı

Dost yanına düşǝr isǝ yolunuz.

Göydǝ şahin, şonqar, görüb çaşarsız,

Ol usa dağları nǝ sür aşarsız?

Ovçu görǝn kimi qanad açarsız,

Qışda qaramandı sizin eliniz.

Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: uğradım dǝrdǝ,

Sanım qurban olsun mǝrd oğlu mǝrdǝ,

Yazıq durna, nǝ gǝzǝrsǝn bu yerdǝ?

Yoxmu sizin vǝtǝniniz, eliniz?

Az getdilǝr, çox getdilǝr, günlǝrin birindǝ gedib Qars şǝhǝrinǝ çatdılar.

Burada bir qarıya qonaq oldular. Adamlar hǝr tǝrǝfdǝn tökülüb gǝldilǝr. Qonağa

xoş gǝlmisiz dedilǝr, onların ǝhvalını sordular. Aldı Kǝrǝm, toplaşanların sualların

belǝ savab verdi:

Hey ağalar, nesǝ olur

Halı yardan ayrılanın?

Axır düşǝr qürbǝt elǝ

Yolu yardan ayrılanın.

Qǝrǝnfillǝr tutmaz imiş,

Gül tikǝnsiz bitmǝz imiş,

İşǝ, güsǝ getmǝz imiş

Əli yardan ayrılanın.

Şahinlǝr göyǝ çǝkilir,

Durnalar gölǝ tökülür,

On beş yaşında bükülür

Beli yardan ayrılanın.

Kǝrǝm qosalar, deyǝrlǝr,

Əsli Kərəm dastanı

Bu yerdǝ ölǝr, deyǝrlǝr,

Dinmǝz, lal olar deyǝrlǝr-

Dili yardan ayrılanın.

Adamlar Kǝrǝmǝ dedilǝr:

- Aşıq, arzun nǝdi? Bizdǝn nǝ xǝlǝt istǝyirsǝn?

Kǝrǝm dedi:

- Mǝn xǝlǝt alan aşıqlardan deyilǝm. Sizǝ bir qatar söz oxuyasağam,

könlünüz şad olsun.

Aldı Kǝrǝm, dedi:

Qǝdir mövlam, budu sǝndǝn dilǝyim,

Bu gǝlǝn qışımız bahar, yaz ola.

Gündǝ otuz iki dövran eylǝyǝ,

Əksinǝ çevrilib boran, tez ola.

Gündǝ min toyuğum yumurta sala,

Yaxşı katib gǝrǝk hesabın ala,

Min bir qara qarğa göyǝrçin ola,

Bir dam dolu ördǝk ilǝ qaz ola.

Min sǝfinǝm dǝryalarda qışlaya,

Qırx qulunlu min qısrağım kişnǝyǝ,

Yanında iki yüz çoban işlǝyǝ,

Hǝr bir sürüsündǝ min beş yüz ola.

Dǝli könlüm eşq oduna qalana,

Hey ağalar, sözüm yadda saxlana,

Doqquz tövlǝ atım hazır bağlana,

Bir-iki tovla da xam yağız ola.

Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: dünyanın işi,

Gözümnǝn axıtdım hey qanlı yaşı,

Əsli Kərəm dastanı

Ta bu qǝdǝr mala maliksǝ kişi,

Bir ǝli İranda safi üz ola.

Sofi bunlardan da keşişi soruşdu. Dedilǝr:

- Keşiş buradan keçib, Bayazıda getdi.

Kǝrǝmlǝ Sofi gesǝni orada qaldılar, sǝhǝr tezdǝn yola düşüb getmǝyǝ

başladılar. Kǝrǝm dağ ǝtǝyi ilǝ gedirdi. Gördü bu yerdǝ o qǝdǝr turas, kǝhlik var

ki, o tǝrǝfǝ-bu tǝrǝfǝ uçuşurlar. Birdǝn birǝ Kǝrǝmi halı pǝrişan oldu. Sazı sinǝsinǝ

basıb, halına münasib görǝk nǝ dedi:

Aman fǝlǝk, kömǝk eylǝ bu gündǝ,

Nagah yerdǝ gǝldi aldı dǝrd mǝni!

Gesǝ-gündüz oda yandım, alışdım,

Tutdu, yolum-yolum yoldu dǝrd mǝni!

Qürbǝt eldǝ usa dağlar aşalı,

Ah etdiksǝ qara bağrım deşǝli,

Mǝn Əslimdǝn ayrı düşdüm, düşǝli,

Dǝlik-dǝlik etdi, dǝldi dǝrd mǝni.

Fǝlǝk mǝnim ilǝ inad eylǝdi

Qǝm ilǝ hisrandı töhfǝn, söylǝdi,

Kǝskin qılısıyla bağrım teylǝdi,

Bölük-bölük etdi, böldü dǝrd mǝni.

Gesǝ gündüz kǝsmǝz gözümün yaşı,

Saldı qanlı fǝlǝk başıma daşı,

Ərzrum dağında keçirdim qışı,

Axır çöldǝn çölǝ saldı dǝrd mǝni.

Bilmǝm xiyalımdı, yoxsa duş kimi,

Gǝldi keçdi boran kimi, qış kimi,

Dǝrdli Kǝrǝm yuvasında quş kimi,

Əsli Kərəm dastanı

Tutdu, yolum-yolum yoldu dǝrd mǝni.

Söz tamam oldu, yollarına davam edib, mǝnzilbǝmǝnzil axırda gedib, Altuya

çıxdılar. Burada da xǝbǝr tutdular ki, keşiş Bayazıda gedib. Bir qǝdǝr çörǝkdǝnzaddan

yeyib, Bayazıda tǝrǝf getmǝyin binasın qoydular.

Az getdilǝr, çox getdilǝr, Bayazıdın yanından bir dǝstǝ qıza rast gǝldilǝr.

Kǝrǝm baxdı, qızların içindǝ bir qız var ki, misli, bǝrabǝri yoxdu. Kǝrǝmin ağlı

başından çıxdı, aldı sazı, görǝk nǝ dedi:

Sofi lǝlǝm, bu gün bir gözǝl gördüm,

Qüdrǝtdǝn çǝkilib qara qaşları.

İstǝdim ki, nazlı yarı dindirǝm,

Aşıq öldürmǝkdi, bildim, işlǝri.

Nǝ gözǝl bǝzǝnib könül sonası,

Taxtı-Süleymandı yarın sinǝsi,

Min naz ilǝ bǝslǝyibdi anası,

Dal gǝrdǝni bürüyübdü saçları.

Kǝrǝm deyǝr: dürlü-dürlü halı var,

Yanağında dǝnǝ-dǝnǝ xalı var,

Ağzı şǝkǝr, dodağında balı var,

İnsǝ sǝdǝf düzülübdü dişlǝri.

Söz tamama yetdi. Yola düşüb bir mǝnzil getib Bayazıda çatdılar. Kǝrǝm

şǝhǝrin kǝnarında dayandı. Dönüb bir gǝldiyi yola baxdı, sazı döşünǝ basıb dedi:

Sofi qardaş, üç mǝmlǝkǝt keçirdik,

Biri İran, biri Turan, bir Gilan.

İgidin başına üç dövlǝt qonar,

Biri ağıl, biri gǝnslik, biri şan.

Keşişin etdiyi belǝ dǝ qalmaz,

Əsli Kərəm dastanı

İki mǝhbub qǝlbin o saya salmaz,

Bu dünya üzündǝ üç şey zay olmaz:

Bir yaxşılıq, biri elm, biri nan.

Dǝrd, qǝm ǝlindǝn mǝn dǝ bezaram,

Bu dǝrdlǝri qǝlǝm alıb yazaram,

Çox yerlǝri innǝn sora gǝzǝrǝm,

Biri Tiflis, biri Bayazıd, biri Van.

Kaş ki, Kǝrǝm muradına irǝydi,

Qismǝt olub, yarın üzün görǝydi,

Qǝdir mövlam mǝnǝ üç dǝrd verǝydi:

Biri alış, biri tutuş, biri yan.

Kǝrǝm sözünü tamam elǝyib, yol başladı. Gǝlib, gǝlib, Van şǝhǝrinǝ

çatdılar. Şǝhǝrin kǝnarında Kǝrǝm dayandı. Adamlardan keşişin Ərdahana

getdiyini bilib, yola düşdülǝr, uzaq yolu yaxın edib Ərdahana çatdılar. Əsli

Kǝrǝmin yadına düşdü, aldı, görǝk nǝ dedi:

Bizim eldǝn sürdüm, bura gǝtirdim,

Bu dağlardan aşan bir sonam tǝkdi.

Çiskin oldu, boran oldu, itirdim,

Bu dağlardan aşan bir sonam tǝkdi.

Enǝr yerdǝ duman çiskini bǝslǝr,

Aşıq olan öz mǝ`şuqunu sǝslǝr,

Pis gündǝ dostunu atmaz mǝrd kǝslǝr,

Bu dağlardan aşan bir sonam tǝkdi.

İtirdim Əslimi durmaz, araram,

Kǝsildi sǝbirim, hǝm yoxdu çaram,

Mǝn Kǝrǝmǝm, eşq oduna yanaram,

Bu dağlardan aşan bir sonam tǝkdi.

Əsli Kərəm dastanı

Kǝrǝm adamlardan keşişi soruşdu. Adamlar keşişin dünǝn keçdiyini xǝbǝr

verdilǝr. Bunlar yola düşüb, bir müddǝt yol getdilǝr. Bir dağın ǝtǝyindǝ bunların

qabağına qırx haramı çıxdı, onları hǝr tǝrǝfdǝn araya aldılar. Kǝrǝm ǝhvalı belǝ

görǝndǝ sazı götürüb dedi:

Gesǝ-gündüz zarı-zarı ağlaram,

Mǝni vǝtǝnimǝ göndǝr, ya rǝbbi!

Bu dünyaya gǝlǝn getmǝk üçündü,

Buradan qulunu qurtar, ya rǝbbi!

Ya rǝbbi, sǝn saxla könlümü qǝmdǝn,

İtirdim ağlımı, san çıxmaz tǝndǝn,

Öldürǝrlǝr mǝni, yar gedǝr ǝldǝn,

Mǝnim halım sǝnǝ yetǝr, ya rǝbbi!

Bu Kǝrǝmi eşq oduna yandırman,

Sevdiyim qonçayı mǝndǝn saldırman,

Hey ağalar, ellǝri dǝ güldürmǝn,

Qǝlbinǝ mǝrhǝmǝt yendir, ya rǝbbi!

Haramılar onları öldürmǝyib, soruşdular:

- Siz kimsiniz, hara gedirsiniz?

Kǝrǝm dedi:

- Mǝn Ziyad xanın oğluyam. Qara keşişin qızına aşıq olmuşam. Keşiş qızını

götürüb qaçıb. Onun dalına düşmüşǝm.

Haramılar bir-birinin üzünǝ baxıb dedilǝr:

- Bu haqq aşığıdı. Var get, aşıq, allah sǝni muradına çatdırsın.

Kǝrǝmlǝ Sofi bir qǝdǝr getdilǝr, bir şǝhǝrǝ yaxınlaşanda Kǝrǝm dayandı.

Sofi dedi:

- Niyǝ dayanmısan?

Kǝrǝm dedi:

- Bilirǝm, keşiş burda da yoxdu.

Əsli Kərəm dastanı

Sofi çox dedi, Kǝrǝm az eşitdi, yerindǝn tǝrpǝnmǝdi. Sofi naǝlas Kǝrǝmi

orada qoydu, özü xǝbǝr tutmaq üçün şǝhǝrǝ getdi. Kǝrǝm qaldı tǝk, qǝm-qüssǝ

onu suğladı, sazı döşünǝ basıb dedi:

Qǝlbi havaynan uçarsan,

Endirǝydim, könül, sǝni.

Budaq-budaq gül dalına

Qonduraydım, könül, sǝni.

Usa dağlar usa olur,

Gündüz keçǝr, gesǝ olur,

Gör ayrılıq nesǝ olur,

Qandıraydım, könül, sǝni.

Usa dağdan aşıraydım,

Vǝtǝninnǝn köçürǝydim,

Qürbǝt elǝ düşürǝydim,

Yandıraydım, könül, sǝni.

Ördǝyi ovlarlar göldǝ,

Şahini bǝslǝrlǝr qolda,

Bǝzirgan keçdiyi yolda

Endirǝydim, könül, sǝni.

Dǝrdli Kǝrǝm qan ağlıyar,

Ürǝyin çarpaz dağlıyar,

Yaz, baharı yas saxlıyar,

Güldürǝydim, könül, sǝni.

Söz tǝzǝsǝ tamam olmuşdu ki, Sofi gǝldi, keşişin orada olmadığını xǝbǝr

verdi. Kǝrǝmin ürǝyi dǝmirçi kürǝsi kimi yanmağa başladı. Sazı döşünǝ basdı,

üzünü yollara tutub dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Qasid yardan yaman xǝbǝr gǝtirdi,

Mǝnǝ nǝ ǝsayib hal oldu bu gün.

Bir olan dǝrdimi yüzǝ yetirdi,

Yandı qara bağrım, kül oldu bu gün.

Mǝsnun kimi gǝzdim sǝhranı, dağı,

Fǝlǝk şǝrbǝtimi eylǝdi ağı,

Əydi qamǝtimi Əsli fǝrağı,

Tutuldu dillǝrim, lal oldu bu gün.

Mǝn Kǝrǝmǝm, neylǝmişǝm, neylǝyim,

Xǝnsǝr alıb, bağrım başın teylǝyim.

Üz tutub qürbǝtǝ sǝfǝr eylǝyim,

Qarlı dağlar mǝnǝ yol oldu bu gün.

Sofi gördü ki, Kǝrǝmin halı çox pǝrişandı. İstǝdi ona tǝsǝlli versin, dedi:

- Əzizim, gǝnǝ nǝ oldu sǝnǝ?

Kǝrǝm sazı basdı döşünǝ:

Sofi, nǝ sorursan mǝnim halımı?

Yardan ayrılanda şad olmaz könül.

Leylisin itirmiş Mǝsnuna döndüm,

Hǝr gesǝ papağı tas olmaz könül.

Bir dǝm sǝyyah olur, qılıns qurşanır,

Bir dǝm turab olub, yerǝ döşǝnir,

Bir dǝm haqdan qorxu çǝkir, üşǝnir,

Bir dǝm padşahnan bas olur könül.

Bir dǝm göldǝ bitǝn qarğı, qamışdı,

Bir dǝm bağçalarda dürlü yemişdi,

Bir dǝm qızıl olur, bir dǝm gümüşdü,

Bir dǝm paslanır da, tuns olur könül.

Əsli Kərəm dastanı

Bir dǝm piyadadı, bir dǝm atlanır,

Bir dǝm şǝkǝr olur, bir dǝm dadlanır,

Bir dǝm olur hǝr sǝfaya qatlanır,

Bir dǝm zǝhǝrdǝn dǝ ası olur könül.

Bir dǝm abdal olur, girir şallara,

Bir dǝm dǝllal olur, düşür dillǝrǝ,

Bir dǝm yolçu olur, gedir yollara,

Bir dǝm keçǝnlǝrdǝn bas alır könül.

Kǝrǝm deyǝr: axırına irilmǝz,

Ərǝb at yorulur, könül yorulmaz,

Könül bir saraydı sınar, hörülmǝz,

Əzǝli, sorası köç olur könül.

Kǝrǝm sözü qurtarıb, ayağa qalxdı, yenǝ dǝ getmǝyǝ başladılar. Gethaget,

bir axşam gözǝl bir kǝndǝ gǝlib çıxdılar. Elǝ Kǝrǝmi çiynindǝ saz görsǝk kǝnd ǝhli

töküldü, onları hörmǝtnǝn, izzǝtnǝn bir evǝ apardılar. Bǝli, qonaqlar yedilǝr,

içdilǝr, oradan-buradan söhbǝt elǝdilǝr. Kǝrǝmdǝn bir neçǝsi oxumağını xahiş

elǝdi. Kǝrǝm ayağa qalxdı, sazı döşünǝ basdı, dedi:

Ay hǝzarat, Əslim getdi ǝlimdǝn,

Qaldım burda ahu-zarın içindǝ.

Bağı tutdu şeyda bülbül nalǝsi,

Bülbül bağrı yandı xarın içindǝ.

Seyrağıbın fitnǝsinǝ inandım,

Firqǝt nǝ olduğun sonradan qandım.

Yarın hǝsrǝtinnǝn alışdım, yandım,

Piltǝtǝk qovruldum narın içindǝ.

Kǝrǝmǝm, nesoldu ulusum, elim,

Əsli Kərəm dastanı

Yar, yar söylǝmǝkdǝn lal oldu dilim,

Xan Əslimdǝn ayrı büküldü belim,

Qaldım namus ilǝ arın içindǝ.

Mǝslis ǝhli Kǝrǝmin belǝ yanıqlı-yanıqlı oxumağından pǝrişan olub,

Sofidǝn soruşdular:

- Bu aşıq haralıdı? Niyǝ qǝmli-qǝmli oxuyur?

Sofi bütün ǝhvalatı ǝvvǝldǝn axıra mǝslis ǝhlinǝ danışdı. Sofinin bu

danışmağından Kǝrǝmin ürǝyi bir azda od tutub yanmağa başladı. Sazı döşünǝ

mindirib dedi:

Ay ariflǝr, gǝlin sizǝ söylǝyim,

İstǝkli dost mǝnnǝn aralı düşdü.

İllǝr hǝsrǝtiyǝm, aylar ayrısı,

Sinǝm bayğu kimi yaralı düşdü.

Yeniyetmǝ, on üç, on dörd yaşında,

Eybi yoxdu kipriyindǝ, qaşında,

Axşam, sabah bulaxların başında,

Yadıma dağların maralı düşdü.

Kǝrǝmǝm, yollarım toz, qubar oldu,

Boran oldu, çoğun oldu, qar oldu,

Dost bağında heyva oldu, nar oldu,

Bu il bizim bağlar qoralı düşdü.