Kǝrǝm sözü qurtarıb yola düşdü, Sofi dǝ onun dalınsa. Az getdilǝr, üz

getdilǝr, gedib bir çayın kǝnarına çatdılar. Kǝrǝm baxdı ki, sağ tǝrǝf qaya, sol

meşǝ, qabaq da çaydı. Dayanıb, Sofiya dedi:

- Sofi lǝlǝ, ǝylǝn bu yerlǝrdǝn Əsli xanı soruşum, bǝlkǝ bunlar bizǝ onun

yerini dedilǝr.

Sofi dayandı. Aldı Kǝrǝm görǝk qayadan, meşǝdǝn, çaydan Əslini nǝ sür

soruşdu:

Əsli Kərəm dastanı

Sǝndǝn xǝbǝr alım, ay sarı qaya,

Mǝnim Əslim buralardan keçdimi?

Mübarǝk kölgǝnlǝ salırsan saya,

Mǝnim Əslim buralardan keçdimi?

Sarı qaya dilǝ gǝlib, aldı, görǝk savabında nǝ dedi:

Sǝnǝ xǝbǝr verim aşıqlar xası,

Sǝnin Əslin burdan gǝldi dǝ getdi.

Yanında idi atası ilǝ anası,

Lǝpirin üzümǝ saldı da getdi.

Aldı Kǝrǝm:

Sǝndǝn xǝbǝr alım, ay qara meşǝ,

Qǝlǝmi qüdrǝtdǝn çǝkilmiş qaşa,

Bürümüsǝn dağa, daşa bǝnövşǝ,

Mǝnim Əslim budalardan keçdimi?

Meşǝ dǝ dilǝ gǝlib, Kǝrǝmin savabında dedi:

Yarın saldı sǝni olmazın qǝmǝ,

Dayanmazmı yaxşı iyid bu dǝmǝ?

Günǝş kimi qondu mǝnim sinǝmǝ,

Əsli mǝndǝn bir gül aldı da getdi.

Kǝrǝm üzünü tutdu çaya, dedi:

Abi-hǝyat kimi daim axarsan,

Haqqın samalına hǝrdǝn baxarsan,

Dolana-dolana evlǝr yıxarsan,

Mǝnim Əslim buralardan keçdimi?

Əsli Kərəm dastanı

Say da dilǝ gǝlib, Kǝrǝmǝ belǝ savab verdi:

Kǝrǝm saxlar onun hǝmişǝ yasın,

Yanına almışdı ata-anasın,

Hǝm içib hǝmi dǝ doldurdu tasın,

Atların suyuma saldı da getdi.

Söz tamama yetdi. Kǝrǝm o yana, bu yana baxıb, gördü çayın üstündǝ bir

körpü var. Gǝldi körpünün yanına. Sazı döşünǝ basdı, üzün tutdu körpüyǝ, aldı,

görǝk nǝ dedi:

Yolum gǝldi sǝnǝ çıxdı,

Körpü, Əslimi gördünmü?

Seyrağıblar mǝni yıxdı,

Körpü, Əslimi gördünmü?

Qara qayadandı daşın,

Bǝlli deyil sǝnin yaşın,

Əskik olmaz tǝr savaşın,

Körpü, Əslimi gördünmü?

Dǝrdli Kǝrǝm gǝlib durar,

Qul kimi boynunu burar,

Əsli xanı sǝndǝn sorar,

Körpü, Əslimi gördünmü?

Kǝrǝm sözünü müxtǝsǝr elǝyib, getmǝk istǝyirdi ki, birdǝn qabaqlarına bir

seyran çıxdı. Kǝrǝm seyranı görǝn kimi sazını mindirdi sinǝsinǝ, görǝk seyrandan

Əslini nǝ sür xǝbǝr aldı:

Sǝndǝn xǝbǝr alım, ay gözǝl seyran,

Əsli, keşiş buralardan keçdimi?

Əsli Kərəm dastanı

Minib eşq sǝmǝndin, olmuşam rǝvan,

Çoban körpüsündǝn bir su içdimi?

Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ seyran dilǝ gǝlib, görǝk Kǝrǝmǝ nǝ savab verdi:

Sǝnǝ xǝbǝr verim, ay savan oğlan,

Əsli anasilǝ düşdülǝr yola.

Bir sǝhǝr vaxtında gördüm ki, burdan

Yanında atası keçdilǝr sola.

Aldı Kǝrǝm:

Bu ayrılıq ǝydi mǝnim qǝddimi,

Ağır eldǝ bǝdnam etdi adımı,

Kǝrǝm gǝlsin, mǝni tapsın dedimi?

Gizli-gizli sirrin sǝnǝ açdımı?

Seyran:

Murada yetirsin sǝni yaradan,

Seyrağıblar görüm çıxsın aradan,

Sevdisiyin köçlǝ keçdi buradan,

Baxmadı Əsli xan nǝ sağ, nǝ sola.

Aldı Kǝrǝm:

Nǝ zamandı bu yerlǝrdǝ durubsan,

Sınıq könlüm qara daşa vurubsan,

Əsli xanı sǝn ağlarmı görübsǝn?

Yoxsa gülüb bu dağları aşdımı?

Seyran:

Əsli Kərəm dastanı

Qǝdir mövlam heçdǝn yaratmış bizi,

Gesǝyǝ qatdılar günlü gündüzü,

Kǝrǝm, Əsli xanın axırkı sözü:

Ərzruma varsa könlüm xoş ola,

Aldı Kǝrǝm:

Kǝrǝm deyǝr: kimǝ deyim dǝrdimi?

Sǝyrağıblar qonça gülü dǝrdimi?

Varsam Ərzruma görrǝm Əslimi,

Yoxsa keşiş alıb yenǝ qaçdımı?

Seyran:

Mövlam sǝnǝ kömǝk olsun bu işdǝ,

Seyran deyǝr: çap sǝmǝndin yerişdǝ,

Ərzruma vardı zalın keşiş dǝ,

Xǝbǝr verdim qismǝt sǝnǝ tuş ola.

Kǝrǝm Əsli xanı seyrandan dillǝ dǝ xǝbǝr aldı. Seyran dedi:

- Sǝnin axtardığın keşiş Ərzruma tǝrǝf getdi.

Kǝrǝm seyrannan ayrılıb, yola düşdü. Gedib, gedib, bir obaya çatdılar.

Buranın adamları yaman qonaq sevmǝyǝn adamlar idilǝr. Kǝrǝmgil burada bir

qǝdǝr gǝzib dolandılar, bunlara heç kim yaxın gǝlmǝdi. Kǝrǝm baxdı ki, elǝ

adamlar o tǝrǝf, bu tǝrǝfǝ keçir, amma heç kim onların halını soruşmur. Kǝrǝmin

ürǝyi qubarlandı, sazını dǝrdli sinǝsinǝ mindirdi, zilini zil, bǝmini bǝm elǝdi, aldı,

görǝk nǝ dedi:

Qürbǝt eldǝ qǝrib-qǝrib ağlaram,

Müşkül halım bildirǝn yox, bilǝn yox!

Gesǝ-gündüz fǝğan qılıb yanaram,

Ağladan yox, güldürǝn yox, gülǝn yox!

Əsli Kərəm dastanı

Tǝrk elǝdim mǝn atamı, anamı,

Gölümdǝn uçurdum telli sonamı,

Xǝnsǝr alıb dǝrd oylağı sinǝmi,

Teylǝyǝn yox, dǝldirǝn yox, dǝlǝn yox!

Dǝrdli sinǝm düyünlǝrǝm, dağlaram,

Ağ geymǝrǝm, qaraları bağlaram,

Dǝrd ǝlindǝn ah çǝkǝrǝm, ağlaram,

Gözüm yaşın sildirǝn yox, silǝn yox!

Kǝrǝm, yetmǝdim mǝn Əsli xana,

Şay bildim ölümü bu yazıq sana,

Gesǝ gündüz qǝflǝ işlǝr hǝr yana,

Üz çevirib bu virana gǝlǝn yox!

Söz tamama yetdi. Haçannan haçana bir qosa kişi gǝlib bunlara salam

verdi. Sofi qosaya dedi:

- Ay qosa, bura nesǝ yerdi? Burada heç qonağa-zada baxan yoxdu.

Qosa kişi dedi:

- Elǝdi, oğlum, mǝn dǝ buralı deyilǝm.

Pirani Kǝrǝmin kim olduğunu bilib dedi:

- Aşıq, sǝnin axtardığın keşiş dünǝn buradan keçib getdi. Get, allah sǝnǝ

yar olsun!

Kǝrǝm oradan çıxıb getmǝyin binasın qoydu. Elǝ bir qǝdǝr getmişdilǝr, bir

dǝ gördülǝr ki, göy üzündǝ bir durna tǝk-tǝnha süzüb gedir. Kǝrǝm Sofini

saxlayıb, görǝk durnaya nǝ dedi:

Göy üzündǝ süzüb gedǝn tǝk durna,

Qǝmli-qǝmli ötmǝ, könül şad deyil.

Sǝn dǝ mǝnim tǝki yardan ayrıldın,

Qǝmli-qǝmli ötmǝ, könül şad deyil.

Mǝlul-mǝlul göy üzündǝ süzǝrsǝn,

Əsli Kərəm dastanı

Sǝyyah olub ölkǝlǝri gǝzǝrsǝn,

Süzüşündǝ xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn,

Qǝmli-qǝmli ötmǝ, könül şad deyil.

Dǝrdli Kǝrǝm atdı namus, arını,

Yolunda sǝrf etdi bütün varını,

Hey axtarır, tapmır Əsli yarını,

Qǝmli-qǝmli ötmǝ, könül şad deyil.

Söz tamam oldu, bir gün yol gǝldikdǝn sonra bir bulaq başında bir dǝstǝ

gǝlin-qıza tuş oldular. Kǝrǝm bu qızların içindǝ Əsliyǝ bǝnzǝr bir qız görüb, sazını

alıb sinǝsinǝ, görǝk nǝ deyǝsǝk.

Aldı Kǝrǝm:

Su başında duran gǝlinlǝr, qızlar,

Allı gǝlin, xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn.

Doğrusun söylǝrlǝr haqqı sevǝnlǝr,

Xallı gǝlin, xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn.

Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ, haman qız qulas saçlarını sinǝ sazı edib, görǝk

Kǝrǝmǝ nǝ savab verǝsǝk.

Aldı qız:

Aşıb, aşıb qarlı dağlar gǝlibsǝn,

Var get burdan, sǝnin yarın deyilǝm.

İtirdin ağlını, düşdün çöllǝrǝ,

Var get burdan, sǝnin yarın deyilǝm.

Aldı Kǝrǝm:

Xan Əsli tǝk yanağında xalın var,

İnsǝdǝn lap insǝ ǝsǝb belin var,

Əsli Kərəm dastanı

Dǝhanında baldan şirin dilin var,

Allı gǝlin, xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn.

Aldı qız:

Dinmǝ, aşıq, sǝni çǝkǝrlǝr dara,

Saldırram zindana, vurdurram yara,

Üzüş bizlǝrdǝn, qıl başına çara,

Var get burdan, sǝnin yarın deyilǝm.

Aldı Kǝrǝm:

Dǝrdli Kǝrǝm usa-usa dağ aşdı,

Aşıban da qürbǝt ellǝrǝ düşdü,

Uçurtdum tǝrlanı, sara ilişdi,

Allı gǝlin, xan Əslimǝ bǝnzǝrsǝn.

Aldı qız:

Güllü xanım gül rǝngini soldurar,

Aşıq olan mǝ`şuqunu güldürǝr,

Bir nişanlım vardı, sǝni öldürǝr,

Var get burdan, sǝnin yarın deyilǝm.

Söz tamam oldu. Sofi qızlardan keşişi xǝbǝr aldı. Qızlar dedilǝr:

- Keşişgil dünǝn burada idilǝr, elǝ bu gün çıxıb getdilǝr.

Sofi Kǝrǝmi alıb, bir baş qızların göstǝrdiklǝri tǝrǝfǝ getmǝkdǝ olsunlar,

sizǝ deyim keşişdǝn.

Keşiş buradan çıxıb, günǝ bir mǝnzil, gündüzü gesǝyǝ qatdı, gesǝni

gündüzǝ, gǝlib çatdı Qeysǝriyǝ, bir baş özünü paşanın yanına yetirib dedi:

- Mǝn bir müsǝlman aşığının ǝlindǝn qızımı götürüb qaçmışam. Onun

ǝlinnǝn mǝnǝ dinslik yoxdu. İndi sizǝ pǝnah gǝtirmişǝm. İzn ver. Mǝmlǝkǝtindǝ

Əsli Kərəm dastanı

yaşayım. Ansaq bir şǝrtlǝ ki, haman aşıq gǝlib buralara çıxsa, sǝnin rǝiyyǝtin

mǝnim evimi ona göstǝrmǝsin.

Paşa razı olub, keşişǝ xǝlvǝt yerdǝ bir ev verdikdǝn sonra, ǝmr elǝdi ki,

başqa torpaqdan bura Kǝrǝm adında aşıq gǝlsǝ, tutsunlar, hǝr kim dǝ keşişin evini

haman Kǝrǝmǝ göstǝrsǝ, dar ağasından asılasaq.

Belǝ bir ǝmrdǝn sonra keşiş paşadan çox razı qaldı. Şǝhǝr ǝhli dǝ gözqulaq

oldu ki, Osmanlı torpağına Kǝrǝm adında kim gǝlsǝ tutub paşaya versinlǝr.

İndi keçǝk ǝsl mǝtlǝbǝ.

Kǝrǝm Sofiynǝn neçǝ gün, neçǝ gesǝ yol gǝlib, bir qarlı dağın ǝtǝyinǝ

çatdılar. Bu dağlar Gǝnsǝ dağlarına yaman oxşayırdı. Kǝrǝmin ürǝyi soşa gǝldi,

aldı, görǝk nǝ dedi:

Qarşı duran qarlı dağlar,

Dağlar bizim dağlarmola...

Ağ birçǝkli qosa anam

Oğul deyib, ağlarmola...

Mǝkkǝdǝn gǝlǝn hasılar,

Ürǝyimdǝ var asılar,

Evmizdǝki süt basılar

Qardaş deyib, ağlarmola...

Fǝlǝk, nǝdi mǝnim xatam,

Nǝ mǝlulam, nǝ dǝ şadam;

Ağ saqqallı qosa atam

Kǝrǝm deyib, ağlarmola...

Söz tamam oldu. Elǝ bunlar getmǝk istǝyirdilǝr ki, birdǝn hava pozuldu, hǝr

yeri duman-çiskin bürüdü Şiddǝtli qar yağdı. Sofi halı belǝ görüb dedi:

- Aman Kǝrǝm, ölüb burada qalasağıq. Gǝl geri dönǝk. Qış qurtarar, sonra

gǝlǝrik.

Kǝrǝm onun savabında aldı, görǝk nǝ dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Dǝli könül qalxdı, fǝğan eylǝdi,

Gedǝmmǝzsǝn, Kǝrǝm, qışdı, geri dön!

Qalmadı masalım borandan, qışdan,

Gedǝmmǝzsǝn, Kǝrǝm, qışdı, geri dön!

Yağış yağar, yerin üzü yaş olar,

Çiskin olar, boran olar, qış olar,

Hava belǝ qalmaz, yenǝ xoş olar,

Gedǝmmǝzsǝn, Kǝrǝm, qışdı, geri dön!

Gedǝr qış ǝyyamı, görǝrik yazı,

Gülüstana dönǝr dağların üzü,

Ey fǝlǝk, nǝ olar, ağlatma bizi,

Gedǝmmǝzsǝn, Kǝrǝm, qışdı, geri dön!

Hava açılmadı, daha da pislǝşdi. Yolu itirdilǝr. Aldı Kǝrǝm:

Boranlı dağlarda yolum itirdim,

Çağırıram aman fǝlǝk, aman hey!..

Bir yanımda yağış yağar, qar sǝpǝr,

Bir yanımda çiskin bulud, duman hey!..

Axşam oldu, görǝmmǝdim yolumu,

Soyuq aldı ayağımı, ǝlimi,

Gözüm altda aldım yenǝ ölümü,

Daha yoxdu sağlığıma güman hey!..

Dağlar, hümmǝt edin burda qalmayım,

Qalırsan da qürbǝt eldǝ ölmǝyim,

Qarı düşmǝnlǝrǝ möhtas olmayım,

Aman fǝlǝk, mǝnim halım yaman hey!..

Qurdlar, quşlar yığılarlar leşimǝ,

Əsli Kərəm dastanı

Baxmazlar gözümdǝn axan yaşıma,

Qürbǝt eldǝ bǝla gǝlǝr başıma,

Doğru dönmǝz çǝrx-fǝlǝk, aman hey!..

Dar günümdǝ kimsǝ yetmǝz fǝryada,

Çovğunun ǝlinnǝn gǝlmişǝm dada,

Kǝrǝm deyǝr: ölüm haqdı dünyada,

Axirǝtdǝ qarşı gǝlsin iman hey!..

Kǝrǝm sözünü qurtaran kimi şaqqıltı, gurultu qopdu. İldırım şığıdı. Kǝrǝm

sazı döşünǝ bası__________b dedi:

Aman fǝlǝk, budu sǝnnǝn dilǝyim,

Qoyma mǝni yarı yolda qış günü.

Kǝrǝm eylǝ, birsǝ yapış ǝlimnǝn,

Yetir muradına sǝn bu düşkünü.

Çovğun, boran alıb dörd bir yanımı,

Soyuq kǝsi iliyimi, qanımı,

Vǝ`dǝm tamamdısa gǝl al sanımı,

Fǝlǝk, mǝnǝ minnǝt etmǝ beş günü.

Kǝrǝmǝm, bir kimsǝ yetmǝdi dada,

Əsli bivǝfadı, heç salmaz yada,

Ömrüm keçdi ahu-zarla dünyada,

Çox axtardım, bir görmǝdim xoş günü.

Söz qurtaran kimi bir dǝ gördülǝr ki, bir nurani kişi zahir oldu, dedi:

- Qǝm elǝmǝyin, darda qalmazsınız. Sizi dardan qurtaran tapılar. Yumun

gözünüzü!

Kǝrǝmlǝ Sofi gözlǝrini yumdular. Nǝ qǝdǝr keçdi bilmirǝm, bir dǝ nurani

kişi dedi:

- Açın gözlǝrinizi!

Əsli Kərəm dastanı

Gözlǝrini açıb gördülǝr ki, bir basǝfa yerdǝdilǝr. Nurani kişi-zad da yoxdu.

Amma yer nǝ yer... Elǝdi ki, gül gülü çağırır, bülbül bülbülü. Kǝrǝm göz dolandırıb

gördü ki, ovçular iki quzulu bir seyran vurublar. Seyran balalarının yanında

inildǝyir. Qızıl qanı güllǝri qıp-qırmızı qızardıb. Kǝrǝmin ürǝyi qana döndü, aldı

sazı, görǝk nǝ dedi:

Mǝn, ay Sofi lǝlǝ, nesǝ yanmayım?

Əsli xanın seyranıdı bu seyran,

İnsafdımı ǝhvalını bilmǝyim?

Əsli xanın seyranıdı bu seyran.

Güllǝ dǝyib bu seyranın üzünǝ,

Qan tökülüb topuğuna, dizinǝ,

Gözü bǝnzǝr xan Əslinin gözünǝ,

Əsli xanın seyranıdı bu seyran.

Zalım ovçu bunu ǝldǝn salıbdı,

Dörd yanını qara qanlar alıbdı,

Kimsǝsi yox, mǝlul, müşkül qalıbdı,

Əsli xanın seyranıdı bu seyran.

Yaraları köhnǝ deyil, tǝzǝdi,

Siyah sürmǝ ala gözǝ mǝzǝdi,

Bu seyranı kim al qana bǝzǝdi?

Əsli xanın seyranıdı bu seyran.

Kǝrǝmǝm, düşmüşǝm mǝn qürbǝt elǝ,

Seyrana çıxmışdı seyranı çölǝ,

Ağlaram, sızlaram mǝn bundan belǝ,

Əsli xanın seyranıdı bu seyran.

Əsli Kərəm dastanı

Elǝ bu dǝmdǝ bir dǝ gördülǝr ki, ovçular dağdan enib gǝlirlǝr. Kǝrǝm

bunları görǝn kimi sazı götürüb, görǝk ovçuların gǝlmǝyini seyrana nǝ sür xǝbǝr

verdi:

Sürǝ-sürǝ ovçu dağdan endirǝn

Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.

Oxu ilǝ vurub torpağa sǝrǝn,

Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.

Gözǝl çǝmǝnlikdǝ seyran sürüsü,

Sürüdǝn ayrılmış onun birisi,

Qana boyanıbdı gözǝl dǝrisi,

Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.

Zalım ovçu düşmüş, gǝlir izinǝ,

Al qanı axıtmış iki dizinǝ,

Milçǝklǝr qonubdu qanlı üzünǝ,

Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.

Belǝmi olur ovçuların bǝrǝsi,

Qoltuğundan vurub, sızlar yarası,

Hǝkimǝ göstǝrib, yoxdu çarası,

Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.

Qova-qova endirdilǝr yazıya,

Tuş etdilǝr iti dişli tazıya,

İş müşküldü, gǝl baxma sǝn quzuya,

Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.

Sürǝ-sürǝ yendirdilǝr dağlardan,

Al süsǝnli bağçalardan, bağlardan,

Kǝrǝm deyǝr keçdisǝyim yollardan,

Qaç, quzulu seyran, yad ovçu gǝldi.

Əsli Kərəm dastanı

Yaralı seyran nǝ qǝdǝr elǝdisǝ, balalarını çǝkib bir yana gedǝ bilmǝdi. Özü

dǝ balalarından ayrılmaq istǝmirdi. Kǝrǝm ǝhvalı belǝ görǝndǝ ovçuların qabağına

getdi. Ovçu ondan soruşdu:

- Buralarda bir yaralı seyran görmǝdinizmi?

Kǝrǝm başqa bir uçurum dǝrǝ göstǝrib dedi:

- Seyran qaçıb o dǝrǝyǝ getdi.

Ovçular dǝrǝ tǝrǝfǝ yönǝldilǝr. Kǝrǝm gǝlib seyranın yaralarını bağladı,

aparıb yaxındakı mağaraya qoydu. Sonra sazını dillǝndirib, dǝrdli-dǝrdli

oxumağa başladı:

Bu sǝfǝr ayının yirmi beşindǝ

Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!

İki körpǝ quzu vardı döşündǝ,

Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!

Oxlar dǝyib onu sandan salmışdı,

Dörd yanını qızıl qanlar almışdı,

Quzuları mǝlul, mǝhzun qalmışdı,

Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!

İnsan ǝsǝb zalım oldu, qazılar,

Sinǝsindǝ yaraları sızılar,

Kǝrǝm kimi öz yurdunu arzular,

Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!

Çoxlu ox yarası vardı sanında,

Bir süt balaları ağlar yanında,

Kǝrǝm deyǝr: anası yox yanında,

Bu dağda bir seyran ağlar, inildǝr!

Əsli Kərəm dastanı

Sofi Kǝrǝmi qaldırıb götürdü. Gǝlib, gǝlib bir obaya çıxdılar. Kǝrǝm bǝrk

xǝstǝlǝnmişdi. Obanın lap kǝnarına çatanda göydǝ bir dǝstǝ durna göründü.

Kǝrǝm sazı götürüb, durnalarnan öz ellǝrinǝ görǝk nǝ sifariş elǝdi:

Durna, gedǝr olsaz bizim ellǝrǝ,

Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.

Əgǝr sizdǝn sual edǝn olarsa,

Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.

Mǝn uçardım, qanadlarım yoruldu,

Qürbǝt eldǝ qara bağrım qovruldu,

Xǝstǝ düşdüm, indi belim qırıldı,

Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.

Qürbǝt eldǝ mǝlul, mǝhzun olmuşam,

Eşqinǝ düşǝli Mǝsnun olmuşam,

Bir saçı Leylayǝ mǝftun olmuşam,

Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.

Xǝstǝ düşdüm, kimsǝ bilmǝz halımı,

Əlimdǝn aldırdım qonça gülümü,

Nǝ diyarǝ tutum gedim yolumu?

Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.

Dǝrdli Kǝrǝm xǝstǝ düşüb, inildǝr,

Ah etdiksǝ qulaqları singildǝr,

Bǝlkǝ mövlam bizǝ imdadǝ gǝlǝr,

Qürbǝtdǝ bir xǝstǝ gördüm deyǝrsiz.

Söz tamam oldu. Xǝstǝliyǝ baxmayıb, qalxıb, yenǝ dǝ yola düşdülǝr. Bir

qǝdǝr gedib, bir qǝbristana çatdılar. Qǝbristanı görǝn kimi Kǝrǝm bir tǝhǝr oldu.

Sazı döşünǝ basıb aldı, görǝk nǝ dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Yenǝ vǝtǝnimdǝn oldum didǝrgin,

Xǝstǝ düşdüm, qürbǝt ellǝrdǝ qaldım.

Seyrağıblar aralıxda çoxaldı,

Artdı yamanlarım, fellǝrdǝ qaldım.

Yanaram, yanaram, tütünüm tütmǝz,

Ah çǝkǝrǝm, ahım kimsǝyǝ yetmǝz,

Əslimin sevdası sǝrimdǝn getmǝz,

Əsǝb rüsvay olub, dillǝrdǝ qaldım.

Kǝrǝm indi satın gǝzir ölümü,

Fǝlǝk qırdı qanadımı, qolumu,

Duman gǝldi, azdım indi yolumu,

Çiskinli, boranlı çöllǝrdǝ qaldım.

Elǝ söz tazasa tamam olmuşdu ki, Kǝrǝmin gözü yerǝ sataşdı. Gördü

uçulub-dağılmış köhnǝ bir qǝbrin içindǝ bir quru kǝllǝ var. Kǝrǝm ǝyilib kǝllǝni

götürdü, tozunu silib tǝmizlǝdi, o tǝrǝf-bu tǝrǝfinǝ baxıb dedi:

- Sofi lǝlǝ, bu quru kǝllǝni görürsǝnmi? Bir zaman bu da bizim kimi insan

imiş. Bir zaman olasaq biz dǝ belǝ olasağıq. Qoy bundan bir nesǝ söz xǝbǝr alım.

Aldı Kǝrǝm, görǝk kǝllǝdǝn nǝ soruşdu:

Bir suval sorayım, xǝbǝr ver mǝnǝ,

Sǝn dǝ bu dünyada vardınmı, qafa?!

Heyvanmıdın, insanmıdın, nǝ idin?

Dürlü meyvǝlǝrdǝn yerdinmi, qafa?!

Ayrılmış çǝnǝsi, tökülmüş dişi,

Pozulmuş kirpiyi, süzülmüş qaşı,

Hǝmişǝ belǝdi fǝlǝyin işi,

Beş vaxt namazını qıldınmı, qafa?!

Baxmazmısan alnındakı yazına,

Əsli Kərəm dastanı

Torpaq dolmuş qulağına, gözünǝ,

Heç uydunmu kor şeytanın sözünǝ,

Halal deyǝ haram yedinmi, qafa?!

Kǝrǝm sözünü qurtaran kimi kǝllǝ dilǝ gǝldi, dedi:

Dinlǝ deyim gǝlǝn-keçǝn halımı,

Bir zaman dünyada mǝn dǝ var idim.

Bir şah idim, bǝla gǝldi başıma,

Bütün ǝsrlǝrǝ yadigar idim.

Aldı Kǝrǝm:

Qafa, bu dünyada, bir de mǝrdmidin?

Dünya malı üçün yoxsa qurdmudun?

On, on beş yaşında bir iyidmidin?

Yoxsa ağ saqqallı pirmidin, qafa?

Aldı kǝllǝ:

Mǝn bir güldüm, bağçalarda bitǝrdim,

Loğman idim, elmlǝrǝ yetǝrdim,

Altmış il yaşadım, yüz il yetirdim,

Şüsaǝtli, adlı namidar idim.

Aldı Kǝrǝm:

Qafa, bu dünyada yaxşı xasmıdın?!

Dünya malı üçün qara yasmıdın?!

Yedirmǝz, içirmǝz bir nakǝsmidin?!

Süfrǝsi meydanda ǝrmidin, qafa?!

Aldı kǝllǝ:

Əsli Kərəm dastanı

Bilmǝz idim mǝn malımın hesabın,

Düşünmǝzdim heç axirǝt ǝzabın,

Aqibǝt nuş etdim ǝsǝl şǝrabın

Ölǝn vaxta tamam ixtiyar idim.

Aldı Kǝrǝm:

Dǝrdli Kǝrǝm ah-zarın artırsın,

Sümlǝ müşkül işlǝrini bitirsin,

Nǝ zamandan bǝri burda yatırsan?

Bu dünyada ölmǝm dermidin, qafa?!

Aldı kǝllǝ:

Mǝn quru kǝllǝyǝm, burda oturdum,

Sǝnin müşkül işlǝrini bitirdim,

Yüz on ildi mǝn bu yerdǝ yatırdım,

Mǝn dǝ sǝnin kimi aşikar idim.

Kǝllǝ sözünü tamam eylǝyǝn kimi dığırlana-dığırlana gedib yenǝ girdi

qǝbrǝ, yox oldu. Kǝrǝmgil yollarına davam elǝdilǝr. Qǝbristandan çıxmağa az

qalmış Kǝrǝm gördü ki, bir savan qız bir qǝbrin yanında oturub ağlayır. Arabir

durub qǝbrin dörd tǝrǝfinǝ dolanır, yenǝ oturub başlayır ağlamağa.

Kǝrǝm sazını sinǝsinǝ basıb, görǝk qıza nǝ deyǝsǝk:

Aldı Kǝrǝm:

Qaşları mehrabı, gözlǝri yağı,

Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!

Aşığı bǝnd edǝr zülfü, dodağı,

Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!

Əsli Kərəm dastanı

Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ qız qalxıb, dal gǝrdǝninǝ tökülmüş qulas saçından üç

tel ayırıb, görǝk Kǝrǝmǝ nesǝ savab verǝsǝk:

Aldı qız:

Aşıq, nǝ sorursan mǝnim halımı,

Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!

Nǝ müddǝtdi yandım firqǝt oduna,

Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!

Aldı Kǝrǝm:

Qaralar geyibsǝn, yasdadı başın,

Qüdrǝtdǝn çǝkilib, qaradı qaşın,

Atanmı ölübdü, yoxsa qardaşın,

Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!

Aldı qız:

Qaralar geymişǝm, yasdadı başım,

Qüdrǝtdǝn çǝkilib, qaradı qaşım,

Nǝ atam ölübdü, nǝ dǝ qardaşım,

Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!

Aldı Kǝrǝm:

Gün görmǝdim bu dünyaya gǝlǝli,

Ağlayıban gözüm yaşın silǝli,

Neçǝ ildi sǝnin yarın ölǝli?

Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!

Aldı qız:

Əsli Kərəm dastanı

Payız olsaq bağçalarda gül solar,

Ağlayıban gözüm yaşı sel olar,

Sevdisiyim ölǝn yeddi il olar,

Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!

Aldı Kǝrǝm:

Qalxışıb sonalar, göllǝr quruyub,

Ətrafını çayır-çǝmǝn bürüyüb,

Yeddi ilsǝ, indi yarın çürüyüb,

Ahu gözlük, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!

Aldı qız:

Əlimdǝn aldılar gül üzlü yarı,

Artdı ürǝyimin qǝmi, qubarı,

Ürǝyimdǝ sönmür eşqimin narı,

Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı.

Aldı Kǝrǝm:

Yeri hey, yeri hey, gözü harami,

Ürǝyimdǝ qoydun dǝrdi, vǝrǝmi,

Xan Əslimdǝn betǝr etdin Kǝrǝmi,

Ahu gözlüm, nǝ dönürsǝn mǝzarı?!

Aldı qız:

Nazlı deyǝr: belǝ qoyduq ilqarı,

Ağlamaqdan ömrüm olubmu yarı,

Açın mǝzarını, bir görüm yarı,

Yar eşqilǝ dolanıram mǝzarı!

Əsli Kərəm dastanı

Söz tamam oldu. Qız başladı ağlamağa. Kǝrǝm başa düşdü ki, qǝbirdǝki

qızın nişanlısıdı, onu zorgüs ilǝ qanlı fǝlǝk ǝlindǝn alıb. Kǝrǝm qıza tǝskinlik

verǝndǝn sonra dedi:

- Gözǝl qız, bu tǝrǝflǝrdǝ köç-külfǝtli bir keşiş görmǝdin?

Qız savab vermǝdi. Kǝrǝm nǝ qǝdǝr dedisǝ qızdan savab ala bilmǝdi. Baxdı

ki, hǝr nǝ deyirsǝ qız heç birisini eşitmir. Onun fikri elǝ qǝbirdǝdi. Çar-naçar

ondan ayrıldılar. Qǝbristanlıqdan keçib, az getdilǝr, çox getdilǝr, gǝlib yenǝ dǝ bir

usa dağın ǝtǝyinǝ çatdılar. Kǝrǝm dedi:

- Sofi qardaş, dayan, bundan söz xǝbǝr alım.

Aldı Kǝrǝm, görǝk dağa nǝ dedi:

Başın üstǝ şahin, şonqar sǝslǝnǝr,

Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.

Ətǝyindǝ tuti, qumru bǝslǝnǝr,

Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.

Tipi, boran olur, yağış ǝlǝyir,

Meşǝndǝ dolanır maral, mǝlǝyir,

Kollarında tülkü, çaqqal ulayır,

Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.

Sinǝndǝ xarlanmış nǝmli qar olur,

Alt yanında bağça olur, bar olur,

Alma olur, heyva olur, nar olur,

Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.

Belindǝ otlayır qoyunun, malın,

Hindǝ, Hindustana bǝllidi halın,

Karvanın, köçqonun, sahın, salalın,

Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.

Usa-usa qayan, yastı daşın var,

Şirin-şirin ötǝn min bir quşun var,

Əsli Kərəm dastanı

Kǝrǝm kimi nǝ bǝlalı başın var,

Alvız dağı, heç ǝskilmǝz dumanın.

Kǝrǝm sözün tamam edǝn kimi Alvız dağı bunlara yol verdi. Buradan keçib,

günǝ bir mǝnzil gedib, yenǝ dǝ bir bulaq başına çatdılar. Kǝrǝm baxdı ki, burada

bir dǝstǝ qız zarafatlaşa-zarafatlaşa paltar yuyur. Qızlar Kǝrǝmi görǝn kimi

tutdular yaxasından ki:

- Aşıq, bizǝ bir-iki kǝlmǝ söz de!

Aldı Kǝrǝm, qızlara görǝk nǝ dedi:

Bulaq kǝnarında paltar yuyanlar,

Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.

Yuyub-yuyub gül dalına sǝrǝnlǝr,

Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.

Əyrisǝ qaşı var, usu ǝymǝli,

Kǝtan köynǝk geyib, köksü düymǝli.

O da sizin kimi gözǝl, öymǝli,

Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.

Kǝtan köynǝk geyib, güldǝn tazasǝk.

Bülbül sitǝm eylǝr gülǝ yazasǝk.

O da sizin kimi bǝyaz, nazisǝk,

Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.

Kǝrǝmǝm, dolandım, buraya gǝldim,

Sizi görǝn kimi şad oldum, güldüm,

Darılmayın, qızlar, mǝn Əsli bildim,

Eyni mǝnim xan Əslimǝ bǝnzǝrsiz.

Qızlar, gǝlinlǝr hamısı Kǝrǝmǝ afǝrin dedilǝr.

Kǝrǝmlǝ Sofi burada bir az dinsǝlib qalxdılar. Günǝ bir mǝnzil gǝlib,

Ərzrumun gǝdiyinǝ çatdılar. Kǝrǝm baxdı ki, hava qaralır, dedi:

Əsli Kərəm dastanı

- Sofi, dayan, bu dağa bir-iki söz deyim, yoxsa bizǝ yol vermǝyǝsǝk.

Sofi hirslǝnib dedi:

- Xeyir, lazım deyil. Heç nǝ demǝ! Elǝ hǝr dağa-daşa söz deyǝsǝksǝn?

Kǝrǝm bir söz demǝdi. Yavaş-yavaş dağın başına çıxmağa başladılar. Elǝ

aşırıma az qalmışdılar ki, bir boran başladı, qar başladı, gǝl görǝsǝn. Kǝrǝm dedi:

- Qoymadın dağa bir-iki söz deyǝm, bizǝ yol versin, indi ölüb burada

qalasağıq.

Sofi işi belǝ görǝndǝ başladı Kǝrǝmǝ yalvarmağa:

- Aman, Kǝrǝm, nǝ sözün var de, bǝlkǝ nisat tapaq.

Kǝrǝm aldı sazı, dedi:

Ərzrumun gǝdiyinǝ varanda,

Onda gördüm burum-burum qar gǝlir.

Lǝlǝ dedi: gǝl bu yoldan qayıdaq,

Dedim: dönmǝk namusuma ar gǝlir.

Əzǝldǝn mayılam o ala gözǝ,

Darayıb zülfünü töküb gül üzǝ,

Xosalar yük tutub çıxdılar düzǝ,

Elǝ bildim karvan ilǝ yar gǝlir.

Kǝrǝmǝm, qürbǝtǝ saldım yerimi,

Tǝrk elǝdim namusumu, arımı,

Boran, alma ǝldǝn nazlı yarımı,

Gen dünya başıma yenǝ dar gǝlir.

Söz tamam oldu. Amma ki, çovğun, boran getdiksǝ artdı. Duman, qar hǝr

tǝrǝfi elǝ aldı ki, elǝ bil gesǝ oldu. Kǝrǝm aldı, bu hala münasib dedi:

Ərzrumun gǝdiyinǝ varanda,

Onda dedim, qǝdir mövlam, aman hey!

Hǝr tǝrǝfdǝn çovğun, boran, bad ǝsǝr,

Tutmuş hǝr yanımı çiskin, duman hey!

Əsli Kərəm dastanı

Bülbül qonar, yırğaladar dalını,

Ördǝk üzǝr dalğaladar gölünü,

Xudam qırsın bǝdxahların belini,

İndǝn belǝ görüşǝ yox güman hey!

Su duran yerlǝri sonam göl eylǝr,

Çeşmim yaşı giribandan sel eylǝr,

Bǝzirganlar üstümüzdǝn yol eylǝr,

Onda mǝnim halım olar yaman hey!

İgid gǝrǝk sǝr meydanda oynada,

Eşq atǝşin sinǝsindǝ qaynada,

Hǝr kǝs üçün ölüm haqdı dünyada,

Tapılmaya üstlǝrindǝ sahan hey!

Kǝrǝm deyǝr: eşq qazanın qaynadan,

Geniş ovalarda köhlǝn oynadan,

Fǝryad edib, çox analar ağladan,

Mǝn ağlayım yana-yana, aman hey!

Kǝrǝm baxdı ki, dağ yol vermǝk istǝmir. Ölüm gǝldi durdu onun gözünün

qabağında. Dedi:

Bu dünyada üçsǝ şeydǝn qorxum var;

Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!

Heç birindǝn ǝsla könlüm şad deyil-

Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!

Bağrım başın fǝlǝk nǝ çaldı daşa,

Yazılanlar gǝlir bu qǝrib başa,

Hǝsrǝt qaldım elǝ, qohum-qardaşa.

Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!

Əsli Kərəm dastanı

Çox süleymanları taxtdan endirdi,

Neçǝlǝrin gül rǝngini soldurdu,

Neçǝlǝrin gǝlmǝz yola göndǝrdi.

Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!

Qǝribin boyuna kǝfǝn biçilmǝz,

Əsǝl samı çox asıdı, içilmǝz,

Üç dǝrdim var bir-birindǝn seçilmǝz-

Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!

Neçǝlǝrin qalasına od atdı,

Neçǝnin aşına zǝhrimar qatdı,

Neçǝlǝrin savan ikǝn qosaltdı

Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!

Kǝrǝm yar yolunda sanından keçdi,

Qürbǝt eldǝ ǝsǝl badǝsin içdi,

Gül bağından bülbül qürbǝtǝ uçdu,

Bir ayrılıq, bir yoxsulluq, bir ölüm!

Başladılar dağın döşü ilǝ yuxarı çıxmağa. Buran, çovğun daha da bǝrkidi.

Sofi başladı ağlamağa.

Kǝrǝm ondan xǝbǝr aldı:

- Lǝlǝ, nǝ üçün ağlayırsan?

Sofi dedi:

- Ağlamayım neylǝyim? Ölüb bu dağda qalasağıq, bǝdǝnimiz qurd-quşa

yem olasaq. Gǝl qayıdaq geri.

Kǝrǝm dedi:

- Lǝlǝ, öldü var, döndü yoxdu. İstǝyirsǝn sǝn qayıt, mǝn tǝk gedǝsǝyǝm.

Ölǝrǝm, ölǝrǝm, qalaram, qalaram.

Sofi dedi:

Əsli Kərəm dastanı

- Mǝn sǝni tǝk hara buraxım? İndi ki, belǝ oldu yeri gedǝk, görǝk başımıza

nǝ gǝlir. Başladılar dağa çıxmağa. Yuxarılarda boran daha da şiddǝtlǝndi. Sofi

Kǝrǝmin sazını alıb dedi:

Ərzrumun gǝdiyinǝ varanda

Onda gördüm burum-burum qar gǝlir.

Dedim: Kǝrǝm, gǝl bu yoldan qayıdaq,

Gördüm xan oğludu, ona ar gǝlir.

Duman, çiskin hǝr tǝrǝfi bürüyüb,

Bǝdǝnimdǝ sismi-sanım ǝriyib,

Dedim: Kǝrǝm, kim bu yolda yarıyıb?

Gördüm ki, gen dünya sana dar gǝlir.

Mǝn Sofiyǝm, neylǝmişǝm, neylǝrǝm...

Dǝrd ǝlindǝn qara bağrım teylǝrǝm;

Loğman yoxdu, dǝrdim kimǝ söylǝrǝm?

Hayıf, tǝrlan oylağına sar gǝlir.

Sofi elǝ zor-güs sözü qurtarıb yıxıldı. Kǝrǝm gördü ki, Sofi gedǝ bilmir.

Onu qusağına götürüb, bir tǝhǝr yalın başına çatdırdı, bir balasa qayanın dibindǝ

yerǝ qoydu, üstünǝ xursundan-zaddan örtdü, özü dǝ dili tutulmuş bir halda

büzüşüb, bir tǝrǝfdǝ oturdu. Birdǝn qayanın üstündǝki qar yığımı uçub, Kǝrǝmin

başına töküldü. Bir tǝhǝr ki, qarın altından çıxdı, üzün Ərzrum dağlarına tutub

dedi:

Ərzrumun alçaq-usa dağları,

Yaşılbaş sonalar uçsun gölündǝn.

Ağzım açıb sǝnǝ qarğış eylǝrǝm,

Qǝbul olsun hǝr nǝ çıxar dilimdǝn.

Duman, çiskin heç başasan getmǝsin!

Ağır ellǝr ǝtǝyini tutmasın!

Əsli Kərəm dastanı

Yaz olanda gül-çiçǝyin bitmǝsin!

Heç gözǝllǝr iylǝmǝsin gülündǝn!

Düşmǝn oldun, düşmǝnliyin bildirdin,

Bais olub, sǝn Sofini öldürdün,

Kǝrǝm deyǝr: göz yaşımı sildirdin,

Aşdı Qara keşiş qarlı belindǝn.

Söz qurtaran kimi, Sofi ayağa qalxdı, dizlǝrinǝ taqǝt gǝldi. Kǝrǝmgil day heç

bilmǝdilǝr ki, qardı, borandı, ya nǝdi. Heç bilmǝdilǝr haraya gedirlǝr. Elǝ üzlǝrini

bir tǝrǝfǝ tutub getmǝyǝ başladılar. Ta ki, gedib-gedib, Ərzruma çatdılar. Burada

da heç bir şey öyrǝnǝ bilmǝyib, düşdülǝr yolun ağına. Elǝ şǝhǝrdǝn tǝzǝsǝ

çıxmışdılar ki, yol qabaqlarında üçlǝdi. Qaldılar mat-mǝǝttǝl, bilmǝdilǝr bu

yolların hansı ilǝ getsinlǝr. Kǝrǝm sazı döşünǝ basıb bu hala münasib görǝk nǝ

dedi:

Ərzrumnan çıxdım, üç oldu yolum,

Mǝn bu yolun hankısına gedǝyim?

Gesǝ-gündüz çağırıram yaradan,

Mǝn bu yolun hankısına gedǝyim?

Aman lǝlǝ, nesǝ oldu halımız,

Harda qaldı vǝtǝnimiz, elimiz,

Ördǝk uçdu, viran qaldı gölümüz,

Mǝn bu yolun hankısına gedǝyim?

Kǝrǝm çǝkǝr sǝfa mǝrdi-mǝrdana,

Bivǝfa ǝlindǝn gǝlmişǝm sana,

Bir kimsǝ yoxdu ki, yalvaram ona,

Mǝn bu yolun hankısına gedǝyim?

Kǝrǝmgil burada yol axtarmaqda olsunlar, eşit Əslidǝn. Bir az ǝzǝl dedik ki,

Keşiş Qeysǝridǝ Süleyman paşanın yanına gedib, başına gǝlǝnlǝrin üstünǝ bir az

Əsli Kərəm dastanı

da yalandan qondarıb, Kǝrǝmi çox pislǝmişdi. Süleyman paşa da keşişin

dediklǝrinǝ inanıb, onunla dostlaşmışdı. Hǝr yerǝ dǝ adam qoymuşdu ki,

Qeysǝriyǝ Kǝrǝm adlı aşıq gǝlsǝ ona xǝbǝr versinlǝr. İndi keşiş burada yaşamaqda

olsun, eşit Qeysǝri qızlarından.

Yaz fǝsli idi deyin Qeysǝri qızlarından bir dǝstǝ seyrǝ çıxmışdı. Qızlardan

biri dedi:

- Qızlar, burada Əsli adında qǝrib bir qız var, gǝlin onu da özümüzlǝ

aparaq, yazıqdı.

Yoldaşları razı oldular. Qızlar Əsli xanın yanına gǝlib dedilǝr:

- Əsli bası, gǝl sǝn dǝ qoşul bizǝ, seyrǝ çıxaq.

Əsli qızların könlün sındırmaq istǝmǝdi. Amma ki, Qara keşiş

bağçalarından bayıra çıxmağı Əsliyǝ qadağan elǝmişdi. Odu ki, Əsli başqa bir

yerǝ gedǝ bilmǝyib, qızlardan xahiş elǝdi ki, elǝ onların bağçalarında gǝzsinlǝr.

Qızlar razı oldular. İndi qızlar Əsligilin bağçalarında gǝzmǝkdǝ olsunlar, eşit

Kǝrǝmdǝn.

Kǝrǝm bir müddǝt yol gedib, Qeysǝri şǝhǝrinǝ çatdı. Üst-başı elǝ sırımsındır

idi ki, heç bilmirdi hara getsin. Yolu düşdü Əsligilin hǝmin bağçasının

yanından. Gördü ki, burada bir dǝstǝ qız çalıb, oxuyub, oynayır. Dǝrǝm keçib

getmǝk istǝyǝndǝ bir dǝ gördü, budu, bağçadakı evdǝn bir qız çıxıb, yüz nazqǝmzǝ

ilǝ qızlara tǝrǝf gedir. Diqqǝtlǝ baxanda Əslini tanıdı. Daha heç bir söz

deyǝ bilmǝdi. Sazınız döşünǝ basdı, götürdü, görǝk nǝ dedi:

Sallana-sallama çıxdı xanadan,

Ay hǝzǝrat, gedǝn seyran mǝnimdi!

Qana-qana öyüd alıb anadan,

Ay hǝzǝrat, gedǝn seyran mǝnimdi!

Mǝn nǝ deyim çarxı dönmüş fǝlǝyǝ,

Axır salı mǝni olmaz kǝlǝyǝ,

Əslim bǝnzǝr behiştdǝki mǝlǝyǝ,

Ay hǝzǝrat, gedǝn seyran mǝnimdi!

Gah ağladar, gahdan mǝni güldülǝr,

Əsli Kərəm dastanı

Dǝsmal alıb, göz yaşımı sildirǝr,

Kǝrǝm deyǝr: bu dǝrd mǝni öldürǝr,

Ay hǝzǝrat, gedǝn seyran mǝnimdi!

Qızlardan biri onu görüb, qaçdı Əslinin yanına ki:

- Əsli bası, bir yanşaq dayanıb bağçanın ağzında, elǝ yanıqlı-yanıqlı oxuyur

ki...

Əsli dedi:

- Çağır gǝlsin, bir az çalsın, oxusun, bǝlkǝ ürǝyimiz açıla.

Qız gedib Kǝrǝmi gǝtirdi. Kǝrǝm Əsliyǝ tanış gǝldi. Amma nǝ qǝdǝr baxdısa

anşırda bilmǝdi. Ona görǝ anşırda bilmǝdi ki, Kǝrǝmin üzünü-gözünü tük

basmışdı, saçları uzanıb çiyninǝ tökülmüşdü. Özü dǝ elǝ arıqlamışdı ki, bir dǝri

qalmışdı, bir sümük. Üstü-başı da lap tökülüb sındırlaşmışdı.

Kǝrǝm başa düşmüşdü ki, Əsli onu tanıya bilmir. Odu ki, onu bir dǝ

sınamaq üçün aldı, görǝk nǝ dedi:

Yenǝ gördüm nazlı yarın üzünü,

Köhnǝ dǝrdin tǝzǝlǝndi yarası.

Nǝlǝr çǝkdim sevdiyimin ǝlindǝn,

Bilmǝm nǝdi möhnǝtimin çarası?

Kǝtan köynǝk geyib lalǝdǝn nǝzik,

Qonça sövr elǝyir bülbülǝ yazıq.

Dǝrdü qǝm çǝkirǝm, üzüyǝm, üzük,

Qıyma mǝnǝ, ay sigǝrim parası.

Kǝrǝmǝm, qürbǝtǝ düşübdü yolum,

Dağları bürüyüb yağışım, dolum,

Könül ki, dönmǝyir, mǝn nesǝ dönüm?

Bǝndǝ salıb başlarının qarası.

Söz tamama yetdi. Qızlar Kǝrǝmǝ afǝrin söylǝdilǝr Qızlardan biri dedi:

Əsli Kərəm dastanı

- Bu yanşaq çox yaralı-yaralı oxuyur. Deyǝsǝn, çox böyük dǝrdi var. Özü

dǝ dǝrib adama oxşayır.

Əsli soruşdu:

- Aşıq, haralısan?

Kǝrǝm gördü yox, Əsli doğrudan da onu tanıya bilmir. Bir ah çǝkib dedi:

- Qarabağdanam.

Qarabağ sözünü eşidǝn kimi Əslinin gözlǝri yaşardı. Kǝrǝmin üst-başına,

üz-gözünǝ baxıb, bir ovus pul çıxartdı ki:

- Aşıq, mǝn dǝ Qarabağdanam. Al bu pulu, özünǝ pal-paltar al, belǝ

gǝzmǝ.

Əslinin sözlǝri Kǝrǝmǝ güllǝ kimi dǝydi. Dedi:

Xǝyyat mǝnǝ zǝri-ziba biçǝrdi,

İndi çılpaq qaldım, Əslim, gül mǝnǝ!...

Bir zaman daş-qaşnan oynardı ǝlim,

İndi çılpaq qaldım, Əslim, gül mǝnǝ!

Yar ǝlindǝn düyünlüyǝm, dağlıyam,

Qürbǝt eldǝ dǝrdim kimǝ ağlıyam?

Alǝm bilir mǝn bir xanın oğluyam,

Baş ǝyǝrdi nökǝr, naib, qul mǝnǝ!

Quru yerdǝ üryan qaldı bǝdǝnim,

Mǝn ölǝndǝ kimlǝr tikǝr kǝfǝnim?

Kǝrǝm deyǝr: yada düşdü vǝtǝnim,

Bǝlǝd yoxdu, göstǝrǝydi yol mǝnǝ!

Əsli dediyinǝ dǝ peşiman oldu. Onun ürǝyin almaq üçün bir gül qoparıb

dedi:

- Aşıq, heç olmazsa, bu gülü al mǝndǝn.

Kǝrǝm dedi:

- Xanım, qulaq as, gör nǝ deyirǝm?

Aldı Kǝrǝm:

Əsli Kərəm dastanı

Mǝn yazığı ağlar qoyan bivǝfa,

Ağlayan kimsǝyǝ gül nǝyǝ lazım?

Gülǝ-gülǝ yıxdın atam evini,

Düşmǝnlikdǝ şirin dil nǝyǝ lazım?

Əsli xan Kǝrǝmin sözünü kǝsib dedi:

- Aşıq, sǝn qǝrib olduğun kimi, mǝn dǝ qǝribǝm. Vǝtǝndǝ mǝnim dǝ gözü

yaşlı bir mǝ`şuqum qalıb. Sözüm onda deyil. Bura yanşaqlarının geyimi başqa sür

olur. Sǝn gǝl bu pulu mǝndǝn al! İndi ki, paltar istǝmirsǝn, yolda xǝrslǝrsǝn.

Kǝrǝm aldı sözün o biri bǝndini:

Hǝsrǝtindǝn yandım, yandım kül oldum,

Alışdım, alışdım, muma dil oldum,

Xan oğluydum, özüm döndüm qul oldum,

Qul olan kimsǝyǝ qul nǝyǝ lazım?

Kǝrǝmin ömrünü sǝn verdin zaya,

Münkür oldun, üz tutmadın xudaya,

Oldum xarabatı, düşdüm sǝhraya,

Xarabat ǝhlinǝ yol nǝyǝ lazım?