| تبليغات | X |
|
آپاردیلار گولومی - ائیله دیله ر ظولومی- نه قویدولار دانیشام - نه کسدیله ر دیلیمی
|
DÄLI DÜMRÜL
Böylä demiş "Qurqut Dädä",
o ellärin, iş biläni.
babaların, baş biläni:
Quru bir çay üzärindä,
saldırılmış bir körpünün,
cävarında yurd eylämiş,
köçün salmış, bir obadan,
ucalırdı şivän säsi.
köç etmişdi, anlaşılan,
gänc bir igit, bu dünyadan.
Äri ölmüş yaşlı gälin,
açıp atır al örpäyin.
cavan qızlar,
ağlar, sızlar,
başlarına qara salır.
säs tutulur, göz qızarır.
dırnaxlanır, al yanaqlar.
qana batır, ağ dodaqlar.
qan quruyur, ağca yüzdä.
yaş quruyur, yorğun gözdä.
bir qarıcıq, dildän düşüb,
ışqıraraq, için çäkir.
qanlı yası parçalanmış.
yanağına, pır - pır tökür.
qara läçäk bu ananın,
üräk yaxan naläläri,
ağladırı,
dağı - daşı.
-Niyä şivän qoparıbän
ağlayırsız, nä xäbärdir,
nä olubdur?
diyä - gälir "Däli Dumrul"
qazılıq atın cilovunu,
çäkib durur.
-Görüklü bir igidimiz,
ölüb bu gün, ağlamağa,
säbäb o dur.
-deyin görüm o igidi,
kim öldürdü? diyä - "Dumrul"
yenä sorur.
*
-Qızıl qanad äzrail,
göy üzündän uçub gäldi,
haqq täala ämriylän,
xub igidin canın aldı.
Däli qanlı, qaflan qaynaq,
bir igitdir "Däli Dumrul"
zamandır ki, quru bir çay,
üzärindä, körpü salmış,
kärvan - käläk, yoldan ötän,
kimsä keçsä körpüsündän,
tutub alar otuz üç pul,
keçmäyändän dövä - dövä,
çala - çala qırxın alar!
*
O diyär ki : - mändän däli,
mändän güclü, igit varsa,
çıxıb mänlän - döyüş edsin,
päncäläşib, vuruş edsin,
yenädä o : - gäräk mänim,
qoçaqlığım, igitliyim,
cilâzin är olduğumun
tärifi här yana gedä,
ruma gedä, şama gedä,
diyä - "Dumrul" öyünärdi!
*
Xub igidin ölümündän,
kädärlänir "Däli Dumrul".
- märä ärlär; nä kişidir,
dediyiniz, äzrail ?
nä üçün o qafil - qafil,
el içinä qırqın sala,
yaxşı - yaxşı, igidlärin
yaxalayıb, canın ala ?!
* * *
Qadir tanrı, varlığının,
birliyinin, haqqı üçün;
mänä göstär, canlar alan,
qızıl qanad, äzrailin,
döyüşübän, savaşıbän,
xilas edim, xub igidin,
canını män; ki birdä o,
yaxşı - yaxşı igidlärin,
canlarını, alanmasın.
obalara, kömälärä,
qara şivän, salanmasın.
diyä "Dumrul" rica edir.
*
Yoxsa, tanrı därgahına,
onun sözü xoş gälmäyir.
- bax, gör necä däli guvvät.
çäkinmädän edib cürät,
şükür etmädän, birliyimä,
mänim ulu därgahıma,
yan baxırı! diyä - tanrı
hükm eylädi, äzrailä.
*
Hey äzrail ! tez ol yürü,
o däliyä, yetir özün,
yaramazın bänzäyin sarat,
käs näfäsin, canın xırlat!
*
Däli "Dumrul" qırx igidlän,
yeyib - içib, oturarkän,
qorxunc qoca surätindä,
äzrail uçub gäldi,
nä qapıçı onu gördü,
nä gäldiyin, çavuş büldü
*
Äzrailin heybätindän,
qorxu bilmäz "Dumrul"un,
görär gözü, görmäz oldu.
tutar äli, tutmaz oldu.
näzärindä, ışıq dünya,
çevirildi qaranlığa.
çırpıntıya düşdü üräk,
äzrailä nä söylämiş,
Däli Dumrul, baxaq göräk :
- qoca, sän nä heybätlisän?
qoca sän nä dähşätlisän?
qapıçılar säni görmäz,
qäravullar säni duymaz?!
sänün qorxunc, üräk sıxan,
görkämün, mänim görär,
gözlärimi, görmäz etdi.
qoca, sänün dähşätündän,
danışmağa dutmaz dodaq.
yerä düşdü heybätündän,
älimdäki qızıl ayaq.
isti ağzım, buza döndü.
sümüklärim duza döndü!
ay saqqallı, ağca qoca;
göz cığazı çöngä qoca!
söylä bura necä gäldin?
söylämäsän mänä äyär,
qadam - bälam sänä däyär!
*
"Dumrulun" sözlärindän,
Äzrail, acıqlandı.
- ahay däli! gözlärimin,
çöngäliyin bäyänmäzsän,
qara gözü, xumar baxan,
baxışıylan odlar yaxan,
gälinlärin vä qızların;
canlarını, çox almışam !
saqqalımın ağlığını,
bäyänmäzsän! bir yürüşdä,
dämir dırnaq, aslanların
belin bükän, qara kakıl,
qara saqqal, igitlärin
canlarını, çox almışam !
*
"Däli Dumrul": - märä qoca!
qızıl qanad, Äzrail
sänmissän? diyä, sorur.
- mänäm aha!
- yaxşı - yaxşı igitlärin,
canlarını sän alırsan?
bu ellärä, obalara,
qara şivän, sän salırsan?
- män alıram, män salıram!
*
- Ahay dayan! qapıçılar,
qapıları qapalayın!
igit oğul ölümündä,
üräkläri, şan - şan olan,
sinäsinä dağ çäkilib,
gözläri qan yaşa dolan,
anaların qisasını,
cällad dinli, daş üräkli,
çöngä gözlü, bu qocadan,
bu gün burda alam gäräk!
*
Üräyinä dağ çäkilmiş,
al soyunub, qara geyinmiş
min bir arzu,, min bir istäk,
duyğusuyla, dolu olan,
üräkläri, alovlanan,
dırnaqlanmış yanaqları,
parçalanıb al boyanan,
gälinlärin,qısasını,
qorxunc üzlü bu qocadan,
bu gün burda alam gäräk!
*
- Ahay qorxunc qoca! säni
gen yerlärdä, axtararkän,
dar bir yerdä, älä düşdün.
haydi säni, öldürübän,
yaxşı - yaxşı, igitlärin,
cävanların, canını män,
qurtararam ällärindän,
diyä - "Dumrul" qara polad
qılıncını, siyiräräk,
qulun kimi, qışqırdı bärk.
bir alıcı tovqan kimi,
çöngä gözlü, Äzrailin,
üzärinä hicum etdi.
Äzrail,
qanad çalıb,
bir göyärçin surätindä,
päncärädän, uçub getdi.
*
"Däli Dumrul" qas - qas güldü,
Äzrailin, qaçdığından.
- märä cümärd igitlärim;
Äzrailin, gözün eylä
qorxutdum ki, gen qapını
buraxıbän, dar bacadan
päncärädän, qorxub qaçdı
Dumrulun qorxusundan,
quş olubän, göyä uçdu!
amma bilin, bu gün onu,
tärlanıma tutdurmasam,
äl çäkmäräm, buraxmaram!
diyä - Dumrul,
härbä biçdi.
*
"Däli dumrul" atın minib,
tärlanını älä aldı.
çox gövärçin avlayıbän,
evä doğru, qayıdarkän.
Äzrail,
qazılıq ata, näzär saldı.
at ürkübän, göyä qalxdı.
Dumrulu, yerä çaldı.
qara başı büküläräk,
yerlär üstä, bükük qaldı.
Äzrail,
yubanmadan,
ağ sinäsi üzärinä,
oturubän, mırıldadı.
Dumrulun, näfäsläri,
saya düşüb, xırıldadı.
*
- Äzrail; märä aman!
o görünmäz, haqq tanrının,
birliyinä, yoxdur güman!
säni bu cür bilmäzidim.
oğruluqda, canlar alan!
*
Bizim yerdä, uca - uca,
iri döymä, dağlar olur.
o dağların ätäyindä,
göy çadırlı bağlar olur.
o bağlarda giläläri,
yaqut kimi, tutub yanan,
qara salxım, üzüm olur.
o üzümün suyun sıxsan,
al qırmızı, şärab olur.
o şärabdan, kimsä içsä,
äsiräyib, särxoş olur.
özün bilmäz,
sözün bilmäz.
män içibän o şärabdan,
duymaz oldum, äsirädim.
bilmäz oldum, nä söylädim.
Äzrail, mädäd sändän!
gäl canımı alma mänim!
duymamışam, igitlikdän!
*
- Märä däli, märä äslan,
bu işlärdän, nä qanırsan.
düşünürsän. mändä nä var?
mänä niyä yalvarırsan?
Allahını çağır yalvar.
odur can verib - can alan!
*
- Märä, Äzrail märä!
mat qalmışam, bu işlärä.
tanrıysa, canlar alan,
söylä, päs sän nä qadasan?
çäkil geri, aralıqdan.
xäbärläşim, män tanrıylan.
- diyä "Dumrul" tapdı üräk.
nä söylämiş, baxaq göräk:
*
- "Ucalardan, ucasan sän.
kimsä bilmäz, necäsän sän.
bäzi cahil adam säni,
göydä arar, yerdä arar,
bilmäz ki sän, nä göydäsän,
nä yerdäsän,
möminlärin,
qälbindäsän.
daim duran cäbbar tanrı.
baqi qalan, sättar tanrı.
canımıda alar olsan,
Äzrailä qoymagilan !
*
Dumrulun sözlärindän,
ilahinin, xoşu gäldi.
- çünkü mänim "Däli quvvät",
birliyimi, bilär oldu.
birligimä, şükür qıldı.
can yerinä, bulsun bir can,
onun canın, buraxgilan.
diyä - tanrı, qızıl qanad,
Äzrailä, verdi färman!
*
Äzrail, tanrı ämrin,
Dumrula, etdi täin.
*
- Äzrail, märä aman!
necä tapım, män sänä can?
ancaq, var bir qoca atam
birdä bir qarıcıq anam.
gedäk göräk,
biri canın.
verär olsa, al getgilän.
mänim canım qoy getgilän.
* * *
Däli dumrul, atın çapdı.
atasını, gäzib tapdı.
*
- Ağ saqqallı, gözüm baba.
sänä qurban, özüm baba.
bilirsänmi nälär oldu? :
küfr etdim, ilahının;
därgahına xoş gälmädi.
göylärdäki, qızıl qanad,
Äzrailä hükm eylädi.
mänim canım almaq üçün.
göy üzündän, uçub gäldi.
qondu mänim, sinäm üstä.
şirin canım, alar oldu.
baba sändän, can dilärim.
mänä canın verärmisin?
yoxsa, däli oğul - diyä,
Dumrul - diyä, ağlarmısın?
*
- Nä deyirsän göz bäbägim,
oğul - oğul, aslan oğul!
doğulandan, doqquz boğa,
basmarlayıb, boğan oğul!
qızıl qubbä çadırımın,
sutunusan, dirägisän.
qaza bänzär qız gälinim,
bäzägisän, çiçägisän.
qarşı yatan qara dağım,
oğul - oğul aslan oğul !
söylägilän,
Äzrailä :
- soyuq-soyuq bulaqlarım,
ceyran qaçar ovlaqlarım,
gärägiysä, onun olsun.
*
Qatar-qatar dävälärim,
ala, xallı-gebälärim,
gärägiysä, onun olsun.
*
Ağ ayılda, ağca qoyun.
kisä-kisä axça-altun.
gärägiysä, onun olsun.
*
Can äzizdir, dünya şirin.
äziz canı, qıymam bilä.
mändän äziz, mändän sevgil,
anandır, get, ondan dilä.
*
Däli Dumrul, atasından.
üz görmäyib, üz döndärdi.
gedär-getmäz atın sürdü.
anasına, qarşı gäldi.
*
- Ana, büldünmü nälär oldu?
göy yüzündän al qanadlı,
Äzrail, uçub gäldi.
ağca sinäm üzärinä,
qondu mänim! şirin canım,
xırladıbän, alar oldu,
babamdan, can dilädim o,
vermäz oldu. indi sändän,
can diläräm, verärmisän?
yoxsa däli oğul - diyä,
Dumrul - diyä, mälärmisän?
can diläräm, ana sändän.
oğul canın alırsanmı?
yoxsa ana, ağca üzä,
acı dırnaq, çalırsanmı?
- nä diyirsän, göz ışığım,
oğul - oğul, canım oğul!
doqquzca ay dar qarnımda,
saxladığım, qanım oğul!
qondağını bälädigim,
boy atmağın dilädigim,
dulab - dulab, ağ südümü
ämizdigim, canım oğul!
*
Uca bürclü hisarlarda,
otraq olub, tutulaydın,
azqın dinli, kafirlärä,
dostaq olub, tutulaydın
qızıl - gümüş, savurubän,
pul tökübän, qurtarardım.
indiysä, yaman yerä,
varmışikän, vara bilmäm.
dünya şirin, can äzizdir.
oğul canım, verä bilmäm.
*
Anadanda mäyus olub,
qayıdarkän "Däli Dumrul",
hazırlanıb can almağa,
yaxınlaşdı, Äzrail.
*
- Äzrail, märä aman!
o görünmäz, ilahinin,
dediginä yoxdur güman.
*
- Söylä görüm, genä nä var?
märä däli, nä deyirsän?
daha sözün? genä mändän,
nä amanı diläyirsän?
ağ saqqallı, qoca baban;
can dilädin, can vermädi.
ağ birçäkli qarı anan
can dilädin can vermädi
daha kim var, sänin için,
canın verä, geçä canından?
- häsrätim var,
- nä häsrätin?
- yad qızı bir, hälalım var.
ondan bir cüt amanätim,
iki kiçik oğlanım var.
onlarılan görüşälim.
diyä - Dumrul, axın - axın,
öz evinä, sürdü atın.
*
- Bilirsänmi, nälär oldu?
göy üzündän qızıl qanad,
Äzrail, uçub gäldi.
ağca sinäm üzärinä,
qondu mänim, şirin canım,
xırladıbän alar oldu.
babamdan can dilädimsä-
can vermädi. anamdan can,
dilädimsä, can vermädi,
söylädilär här ikisi,
can äzizdi, dünya şirin.
uca - uca, dağlarım var,
sänin için, avlaq olsun.
orman kimi, bağlarım var.
sänin için yaylaq olsun.
soyuq - soyuq, sularım var.
sänin için, içig olsun.
tövlä - tövlä, şahbaz atım,
sänin için, minig olsun.
*
Qızıl qubbä çadırlarım,
kölgäligin, olsun sänin.
qatar - qatar dävälärim,
yükläligin, olsun sänin.
ağ ayılda, ağ qoyunum,
sürüsüylä, sänin olsun.
könlün kimi tutarıysa,
sevärisä, ärin olsun.
ancaq, iki oğlancığı,
başsız qoyma, evsiz qoyma.
*
- Nä söylärsän, nä deyirsän?
gözüm görän, könlüm sevän.
üräk dostum, göz bäbägim,
qoç igidim, şah igidim.
dadlı - dadlı damaq verib,
sevişdigim,
bir yasdığa, baş qoyubän,
ämişdigim.
*
Qarşı yatan, qara dağı
sändän sonra, neyläyiräm män.
qäbrim olsun, keçär olsam.
*
Soyuq - soyuq bulaqları,
sändän sonra, neyläyiräm män.
qanım olsun, içär olsam.
kisä - kisä, qızıl pulu,
sändän sonra, neyläyiräm män.
käfän alım, xärclär olsam.
Sändän sonra, kişi sevsäm,
könül versäm, onunla yatsam,
bir od olsun, yaxsın mäni
ilan olsun, şaxsın mäni.
*
Bir quru - boş canda nä var.
qıymadılar, sänä onlar?
ärş bilsin, kürsi bilsin,
yer göy buna tanıq olsun.
dünya bilsin, aläm bilsin,
tanrı özü, tanıq olsun.
bu canım, qurbandır sänä.
dünya buna tanıq olsun.
diyä - xatın yar yolunda,
can vermägä, razılaşdı.
bunu görän Äzrail,
can almağa hazırlaşdı.
*
İgitlärin, görkämlisi,
yoldaşına qıymadı.
haqq täala därgahına,
yalvarıbän sıtqadı:
*
Ucalardan, ucasan sän.
kimsä bilmäz, necäsän sän.
bäzi cahil adam säni,
göydä arar, yerdä arar,
bilmäz ki sän, nä göydäsän,
nä yerdäsän, möminlärin,
ürägindä, qälbindäsän.
daim duran, cäbbar tanrı.
baqi qalan, sättar tanrı,
uzun yollar, üzärindä,
imarätlär, tikdiräräm,
säni diyä.
ac görsäm, yedirdäräm,
doyuraram, säni diyä.
çıplaq görsäm, geyindiräräm,
donladaram, säni diyä.
can alırsan, bir yerdä al,
ikimizin canımızı,
can almırsan, bağışlırsan,
bağışla ikimizi.
*
Eşqin, mähäbbätin,mänäviyäti,
birdä nişan verdi öz quvväsini.
üräk birliginin, ölmäz qudrätini,
däyişdi tanrının, iradäsini.
- İki istäklidän äl götür - dedi,
onlara, yüz qırx il ömür vermişäm.
al iki qocanın, canını indi.
böylä täläb edir, sändän iradäm!
Demäk, bir qadının eşqi, väfası,
tanrı qäzäbinä, qäläbä çaldı.
"Dumrulun" gül açdı, günü- dünyası,
yüz qırx il yaşadı, yüz qırx il qaldı.
Qoşdu "Dädä Qurqut" adına dastan.
adını sanını saldı dillärä,
äbädi yaşasın, väfalı insan.
- şöhräti, yayılsın bütün ellärä.
Adın eşidärkän obalar - ellär,
könüllärdä, dostluq duyğusu coşsun.
o adı oxşasın, zäxmälär, tellär,
aşıqlar saz çalsın, näğmälär qoşsun.
Kim deyir ölümdür candan äl çäkmäk?
bu ölümdän doğur, başqa bir häyat.
insan öz canından, keçmäsä demäk.
äbädi häyata çatarmı? heyhat!
Färhad, dünyamızdan ölüb getsädä,
hälädä, külänginin säsi gäliri.
istäkdä gizlänän tükänmäz quvvä,
hälädä, dağların bağrın däliri.
Ağızlarda düşmüş "fäna" sözündä,
nä häqiqät vardır, nädä ki müämma.
här bir faniligin, märmuz içindä.
gizlänib yatmışdır, yüksäk bir bäqa.
Täkamül adlanan o böyük quvvät,
äbädi yaşayır, bu "bäqa"lärdä.
insanlıq adlanan, parlaq häqiqät,
gün bä gün götürür, üzündän pärdä.
Ancaq, danälärin säpib göyärdän,
ağaclar, heç zaman fani olmayır.
özü çürüyürsä, gedirsä, äldän,
yeni şövkälärdä dururub yaşayır.
Qoy bunu anlasın häyat bağında,
hasılsız göyärän azqın väfasız.
çiçäklär, cücärmäz bahar çağında,
çürümüş yarpağın tökmäsä payız.
*SON*
