Əsli Kǝrǝmi tanıdı. Ürǝyi tab gǝtirmǝdi, yıxılıb özündǝn getdi. Qızlar Kǝrǝmi

qovub, bağdan çıxartdılar ki, sǝn bizim qǝrib qonağa nǝ dedin ki, o belǝ oldu.

Sonra toplaşdılar Əslinin yanına. Əsli ayılan kimi qızlardan soruşdu:

- Qızlar, yanşaq nesǝ oldu?

Dedilǝr:

- Qovduq, getdi.

Əsli durub o tǝrǝf-bu tǝrǝfǝ boylandım, gördü Kǝrǝm bir az aralı dayanıb,

hǝsrǝt-hǝsrǝt ona baxır. Qızlar da Kǝrǝmi gördülǝr, istǝdilǝr söyüb-yamanlayıb

qovalasınlar, Əsli qoymadı. Durdu ki:

- Mǝn evǝ gedirǝm.

Qızlar düşdülǝr onun yanına.

Əsli Kərəm dastanı

İndi onlar gǝlib keçmǝkdǝ olsunlar, sǝnǝ deyim Kǝrǝmdǝn.

Əsli ki, özündǝn getmişdi, qızlar onun döşünü-başını açmışdılar. İndi gǝlib

keçǝndǝ Kǝrǝm sazını alıb, görǝk Əsliyǝ nesǝ işarǝ elǝdi ki, döşünü bağlasın.

Sallanıban gǝlǝn dilbǝr,

Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..

Mǝni dǝrdǝ salan dilbǝr,

Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..

Kǝrǝm belǝ oxuyanda Əsli xan qayıdıb qızlara dedi:

- Yanşaq tayfası sözsül olur. Baxın, simlǝrdǝn kimin döşü açıqdı?

Qızlar dedilǝr:

- Bizlǝrdǝn döşü açıq olan yoxdu.

Kǝrǝm bu dǝfǝ işarǝni vurmaq üçün Əsli xanın paltarının adını çǝkdi, bǝlkǝ

Əsli başa düşǝ ki, açıq döş onunkudu:

Al geyib, yaşıl bürünǝr,

Zülflǝri yana hörülǝr,

Yel vurar, mǝmǝn görünǝr,

Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..

Yaxan çarpaz ilişmǝsin,

Heç kim dinib danışmasın,

Yadlar görüb gülüşmǝsin,

Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..

Əsli yenǝ döşünün açıq olduğunu başa düşmǝdi. Kǝrǝm bu dǝfǝ görǝk Əsli

xana nǝ kimi işarǝlǝr elǝdi:

Köynǝyinin gülü yaşıl,

Süsǝn sünbülǝ dolaşır,

Gözǝllik sǝnǝ yaraşır,

Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..

Əsli Kərəm dastanı

Əyninǝ geyinib şilǝ,

Bizi tutub şirin dilǝ,

Zǝr kǝmǝr çǝk insǝ belǝ,

Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..

Kalayağın usu sarı,

Açılır könlüm qubarı,

Söylǝ görüm kimin yarı,

Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..

Əsli yenǝ dǝ bir şey başa düşmǝyǝndǝ Kǝrǝm alıb, axır sözünü nesǝ

tamamladı:

Kǝrǝm sǝnǝ nǝlǝr demiş,

Dilin, dodağını yemiş,

Kǝtan köynǝk, bǝndi gümüş,

Yaxan düymǝlǝ, düymǝlǝ!..

Kǝrǝm vǝ deyǝndǝ Əsli üst-başına baxıb gördü ki, Kǝrǝmin dediyi nişanlar

bundadı. Yaxası da açıqdı. Tez döşünü düymǝlǝdi, Kǝrǝmǝ gizli işarǝ verib, yola

düzǝldi.

Kǝrǝm o saat özünü bazara verdi, bir dǝst faxir libas alıb geyindi, bir baş

Əslinin bağçasına getdi. Əslinin anası Kǝrǝmi gördü, dedi:

- Ay oğlan, kimi istǝyirsǝn?

Kǝrǝm dedi:

- Ana, dişim ağrıyır. Dişimi çǝkdirmǝk istǝyirǝm.

Arvad dedi:

- Gǝl bǝri çǝkim.

Kǝrǝm evǝ girib oturdu. Arvad onun ağzını açıl dedi:

- Hansı dişin ağrıyır?

Kǝrǝm dedi:

- Azı dişim.

Əsli Kərəm dastanı

Arvad kǝlbǝtini onun ağzına saldı, çǝkmǝk istǝyǝndǝ Kǝrǝm tǝrpǝndi.

Arvad Əslini çağırıb dedi:

- Qızım, bu oğlan kǝlbǝtinin altında farağat dura bilmir. Gǝl, bunun başını

dizinin üstünǝ qoy, qǝribdi, yazıqdı, dişini çǝkim.

Əsli Kǝrǝmi tanıdı. Amma qorxusundan dinǝ bilmǝdi. Yavaşsa Kǝrǝmin

başını alıb sinǝsinǝ dayadı. Keşişin arvadı Kǝrǝmin azı dişini çǝkdi. Kǝrǝm dedi:

- Vay, saf dişimi çǝkmisǝn. Ağrıyan o biri dişimdi.

Arvad o biri dişini dǝ çǝkdi. Əsli davam gǝtirǝ bilmǝyib, ağlamağa başladı.

Arvad soruşdu:

- Qızım, bu nǝ işdi? Mǝn bu oğlanın dişini çǝkirǝm, sǝn niyǝ ağlayırsan?

Əsli dedi:

- Qǝrib oğlandı, yazığım gǝlir.

Kǝrǝm dedi:

- Arvad, sǝn yenǝ dǝ saf dişimi çǝkmisǝn. Ağrıyan o biri dişimdi.

Belǝ-belǝ, arvad Kǝrǝmin otuz iki dişini tamam çǝkdi.

Kǝrǝm yerindǝn qalxdı. Amma elǝ qalxdı ki, elǝ bil heç dişi çǝkilmǝmişdi.

Arvad Kǝrǝmin Əsliyǝ çox hǝsrǝtnǝn baxmağından şübhǝlǝnib, işarǝ elǝdi

ki, keçsin o biri otağa. Əsli çar-naçar üzünü çevirib getmǝk istǝyǝndǝ, Kǝrǝm sazı

basdı döşünǝ, dedi:

Öldüm, öldüm, Əsli, sǝnin ǝlindǝn,

Yandı sinǝm, bir dǝ göstǝr yara üz.

Hǝmişǝ üstündǝ titrǝrdi sanım,

Sǝsǝd dǝrdli, könül dǝrdli, yara üz.

Baş qoyum dizinǝ, bǝlkǝ sağalam,

Sağ qolumla yar yolunda sağ olam,

Çǝtin, çǝtin bu yaradan sağalam,

Hisran tǝkdi, dǝrdim tǝkdi, yara yüz.

Dǝrdli Kǝrǝm deyǝr: qurban yar üçün,

Kǝs siyǝrim, doğra bağrım, yar içim,

Yar odu ki, yar yolunda, yar üçün

Əsli Kərəm dastanı

Dǝrd-qǝm çǝkǝ, yaş axıda, yara üz.

Söz tamama yetǝn kimi Əsli xanın anası Kǝrǝmi tanıyıb, bǝrkdǝn qışqırdı ki:

- Oy, aman, bu Kǝrǝm imiş!..

Arvad Kǝrǝmin dişlǝrini dǝ götürüb, başı alovlu keşişin yanına xǝbǝrǝ

getmǝkdǝ olsun, otaqda Əsli ilǝ Kǝrǝm tǝk qaldılar. Kǝrǝm bir tǝhǝr ağzının

qanını tǝmizlǝyib, Əsliyǝ tǝrǝf gǝldi. İki aşiq, mǝşuq bir-birinin boynuna sarıldılar.

Amma Əsli bilirdi ki, anası xǝbǝrǝ gedib, indi harada olsa atasını tapıb gǝtirǝsǝk.

Odu ki, saçından iki tel ayırıb, sinǝsinǝ basdı, aldı, görǝk nǝ dedi:

Yenǝ düşdüm atǝşinǝ, yanaram,

Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Mǝni saldın sǝn bu eşqin oduna,

Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Aldı Kǝrǝm, dedi:

Bizim eldǝn sora-sora gǝlmişǝm,

Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!

Dǝrin-dǝrin dǝryalara qalmışam,

Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!

Aldı Əsli:

Oğrun-oğrun dost bağına girmǝdim,

Əl uzadıb, qonça gülün dǝrmǝdim,

Ayrılalı birsǝ dǝfǝ gülmǝdim,

Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Aldı Kǝrǝm:

Axıtmışam gözlǝrimnǝn yaşımı,

Qürbǝt elǝ saldım qǝrib başımı,

Əsli Kərəm dastanı

Anan çǝkdi otuz iki dişimi,

Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!

Aldı Əsli:

Qova-qova qǝrib elǝ gǝtirdin,

Bir olan dǝrdimi yüzǝ yetirdin,

Nǝ mǝn öldüm, nǝ dǝ sǝn ǝl götürdün,

Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Aldı Kǝrǝm:

Düşdüm dağa, daşa, çölǝ, sǝhraya,

Bu sǝrimi saldın olmaz sevdaya,

Mǝhşǝr günü sözüm vardı mövlaya

Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!

Aldı Əsli:

Aman, Kǝrǝm, paşam Kǝrǝm, xan Kǝrǝm!

Alış, Kǝrǝm, tutuş, Kǝrǝm, yan, Kǝrǝm!

Əslin olsun sǝnǝ qurban, san Kǝrǝm!

Yandım, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Aldı Kǝrǝm:

Bilmirǝm mǝn bu sağlığı neylǝyǝm?

Xǝnsǝr alıb bağrım başın teylǝyǝm.

Dǝrd ǝlinnǝn bu sözlǝri söylǝyǝm,

Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!

Aldı Əsli:

Əsli Kərəm dastanı

Neçǝ ildi mǝn gǝzirǝm dağları,

Bu sinǝmǝ çǝkdin yaman dağları,

Əsli sǝnǝ Kǝrǝm deyib yalvarı,

Aman, Kǝrǝm, mǝni rüsvay eylǝmǝ!

Kǝrǝm deyǝr: dost bağına girmǝdim,

Əl uzadıb qonça gülün dǝrmǝdim,

Mǝn yarımdan heç bir vǝfa görmǝdim,

Nǝlǝr çǝkdim, Əsli, sǝnin ǝlinnǝn?!

Söz tamam oldu, Əsli dedi:

- Kǝrǝm, atam sǝni Süleyman paşaya bǝrk çuğullayıb. Əyǝr o indi sǝnin

burada olduğunu bilsǝ, yǝqindi ki, tutub zindana saldırasaq. Amma sǝn qorxma.

Mǝn bir kağız yazım verim sǝnǝ, apar ver Süleyman paşaya. Öz dǝrdini aç, dilnǝn

dǝ ona de. Bǝlkǝ paşa rǝhmǝ gǝlib, mǝni atamdan alıb, sǝnǝ verǝ.

Kǝrǝm uşaq kimi ağlamağa başladı. Əsli Kǝrǝmin ağlamağına sǝbr elǝyǝ

bilmǝyib dedi:

Ağlama, ağlama, bağrım qan olu,

Qoy qoşum yanına qulları, Kǝrǝm!

Bir ǝrizǝ yazım Süleyman xana,

Özün danış dǝrdi-dillǝri, Kǝrǝm!

Nǝ qǝdǝr atam var, mǝn ona pǝsǝm,

İlqarımnan dönsǝm kǝssin kilisǝm,

Demǝ ki, qǝribǝm, mǝn dǝ bikǝsǝm,

Çıxart xǝyalından onları, Kǝrǝm!

Əsli deyǝr: Kǝrǝm qüvvǝli, sanlı,

Ölünsǝ atamla olasam qanlı,

İstǝsǝn atlansın ǝsǝm, osmanlı,

Virana qoyaram yolları, Kǝrǝm!

Əsli Kərəm dastanı

Əsli sözünü müxtǝsǝr elǝyib dedi:

- Kǝrǝm, burda oturub ağlamaqdan bir şey çıxmaz. Ya budu ki, sǝn dur tǝk

get, ya da ki, hǝr ikimiz gedǝk paşanın yanına, öz ǝrzimizi ona yetirǝk.

Kǝrǝm dedi:

- Paşadan mǝnim ağlım heç bir şey kǝsmir. İnanmıram o atanı qoyub, bizǝ

qulaq asa.

Əsli dedi:

Əvvǝl başdan sǝnin ağlıq olsaydı.

Qaçırtmazdın bǝdoyları, quşları.

Uymaz idin sǝn keşişin fe`linǝ,

Ağlar qoymaz idin tay-tuşları.

Sǝn xan oğlu öz yerindǝ qalsaydın,

Gǝnsǝ gözǝlinin birin alsaydın,

Onun qadasını sana salsaydın,

İndi çǝkdirmǝzdin insǝ dişlǝri.

Əsli deyǝr: mǝn ağlaram ürǝkdǝn,

Qurtarmadıq keşiş quran kǝlǝkdǝn,

Şikayǝt eylǝrǝm qanlı fǝlǝkdǝn,

Yazı yazan yazıb, belǝ işlǝri.

Əsli sözünü qurtardı, tǝlǝsik o biri otağa keçmǝk istǝyirdi ki, Kǝrǝm onu

gedǝn görüb dedi:

Dön bǝriyǝ halallaşaq, ayrılaq,

Bir bǝri dön, qurban yara, Əsli xan!

Mehtǝr ollam, silovunu çǝkǝrǝm,

Vara-vara hǝr diyara, Əsli xan!

Mǝsnun kimi bu çöllǝrǝ varmasam,

Sǝfakeş bağmanam, gülün dǝrmǝsǝm,

Əsli Kərəm dastanı

Axşam-sabah gül üzünü görmǝsǝm,

Olasaqdı günüm qara, Əsli xan!

Kǝrǝm deyǝr: mǝnnǝn seyrǝ varmazlar,

Bǝnna olub, sınıq könlüm hörmǝzlǝr,

Yǝqindi ki, sǝni mǝnǝ vermǝzlǝr,

Kim eylǝr dǝrdimǝ çara, Əsli xan!

Əsli xan bir kağız yazıb, Kǝrǝmǝ verdi, dedi:

- Paşanın bir vǝziri var. Çox ǝdalǝtli, ağıllı bir adamdı. Al, bu kağızı saxla,

işdi, ǝgǝr sǝni tutub elǝsǝlǝr, verǝrsǝn haman vǝzirǝ.

Kǝrǝm kağızı alıb çölǝ çıxan kimi gördü ki, Sofi onu gözlǝyir. Görüşdülǝr,

öpüşdülǝr, qaranlıq qovuşurdu deyin daha paşanın yanına getmǝdilǝr. Sofi onu

götürüb gǝldi mǝnzilinǝ. Gesǝ Kǝrǝm nǝ qǝdǝr elǝdisǝ yata bilmǝdi. Axırda durub

çıxdı bayıra. Baxdı ki, karvanqıran ulduza göyün ortasına qalxıb, elǝ bil sǝhǝrdi.

Aldı, görǝk karvanqıran ulduza nǝ dedi:

Sübh oldu, dǝrdlilǝr yatmaz,

Dönǝ, karvanqıran dönǝ!

Eşq atǝşi sǝrdǝn getmǝz,

Dönǝ, karvanqıran dönǝ!

Barmağında qızıl üzük,

Qolunda qızıl bilǝrzik,

Boynun ǝymiş qıza yazıq,

Dönǝ, karvanqıran dönǝ!

Sǝnǝ karvanqıran derlǝr,

Yara ilqar verǝn derlǝr,

Mǝnǝ dǝrdli Kǝrǝm derlǝr,

Dönǝ, karvanqıran dönǝ!

Bu dǝmdǝ Sofi çıxdı çölǝ. Kǝrǝm Sofiyǝ dedi:

Əsli Kərəm dastanı

- Sofi lǝlǝ, gǝl gedǝk, Əsli xanın olduğu evin basasına çıxaq, görǝk Əsli xan

nǝ elǝyir. Heç olmasa onun üzünü görüm.

Hǝr ikisi bir-birinǝ qoşulub, Əsli xanın yatdığı evin basasına gǝldilǝr.

Kǝrǝm basadan baxıb, gördü ki, Əsli xan yatıb. Ürǝyi qubar elǝdi, aldı sazı:

Gah gedirǝm, gah gǝlirǝm basaya,

Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!

Karvanqıran gǝldi çıxdı usaya,

Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!

Mǝn gǝzmişǝm alçaq ilǝ usanı,

Yar yolunda fǝda qıllam bu sanı,

Nesǝ dözüm mǝn bu uzun gesǝni?

Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!

Sǝhǝr oldu, qalax burda nǝ edǝk?

Xǝnsǝr alıb, bağrım başın biz didǝk,

Sofi lǝlǝ mǝnǝ deyir, dur gedǝk,

Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!

Kǝsdireydim yasdığının yanını,

Bir tutaydım kipriyinin sanını,

Nǝ tapıbsan kor yuxunun kanını?

Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!

Kǝrǝmǝm, mayilǝm ala gözünǝ,

Şǝkǝr söhbǝtinǝ, şirin sözünǝ,

Satınmı aldın sǝn yuxunu özünǝ?

Oyan, Əslim, üzdǝ xalın sevdiyim!

Demǝ fǝrraşlar onları pusurmuşlar. O saat hǝr tǝrǝfdǝn tökülüb onları

tutdular, qollarını bǝrk-bǝrk bağlayıb, paşanın yanına apardılar. Kǝrǝm ǝhvalı

belǝ görüb, aldı, görǝk nǝ dedi:

Əsli Kərəm dastanı

Mǝdǝd, mǝdǝd Əslim, sǝnin ǝlinnǝn,

Öldürmǝkdǝn qeyri kar bizǝ neylǝr?!

Biz ki, ta keçmişik san ilǝ sǝrdǝn,

İndi namus ilǝ ar bizǝ neylǝr?!

Əsli xanın atǝşilǝ söylǝrǝm,

Enib eşqin dǝryasını boylaram,

Gesǝ-gündüz qǝmlǝ, ahla oynaram,

İndi boran, çovğun, qar bizǝ neylǝr?!

Şahini gǝzdirǝr bǝylǝr qolunda,

Quşları sǝyirdǝr sağı-solunda,

Ruzi-şǝb durmuşam haqqın yolunda,

Kǝmǝnddir boynumda, dar bizǝ neylǝr?!

Eşqǝ uyub ǝsl-nǝsǝbi danmışam,

Seyrağıbın hiylǝsini qanmışam.

Mǝn Kǝrǝmǝm, eşq oduna yanmışam,

Sǝhǝnnǝmǝ girsǝk, nar bizǝ neylǝr?!

Paşa Kǝrǝmdǝn soruşdu:

- Sǝn niyǝ keşişin qızının basasına çıxmışdın?

Kǝrǝm aldı sazı, görǝk ona nesǝ savab verdi:

Ay samaat, mǝnim dǝrdim-

Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.

Gözümü açandan gördüm

Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.

İtirdim Əsli xanımı,

Müxǝnnǝs içdi qanımı,

Hǝr zaman üzür sanımı

Əsli Kərəm dastanı

Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.

Sǝsǝdimdǝ yanan nardı,

Mǝni eşqǝ salan yardı,

Çǝkdisǝyim ahu-zardı,

Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.

Söylǝmǝklǝ dǝrdim bitmǝz,

Nazlı yarım mürvǝt etmǝz,

Yaralı sinǝmdǝn getmǝz

Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.

Kǝrǝm deyǝr: qan-yaş töküm,

Yar, qapında boynum büküm,

Bǝzirganam, mǝnim yüküm

Bir qǝm, bir firqǝt, bir hisran.

Paşa dedi:

- Aşıq, sǝn bir müsǝlman adamsan, Əsli ermǝni, özü dǝ keşiş qızı. Bǝyǝm

dünyada ayrı bir qız sǝnin başına qǝhǝtdi? Gǝl sǝn ondan ǝl çǝk, ayrı bir qız al!

Paşanın sözlǝrindǝn Kǝrǝmin ürǝyi sövşǝ gǝldi, sazı sinǝsinǝ basıb dedi;

Ay hǝzǝrat, nesǝ deyim,

Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...

Bir gözǝlǝ düşdü meylim,

Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...

Kǝhlik kimi sǝkişlidǝn,

Köksü ǝlvan naxışlıdan,

Bir haramı baxışlıdan

Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...

Mǝnǝ qaş oynadır nadan,

Əsli Kərəm dastanı

Öldüm gözünnǝn, qaşınnan,

Əsli tǝk keşiş qızınnan

Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...

Yolunda qoymuşam sanı,

Didǝmnǝn axıtdım qanı,

Kǝrǝm sevdi Əsli xanı,

Mǝn dönǝrǝm, könül dönmǝz...

Paşanın vǝziri Sofini çağırıb, Kǝrǝmin ǝhvalatını ondan soruşdu. Sofi aldı,

görǝk vǝzirǝ nǝ savab verdi:

Hey ağalar, üç dǝrd mǝni qosaldır:

Zülf dǝrdi, xal dǝrdi, bir dǝ tel dǝrdi.

Mǝn yazığın min gününü bir elǝr

Nadan dǝrdi, xoryat dǝrdi, fe`l dǝrdi.

Tǝrk eylǝdi vǝtǝnini, elini,

Əlindǝn aldırdı qonça gülünü,

Kimsǝ bilmǝz bu qürbǝtdǝ halını,

Bağça dǝrdi, vǝtǝn dǝrdi, el dǝrdi.

Aç köksünü üstünǝ bir bağ tikǝyim,

Əlvan-ǝlvan çiçǝklǝrdǝn ǝkǝyim,

Mǝn bu dǝrdin hansı birin çǝkǝyim?-

Süsǝn dǝrdi, sünbül dǝrdi, gül dǝrdi.

Soşqun dǝrdim sular kimi bulandı,

Vardı getdi, qarlı dağlar dolandı,

Dǝrd bağlayıb qapı-qapı dilǝndi,

Paltar dǝrdi, ǝba dǝrdi, şal dǝrdi.

Yazıq oldu, düşdü dildǝn dillǝrǝ,

Əsli Kərəm dastanı

Bülbül qonmaz oldu qonça güllǝrǝ,

Ağlaya-ağlaya düşdük yollara,

Gǝlǝn dǝrdi, keçǝn dǝrdi, yol dǝrdi,

Sofi deyǝr: Kǝrǝm üzümǝ baxar,

Bu sanımı eşqin oduna yaxar,

Mǝn bilirǝm, bu dǝrd mǝni tez yıxar,-

Əsli dǝrdi, Kǝrǝm dǝrdi, dil dǝrdi.

Sofi saz ilǝ dediyi kimi, söz ilǝ dǝ Kǝrǝmin bütün ǝhvalatını danışdı. Üstǝlik

Əslinin yazdığı kağızı da Kǝrǝmdǝn alıb, verdi vǝzirǝ. Vǝzir baxdı ki, Əsli yazıb:

«Kǝrǝmǝ rǝhmin gǝlsin. O mǝnǝ aşiqdi, mǝn dǝ ona. Atam bizǝ zülm elǝyir». Vǝzir

işi belǝ görǝndǝ Paşaya dedi:

- Paşam, Kǝrǝm haqq aşığıdı. Biz gǝrǝk Əslini keşişdǝn alıb ona verǝk.

Keşiş dad-fǝryad elǝdi ki:

- Kǝrǝm haqq aşığı-zad deyil.

Paşa dedi:

- Biz onun haqq aşığı olub-olmadığını yoxlarıq.

Paşanın Hüsniyǝ adlı çox ağıllı bir basısı var idi. Çağırıb ǝhvalatı ona

söylǝdi. Hüsniyǝ dedi:

- Mǝn bu saat onu yoxlaram.

Hüsniyǝ xanım bir dǝstǝ qızın hamısına bir sürǝ paltar geyindirib, yaz

bağçasına gǝtirdi. Əslini dǝ bu qızların içinǝ salıb, Kǝrǝmdǝn soruşdu:

- De görüm, Əsli bu saat haradadı?

Kǝrǝmǝ bǝyan oldu ki, Əsli bağdadı, özü dǝ qızlardan xeyli aralı, mǝlulmǝhzun

dayanıb. Aldı, görǝk Hüsniyǝ xanıma nǝ savab verdi:

Xan Əslim bağça içindǝ

Gǝzǝr zavallı, zavallı...

Qarşımızda ala gözün

Süzǝr zavallı, zavallı...

Qaşları bǝnzǝr kamana,

Əsli Kərəm dastanı

Aşığın eylǝr divana,

Zülflǝrini yana-yana

Çözǝr zavallı, zavallı...

Hey ağalar, hey bǝylǝr,

Kǝrǝm qeyri yarı neylǝr?!

Görǝn bizdǝn neçün eylǝr

Hǝzǝr zavallı, zavallı?

Kǝrǝmdi eşqinǝ yanan,

Olmuşuq dillǝrdǝ dastan;

Aşığın qǝtlinǝ fǝrman

Yazar zavallı, zavallı...

Hüsniyǝ xanım dedi:

- Əslinin harada olduğunu bildin. İndi sǝnin gözlǝrini bağlayasağam, altı

qız gǝtirib qabağından keçirǝsǝyǝm. Hamısı bir boyda, bir libasda, üzlǝri dǝ

örtülü. Əgǝr onları da tanısan doğrudan da haqq aşığısan.

Bir boyda, bir buxunda, bir geyimdǝ altı üzü bürüklü qız gǝtirdilǝr. Kǝrǝm

aldı, görǝk qızları nǝ sür nişan verdi:

Altı qızın biri Banı,

Altı qızlar, altı qızlar!

Bizǝ mǝhǝbbǝtin hanı?

Altı qızlar, altı qızlar!

Altı qızın biri İnsi,

Gözǝllikdǝ lap birinsi,

Qoynunda iki turunsu,

Altı qızlar, altı qızlar!

Altı qızın biri Püstǝ,

Dǝrdinnǝn olmuşam xǝstǝ;

Əsli Kərəm dastanı

Qoy qǝdǝmin sinǝm üstǝ,

Altı qızlar, altı qızlar!

Altı qızın biri Seyran,

Olum gözlǝrinǝ heyran;

Sizlǝ kaş sürǝydim dövran.

Altı qızlar, altı qızlar!

Altı qızın biri Xǝdsǝ,

Qǝddi ǝlif, beli insǝ,

Gözǝl görmǝmişǝm sǝnsǝ,

Altı qızlar, altı qızlar!

Altı qızın biri Bǝsdi,

Gözlǝri sanımın qǝsdi,

Bu dǝrdlǝr Kǝrǝmǝ bǝsdi,

Altı qızlar, altı qızlar!

Hüsniyǝ xanım dedi:

- Afǝrin! Sǝn doğrudan da haqq aşığı imişsǝn. İndi qızın üzündǝ olan

nişanları de, sǝndǝn ǝl çǝkim.

Aldı Kǝrǝm, görǝk Əslinin üzündǝ olan xallara nesǝ qiymǝt verdi:

Ay hǝzǝrat, bilin, Əsli xanımın

Üzündǝ xalları nazınan gǝlir.

Bir xalı ǝlifdi, bir xalı beydi,

Bir xalı dǝftǝrǝ yazınan gǝlir.

Bir xalı heyvadı, gǝlmǝz irǝngǝ,

Bir xalı İranı salıbdı lǝngǝ,

Bir xalı elçidi, gedǝr Firǝngǝ,

Bir xalı söhbǝtü sazınan gǝlir.

Əsli Kərəm dastanı

Bir xalı yaxşıdı, bir xalı yaman,

Bir xalı könlümǝ salıbdı güman,

Bir xalı buluddu, bir xalı duman,

Bir xalı dağlara ayaznan gǝlir.

Bir xalı bǝzzazdı, Rumun Qeysǝri,

Bir xalı içibdi abi-kövsǝri,

Bir xalı ağlımı edib sǝrsǝri,

Bir xalı ağ üzǝ düzülǝn gǝlir.

Kǝrǝmǝ gǝlibdi tǝmizlik, paklıq,

Tanrıya gǝlibdi yalnızlıq, tǝklik;

Qatardan ayrılmış ay gözǝl kǝklik,

Xan oğlu üstünǝ bazınan gǝlir.

Kǝrǝm sözünü qurtardı, düz gǝlib dayandı Əslinin qabağında. Hüsniyǝ

xanım dedi:

- Aşıq, qız tanımaqda mahirsǝn. İndi bir işi miz qalıb. Bu gün sǝhǝr burada

bir qǝrib ölüb. Yuyublar, kǝfǝnliyiblǝr, qalıb basdırmağı. Gedǝk ona bir namaz qıl,

torpağa tapşıraq, sonra sǝnin toyunu elǝyǝk.

Kǝrǝm dedi:

- Baş üstǝ!

Hüsniyǝ xanım fǝrraşlara ǝmr elǝdi ki, Kǝrǝmi qǝbristana aparsınlar. Elǝ ki,

Kǝrǝmi apardılar, Hüsniyǝ xanım paşaya dedi:

- Ölüb elǝyǝn yoxdu. Bu mǝnim axırınsı sınağımdı. Bir diri adamı kǝfǝnǝ

tutdurub, tabuta qoydurmuşam. Durun, siz dǝ gedǝk. Əgǝr bu bilsǝ ki, kǝfǝndǝki

ölü deyil, tay haqq aşığı olmağına heç kǝsin sözü ola bilmǝz.

Hamı Hüsniyǝ xanımın bu tǝdbirinǝ afǝrin deyib, ayağa qalxdılar,

qǝbristana tǝrǝf yola düşdülǝr. Elǝ ki, gǝlib çatdılar, Kǝrǝm sǝnazǝyǝ baxıb

soruşdu:

- Deyirsiniz ki, mǝn namaz qılmalıyam. Ansaq bilmirǝm ölü namazı qılım,

ya diri namazı?

Paşa qǝsdǝn özünü qǝzǝbli göstǝrib dedi:

Əsli Kərəm dastanı

- Bu nǝ sözdü?

Kǝrǝm dedi:

- Bu o deyǝn sözdü ki, kǝfǝndǝki hǝlǝ ölmǝyib, diridi.

Hüsniyǝ xanım yerindǝn dik qalxıb dedi:

- Afǝrin sǝnǝ, aşıq! Daha mǝnim sǝnǝ sözüm yoxdu. Sǝn doğrudan da

haqq aşığı imişsǝn. Qoy hamı bilsin ki, kǝfǝndǝki doğrudan da ölü deyil, diridi.

Paşa keşişǝ dedi:

- Keşiş, görürsǝn ki, bu doğrudan da haqq aşığıdı. Sǝn gǝl qızı ver buna.

Keşiş dedi:

- Mǝnim ona verilǝsi qızım yoxdu.

Keşiş belǝ deyǝndǝ Vǝzir irǝli yeriyib dedi:

- Keşiş, budu, qızın özü dǝ mǝnǝ yazıb ki, onlar bir-birini sevirlǝr. Əgǝr qız

gǝlib sǝnin üzünǝ dursa, nǝtisǝsi çox pis olasaq. Sǝn gǝl, qızı ver Kǝrǝmǝ.

Keşiş çar-naçar razı olub dedi:

- Yaxşı, ansaq mǝnǝ üç gün möhlǝt verin ki, hazırlıq görüm.

Paşa razılaşıb, keşişǝ üç gün möhlǝt verdi.

İndi samaat hamı toyu gözlǝmǝkdǝ, Kǝrǝmlǝ Sofi dǝ sevinmǝkdǝ olsunlar,

eşit keşişdǝn.

Keşiş evinǝ gǝlib, hamını yuxuya verdi, gesǝ yarı ağırdan, yüngüldǝn

götürüb yola düşdü, asta qaçan namǝrddi.

Sǝhǝr açıldı, gördülǝr keşiş qaçıb. Paşa onun dalınsa atlı saldı. Çox gǝzib

dolandılar, tapmadılar ki, tapmadılar. Kǝrǝm halal-hümmǝt eliyib, Sofi ilǝ yola

düşdü.

Sǝhǝr yeli ǝsirdi. Kǝrǝm aldı sazı, sǝhǝr yelinnǝn görǝk nǝ sifariş eliyir:

Əgǝr gedǝr olsan bizim ellǝrǝ,

Sǝnǝ bir sözüm var, dur, sǝhǝr yeli!

Mǝnim salamımı tez yetir yara,

Bu gün xan Əslimi gör, sǝhǝr yeli!

Qabaq gedib ǝsmǝ zülfün telinǝ,

Nǝzǝr qıl ruyindǝ bir süft xalına,

Mǝhǝbbǝt namǝsin özün ǝlinǝ,

Əsli Kərəm dastanı

Bir tǝnha yerdǝ tap, ver sǝhǝr yeli!

Kǝrǝm deyǝr: burda qoysaq sazları,

Xatirimǝ düşdü şirin sözlǝri,

Qaradı qaşları, ala gözlǝri,

Sǝn dǝ muradına ir, sǝhǝr yeli!

Şǝhǝrlǝr, kǝndlǝr keçdilǝr, salım-soraq elǝdilǝr, öyrǝndilǝr ki, keşiş Hǝlǝb

şǝhǝrinǝ gedib. Günǝ bir mǝnzil, teyyi-mǝnazil, az getdilǝr, çox dayandılar, çox

getdilǝr, az dayandılar, günlǝrin birindǝ gǝlib Hǝlǝb şǝhǝrinǝ çatdılar.

Şǝhǝr böyük, bunlar nabǝlǝd. Özlǝri dǝ yorulub ǝldǝn düşmüşdülǝr. Bir

bağın kǝnarında oturdular. Kǝrǝmin eşqi yenǝ dǝ sövşǝ gǝldi. Sazı köynǝkdǝn

çıxarıb sinǝsinǝ basdı, ahǝstǝ-ahǝstǝ demǝyǝ başladı:

Gizli sevda çǝkib, eşqǝ düşǝnlǝr,

Bir gün olar hǝlbǝt ǝyana çıxar.

Çǝkǝlim möhnǝti sǝbr ilǝ, könül,

Görǝk bunun sonu nǝ yana çıxar.

Fǝrhad Şirin üçün dǝldi qayanı,

Mǝsnun Leyli üçün gǝzdi sǝhranı,

Kǝrǝm Əsli deyib gǝzǝr dünyanı,

Aşıq öz eşqinǝ mǝrdana çıxar.

Qaradı qaşları, gözü dolayı,

Yaxşı tǝbib gǝrǝk versin davayı,

Axtarsalar hǝr tǝrǝfdǝn dünyayı,

Belǝ aşıq ansaq bir dǝnǝ çıxar.

Bizǝ belǝ imiş tǝqdirin işi.

Axıtdı gözümdǝn qan ilǝ yaşı,

Aldı bu Kǝrǝmi eşqin atǝşi,

Bu sevdanın sonu büryana çıxar.

Əsli Kərəm dastanı

Bu bağ kimin ola, kimin olmaya? Hǝlǝb paşasının darğası Gülxanın. Demǝ

Kǝrǝm oxuyanda Gülxan bir kǝnarda dayanıb qulaq asırmış. Kǝrǝmin oxumağı

onun çox xoşuna gǝldi. Yaxına gedib baxdı ki, bu aşıq kimdisǝ çox dǝrdli adama

oxşayır. Soruşdu:

- Aşıq, kimsǝn, haralısan, dǝrdin nǝdi?

Sofi Kǝrǝmin başına gǝlǝni Gülxana nağıl elǝdi.

Gülxan dedi:

- Aşıq, fikir elǝmǝ, haman keşiş ailǝsi ilǝ bǝrabǝr buradadı. Mǝn sǝni

sevgilinǝ çatdıraram.

Gülxan bunu deyib, bir qarı çağırdı. Qarıya çoxlu pul verib dedi:

- Gedǝrsǝn filan evǝ. Oraya tǝzǝ bir keşiş gǝlib. O keşişin Əsli adında bir

qızı var...

Qarı dedi:

- Tanıyıram, sǝn sözünü de!

Gülxan dedi:

- Bax, bu oğlanı ki, görürsǝn, haman qızın butasıdı. Atası qızı buna

vermǝk istǝmǝyib, qaçıb bura gǝlib. Bu da qızı axtara-axtara gǝlib çıxıb buraya.

İndi sǝn gǝrǝk bunun gǝlmǝyini qıza xǝbǝr verǝsǝn.

Qarı pulu aldı. «Baş üstǝ», - deyib düzǝldi yola. Bu qarı imanlı ipǝk qarı idi.

Yolda fikirlǝşdi ki, bǝlkǝ burda hiylǝ-miylǝ var. Yaxşısı budu ki, qoy qabaqsa

öyrǝnim, görüm qız doğrudan da oğlanı sevir, ya yox.

Qǝrǝz qarı gedib çatdı Əsli olan evǝ. Baxdı ki, Əsli pǝnsǝrǝnin qabağında

oturub, bahar buludu kimi gözlǝrinnǝn yaş axıdır. Qarı salam verib, ǝleyk alandan

sonra oturdu, başladı ordan-burdan söhbǝtǝ. Yavaş-yavaş gǝlib çıxdı mǝtlǝb

üstünǝ. Əsli açıb bütün ǝhvalatı qarıya danışdı. Qarı onu sınamaq üçün qǝsdǝn

başladı öyüd-nǝsihǝt elǝmǝyǝ ki:

- Nǝ istǝyirsǝn onnan? O, müsǝlman, sǝn ermǝni. Ondan ǝl çǝk, gǝl sǝni

gözǝl bir oğlana verim.

Əsli qarıdan bu sözlǝri eşitsǝk saçlarınnan üç tel ayırıb, sinǝsaz elǝdi, aldı,

görǝk nǝ dedi:

Qarı nǝnǝ, gǝl eylǝmǝ mǝzǝmmǝt,

Əsli Kərəm dastanı

Bülbülüm var, gülşǝnim var, gülüm var.

Zalım fǝlǝk verib dǝrdin bolunnan,

Göydǝn yerǝ olub, yaman zülüm var.

Ağ üstünnǝn bağlamışam qaramı,

Tǝbib sǝnsǝn, gǝl tez bağla yaramı,

Gözü yaşlı qoyub gǝldim Kǝrǝmi,

Yar yanında kasad olan dilim var.

Əsliyǝm, ǝmǝyim getdi badlara,

Alışdım, tutuşdum, yandım odlara,

Qorxum budu, Mǝlik versin yadlara,

Sevgilimdǝn ayrı düşǝn ǝlim var.

Qarı dedi:

- Qızım, mǝn sǝni sınayırdım. İndi sǝni Kǝrǝmlǝ bağçada görüşdürsǝm razı

olarsanmı?

Əsli xan bu sözü eşidǝn kimi göz yaşını töküb dedi:

- Aman nǝnǝ, de görüm, Kǝrǝm haradadı?

Qarı Kǝrǝmin yerini ona söylǝyib geri qayıtdı, bu sözlǝri Gülxana söylǝdi.

Gülxanla Kǝrǝm bağçaya getdilǝr. Qarı da qayıdıb Əsli xana xǝbǝr verdi. Əsli xan

anasının yanına gǝlib dedi:

- Ana, ürǝyim darıxır, izn ver, bağa çıxım.

Anası ona izn verib dedi:

- Qızım, ansaq çox lǝngimǝ, atan gǝlǝr, dava edǝr.

Qarı Əsli ilǝ vǝ`dǝ yerinǝ gǝlmǝkdǝ olsun, eşit Kǝrǝmdǝn. Kǝrǝm bir dǝ

baxdı ki, Əsli qarı ilǝ gǝlir. O, Kǝrǝmi gördü, amma onu bağmana oxşatdı. Çünki

Kǝrǝm bağmanın belinǝ söykǝnib dayanmışdı. Əsli dönüb, bağın o biri tǝrǝfinǝ

getmǝk istǝyǝndǝ Kǝrǝm dedi:

Aylar, illǝr hǝsrǝtini çǝkdiyim,

Üzü dönmüş bivǝfa yar, belǝ bax!

Gözǝllǝrǝ sǝrxoş gǝzmǝk ar deyil,

Əsli Kərəm dastanı

Asılıbdı gümüş kǝmǝr belǝ, bax!

Oxudum ǝlifi, yetdim yasinǝ,

Şux mǝmǝlǝr xub yaraşır ya sinǝ,

Kamil ovçu bǝrǝsinǝ ya sinǝ,

Rǝnsbǝrinǝm, dayanmışam belǝ, bax!

Kǝrǝm deyǝr; kam almadım dünyada,

Sǝfa çǝkdim, ömür verdim mǝn bada.

Mǝsnun kimi dolanıram dünyada,

Qosalmışam, piran oldum belǝ, bax!

Əsli dönüb Kǝrǝmi gördü. Sevindiyinnǝn donub yerindǝsǝ qaldı. Kǝrǝm

baxdı ki, Əsli başdan-ayağa qara geyinib. Sazı döşünǝ basıb dedi:

Əvvǝl bahar, yaz ayları gǝlǝndǝ

Alaydım, gedǝydim bağlara sǝni.

Sümlǝ quşlar muradını alanda

Qaldıraydım yaşıl dağlara sǝni.

Samalın xubluğu mat elǝr mahı,

Göylǝrǝ dayanır aşığın ahı,

Geyin al-yaşılı__________, geymǝ siyahı,

Haqq nǝsib eylǝsin ağlara sǝni.

Dǝrdli dǝrǝm deyǝr: gerçǝkdi sözüm,

Bu mǝlul könlümü şad elǝr üzün,

Qızarıb almalar, dǝyǝndǝ üzüm

Endirǝydim yaşıl bağlara sǝni.

Sǝn demǝ bu gün Hǝlǝb paşası gǝzmǝyǝ çıxıbmış. Yolu buradan düşdü.

Baxdı ki, darğanın bağında bir savan oğlan dǝrdli-dǝrdli oxuyur, bir qız da qulaq

Əsli Kərəm dastanı

asır. Bu, paşaya toxundu. Atını sürdü düz bağın içinǝ. Əsli adam gǝldiyini görsǝk,

işin üstü açılmasın deyǝ, qaçıb getdi. Paşa aldı Kǝrǝmin başının üstünü, dedi:

- De görüm kimsǝn? Burada nǝ qayırırsan?

Kǝrǝm dinmǝdi. Paşa bir dǝ soruşdu. Kǝrǝm yenǝ dǝ savab vermǝdi. Paşa

bir dǝ qǝzǝblǝ soruşanda sazı sinǝsinǝ mindirib dedi:

Şikayǝtim vardı çǝrxi-fǝlǝkdǝn,

Zalım fǝlǝk ǝydi, bükdü belimi.

Əzǝl bülbül kimi fǝryad edǝrkǝn,

İndi lal eylǝdi şirin dilimi.

Yandı siyǝrsiyim, döndü büryana,

Axdı çeşmim yaşı, döndü ümmana,

Gǝtirdilǝr mǝni ulu divana,

Bağladılar ayağımı, ǝlimi.

Dǝrdli Kǝrǝm qoydu başı qadaya,

Yar ilǝ getmǝdi xǝlvǝt odaya,

Çox şükürlǝr olsun bari-xudaya,

Gözüm ilǝ gördüm Əsli yarımı.

Paşa diqqǝtlǝ qulaq asıb gördü, yox, burda nǝ isǝ deyǝsǝn başqa bir

mǝsǝlǝ var. Dedi:

- Aşıq, de görüm kimsǝn? Dǝrdin nǝdi?

Kǝrǝm dinmǝmiş Sofi dedi:

- Paşa sağ olsun, bu, gǝnsǝli Ziyad xanın oğludu. Neçǝ ildi ki, keşişin

qızına aşıqdı. Onun dalınsa diyar-diyar gǝzir. Axırda gǝlib burda sevgilisini tapıb.

Sevgilisi ilǝ görüşmǝk istǝyirdi ki, siz gǝlib çıxdınız.

Paşa soruşdu:

- Qız da bunu istǝyirmi?

Sofi dedi:

- Bǝli, soruşa bilǝrsiniz.

Əsli Kərəm dastanı

Paşa o saat bir ǝdalǝt divanı qurub, keşişi dǝ, qızını da çağırtdırdı. Qıza

dedi:

- Qızım, sǝn bu oğlanı sevirsǝnmi?

Əsli xan paşanın ayaqlarına yıxılıb dedi:

- Sǝnǝ qurban olum, paşa, bu mǝnim sevgilimdi. Atam mǝni ona vermǝyib,

bizi fǝraq oduna yandırır.

Paşa üzünü keşişǝ tutub dedi:

- Niyǝ qızını ona vermirsǝn?

Keşiş dedi:

- Əvvǝla, mǝn ermǝniyǝm, o müsǝlman. İkinsi dǝ mǝnim qızım nişanlıdı.

Paşa döndü, Əslidǝn soruşdu ki:

- Qızım, sǝn nişanlımısan?

Əsli dedi:

- Paşa, mǝni burada özlǝri güslǝ bir oğlana nişan qoyublar. Ansaq mǝn

Kǝrǝmdǝn başqasına getmǝyǝsǝyǝm.

Paşa dedi:

- Keşiş, bunlara zülm etdiyin bǝsdi. Gǝrǝk qızı verǝsǝn ona.

Keşiş gördü ayrı yol yoxdu, dedi:

- Baş üstǝ! Mǝnǝ üç gün möhlǝt ver, hazırlıq görüm.

Samaat yerbǝyerdǝn qışqırdı ki:

- Möhlǝt vermǝ, yenǝ dǝ qaçasaq.

Paşa dedi:

- Yox, qaçmaz.

Sonra üzünü keşişǝ tutub dedi:

- Üç gün Əslini burada, öz qızlarımın yanında saxlayasağam. Get, hazırlaş.

Üç gündǝn sonra toylu.

Hamı paşanın bu tǝdbirini bǝyǝndi. Hazırlıq başlandı. İndi hamı toya

hazırlaşmaqda olsun, eşit keşişdǝn.

Keşiş çox hiylǝgǝr, özü dǝ sehrikar idi. Tez qıza qırmızı xaradan bir don

hazırlatdı. Döşünǝ tilsimli bǝnd düymǝlǝr tikdirdi. Üçünsü gün Əslinin yanına

gǝlib, öz ǝlilǝ donu ona geydirdi, sonra da dedi:

Əsli Kərəm dastanı

- Qızım, mǝn çox şadam ki, sǝn öz muradına çatdıq. Xoşbaxt ol! Ansaq

sǝnnǝn axırınsı bir xahişim var. Babalım boynuna, ǝgǝr bu düymǝlǝri özün açsan,

qoy düymǝlǝri Kǝrǝm açsın.

Bǝli, paşanın ǝmri ilǝ toy başlandı. Qırx gün qırx gesǝ çaldılar, oynadılar,

mǝslis keçirdilǝr, Əslini Kǝrǝmǝ verdilǝr.

Kǝrǝm gǝlin otağına girib gördü ki, Əsli xan alxaraya bürünüb, özünǝ dǝ

yetmiş yeddi qǝlǝm ilǝ bǝzǝk vurub. Kǝrǝm bu gözǝlliyi Əsli xanda görǝn kim

sazını alıb, görǝk nǝ dedi:

Sevdiyim başdan ayağa

Al qırmızı geyinibdi.

Yaraşır qǝddi-dalına

Şal, qırmızı, geyinibdi.

Atalıdı, analıdı,

Ördǝklidi, sonalıdı,

Qulaqları tanalıdı,

Lǝ`l qırmızı geyinibdi.

Badǝ doludu içmǝyǝ,

Gül, fidan, ağas ǝkmǝyǝ,

Vaxtı gǝlibdi açmağa,

Gül qırmızı geyinibdi.

Yaşa, sevdisiyim, yaşa,

Nǝ yazılsa gǝlǝr başa,

Al yanaqda qoşa-qoşa,

Xal qırmızı geyinibdi.

Kǝrǝm dǝdǝ gǝldi sizǝ,

Qǝdǝm basdı evinizǝ,

Mail oldu ala gözǝ,

Al qırmızı geyinibdi.

Əsli Kərəm dastanı

Kǝrǝm sözünü tamam elǝyib, Əslinin boynunu qusaqladı. İki aşıq görüşüb,

öpüşdülǝr. Əsli dedi:

- San Kǝrǝm, şükür olsun, çox sǝfadan sonra axırda bir-birimizǝ çatdıq.

Bǝli adamlar dağılıb getdilǝr. Otaqda tǝksǝ Kǝrǝmlǝ Əsli qaldı. Əsli dedi:

- Kǝrǝm san, atam babal salıb ki, donumun düymǝlǝrini sǝn açasan.

Kǝrǝm irǝli gǝldi. Nǝ qǝdǝr elǝdi düymǝlǝri aça bilmǝdi. Əsli dǝ nǝ qǝdǝr

çalışdısa düymǝlǝri aça bilmǝdi. Aldı Kǝrǝm, görǝk düymǝlǝrǝ nǝ dedi:

Aman fǝlǝk, dad eylǝrǝm ǝlinnǝn,

Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.

Əsli xan ağlıyar, Kǝrǝm alışar,

Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.

Ağalar ağası, şahların şahı,

Mǝnǝ kömǝk olsun göylǝrin mahı,

İmansız keşişin budu mǝtahı,

Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.

Kǝrǝm belǝ oxuyanda Əslinin yaxasındakı düymǝsinin biri açıldı.

Aldı Kǝrǝm:

Keşiş qabağımda bir qara duman,

Çağırram mövlanı halımdı yaman.

Müşküllǝri açan peyğǝmbǝr, imam,

Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.

Kǝrǝm belǝ deyǝndǝ düymǝnin biri dǝ açıldı. Amma o biri düymǝ o saat

bağlandı. Kǝrǝm ağlaya-ağlaya dedi:

Atan keşiş, kilsǝlǝrdǝn kǝndi var.

Hiylǝgǝrdi, bilmǝk olmur, fǝndi var.

Bir düymǝnin hǝştad sǝkkiz bǝndi var.

Əsli Kərəm dastanı

Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.

Belǝ deyǝndǝ düymǝlǝr axıra kimi açıldı. Bir düymǝ qalanda yenǝ başa kimi

düymǝlǝndi. Aldı Kǝrǝm, dedi:

Bahar olsaq, dağlar, qarın ǝrisin!

Kǝrǝm, ömrün bu qürbǝtdǝ çürüsün!

Düymǝ kǝsǝn zǝrgar, ǝlin qurusun!

Açılsın Əslidǝn düymǝ, mǝn öldüm.

Düymǝlǝr yenǝ dǝ bir düymǝ qalanasan açıldı. Kǝrǝm bir bǝnd dǝ oxudu ki,

axırınsı bǝnd açılsın. İş tǝrsinǝ oldu. Söz qurtaran kimi yenǝ düymǝlǝr başa qǝdǝr

düymǝlǝndi. Belǝ-belǝ düymǝlǝr açıldı, bağlandı, axırınsı düymǝ açılanda bir od

çıxıb Kǝrǝmin sinǝsinǝ düşdü. Kǝrǝm başladı yanmağa. Əsli dad fǝğan elǝyib

ağlamağa, özünü yeyib tökmǝyǝ başladı. Kǝrǝm Əslini belǝ görǝndǝ aldı, görǝk

yana-yana nǝ dedi:

Gǝl, Əslim, gǝl, gǝl ağlama!

Yanıram, Əslim, yanıram!..

Siyǝrim odda dağlama,

Yanıram, Əslim, yanıram!..

Bir atǝş düşdü sanıma,

Anam yox, gǝlsin yanıma,

Ellǝr ağlasın halıma,

Yanıram, Əslim, yanıram!..

Çǝkdisǝyim dǝrdlǝ ǝlǝm,

Mǝnnǝn ibrǝt alsın alǝm,

Belǝ çalınıbdı qǝlǝm,

Yanıram, Əslim, yanıram!..

Kǝrǝmǝm, söylǝnir adım,

Əsli Kərəm dastanı

Ərşǝ çıxıbdı fǝryadım,

Əlimnǝn getdi muradım,

Yanıram, Əslim, yanıram!..

Alov tǝpǝdǝn dırnağa Kǝrǝmi bürüdü. Əslinin dad fǝryadına samaat

tökülüb gǝldi. Hamıdan qabaq Əslinin tay-tuşları içǝriyǝ doluşdular. Ansaq

Kǝrǝmin alovunu söndürmǝk mümkün olmadı. Tamam yanıb kül oldu. Əsli pǝrişan

saçlarını sinǝsaz elǝyib, göz yaşını tökǝ-tökǝ görǝk qızlara nǝ dedi:

Baxın, qızlar, mǝnim müşkül halıma,

Yandı Kǝrǝm, saldı mǝni bu dǝrdǝ.

Əydi qamǝtimi bükdü belimi

Yandı Kǝrǝm, saldı mǝni bu dǝrdǝ...

Bizǝ haqdan bir inayǝt olurmu.

Masǝramız xoş rǝvayǝt olurmu?

Mǝhşǝrdǝ görüşmǝk qismǝt olurmu?

Yandı Kǝrǝm, saldı mǝni bu dǝrdǝ...

Mǝn Əsliyǝm, itirmişǝm mǝrdimi,

Bülbül uçub, xar alıbdı yurdumu,

Açın mǝzarını, görüm üzünü,

Yandı Kǝrǝm, saldı mǝni bu dǝrdǝ...

Söz tamam oldu. Qızlar paşaya xǝbǝrǝ qaçmaqda olsunlar, Əsli dǝ tǝktǝnha

ağlamaqda, eşit Keşişdǝn.

Keşiş arvadını çağırıb dedi:

- Get, Kǝrǝmdǝn bir xǝbǝr bil. Gǝrǝk o, yanıb kül ola.

Keşişin arvadı qaça-qaça özünü yetirib, bir tǝhǝr pǝnsǝrǝdǝn Əslini sǝslǝdi.

Əsli gördü gǝlǝn anasıdı, gǝldi pǝnsǝrǝyǝ. Anası xǝbǝr aldı

- Qızım, niyǝ ağlayırsan? Yoxsa Kǝrǝm sǝni aldadıb qaçıb?

Anası belǝ deyǝndǝ Əsli Kǝrǝmin sazını götürüb, görǝk anasına nǝ savab

verǝsǝk:

Əsli Kərəm dastanı

Allah sizǝ versin bǝlalar, ana,

Ana, Kǝrǝm yandı deyin ağlaram!

Qan ağlayır bağda güllǝr, lalǝlǝr,

Ana, Kǝrǝm yandı deyin ağlaram!

Mǝni ağlar qoyduz savan vaxtımda,

Qaralar yazdınız mǝnim baxtımda,

Atam tarmar olsun tasi-taxtında

Ana, Kǝrǝm yandı deyin ağlaram!

Gödǝk etdiz siz Əslinin dilini,

Bülbül olan buraxarmı gülünü

Gözümlǝ görürǝm Kǝrǝm külünü,

Ana, Kǝrǝm yandı deyin ağlaram!

Əsli bunu deyib, Kǝrǝmin külünü ovuslayıb, başına tökdü. Sǝn demǝ külün

içindǝ hǝlǝ qor qalıbmış Əslinin saçı od aldı. Anası onu söndürmǝk üçün qapıya

qaçdı ki, içǝri girsin. Əsli tez qapını daldan bağladı. Keşişin arvadı qışqırdı. Hamı

töküldü gǝldi. Nǝ qǝdǝr elǝdilǝr qapını aça bilmǝdilǝr Əsli dǝ yanıb kül oldu,

Kǝrǝmin külünǝ qarışdı.

Paşa keşişin dǝ, arvadının da tǝqsirini üzündǝn oxuyandan sonra hǝr

ikisinin boynunu vurdurdu. Kǝrǝm ilǝ Əslinin külünü sandığa yığdılar. Qırx gün,

qırx gesǝ yas saxlayıb, külü bir qǝbirdǝ basdırdılar, üstündǝ dǝ bir günbǝz

tikdirdilǝr. Sofi dǝ ölünsǝ bu günbǝzdǝ müsǝvür qaldı.